Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 8:22

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ; Ή μήπως δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί λοιπόν δεν επήλθε η θεραπεία της θυγατέρας του λαού μου; Το γεγονός ότι στις χρόνιες παθήσεις αναμένουμε τη θεραπεία μετά από μακρύ χρόνο και με τη βοήθεια μέσων που είναι ταυτόχρονα και επώδυνα και ποικίλα, αποτελεί απόδειξη του ότι οφείλουμε να διορθώνουμε και τα αμαρτήματα της ψυχής μέσω επίπονης προσευχής, μακροχρόνιας μετάνοιας και κοπιαστικής αγωγής, την οποία θα μας υποδείξει ο ορθός λόγος ως επαρκή για τη θεραπεία. Επομένως, δεν πρέπει, επειδή μερικοί δεν χρησιμοποιούν ορθά την ιατρική τέχνη, να αποφεύγουμε κάθε ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν. Διότι, δεν σημαίνει ότι, επειδή όσοι είναι ακόλαστοι ως προς τις ηδονές χρησιμοποιούν τη μαγειρική προς επινόηση τρυφής, ή την αρτοποιία, ή την υφαντική, υπερβαίνοντας το όριο των αναγκαίων, εμείς πρέπει πλέον να απορρίψουμε συλλήβδην όλες τις τέχνες· αντίθετα μάλιστα, πρέπει μέσα από την ορθή τους χρήση να ελέγχουμε τη διαφθορά που προκαλείται από εκείνους. Έτσι και στην περίπτωση της ιατρικής, δεν είναι εύλογο να συκοφαντούμε τη χάρη που μας δόθηκε από τον Θεό εξαιτίας της κακής χρήσης της. Διότι, αφενός, το να εναποθέτει κανείς την ελπίδα της υγείας του αποκλειστικά στα χέρια των ιατρών είναι γνώρισμα των άλογων κτηνών, πράγμα που βλέπουμε να παθαίνουν μερικοί άθλιοι, οι οποίοι μάλιστα δεν διστάζουν να τους αποκαλούν σωτήρες τους· αφετέρου, το να αποφεύγει κανείς παντελώς τις ωφέλειές της αποτελεί δείγμα πείσματος και ισχυρογνωμοσύνης.

Διότι, όταν ο ασθενής δεν προσδέχεται τα φάρμακα, τι περισσότερο μπορεί να γίνει πλέον; Ο ιατρός δεν έπαψε να θεραπεύει, αλλά τίποτα περισσότερο δεν επιτεύχθηκε. Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει ιατρός εκεί; Και η Γαλαάδ ήταν πόλη των ιερέων, και εξακολουθεί να είναι. Αυτό μπορεί κανείς να το δει σαφώς από τα Παραλειπόμενα· διότι αναφέρει τα εξής: «Στους υιούς του Μεραρί που είχαν απομείνει από τη φυλή του Ζαβουλών, παραχώρησαν τη Ρεμών και τα περίχωρά της». Έπειτα λέει: «Και από την άλλη πλευρά του ποταμού της Ιεριχούς». Και αφού ανέφερε γνωστές πόλεις από τη φυλή του Ρουβήν, προσθέτει: «Και από τη φυλή του Γαδ τη Ραμώθ Γαλαάδ». Αυτό, λοιπόν, θέλει να πει: Μήπως δεν υπήρχαν αρχιερείς ικανοί να διαπαιδαγωγήσουν; Ή ικανοί να απευθύνουν ωφέλιμους λόγους στον λαό; Διότι ως «ρητίνη» εννοεί τρόπον τινά το φάρμακο που δίδεται για θεραπεία. Ως ιατρό δε εννοεί τον ίδιο τον ιερέα, ο οποίος, και δια της νουθεσίας και δια της προς τον Θεό πρεσβείας, δύναται να ιατρεύει τα αμαρτήματα, για να υποδηλώσει ότι: «Από εκείνα που όφειλαν να γίνουν από την πλευρά σου δεν έλειψε τίποτα· αυτοί όμως δεν έγιναν καλύτεροι ούτε καν με την παραίνεση».

Σήκω, λέγει, σήκω από εκεί· διότι δεν θέλω να κείτεσαι. Διάρρηξε το σύμβολο της αμαρτίας· λούσου με τα δάκρυα, όχι στην κολυμβήθρα, αλλά μέσα στην εκκλησία· διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να σου χαρίσει το πρώτο αξίωμα. Μη διδάσκεις τον κεραμέα πώς να διορθώσει το δικό του πλάσμα. Αμάρτησες; Ησύχασε· μην πεις: Και πώς είναι δυνατόν να επανέλθω στο πρώτο αξίωμα; Μην το λες αυτό, ω παρθένε· διότι ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει, και ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει; Άκουσε τον Δεσπότη πώς ελέγχει την απόγνωση μέσω του προφήτη Ιερεμία, λέγοντας: Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει ιατρός εκεί; Γιατί λοιπόν δεν επήλθε ίαση στη θυγατέρα του λαού μου;

