Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 6:8

Διότι είτε τους μεταφέρει από την πλάνη στην αλήθεια, είτε, όταν αποκλίνουν ακάθεκτα προς την αμαρτία, τους διδάσκει να αποβάλλουν τα αισχρά και να σπεύδουν να στραφούν προς ό,τι του είναι αρεστό. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή οι μακάριοι προφήτες γνωρίζουν ότι αυτό είναι ωφέλιμο, εννοώ τη διαπαιδαγώγηση, αναφώνησαν προς αυτόν: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δίκαιη κρίση, και όχι με οργή.» Και πάλι: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδαγωγία σου σε εμάς.» Είπε εξάλλου κάπου και προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: Με πόνο και μάστιγα θα διαπαιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ. Διαπαιδαγωγεί λοιπόν όσους επιλέγει και αγαπά. Ο προφήτης λέει ότι αυτό θα δοθεί ως χάρη και στους Αιγυπτίους: Διότι ο Κύριος θα τους χτυπήσει με μεγάλη πληγή, και θα τους θεραπεύσει πλήρως. Διότι, ακόμη και αν τυχόν παραδόθηκαν στους στρατηγούς των Ρωμαίων, και οι στρατιώτες τους, οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, κατέλαβαν τη γη, ωστόσο, επειδή βρήκε τόπο ανάμεσά τους το θείο κήρυγμα, από τη μία απέβαλαν τη ζημία της πλάνης, και από την άλλη μεταστράφηκαν προς το θείο και ουράνιο φως, και, αποκρούοντας εκείνη την παλαιά δοξασία, απέκτησαν πλέον υγιή καρδιά.

Επειδή δε είναι αγαθός και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, καθαρίζει πολλές φορές από τις αμαρτίες αυτούς που έχουν εμπλακεί σε αυτές, επιβάλλοντας ασθένεια στο σώμα· διότι έτσι λέει κάπου μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Με πόνο και με μάστιγα θα παιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ.» Είπε δε κάπου και ο Παροιμιαστής: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται.» Πολύ σωστά λοιπόν ο Χριστός υπόσχεται να αποκόψει πρώτα τις αφορμές της ασθένειας και τρόπον τινά τη ρίζα του πάθους, δηλαδή την αμαρτία· διότι, αν αφαιρεθεί αυτή, εξαιτίας της οποίας υπάρχει και το πάθος, έπρεπε οπωσδήποτε να αναιρεθεί μαζί και η νόσος. <Και άρχισαν να διαλογίζονται οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι λέγοντας κ.τ.λ.> (A f. 87 b, C f. 116 b, H f. 271) Αυτός λοιπόν, όπως ειπώθηκε, έχοντας εξουσία που ταιριάζει απόλυτα στον Θεό, υποσχόταν την άφεση των αμαρτιών· όμως ο λόγος αυτός θορυβεί πάλι το δυσμαθές και φθονερό εργαστήριο των Φαρισαίων· διότι έλεγαν μεταξύ τους: «Ποιος είναι αυτός που λέει βλασφημίες;» Αλλά δεν θα τα έλεγες αυτά για αυτόν, ω Φαρισαίε, εάν γνώριζες τις θείες Γραφές, εάν θυμόσουν τους προφητικούς λόγους, εάν κατανοούσες το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεως.

Διότι, όπως ακριβώς τα δύσκολα και δυσμεταχείριστα από τα τραύματα του σώματος, εάν δεν υποχωρούν στη δύναμη των φαρμάκων ώστε να δεχθούν κάποια βελτίωση, είτε τέμνονται με το νυστέρι, όταν η πείρα των ιατρών επιλέγει αυτόν τον τρόπο θεραπείας, είτε καυτηριάζονται με τη φωτιά· έτσι και η ψυχή του ανθρώπου που έχει ρέψει πολύ προς την απομάκρυνση από τα αγαθά, εάν δεν υποχωρεί στις φωνές όσων τη νουθετούν, ούτε επιλέγει να μεταβεί από τα χειρότερα προς το καλύτερο, δαμάζεται με τις τιμωρίες, και πιανόμενη στα δίχτυα της παιδαγωγικής τιμωρίας, καθιστά αναγκαία την επιστροφή της. Τέτοιο είναι αυτό που λέγεται διά της φωνής του Ιερεμία: «Με πόνο και μάστιγα θα παιδευτείς, Ιερουσαλήμ». Αλλά και κάτι παρόμοιο ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ για όσους αγάπησαν να παρασύρονται πάρα πολύ προς την αμαρτία: «Με φίμωτρο και χαλινάρι ας σφίξεις τις σιαγόνες αυτών που δεν πλησιάζουν προς εσένα». Διότι τα σκληρά και ατίθασα από τα άλογα ζώα τα κατευθύνουν με χαλινάρια προς τη σωστή συμπεριφορά εκείνοι που ασχολούνται με το δάμασμά τους. Έτσι και ο Θεός συμπεριφέρεται ωφέλιμα στους σφόδρα φιλαμαρτήμονες. Λοιπόν, οι προφήτες και οι δίκαιοι συμβούλευαν τη Συναγωγή να απομακρυνθεί από τη λατρεία των ειδώλων και να απόσχει από την πλάνη που εφευρέθηκε άγνωστο από πού.

