Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 8:7

Ψάλλε μαζί με τον Παύλο: «Για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Αγωνίσου, νεοφώτιστε, για να μην σε νικήσει ο τζίτζικας και πει πάλι ο Θεός: «Το τρυγόνι και ο τζίτζικας και το χελιδόνι, τα πουλιά του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της ελεύσεώς τους, αυτός όμως ο λαός δεν με γνώρισε», ώστε, δροσιζόμενος πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα, απαλλασσόμενος από τον χειμώνα των πειρασμών, βιώνοντας την άνοιξη και θαυμάζοντας την ανάσταση του Χριστού, να λες: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», διότι αφού γεννήθηκες στη γη ως τζίτζικας, δίδαξες και εμάς να γεννιόμαστε ως τζίτζικες. Και ας λέει ο Ιωάννης: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα», και τα εξής. Διότι, όπως ακριβώς ο τζίτζικας είναι υιός χωρίς σπορά και γνωρίζει ως μητέρα του τη γη, ενώ πατέρα δεν γνωρίζει, έτσι και ο Χριστός γνωρίζει ως μητέρα την Παρθένο, ενώ πατέρα σπορέα δεν γνωρίζει. Και όπως ακριβώς ο τζίτζικας, αφού γεννηθεί από τη γη, αρχικά διαφεύγει την προσοχή των πολλών και βρίσκεται ως ένα τίποτα και βουβός, ευκαταφρόνητος, αλλά μετά το να τραφεί με δροσιά και να υψωθεί στο δέντρο, το μελώδημά του γίνεται ξακουστό στις περιοχές, έτσι και ο Χριστός, όταν γεννήθηκε, ήταν ευκαταφρόνητος σαν τον τζίτζικα —και μάρτυρας είναι ο ίδιος που είπε: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού»— αλλά μετά τη δροσιά και το δέντρο, μετά το βάπτισμα και τον σταυρό, ακούστηκε το ευαγγέλιό του στον κόσμο, σαν σε αγρό...

Αν συντρώγεις με τους αδελφούς σύμφωνα με τον κανόνα, δείξε συγκατάβαση στο τραπέζι· διότι και το τρυγόνι και το χελιδόνι, τα πουλιά του αγρού, τήρησαν τους καιρούς της άφιξής τους. Δείξε συγκατάβαση και μην περιμένεις την ενάτη ώρα, για χάρη των πιο αδύναμων αδελφών σου. Εσύ όμως, αγαπητέ, πέρασες όλη την ημέρα νηστεύοντας, και ταράζεσαι για μια στιγμή της ώρας! Γλυκιά σου είναι η αργία, αλλά τα τελικά της αποτελέσματα είναι πικρά. Κοπιάζεις εργαζόμενος, αλλά αργότερα θα ευφρανθείς. Είναι γραμμένο: βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψεύτικα χείλη, ενώ εκείνος που πράττει με αξιοπιστία είναι ευπρόσδεκτος σε Αυτόν. Εκείνος που πληθαίνει τα λόγια του θα γίνει βδελυρός, ενώ εκείνος που συγκρατεί το στόμα του θα αγαπηθεί. Εάν δεις έναν άνθρωπο που ήταν αμελής ως προς την αρετή να έχει ανανήψει, εσύ μην επαναπαυθείς στον λογισμό σου· αλλά μάλλον δείξε ανδρεία, και στον καιρό του πειρασμού αγωνίσου περισσότερο.

Χώμα και στάχτη ήμασταν εμείς· αλλά αυτό δεν ήταν ακόμη έγκλημα· διότι αποτελούσε αδυναμία της φύσης. Βρισκόμασταν σε κατάσταση πιο ανόητη από τα άλογα ζώα· διότι εξισώθηκε ο άνθρωπος με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά. Το να γίνεται, όμως, κανείς όμοιος με τα άλογα ζώα, σημαίνει ότι γίνεται χειρότερος από αυτά. Διότι το να είναι ένα ον άλογο εκ φύσεως και να παραμένει στην αλογία, είναι ίδιον της φύσης· το να καταπέσουν, όμως, σε εκείνη την άνοια αυτοί που τιμήθηκαν με τον λόγο, αποτελεί έγκλημα της ελεύθερης προαιρέσεως. Ώστε, όταν ακούσεις ότι «ομοιώθηκε με τα άλογα», μην νομίσεις ότι το είπε για να δείξει τους ανθρώπους ίσους με τα άλογα ζώα, αλλά ότι το είπε επειδή ήθελε να τους αναδείξει χειρότερους και από εκείνα. Διότι, πράγματι, γίναμε χειρότεροι και πιο αναίσθητοι από τα άλογα, όχι μόνο επειδή, αν και ήμασταν άνθρωποι, καταπέσαμε σε εκείνη την κατάσταση, αλλά επειδή προχωρήσαμε σε ακόμη μεγαλύτερη αγνωμοσύνη. Και δηλώνοντας αυτό ο Ησαΐας έλεγε: «Γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». Αλλά ας μην ντρεπόμαστε για τα προηγούμενα· διότι «όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Είδες πώς ήμασταν κατώτεροι από τα κτήνη; Θέλεις να δεις ότι είμαστε πιο άλογοι και από τα πτηνά; «Το τρυγόνι και το χελιδόνι, τα σπουργίτια του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της έλευσής τους· ο λαός μου όμως δεν γνώρισε τις κρίσεις μου». Ιδού, λοιπόν, ότι εμείς γίναμε πιο άλογοι και από τους όνους και από τα βόδια, ιδού και από τα πτηνά, από το τρυγόνι και από το χελιδόνι. Θέλεις να μάθεις μια άλλη αναισθησία μας;

