Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 8:9

Αυτά τα θεωρήματα, πάλι, αναγκαίως τα εισαγάγαμε στον παρόντα λόγο μας. Διότι κρίναμε εντελώς απαραίτητο να φανεί σε όσους θα διαβάσουν το κείμενο ότι ο Ιησούς λέει την αλήθεια, όταν βρίσκεται να λέει προς τους Ιουδαίους για τον δικό του Γεννήτορα: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Το ότι, πάλι, οι Φαρισαίοι, φουσκώνοντας από ανάρμοστη αλαζονεία, έπλαθαν την ψευδαίσθηση ότι ο θείος λόγος ήταν μαζί τους και μέσα τους, και γι' αυτό ισχυρίζονταν ανόητα ότι είχαν φτάσει σε αξιοθαύμαστη σοφία, το μαρτυρεί και το ίδιο το Πνεύμα, όταν ο Χριστός λέει προς αυτούς μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Πώς θα πείτε ότι εμείς είμαστε σοφοί, και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια η γραφίδα των γραμματέων έγινε ψεύτικη· ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και συνελήφθησαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Διότι, πώς, έχοντας αποδοκιμάσει τον ζωντανό και ενυπόστατο Λόγο του Θεού, δεν θα καταδικαστούν, εφόσον δεν αποδέχτηκαν την πίστη σε αυτόν, αλλά ατίμασαν τον χαρακτήρα του Θεού και Πατέρα, και αρνήθηκαν να δουν την αληθέστατη, τρόπον τινά, μορφή του μέσα από τη θεοπρεπή εξουσία και δύναμη;

Διότι έπρεπε, λένε, να είναι παρών ανάμεσα σε αυτούς που γιορτάζουν ο θαυματουργός, επιδιώκοντας περισσότερο την ευχαρίστηση της τέρψης, και όχι οπωσδήποτε την ωφέλεια από τον θαυμασμό. Ενώ όμως έχουν ενδυθεί τη δόξα των νομομαθών και νομίζουν ότι έχουν εκπαιδευτεί στα ιερά γράμματα όχι σε μέτριο βαθμό, λησμονούν την προφητική φωνή, η οποία λέει τα εξής: «Ζητήστε τον Θεό, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον. Όταν σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τον δρόμο του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει προς τον Κύριο, και θα ελεηθεί». Βλέπεις πώς δεν αρκεί για τη σωτηρία μόνο το να ζητά κανείς, αλλά, αφού τον βρουν, είναι ανάγκη και να επιστρέψουν, δηλαδή μέσω της υπακοής και της πίστεως; Έτσι έπρεπε να διασωθεί ο αμαθής και δύστροπος λαός των Ιουδαίων. Επειδή όμως και σε αυτό συλλαμβάνονται να φέρονται με πολλή ασυνεσία, δικαιολογημένα λοιπόν θα ακούσουν: «Πώς λέτε ότι εμείς είμαστε σοφοί και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια έγινε ψευδής η γραφίδα των γραμματέων. Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν, πιάστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Διότι πώς δεν τον αποδοκίμασαν, αφού δεν τον αποδέχτηκαν; Ή πώς δεν τον ατιμάζουν, όταν δεν παραιτούνται από το να λένε για αυτόν με αναίδεια το: «Πού είναι εκείνος;»;

Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα; Με δίκαιη απόφαση λοιπόν τιμωρήθηκαν. Διότι, αφού απέδωσαν το σέβας στην κτίση και λάτρευσαν τα έργα των δικών τους χεριών, οι ίδιοι επέφεραν στα κεφάλια τους τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί». Ως σοφούς φαίνεται να υποδηλώνει εδώ τους εκλεκτούς των Ελλήνων, ποιητές και συγγραφείς, οι οποίοι διαθέτουν μεν γλώσσα ευφυή και περίτεχνη, και ασκημένη στις κομψότητες του λόγου ώστε να είναι ευχάριστη, αλλά είναι αμέτοχοι της αληθινής φρόνησης στην καρδιά. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί», και τα εξής. Επομένως είναι μεν σοφοί σε ό,τι αφορά τη φωνή και τη γλώσσα, αλλά άσοφοι ως προς την καρδιά.

«Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του επάνω τους, και τους χτύπησε, και σείστηκαν τα βουνά, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου». Ο σοφότατος Ιερεμίας επιπλήττει την αμάθεια και την αλαζονεία των Ιουδαίων λέγοντας: «Πώς λέτε ότι: Εμείς είμαστε σοφοί, και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια δημιουργήθηκε η γραφίδα, ψεύτης αποδείχθηκε ο γραμματέας. Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, κατατρομάχθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου». Επειδή δεν αποδέχθηκαν με κανέναν τρόπο το ευαγγελικό κήρυγμα, αλλά ούτε και τον ίδιο τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή τίμησαν. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Χριστός: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Αμάρτησαν, λοιπόν, και στα δύο, και οι άθλιοι απέρριψαν τον λόγο του Θεού, μη αποδεχόμενοι ούτε τις προφητείες του νόμου ως αληθινές, ούτε βέβαια επιδοκιμάζοντας τον σωτήριο ευαγγελικό λόγο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Θεός είπε γι' αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Σε ποιον θα μιλήσω και θα διαμαρτυρηθώ, και θα με εισακούσει; Ιδού, είναι απερίτμητα τα αυτιά τους, και δεν μπορούν να ακούσουν».

