Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 8:5

Επιπροσθέτως· «Μήπως αυτός που πέφτει δεν εγείρεται, ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Γιατί αποστράφηκε η παρθένος με αναίσχυντη αποστροφή, μολονότι άκουσε τον Χριστό, τον Νυμφίο, να λέει διά του Ιερεμία: «Και είπα, αφού διέπραξε όλες αυτές τις πορνείες· επίστρεψε σε εμένα, και δεν επέστρεψε».

Διότι έργο της ψυχής, έστω και αν έχει μέτρια σύνεση, είναι το να μη θέλει να αλωθεί από αιτιάματα που οδηγούν στην αμαρτία· αν όμως τυχόν και της συμβεί να το πάθει αυτό, τουλάχιστον να επιλέξει να μετανοήσει, και μέσω της επιστροφής στο καλύτερο να αποβάλει τα σφάλματα. Αν πάλι κατρακυλά αχαλίνωτα προς τα αισχρότερα, και επιπροσθέτως αρνείται την ανάγκη της μετάνοιας, τότε προσθέτει αμαρτία στην αμαρτία, και μπορεί κανείς να τη δει να έχει υποστεί αρρώστια πάνω στην αρρώστια. Γι' αυτό, ο Θεός των όλων κατηγορεί όσους βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, και λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Γιατί απομακρύνθηκε αυτός ο λαός με αναίσχυντη απομάκρυνση, και κυριεύθηκαν από την προαίρεσή τους, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν;» Αλλά επειδή ακριβώς έπραξες αυτά, λέει, γι' αυτό δεν με παρακάλεσες. Καίτοι γιατί δεν έπρεπε μάλλον, επειδή τόλμησες να πράξεις τέτοια αισχρά και απορριπτέα έργα, να υψώσεις ικεσίες και να ζητήσεις από τον Θεό το έλεος; Διότι δέχεται αυτούς που θέλουν να μετανοήσουν, εφόσον είναι αγαθός εκ φύσεως και γνωρίζει τη φύση μας, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Είπε λοιπόν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Επιστρέψτε, υιοί, εσείς που απομακρυνθήκατε, και εγώ θα ιατρεύσω τα συντρίμματά σας.» Επομένως, αποτελεί απόδειξη έσχατης αφροσύνης και ολοκληρωτικής αποστασίας, το να έχει πέσει κανείς σε τόσα κακά, και να μην καταδέχεται ούτε καν να ζητήσει το έλεος από τον Θεό, συνοδευόμενο από την ομολογία των σφαλμάτων του.

Και προσθέτει: «Γι' αυτό, άκουσε λοιπόν, εσύ που είσαι ταλαιπωρημένη και μεθυσμένη, αλλά όχι από κρασί». Και προσθέτει σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αυτά λέγει ο Δεσπότης σου· και ο Θεός σου θα υπερασπιστεί τον λαό Του. Ιδού, αφαίρεσα από το χέρι σου το ποτήρι του σπαραγμού, τον κρατήρα, το ποτήρι του θυμού, δεν θα το πιεις ποτέ ξανά». Υπόσχεται δε ο Λόγος στην Ιερουσαλήμ ότι «θα πάρει» από αυτήν «το ποτήρι του θυμού», εάν μετανοήσει· διότι το «ιδού, αφαίρεσα» έχει λεχθεί αντί του «θα αφαιρέσω». Εάν πράξεις αυτά που σε προστάζουν και εάν υπακούσεις στον Λόγο που σου λέγει: «Εξεγέρσου, εξεγέρσου, ανάστηθι, Ιερουσαλήμ»· διότι σε αυτήν, εφόσον «εξεγερθεί» και σηκωθεί, υπόσχεται τα όσα έχουν ειπωθεί, ενώ αν δεν υπακούσει ούτε εξεγερθεί ούτε αναστηθεί από την πτώση της, αλλά παραμείνει απειθής και ανυπάκουη, η ίδια θα είναι η αιτία για τον εαυτό της που δεν θα επιτύχει τα υπεσχημένα. Αυτά δε λέγονταν προς όλο το έθνος των Ιουδαίων· διότι δεν απευθύνονταν αυτές οι προσφωνήσεις στους λίθους και στα οικοδομήματα, ούτε στο χώμα της γης και στην ερημιά του τόπου. Θα κατανοήσεις δε το νόημα του λόγου από το ότι και σε άλλα σημεία λέγεται στους ίδιους: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Γιατί απομακρύνεστε με απομάκρυνση αναιδή; λέγει ο Κύριος». Υπόσχεται λοιπόν ότι θα την αναστήσει, ώστε «να μην πιει πλέον το ποτήρι του θυμού»· διότι αυτό πρόκειται να δοθεί στους εχθρούς της.