Γʹ. Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε ως προς αυτό; Ότι, έστω κι αν σε εκείνα υπάρχει εκ φύσεως, είναι δυνατόν και σε εμάς να κατορθωθεί αυτό με την προαίρεσή μας. Διότι δεν είπε: «κοιτάξτε ότι τα πτηνά πετούν», πράγμα που θα ήταν αδύνατο για τον άνθρωπο, αλλά ότι τρέφονται χωρίς μέριμνα, πράγμα που είναι εύκολο να κατορθωθεί και από εμάς, εάν το θελήσουμε. Και αυτό το απέδειξαν όσοι το κατόρθωσαν εμπράκτως. Γι' αυτό ακριβώς αξίζει να θαυμάσει κανείς ιδιαίτερα τη σύνεση του νομοθέτη, διότι, ενώ μπορούσε να προσφέρει το παράδειγμα από τους ανθρώπους, και ενώ μπορούσε να αναφέρει τον Ηλία, τον Μωυσή, τον Ιωάννη και άλλους τέτοιους που δεν μερίμνησαν, προκειμένου να τους ελέγξει, μνημόνευσε τα άλογα ζώα. Διότι, εάν μεν ανέφερε εκείνους τους δικαίους, αυτοί θα μπορούσαν να προφασιστούν ότι δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο δικό τους μέτρο. Τώρα όμως, αποσιωπώντας τους, και φέρνοντας ως παράδειγμα τα πτηνά του ουρανού, απέκοψε κάθε δικαιολογία τους, μιμούμενος και σε αυτό τον παλαιό νόμο. Διότι και η Παλαιά Διαθήκη παραπέμπει και στη μέλισσα, και στο μυρμήγκι, και στο τρυγόνι, και στο χελιδόνι. Αποτελεί δε όχι μικρό δείγμα τιμής και τούτο: το να μπορούμε εμείς να κατορθώσουμε με την προαίρεσή μας όσα εκείνα κατέχουν εκ φύσεως.

Αλλά τα πάντα έχουν ένα τέλος, λέει, αυτοί όμως είναι οι μόνοι που αμαρτάνουν ατελεύτητα και δεν χορταίνουν τα κακά· καίτοι υπάρχει όριο και στα φυσικά πράγματα. Δεν υπάρχει άραγε κορεσμός και για όσα ανήκουν στην επιθυμία, όταν η φύση κουράζεται και δεν θέλει πλέον να εργάζεται, αλλά επιθυμεί να αναπαυθεί; Εσείς όμως όχι. Ούτε για τα άλογα είναι πάντοτε ευχάριστο το να τρέχουν, αλλά ζητούν κάποτε και ανάπαυση. Τα πάντα γνωρίζουν μεταβολή, εσείς όμως όχι, πράττοντας συνεχώς τα κακά. Ακόμη και ο πελαργός στον ουρανό εγνώρισε τον καιρό του· το τρυγόνι και ο τέττιγας και το χελιδόνι του αγρού και τα στρουθία τήρησαν τους καιρούς της πορείας τους.

Με την αντιπαραβολή προς τα άλογα ζώα τούς επικρίνει. Ασίδα μεν ονομάζει τον πελαργό. Το δε εβραϊκό κείμενο δεν περιέχει τον τέττιγα. Αντί για τον τέττιγα, αναφέρει τον γερανό. Έλαβε, επομένως, άλλα που εμφανίζονται το καλοκαίρι και άλλα τον χειμώνα. Το χελιδόνι και ο πελαργός συνηθίζουν να εμφανίζονται το καλοκαίρι, ενώ το τρυγόνι και ο γερανός τον χειμώνα.

Αυτό, λοιπόν, που θέλει να πει είναι τούτο: ότι τα μεν άλογα ζώα επιδιώκουν τη δική τους ωφέλεια και αλλάζουν τους κατάλληλους τόπους πηγαίνοντας άλλοτε αλλού. Μερικοί λένε ότι είναι πτηνό, ενώ άλλοι άστρο. Ο δε λαός μου δεν γνώρισε τα κρίματα του Κυρίου.