«Διότι θα πορευθούν, λέει, σαν την αρκούδα και το περιστέρι», δηλαδή θα διαβιώσουν με αγριότητα νου, στην οποία έχει συζευχθεί η ασυνεσία. Της μεν αγριότητας εικόνα, ήτοι παράδειγμα, είναι η αρκούδα, της δε αφέλειας και ασυνεσίας το περιστέρι. Έχει λεχθεί, εξάλλου, για τον Ισραήλ μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και ήταν ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς καρδιά»· και θα διαπιστώσουμε ότι οι Ιουδαίοι είναι πράγματι, κατά μία έννοια, άγριοι και μωροί. Διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η σύνεση και η πραότητα που προέρχεται από τον Χριστό· διότι αρνήθηκαν αυτόν που είναι χορηγός σοφίας και σύνεσης, και ο οποίος καθιστά ήμερους και πράους όσους τον αγαπούν. Γι' αυτό ο προφήτης Ιερεμίας είπε γι' αυτούς άλλοτε μεν, ότι «Μωράνθηκε κάθε άνθρωπος από τη γνώση», άλλοτε δε πάλι, «Δεν υπάρχει καμία σοφία σε αυτούς, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου.» <Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει σωτηρία, έχει απομακρυνθεί πολύ από εμάς· διότι πολλή είναι η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας στάθηκαν εναντίον μας· διότι οι ανομίες μας βρίσκονται μέσα μας, και γνωρίσαμε τα αδικήματά μας. Ασεβήσαμε και ψευσθήκαμε, και αποστατήσαμε από το να ακολουθούμε τον Θεό μας. Μιλήσαμε άδικα και απειθήσαμε· κυοφορήσαμε και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια άδικα, και απωθήσαμε προς τα πίσω την κρίση, και η δικαιοσύνη βρίσκεται πολύ μακριά.> Πάντοτε είναι φιλαλήθης ο λόγος των αγίων προφητών.

Δεν είναι απίθανο, όπως νομίζω, να προσθέσουμε σε αυτά και το εξής. Οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και οι αρχηγοί των ιουδαϊκών ταγμάτων, έχοντας τη φήμη ότι γνωρίζουν καλά τον νόμο, θεωρούνταν από κάποιους ως σοφοί· αλλά επειδή στην πραγματικότητα δεν ήταν, ελέγχονταν από τα ίδια τα πράγματα. Γι' αυτό άλλωστε και ο προφήτης Ιερεμίας λέει κάπου προς αυτούς: «Πώς θα πείτε ότι Εμείς είμαστε σοφοί και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια γράφει η ψευδής γραφίδα των γραμματέων· ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και αιχμαλωτίστηκαν· ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, αφού απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου;» Επειδή, λοιπόν, αυτοί απέρριψαν τον λόγο του Σωτήρα, δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή τον Λόγο του Θεού και Πατέρα, ο οποίος έγινε άνθρωπος για χάρη μας, έγιναν οι ίδιοι αδόκιμοι. Είπε λοιπόν ο Ιερεμίας γι' αυτούς: «Ασήμι απορριφθέν να τους ονομάσετε, διότι τους απέρριψε ο Κύριος.» Έχει αποκρυφθεί και από αυτούς το μυστήριο του Χριστού· γι' αυτό και ο Κύριος είπε κάπου στους μαθητές του γι' αυτούς: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί.» Σε εσάς, όμως, ποιους;