Αυτά, λοιπόν, ο θείος και μέγας Βασίλειος, αφού τα σταχυολόγησε από την αγία και θεόπνευστη Γραφή και τα ερμήνευσε αλληγορικά, έδειξε πόσο μεγάλο κακό είναι το να αμαρτάνει κανείς και ότι η αμαρτία είναι από τη φύση της χωρισμός από τον Θεό. Έπειτα, στρέφοντας πάλι τον λόγο προς τη μετάνοια και τις αγαθές ελπίδες, λέει επιπλέον όλων αυτών: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;». Διότι δεν πρέπει, αν κάποιος έχει πέσει, και να κυλιέται κάτω. «Γιατί αποστράφηκε» η παρθένος «με αποστροφή αναιδή», αν και άκουσε τον νυμφίο Χριστό να λέει μέσω του Ιερεμία: «Και είπα, αφού αυτή διέπραξε όλες αυτές τις πορνείες: Επίστρεψε σε μένα, αλλά δεν επέστρεψε». «Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει ιατρός εκεί; Γιατί δεν επήλθε ίαση στη θυγατέρα του λαού μου;». Και πολλά αντιφάρμακα του κακού θα μπορούσες να βρεις στη θεία Γραφή, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία, όπως τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιώνιας κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, τα αναρίθμητα εκείνα παραδείγματα επιστροφής, τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε τον βίο του με πόρνες, αυτόν που χάθηκε και πάλι βρέθηκε, που ήταν νεκρός και πάλι ανέζησε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε τις ψυχές μας».

Στο τέκνο Λιτόιο. Μέσα και από τις δύο επιστολές σου, αγαπημένο μου τέκνο, διαπίστωσα και τώρα την ολοκληρωτική σου μετάνοια και επιστροφή, και μάλιστα ότι απέφυγες την παραμονή στην πόλη, καταφεύγοντας στον οικονόμο. Αυτό με έχει πείσει να σε αγαπώ ολοκληρωτικά, ή μάλλον τον Θεό, εξαιτίας του οποίου αγαπώ και αγαπιέμαι, εντός του οποίου και σε εγέννησα πνευματικά, αγαπητέ μου υιέ Λιτόιε. Μην καταπέσεις, λοιπόν, εξαιτίας των όσων προηγήθηκαν και στα οποία σκόνταψες συμβάντων, εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών. Διότι «μήπως δεν υπάρχει ρητίνη (βάλσαμο)», λέει η Γραφή, «στην Γαλαάδ; Ή μήπως εκείνος που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Επιστρέψτε προς εμένα», βοά ο Θεός. Ο στρατιώτης που ανασυντάσσεται είναι και πάλι στρατιώτης, ομοίως και ο κυβερνήτης του πλοίου· διότι, ακόμη κι αν διαπράξαμε θανάσιμη αμαρτία, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε πλέον να ζήσουμε. Ζούμε και πάλι διά της μετανοίας· διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Ζω εγώ», λέει ο Κύριος, «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει και να ζήσει αυτός». Ώστε, είναι δυνατόν μετά τον θάνατο της αμαρτίας να ζήσει κανείς, όχι όμως πλέον μετά την αναχώρησή του από αυτήν τη ζωή· διότι τότε «έκλεισε τη θύρα πίσω του», λέει.

Άφρον, άφρον, αυτή τη νύχτα θα σου ζητήσουν την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Μακάρι να μην υπάρχει τίποτε τέτοιο σε εσάς, ω τέκνα, όσο για εκείνους που πέφτουν, ας αναλογιστούμε: Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη ή βάλσαμο στη Γαλαάδ, καθώς λέει ο Ιερεμίας; Μήπως δεν θα είναι δυνατόν να περιδεθούν και να επουλωθούν τα τραύματα μέσω του ελέους του ιατρού των ψυχών; Μήπως δεν θα είναι δυνατόν να σκυθρωπάσει κανείς και να ακούσει από τον Θεό: «Επειδή σε είδα περίλυπο, θεράπευσα τις οδούς σου»; Μικροί λοιπόν και μεγάλοι, όπως έχει ειπωθεί, γέροντες και νέοι, πρώτοι, μεσαίοι και τελευταίοι, σηκωθείτε· ας απομακρυνθούμε από εδώ, από τα πάθη της αμαρτίας. Ας οδοιπορήσουμε λίγο ακόμη· το κατάλυμα βρίσκεται προ των πυλών. Ας αγωνιστούμε τρέχοντας· διότι το στάδιο έχει πλησιάσει. Ας κωπηλατήσουμε λίγο ακόμη· διότι βρισκόμαστε ακριβώς στις εισόδους του αιώνιου λιμανιού. Γι' αυτόν τον λόγο, οφείλουμε όλα και να τα λέμε, και να τα πράττουμε, και να τα γνωρίζουμε· και ας επιδείξουμε ευλάβεια, και ας ησυχάσουμε, και ας ταπεινωθούμε, ας αγρυπνήσουμε και ας ανυμνήσουμε, ας αποξενωθούμε από τους κατά σάρκα γονείς, τους αδελφούς, τους συγγενείς, ακόμη και από την ίδια μας την ψυχή· ώστε μάλλον να γίνουμε συγγενείς και να υιοθετηθούμε από τον Χριστό, τον Θεό μας. Διότι έτσι το επιθυμεί· έτσι μας έπλασε.