Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 6:29

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Μια τέτοια έλευση του Σωτήρα μάς προανήγγειλε και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Διότι ιδού, αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν καθαριστικό των πλυντών, και θα καθίσει για να χωνεύσει όπως το ασήμι και όπως το χρυσάφι.» Διότι σχετικά με τους Ιουδαίους, οι οποίοι παρέμειναν ένοχοι στα εγκλήματα της απείθειας, λέει: «Έλειψε ο φυσητήρας από τη φωτιά, έλειψε ο μόλυβδος, εις μάτην ο αργυροκόπος αργυροκοπεί.»

Οι πονηρίες τους δεν έλειωσαν· ασήμι απορριπτέο ονομάστε τους, διότι τους απέρριψε ο Κύριος.» Σε εμάς όμως που έχουμε πιστέψει, δεν κοπίασε μάταια ο αργυροκόπος, ούτε βέβαια έλειψε ο φυσητήρας από τη φωτιά ή ο μόλυβδος, διότι έχουμε καθαριστεί με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως. Εάν όμως θελήσει κανείς να πει ότι η κάθαρση με πνεύμα καύσεως συνέβη στα πλήθη των Ιουδαίων, μέσω της συμφοράς από τον πόλεμο και όσων έχουν υπομείνει (διότι οι τιμωρίες καθαρίζουν, και η επιβολή ποινών από τον Κριτή των πάντων απαλλάσσει κάποιες φορές από πολλά αμαρτήματα)· και με αυτή την έννοια ο λόγος είναι αληθινός. <Και θα έλθει, και θα συμβεί, σε κάθε τόπο του όρους Σιών, και σε όλα τα περίχωρά του, να ρίχνει σκιά νεφέλη την ημέρα, και σαν καπνός, και σαν φως φωτιάς που καίει τη νύχτα, θα σκεπαστεί με κάθε δόξα.

Και αν κάποιος ήθελε να μάθει την αιτία, θα ανέφερα αμέσως αυτά που φαίνονται σωστά σε κάποιους, και τα οποία εμείς οι ίδιοι θεωρούμε ότι είναι ορθά. Διότι κάποιοι λένε ότι ο κασσίτερος αποτελεί κράμα χαλκού και μολύβδου· και εξαιτίας αυτής της αιτίας ούτε στερείται παντελώς της σκληρότητας, ούτε βέβαια παύει να έχει και μαλακότητα. Έτσι, κατά κάποιον παρόμοιο τρόπο, και εμείς εννοούμε τη σύνθεση του Εμμανουήλ, τόσο από την άθραυστη θεότητα όσο και από την, τρόπον τινά, ευπαθή ανθρωπότητα. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι λέγεται πως και ο αδάμας συνθλίβεται εύκολα με τον μόλυβδο, μολονότι δεν επιδέχεται να πάθει κάτι τέτοιο από άλλη ύλη. Λέμε, λοιπόν, ότι μολονότι ο Χριστός είναι εξαιρετικά αγαθός και παντοδύναμος, και δεν έχει καμία σκληρότητα ως Θεός, συντρίβει σαν αδάμαντα τον σατανά, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Η καρδιά του έχει σκληρυνθεί σαν πέτρα, και στέκεται σαν αμόνι ανήλατο». Φαίνεται όμως και σε άλλους ότι ο κασσίτερος, ή έστω γενικώς ο μόλυβδος, χρησιμοποιείται αναγκαστικά για τον καθαρισμό άλλης ύλης μέσω της φωτιάς, και μάλιστα για όσους συνηθίζουν να κατεργάζονται τον άργυρο, το υλικό αυτό είναι και χρήσιμο και αναγκαίο. Και πράγματι, είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ιερεμία, δηλώνοντας πάλι το ίδιο πράγμα αινιγματικά: «Ο φυσητήρας καταναλώθηκε από τη φωτιά, ο μόλυβδος εξέλιπε, εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

«Και θα καθίσει για να λιώσει και να καθαρίσει σαν το ασήμι και το χρυσάφι.» Διότι η ενέργεια και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο που υπάρχει μέσα μας, καταναλώνοντας σαν φωτιά τον συρφετό της αμαρτίας. Ωστόσο, σε τίποτα δεν ωφέλησε τη σκληροκαρδία των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, μέσω της φωνής του Ιερεμία, ο Θεός των όλων είπε για αυτούς: «Καταστράφηκε το φυσερό από τη φωτιά, έλειψε το μολύβι· μάταια ο αργυροκόπος δουλεύει το ασήμι.»