Οι Ιουδαίοι όμως, οι οποίοι καθοδηγούνταν παιδαγωγικά από τον νόμο προς την επίγνωση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και οδηγούνταν από τα δόγματα που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, «εγκατέλειψαν, όπως είναι γραμμένο, τους δρόμους του δικού τους αμπελώνα, και έχουν περιπλανηθεί έξω από τους άξονες του δικού τους γεωργού». Διότι δεν αναγνώρισαν τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε για εμάς, «Αυτόν που έγινε φτωχός για εμάς», όπως λέει ο Παύλος, «για να πλουτίσουμε εμείς μέσω αυτού». Γι' αυτό ακριβώς και ο προφήτης Ιερεμίας τους ελέγχει αυστηρά φωνάζοντας: «Πώς μπορείτε να λέτε ότι "Εμείς είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας"; Μάταια υπήρξε η ψευδής γραφίδα των γραμματέων· ντροπιάστηκαν οι φτωχοί, τρομοκρατήθηκαν και πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, εφόσον αποδοκίμασαν τον Λόγο του Κυρίου;» Διότι πράγματι αποδοκίμασαν τον μονογενή Λόγο του Θεού, όμως εκείνος έγινε κεφαλή γωνίας, έστω κι αν εκείνοι δεν το ήθελαν. Γι' αυτό, λοιπόν, δικαίως λέει κάπου ο προφήτης για αυτούς: «Οι γιοι είναι άφρονες και όχι συνετοί». Έπειτα, πώς δεν θα φανεί αληθινό στον καθένα αυτό που έχει ειπωθεί γι' αυτούς; Και πώς δεν είναι ασύνετοι και παράφρονες εκείνοι οι οποίοι, ενώ τους δινόταν η ευκαιρία από τα προφητικά αναγνώσματα να εκπαιδευτούν στο μυστήριο της ευσέβειας, και ενώ τους ήταν επίσης δυνατό από τα μωσαϊκά συγγράμματα να αποκτούν διαρκώς σοφία γι' αυτόν, πιάνονται να έχουν αδιαφορήσει τόσο πολύ για τη δική τους σωτηρία, ώστε να μην μπορούν να εξισωθούν σε αυτό ούτε καν με τον ζήλο των εθνών;

Ότι ο Χριστός έγινε για εμάς άρτος ζωής. 1. Επιτιμώντας τη φαινομενική φιλομάθεια των Ιουδαίων ο θεσπέσιος προφήτης Ιερεμίας, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, έλεγε: «Πώς θα πείτε ότι είμαστε πάρα πολύ σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας; Ιδού, μάταια χρησιμοποιήθηκε η ψευδής γραφίδα των γραμματέων. Ντράπηκαν οι σοφοί, πτοήθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν, διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου. Τι είδους σοφία υπάρχει σε αυτούς;» Αν και οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι υπερηφανεύονταν πάρα πολύ για τη γνώση των νόμων και σήκωναν ψηλά το φρύδι, φερόμενοι με αλαζονεία απέναντι στο πλήθος του λαού, ενώ έπασχαν σε μεγάλο βαθμό από ανοησία, αποδεικνύονταν από τα ίδια τα πράγματα άσοφοι και ολιγόμυαλοι. Διότι αποδοκίμαζαν την άνωθεν και εξ ουρανού σοφία, τον Λόγο του Θεού Πατέρα, «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση». Για αυτόν τον λόγο έγιναν αδόκιμοι και άμυαλοι, «μωροί και τυφλοί», σύμφωνα με τον λόγο του ίδιου του Σωτήρα. Επειδή δε παραμέριζαν τον θείο λόγο, απομακρύνονταν όσο το δυνατόν περισσότερο από τη ζωοποιό χάρη, και λυπούσαν υπερβολικά τον Θεό με τις ανυπακοές τους, αμαρτάνοντας με αμέτρητους τρόπους, καταστράφηκαν από την πείνα.

Ο ίδιος. «Ντράπηκαν οι σοφοί, πτοήθηκαν και πιάστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, εφόσον αποδοκίμασαν τον Λόγο του Κυρίου;» Διότι αποδοκίμασαν τον Υιό του Θεού, λέγοντας οι δοκησίσοφοι Γραμματείς και Φαρισαίοι: «Αν αυτός ο άνθρωπος ήταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο.» Γι' αυτό, λοιπόν, δικαίως καταντροπιάστηκαν.

Και προς εκείνους μεν που τιμούν ακόμη μόνο όσα παραδόθηκαν μέσω του Μωυσή, και δεν αποδέχονται την τελείωση διά του Χριστού, ο προφήτης Ιερεμίας έλεγε: «Πώς λέτε ότι Είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια υπήρξε η ψευδής γραφίδα των γραμματέων. Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και αιχμαλωτίστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, εφόσον απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου;» Σε εμάς όμως, που δεν απορρίπτουμε τον σωτήριο λόγο (διότι αποδεχόμαστε με χαρά τα κηρύγματα του Χριστού), ο Ίδιος έγινε σοφία από τον Θεό.

Και ο Ησαΐας είπε: «διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «ντροπιάστηκαν οι σοφοί και τρόμαξαν και παγιδεύτηκαν, διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Και ο προφήτης Ωσηέ είπε: «μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο». Παρομοίως και ο Μιχαίας κάνοντας μνεία στον λόγο είπε: «από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Συγκεντρώνοντας τόσα ρητά σχετικά με τον προστακτικό λόγο, ο Μάρκελλος ισχυρίζεται ότι κάτι τέτοιο είναι και ο Θεός Λόγος, ο οποίος ήταν «στην αρχή προς τον Θεό». Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας ότι ο ιερός απόστολος και μαθητής του Κυρίου Ιωάννης, διδάσκοντας με σαφήνεια και ρητώς στην αρχή του Ευαγγελίου, ονομάζοντάς τον Λόγο του Παντοκράτορα, ο οποίος προηγουμένως αγνοούνταν ανάμεσα στους ανθρώπους, είπε τα εξής: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Χρησιμοποιώντας όχι μόνο μία μαρτυρία, φανερώνει την αϊδιότητα του Λόγου.