Έτσι κάνει και ο Ιερεμίας, φέρνοντας ως παράδειγμα το τρυγόνι και το χελιδόνι, αλλά και ο Σολομών, ο οποίος παραπέμπει εκείνον που ζει με οκνηρία άλλοτε στο μυρμήγκι και άλλοτε στη μέλισσα. «Ο Ισραήλ όμως δεν με εγνώρισε». Αποτελεί επίταση της κακίας το γεγονός ότι οι ίδιοι οι οικείοι του Θεού, και μάλιστα μετά από τόσες τιμές, έχουν όλοι μαζικά αυτομολήσει προς την κακία. Δεν είπε «Ιακώβ», αλλά «Ισραήλ», ώστε, σε αντιδιαστολή με την αρετή του προγόνου, να καταδείξει μεγαλύτερη την αγνωμοσύνη των απογόνων. Διότι εκείνος μεν με την αρετή της ψυχής του είλκυσε την ευλογία αυτής της προσωνυμίας, ενώ αυτοί με την παρανομία τους την πρόδωσαν.

Και ο προφήτης εξάλλου, ελέγχοντας τους αγνώμονες Ιουδαίους, λέει περίπου τα εξής: «Γνώρισε το βόδι τον ιδιοκτήτη του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». Και πάλι: «Το τρυγόνι και το χελιδόνι του αγρού, και τα σπουργίτια, γνώρισαν τους καιρούς της έλευσής τους, ο λαός μου όμως δεν γνώρισε τα κρίματα του Κυρίου και Θεού του». Από αυτά, λοιπόν, και από τα παρόμοια ζώα να μαθαίνεις να κατορθώνεις την αρετή, ενώ από τα αντίθετα να διδάσκεσαι να αποφεύγεις την κακία. Διότι, όπως η μέλισσα είναι φιλόκαλη, έτσι και η ασπίδα είναι ολέθρια· αποστρέψου, επομένως, την κακία, για να μην ακούσεις: «Δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους». Ο σκύλος, πάλι, είναι αναίσχυντος· μίσησε και αυτήν την πονηρία.

Για ποιον λόγο; Διότι το τρυγόνι και το χελιδόνι, και τα στρουθία του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της ελεύσεώς τους, ο λαός μου όμως δεν γνώρισε τις κρίσεις μου. Αυτός δε λέει ότι εκείνος που δεν ασκεί την αρετή όχι μόνο δεν κερδίζει τίποτε με το να διδάσκει τους άλλους, αλλά και ότι εκβάλλει τον εαυτό του από αυτήν την προεδρία. Διότι, εάν στα κοσμικά δικαστήρια εκείνος που έχει παρανομήσει τιμωρείται με την ατιμία της σιωπής, πώς θα μπορούσε, λέει, στο κοινό διδασκαλείο να έχει φωνή ο ένοχος της αμαρτίας; Είναι δε ανώτερο αυτό το διδασκαλείο από εκείνο το δικαστήριο. Διότι εκεί μεν οι τιμωρούμενοι εκτίουν ποινές· εδώ όμως γίνονται τα πάντα, ώστε να μην τιμωρηθούν όσοι έχουν παρανομήσει, αλλά με τη μετάνοια να διορθώσουν το παράπτωμά τους. Ακόμη και στις βασιλικές αυλές κανείς δεν θα μπορούσε να γίνει ερμηνευτής της βασιλικής φωνής, εάν συλλαμβανόταν να ζει διεφθαρμένο βίο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, διηγείσαι τα δικαιώματα, και διδάσκεις τους άλλους, ενώ εσύ πράττεις τα αντίθετα, καθώς ο βίος σου έρχεται σε αντίφαση προς τα λεγόμενά σου, και αποτρέπεις ορισμένους από εκείνους που επιθυμούν να προσέξουν;

Το ότι η Εκκλησία είναι στολισμένη με ποικίλματα, μπορεί να το ακούσει κανείς από τον Δαβίδ που λέει: «Όλη η δόξα της θυγατρός του βασιλέως είναι εσωτερική, περιβεβλημένη και ποικιλμένη με χρυσά κρόσσια». Διότι, πράγματι, «και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του»· δηλαδή, κάτω από τους στερεούς κλάδους του σταυρού εκτρέφοντας τα νεοφώτιστα τέκνα της. Αυτό το τρυγόνι μνημονεύει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Το τρυγόνι και το χελιδόνι του αγρού, τα στρουθία και οι τέττιγες γνώρισαν τον καιρό της ελεύσεώς τους», ονομάζοντας τρυγόνι την πάνσεμνη Εκκλησία, χελιδόνι τον φιλάνθρωπο Ιωάννη, και τέττιγα τον εύλαλο Παύλο, τον αυλό της Εκκλησίας. Για αυτό το τρυγόνι δίνει εντολή ο Κύριος στον Αβραάμ: «Πάρε για εμένα δαμάλα τριών ετών, και κριό τριών ετών, και αίγα τριών ετών, και περιστέρι, και τρυγόνι». Αυτό το τρυγόνι αναφέρει και η Γραφή στο Άσμα Ασμάτων λέγοντας: «Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας». Η φωνή αυτού του τρυγονιού μάς φανερώνει ότι η ουράνια άνοιξη, ο Χριστός, έρχεται από τον ουρανό. Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας σήμερα. Αλλά ας ακούσουμε τη φωνή αυτού του τρυγονιού, ποιες μελωδίες κελαηδά: «Είμαι μελανή και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».