ΙΑʹ. Γνωρίζω ότι είσαι σκληρός, και ο τράχηλός σου είναι σιδερένιο νεύρο. Αυτά ίσως θα πει προς εμένα, που δεν συνετίζομαι ούτε με τις πληγές: εκείνος που αθετεί, αθετεί· εκείνος που παρανομεί, παρανομεί. Τίποτα δεν επιτυγχάνει η άνωθεν νουθεσία· τίποτα οι μάστιγες. Εξαντλήθηκε το φυσερό, εξαντλήθηκε ο μόλυβδος, πράγματα για τα οποία προηγουμένως σας έλεγξα μέσω του Ιερεμία: Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες σας δεν έλιωσαν. Μήπως μπορείτε να με υπομείνετε, λέγει ο Κύριος, όταν είμαι οργισμένος; Ή μήπως δεν έχει τη δύναμη το χέρι μου να επιφέρει και άλλες πληγές; Υπάρχουν ακόμη σε εμένα φουσκάλες που αναβράζουν από την αιθάλη του καμινιού, την οποία σκορπίζοντας προς τον ουρανό ο Μωυσής, ή όποιος άλλος υπηρέτης της θείας ενέργειας είναι σαν κι αυτόν, παιδεύει με ασθένεια την Αίγυπτο. Υπάρχει ακόμη και η ακρίδα, και το ψηλαφητό σκοτάδι, και η τελευταία στη σειρά πληγή, πρώτη όμως στον πόνο και στη δύναμη, η φθορά και η απώλεια των πρωτοτόκων. Για να την αποφύγουμε και για να αποτρέψουμε τον εξολοθρευτή, είναι προτιμότερο να χρίσουμε τους παραστάτες των θυρών του νου μας, τη θεωρία και την πράξη, με τη μεγάλη και σωτήρια σφραγίδα, με το αίμα της Καινής Διαθήκης, συσταυρούμενοι και συναποθνήσκοντες με τον Χριστό, ώστε και να συναναστηθούμε, και να συνδοξασθούμε, και να συμβασιλεύσουμε, και τώρα και κατά την τελευταία του φανέρωση· και όχι να τσακιστούμε, ούτε να συντριβούμε, ούτε να θρηνήσουμε, καθώς ο Πονηρός θα μας χτυπά μέσα στη νύχτα και σε τούτο τον σκοτεινό βίο, εξολοθρεύοντας τα πρωτότοκα και αφιερωμένα στον Θεό γεννήματα και κινήματα της ζωής μας.

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Ήθελα να σε ρωτήσω, επειδή λες ότι ακούς τα ίδια κάθε μέρα: πες μου, σε ποιον προφήτη ανήκει το χωρίο που αναγνώστηκε, και σε ποιον απόστολο ή σε ποια επιστολή; Αλλά δεν θα μπορούσες να απαντήσεις, απεναντίας φαίνεται σαν να ακούς άγνωστα πράγματα. Όταν λοιπόν θέλεις να ραθυμήσεις, λες ότι είναι τα ίδια· όταν όμως ερωτηθείς, συμπεριφέρεσαι σαν να μην τα έχεις ακούσει ποτέ. Αν είναι τα ίδια, θα έπρεπε να τα γνωρίζεις, εσύ όμως τα αγνοείς. Άξια θρήνων είναι η παρούσα κατάσταση, θρήνων και οδυρμών, διότι εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο. Σε αυτό μάλιστα θα έπρεπε να προσέχετε, στο ότι δηλαδή είναι τα ίδια, διότι δεν σας υποβάλλουμε σε κανέναν κόπο, ούτε σας λέμε πράγματα ξένα και αλλαγμένα. Τι λοιπόν; Επειδή λες ότι εκείνα είναι τα ίδια, ενώ τα δικά μας δεν είναι τα ίδια, αλλά πάντοτε λέμε κάτι νέο, μήπως σε αυτά προσέχετε; Ουδαμώς· αλλά εάν μεν πούμε: «Γιατί δεν συγκρατείτε στη μνήμη σας ούτε αυτά;», ακούγεται η απάντηση: «Μία φορά τα ακούμε, και πώς είναι δυνατόν να τα συγκρατήσουμε;»· εάν πάλι πούμε: «Σε εκείνα γιατί δεν προσέχετε;», λέτε: «Πάντοτε τα ίδια λέγονται». Και από παντού προβάλλονται λόγια ραθυμίας και προφάσεων.