Και ο Ησαΐας αναφέρει: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί και τρόμαξαν και πιάστηκαν, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Αλλά και ο προφήτης Ωσηέ είπε: «Μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο». Και ο Μιχαίας παρομοίως, κάνοντας μνεία και αυτός για τον λόγο, είπε: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Αφού συγκέντρωσε αυτά και τα παρόμοια με αυτά, νομίζει ότι ενισχύει μέσω αυτών τη δική του άποψη. Δες όμως πώς, ανακατεύοντας τις μαρτυρίες από τη Θεία Γραφή, τις συγκέντρωσε μαζί: και τον απεσταλμένο λόγο του Θεού, τον σωτήριο και θεραπευτικό, και αυτόν που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε. Διότι το «μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο», ποιον λόγο υποτίθεται ότι εννοεί, αν όχι βεβαίως τον λόγο που παραγγέλλει τις όσιες και δίκαιες πράξεις; Και θέλει να ομολογεί οτιδήποτε άλλο μάλλον, παρά τον Υιό του Θεού, σαν να ντρέπεται να κάνει μνεία του Υιού. Εμείς, βεβαίως, γνωρίζουμε τον Υιό του Θεού, ότι είναι κατά κυριολεξίαν Υιός και αληθώς Μονογενής του Θεού, και γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι Αυτός είναι Λόγος, όχι όμοιος με τον λόγο στους ανθρώπους, αλλά τέτοιος που αρμόζει να νοείται ο Λόγος του Θεού, ζωντανός, ενυπόστατος και Υιός. Αυτός όμως, εισάγοντας έναν λόγο απλώς σημαντικό (δηλωτικό) και που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε, εύλογα δίσταζε να ομολογήσει τον Υιό, τον οποίο αρνούνταν έμπρακτα. Έπειτα, δεν αντιλαμβάνεται ότι και ο ίδιος γράφει πράγματα αντίθετα προς τον εαυτό του.

Δεν υπάρχει τίποτε μεταξύ των ανθρώπων από τα κυρίως ωφέλιμα και αληθώς αξιέπαινα, το οποίο να μην έχει δοθεί από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί κοσμικής σοφίας. «Θα αφανίσω τους σοφούς στην Ιδουμαία, λέει ο Κύριος.» «Θα αφανίσω τη σοφία των σοφών, και θα ακυρώσω τη σύνεση των συνετών.» «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, και πορεύτηκαν, και αιχμαλωτίστηκαν, διότι απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου.» «Και οι γιοι της Άγαρ, που αναζητούν την επίγεια σύνεση, οι μυθολόγοι και οι ερευνητές της συνέσεως· δεν γνώρισαν όμως τον δρόμο της σοφίας, ούτε θυμήθηκαν τα μονοπάτια της.» «Πλανώνται αναζητώντας τον Θεό και θέλοντας να τον βρουν.»

Πράγματι, μάταια έγινε η ψεύτικη γραφίδα για εσάς τους γραμματείς. Διότι, επειδή απορρίψατε τον λόγο του Κυρίου, για αυτό τον λόγο ντροπιαστήκατε, αφού εγκαταλειφθήκατε έρημοι, και τρομάξατε και αιχμαλωτιστήκατε με αιώνια αιχμαλωσία», από την οποία ποτέ δεν θα ελευθερωθείτε.

63. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς που κυοφορούν τον φθόνο εναντίον του πλησίον τους; Διότι πώς θα πουν οι φθονεροί, λέει ο Ιερεμίας, ότι Εμείς είμαστε σοφοί, και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας, όταν λιώνουν από τον φθόνο εναντίον εκείνων που έλαβαν τη χάρη του Πνεύματος μέσω της σοφίας και της γνώσης του Θεού. Αλλά μάταια προέκυψε η ψευδής γνώση στους γραμματείς και στους σοφούς του κόσμου, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αληθινή γνώση. Γι' αυτό ντροπιάστηκαν οι σοφοί που εξέπεσαν από τη σοφία του Παρακλήτου, βλέποντάς την να αφθονεί στους γιους των ψαράδων, και καταπτοήθηκαν από τη δύναμη των λόγων τους, και αιχμαλωτίστηκαν στα δίχτυα των νοημάτων τους, επειδή αποδοκίμασαν την πραγματική σοφία και τη γνώση του Κυρίου.