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και η επιτίμηση έχει χαρακτήρα πατρικό· κάθε ψυχή δε που παραμένει ανουθέτητη, είναι αθεράπευτη. Επομένως, δεν είναι βαρύ το να δεχθεί κανείς πλήγμα, αλλά βαρύτερο είναι το να μη συνετιστεί από το πλήγμα. Αναφέρει κάποιος από τους προφήτες, μιλώντας για τον Ισραήλ, που είχε σκληρή και απερίτμητη καρδιά: «Κύριε, τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· τους παιδαγώγησες και δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδαγωγία»· και πάλι: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου επλήγη»· και: «Γιατί αποστράφηκε ο λαός μου με πονηρή αποστροφή, από την οποία θα συντριβεί ολοκληρωτικά και θα καταστραφεί;»

Ο Θεός παντού φαίνεται αυστηρός προς τους δικαίους, αλλά χρηστός προς τους αμαρτωλούς, και ταχύς στη φιλανθρωπία· αυτόν που αμαρτάνει και πέφτει τον ανασηκώνει, και του λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Και: «Γιατί απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία η ασύνετη θυγατέρα του Ιούδα;» Και πάλι: «Επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς». Και αλλού επιβεβαιώνει με όρκο τη σωτηρία που προέρχεται από τη μετάνοια, εξαιτίας της πολλής Του φιλανθρωπίας: «Ορκίζομαι στη ζωή μου, λέει ο Κύριος· δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει αυτός και να ζήσει». Προς τον δίκαιο όμως λέει: «Εάν ένας άνθρωπος πράξει κάθε δικαιοσύνη και κάθε αλήθεια, και παρεκκλίνοντας αμαρτήσει, δεν πρόκειται να θυμηθώ τη δικαιοσύνη του, αλλά θα πεθάνει μέσα στην αμαρτία του». Ω, πόση αυστηρότητα προς τον δίκαιο! Ω, πόση γενναιοδωρία προς τον αμαρτωλό!

Γιατί αποστράφηκε; Με μια αναιδή αποστροφή... Επειδή απομακρύνεται από τον Θεό, επειδή γίνεται για τέτοια πράγματα, επειδή είναι παντοτινή, επειδή δεν έχει τίποτα να Του προσάψει. Διότι πράγματι είναι αναιδής η αποστροφή από τον Θεό. Και παρέμειναν δέσμιοι της προαιρέσεώς τους.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί των μη μετανοούντων. «Εκείνος που συγκαλύπτει την ασέβειά του δεν θα προκόψει.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που παραστρατεί δεν επιστρέφει; Γιατί ο λαός αυτός απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία, και κυριεύθηκαν από την προαίρεσή τους, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν;» «Έκαναν τα πρόσωπά τους πιο σκληρά και από την πέτρα, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν.» «Μην πεις, "Αμάρτησα, και τι έπαθα;", διότι ο Κύριος είναι μακρόθυμος.» «Μην περιμένεις μέχρι τον θάνατο για να δικαιωθείς.» «Να συμβιβάζεσαι γρήγορα με τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι καθ' οδόν μαζί του, μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή, και ριχθείς στη φυλακή. Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη.» Εάν βέβαια η αμαρτία είναι κάτι καλό, άνθρωπε, φύλαξέ την μέχρι το τέλος. Εάν όμως είναι βλαβερή για εκείνον που την πράττει, γιατί επιμένεις στα ολέθρια; Κανείς που προσπαθεί να αποβάλει κάνοντας εμετό τη χολή, η οποία προήλθε από κακή και ακόλαστη διατροφή, δεν συσσωρεύει μέσα του πολλαπλάσια από αυτήν. Πρέπει να καθαρίζουμε αυτό που ταλαιπωρεί το σώμα, και όχι να κάνουμε τη νόσο μεγαλύτερη από τις δυνάμεις μας· το πλοίο φαίνεται μέχρι ποιο σημείο μπορεί να αντέξει το βάρος του φορτίου· αν όμως το ξεπεράσει, βυθίζεται.

Αυτά, λοιπόν, ο θείος και μέγας Βασίλειος, αφού τα σταχυολόγησε από την αγία και θεόπνευστη Γραφή και τα ερμήνευσε αλληγορικά, έδειξε πόσο μεγάλο κακό είναι το να αμαρτάνει κανείς και ότι η αμαρτία είναι από τη φύση της χωρισμός από τον Θεό. Έπειτα, στρέφοντας πάλι τον λόγο προς τη μετάνοια και τις αγαθές ελπίδες, λέει επιπλέον όλων αυτών: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;». Διότι δεν πρέπει, αν κάποιος έχει πέσει, και να κυλιέται κάτω. «Γιατί αποστράφηκε» η παρθένος «με αποστροφή αναιδή», αν και άκουσε τον νυμφίο Χριστό να λέει μέσω του Ιερεμία: «Και είπα, αφού αυτή διέπραξε όλες αυτές τις πορνείες: Επίστρεψε σε μένα, αλλά δεν επέστρεψε». «Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει ιατρός εκεί; Γιατί δεν επήλθε ίαση στη θυγατέρα του λαού μου;». Και πολλά αντιφάρμακα του κακού θα μπορούσες να βρεις στη θεία Γραφή, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία, όπως τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιώνιας κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, τα αναρίθμητα εκείνα παραδείγματα επιστροφής, τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε τον βίο του με πόρνες, αυτόν που χάθηκε και πάλι βρέθηκε, που ήταν νεκρός και πάλι ανέζησε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε τις ψυχές μας».