Ας παύσουμε, λοιπόν, από αυτή τη νόσο και τη μανία, και ας επιδείξουμε καλοσύνη προς εκείνους που μας έχουν λυπήσει, όπως ακριβώς προσέταξε ο Χριστός, ο Θεός και Σωτήρας μας που βρίσκεται στους ουρανούς. Ας καταπραΰνουμε τα κύματα του θυμού, ας σβήσουμε τη φλόγα της πονηρίας και ας μην την παρατείνουμε στον χρόνο, για να μην εκπληρωθεί σε εμάς η Γραφή που λέει ότι «εξαιτίας της απόλυτα συνυφασμένης αμαρτίας τους δεν εξαλείφθηκαν οι πονηρίες τους», το οποίο σημαίνει: κανένας από αυτούς δεν μεταστράφηκε προς το αγαθό, με συνέπεια τον αιώνιο όλεθρο της ψυχής τους. Και πάλι: «Ο θυμός τους είναι όμοιος με του φιδιού, σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή εκείνων που την γητεύουν», το οποίο σημαίνει: ουδέποτε υπάκουσαν στις προφητικές νουθεσίες, ούτε πίστεψαν σε όσα τους ειπώθηκαν.

Διότι, προτού γίνει άνθρωπος, επικρατούσε τυραννικά η κακία, και βαθύτατη νύχτα κάλυπτε τα πάντα. Παντού υπήρχαν βωμοί και ναοί για τα είδωλα, και κνίσες, και καπνός, και χείμαρροι αίματος, που δεν έρρεαν μόνο από πρόβατα και βόδια, αλλά και από ανθρώπους. Διότι θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια· και αυτά τα έκανε ο λαός που είχε προφήτες, που μετείχε στον νόμο, που είχε απολαύσει θεοπτία, που είχε ανατραφεί με τόσα θαύματα. Αν λοιπόν αυτοί ήταν τέτοιοι, αναλογίσου σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα υπόλοιπα μέρη της οικουμένης: κυριευμένα από δαιμονική μανία, τυραννούμενα από την κακία, υποκύπτοντας σε όλα τα πάθη, λατρεύοντας ξύλα, προσκυνώντας λίθους, όρη και βουνά, κοιλάδες και δέντρα, λίμνες, πηγές και ποταμούς. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τους άλλους; Διότι από τα κακά που συνέβαιναν στους Ιουδαίους θα διαπιστώσω την υπερβολή των άλλων. «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». «Σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν». «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες εντελώς αναίσχυντα προς όλους». «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Μάταια σφυρηλατεί ο αργυροκόπος· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Όλοι είναι διεφθαρμένοι σαν τον χαλκό και τον σίδηρο. Διότι όπως εκείνα, λέγει, αναλώνονται από τη σκουριά με την πάροδο του χρόνου, έτσι και αυτοί διεφθάρησαν εντελώς ως προς το φρόνημα της ευσέβειας με το πέρασμα του χρόνου. Εξέλιπε ο φυσητήρας από τη φωτιά. Εξέλιπε ο μόλυβδος, μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο.

Το εβραϊκό κείμενο, αντί του «αργυροκοπεί», αναφέρει «καθαρίζει». Με ένα παράδειγμα επισήμανε την πονηριά τους. Διότι λέγει ότι ο μόλυβδος λειτουργεί ως καθαρτικό μέσο για τον άργυρο, και όταν προστίθεται, επικαλύπτει το στερεό [ίσως: προετοιμάζει τον άργυρο]· ώστε να αποβληθεί η ξένη ύλη που έχει αναμειχθεί. Αυτό λοιπόν σημαίνει το εξής: ότι εξαντλήθηκε κάθε μέσο που επινοήθηκε για αυτούς, και ούτε τους προφήτες εισάκουσαν, ούτε συνετίστηκαν από τις πληγές, ούτε έγιναν καλύτεροι από οποιοδήποτε άλλο μέσο. «Οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν». Επέμεινε στη μεταφορά. Διότι, όπως ακριβώς ο άργυρος, λέγει, όταν περιέχει πολύ χαλκό, ακόμη και αν αναμειχθεί αμέτρητες φορές με τον μόλυβδο, παραμένει ακάθαρτος, εφόσον δεν έχει απαλλαγεί από τον χαλκό, έτσι και αυτοί δεν απομακρύνθηκαν από την πονηριά τους.