«διότι εκπόρνευσε η μητέρα τους, ντρόπιασε αυτή που τα γέννησε.» Λέει ότι η πόρνη θα γίνει άκαρπη, ξερή και γεμάτη αγκάθια, διψασμένη και άνυδρη, στερημένη όχι βέβαια από τα γήινα νερά, αλλά από την άνωθεν και εξ ουρανού ευφορία, δηλαδή από τη χορηγία του Πνεύματος, την οποία Εκείνο διανέμει σε κάθε σοφή και αγαθή ψυχή. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό, και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι κοντά σου βρίσκεται η πηγή της ζωής». Άξιοι δε μιας τόσο σεπτής και άφθονης χορηγίας θα ήταν οι γνήσιοι και εκείνοι που έζησαν ορθά, και δεν προτίμησαν τίποτε άλλο από την αγάπη προς τον Θεό. Ενώ για την πόρνη λέει ότι θα γίνει άνυδρη και, μάλιστα, θα πεθάνει από τη δίψα. Και αυτό νομίζω πως είναι εκείνο που ειπώθηκε γι' αυτήν μέσω της φωνής άλλων προφητών. Διότι ο ένας έλεγε: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αποστείλω λιμό πάνω στη γη· όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για την ακοή του λόγου του Κυρίου. Και θα περιτρέχουν από ανατολών έως δυσμών, ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν». Ο Ιερεμίας δε πάλι, ομιλώντας εκ μέρους του Θεού λέει: «Με πόνο και μάστιγα θα παιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ· ας μην αποστραφεί η ψυχή μου από εσένα, για να μην σε καταστήσω άβατη γη, η οποία δεν θα κατοικείται».

Αν όμως είναι αναγκαίο να προσθέσουμε κάτι σε αυτά, ας ασφαλίσουμε τις καρδιές μας, και ας αποφύγουμε με κάθε δύναμη να προσκρούσουμε στον Θεό στο παραμικρό, για να μην γίνουμε κατοικία πονηρών και άγριων θηρίων, εννοώ βέβαια των ακάθαρτων πνευμάτων, έχοντας στερηθεί κάθε αρετή. Και αυτό νομίζω πως είναι εκείνο που ειπώθηκε πολύ εύστοχα και σοφά προς την Ιερουσαλήμ δια της φωνής του Ιερεμία: «Με πόνο και με μάστιγα θα παιδευτείς, Ιερουσαλήμ, για να μην απομακρυνθεί η ψυχή μου από εσένα, για να μην σε κάνω γη άβατη, η οποία δεν θα κατοικηθεί». Διότι, εάν ο Θεός αφαιρέσει από εμάς την αρετή, θα εισβάλουν οπωσδήποτε στον νου και την καρδιά τα βδελυρά και ανόσια πάθη, και θα εγκατασταθούν σαν άγρια θηρία, και μαζί τους θα εισχωρήσει και αυτό το ίδιο το άγριο πλήθος των ακάθαρτων πνευμάτων. <Διότι σαν του κέδρου είναι το ανάστημά της. Αυτή είναι η πόλη η καταφρονητική, που κατοικούσε με ασφάλεια, που έλεγε στην καρδιά της: «Εγώ είμαι και καμιά άλλη δεν θα υπάρξει μετά από εμένα». Πώς κατέληξε σε αφανισμό, σε βοσκή θηρίων; Καθένας που περνά μέσα από αυτήν θα σφυρίξει και θα κουνήσει τα χέρια του>. Επειδή πάντα επέλεγε να έχει υψηλό φρόνημα, η Νινευή κατηγορείται ως υπερήφανη και αλαζονική. Και αυτό ήταν αλήθεια, καθώς ύψωνε με υπεροψία το βλέμμα της απέναντι σε κάθε έθνος και κάθε εξουσία, και θεωρούσε παντελώς ανάξια λόγου την ισχύ των άλλων.

Αντί του ότι, όπως ο λάκκος συγκρατεί το νερό, έτσι και η πόλη την κακία, και δεν επιδέχεται καμία μεταβολή. Με πόνο και με μάστιγα θα παιδαγωγηθείς. Ανίατο είναι το τραύμα, δεν έχει θεραπεία, ούτε μεταβολή, όπως τα πάθη των Σοδόμων, όπως τα όσα συνέβησαν στα Γόμορρα. Άρα η τιμωρία δεν επιβάλλεται για τα παρελθόντα, αλλά για τα μελλοντικά, αν και φαίνεται ότι η τιμωρία επιβάλλεται για τα παρελθόντα.

Σε συμφωνία με αυτά, και ο μακάριος Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όταν τους θανάτωνε, τότε τον εκζητούσαν, και επέστρεφαν και από τα χαράματα αναζητούσαν τον Θεό». Και προς την Ιερουσαλήμ λέει ο Θεός μέσω του Ιερεμία: «Να παιδεύεσαι διαρκώς, Ιερουσαλήμ, για να μην απομακρυνθεί η ψυχή μου από εσένα». Το ότι δε όχι μόνο για τους φαύλους, αλλά και για τους χρηστούς ανθρώπους, το να ταπεινώνονται και να κάμπτονται οδηγεί στη σωτηρία, πάλι ο προφήτης λέει: «Καλό ήταν για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας διακηρύσσει ακριβώς τα ίδια, έστω και αν δεν χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια: «Καλό είναι για τον άνθρωπο όταν σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει ολομόναχος και θα σιωπήσει». Και παρακαλεί τον Θεό για τον εαυτό του λέγοντας: «Ας μη μου γίνεις, δείχνοντας επιείκεια σε μένα, αιτία αποξένωσης σε ημέρα πονηρή». Και ο μακάριος Παύλος, που έλαμψε τόσο πολύ μέσα στη χάρη και υπερέβη την ανθρώπινη φύση, όμως και αυτός είχε ανάγκη την ωφέλεια αυτού του καλού· γι' αυτό και έλεγε: «Μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι. Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Αν και θα ήταν δυνατό να επιτύχει το κήρυγμα και χωρίς διωγμούς και θλίψεις και πόνους και ιδρώτες, παρ' όλα αυτά ο Χριστός δεν το θέλησε, φροντίζοντας για το καλό εκείνων που κήρυτταν.

«Ιδού, σε πούλησα, όχι για αργύριο· και σε διάλεξα μέσα από το καμίνι της φτώχειας για χάρη μου.» «Παιδαγωγήσου, Ιερουσαλήμ, με πόνο και με μαστίγιο, μήπως και απομακρυνθεί η ψυχή μου από σένα· για να μη σε κάνω γη άβατη, η οποία δεν θα κατοικείται.» «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις.» «Τέκνα μου, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε επάνω σας.» «Τα σπλαχνίζεσαι όλα, διότι είναι δικά σου, φιλόψυχε Δέσποτα.» «Και για τον λόγο αυτόν, εκείνους που παραστρατούν τους ελέγχεις λίγο-λίγο, και τους νουθετείς υπενθυμίζοντάς τους τα αμαρτήματά τους, ώστε, αφού απαλλαγούν από την κακία τους, να πιστέψουν σε σένα, Κύριε. Ενώ παιδαγωγείς εμάς, τους εχθρούς μας τους μαστιγώνεις αμέτρητες φορές, ώστε να αναλογιζόμαστε την αγαθότητά σου όταν κρίνουμε· και όταν κρινόμαστε, να προσδοκούμε έλεος.» «Το έλεος του Κυρίου είναι επάνω σε κάθε σάρκα· ελέγχει, και παιδαγωγεί, και διδάσκει, και επαναφέρει σαν τον βοσκό το ποίμνιό του, και ελεεί αυτούς που αποδέχονται την παιδαγωγία.» «Εκείνος που φοβάται την παιδαγωγία, θα λάβει παιδαγωγία.» «Έλεος και οργή υπάρχουν σε Αυτόν· ανάλογα με το πολύ του έλεος, έτσι είναι και ο έλεγχός Του.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί.»