«Ότι εάν δεν διορθώσετε πραγματικά...» Σε αυτούς για τους οποίους μάταια εργάζεται ο αργυροκόπος, λες και πάλι: «Εάν διορθώσετε»; Αλλά είναι συνήθεια σε όσους οργίζονται να λένε αυτό: «Αυτό το παιδί δεν έχει ελπίδες· είναι αδύνατον να γίνει χρήσιμο». Όμως εμείς τον πείθουμε να γίνει χρήσιμος, και κάνουμε τα πάντα, και τον συμβουλεύουμε. Διότι το πρώτο είναι ίδιον του θυμού και της οργής, ενώ το δεύτερο της φροντίδας και της προτροπής. Επομένως, χωρίς να βλαφθείς καθόλου από εκείνα, μην νομίσεις ότι η κακία είναι έμφυτη. Διότι, για να μην λες αυτό, προσθέτει: «Εάν διορθώσετε τις οδούς σας».

Προς τον αρχιμανδρίτη Ιλαρίωνα. Βρήκα ευκαιρία αργοπορημένα να ασπαστώ τον άγιο πατέρα μου μέσω γράμματος. Διότι, όπως γνωρίζει η τιμιότητά σου, επειδή μαίνεται η αίρεση και εμείς έχουμε απομακρυνθεί πολύ μέσω της εξορίας, είναι σπάνιο να βρει κανείς αγγελιοφόρο και μάλιστα έμπιστο. Λαχταρώ λοιπόν να μάθω τα νέα της πατρότητάς σου, πού και πώς βρίσκεται και πώς περιφέρθηκε από τους παρανόμους. Πάντως, επειδή υπερέχεις των πολλών στην αρετή, υποθέτω ότι έχεις υποστεί πολλά θλιβερά και στενόχωρα. Διότι, όπου η κατά Θεόν δύναμη είναι μεγάλη, εκεί και ο πόλεμος των εχθρών είναι πικρός. Αλλά όμως, και σε σένα ταιριάζει, ω πάτερ, να λες: όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει. Γνωρίζεις δε πώς μας εγκατέλειψαν οι περισσότεροι από τους ομόταγους αδελφούς, των οποίων τα ονόματα με τη θέλησή μου θα παραλείψω, επειδή αγάπησαν τον παρόντα αιώνα. Αλίμονο για τη συμφορά, αλίμονο για την ήττα. Αν το φως, λέει, που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι; Και αν το αλάτι χάσει την αλμύρα του, με τι θα αλατιστεί; Οδυρόμενος και σφαδάζοντας τα λέω αυτά. Αυτά, πάτερ, δεν χρειάζεται να τα διδάξω σε σένα. Χάλασε το φυσερό, λέει ο προφήτης, εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι. Πόσα έκανε ο ιεράρχης μας και αληθινός ποιμένας, πόσα η αδελφότητα προς τον εαυτό της; Και όλα αποδείχθηκαν μάταια. Μια μικρή προσβολή του ενάντιου πνεύματος και το πλοίο των ψυχών βυθίστηκε αύτανδρο στο βυθό της ασέβειας.

Έχουμε εξαντληθεί, έχουμε αναλωθεί· εξέλιπε ο φυσητήρας, έχει χαθεί κάθε ελπίδα κατά άνθρωπον.

Επομένως, έχει καταφρονηθεί ο νόμος του Θεού, και «εις μάτην ο αργυροκόπος αργυροκοπεί», για να μιλήσω προφητικά, και άδικα και μάταια κοπιάζω εγώ ο ταπεινός. Όμως, ούτε και έτσι θα πάψω να κάνω το καθήκον μου, αφού εξάλλου έχω και πολλούς που με ακούνε με προσοχή.