Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 9:2

Ενώ αυτά διαδραματίζονταν κατ' αυτόν τον τρόπο, αναχωρήσαμε από αυτούς ως «από σύνοδο των αθετούντων»· διότι, ό,τι ήθελαν, αυτό και έπρατταν. Το ότι, λοιπόν, όσα πράττονται μονομερώς δεν έχουν καμία ισχύ, δεν υπάρχει κανένας απολύτως άνθρωπος που να το αγνοεί. Διότι αυτό προστάζει και ο θείος νόμος, αυτό απαιτούσε και ο μακάριος Απόστολος, ο οποίος, υφιστάμενος τέτοια επιβουλή και ενώ δικαζόταν, έλεγε: «Έπρεπε οι Ιουδαίοι από την Ασία να παρίστανται ενώπιόν σου και να κατηγορούν, εάν είχαν κάτι», τότε που και ο Φήστος, επειδή οι Ιουδαίοι επιθυμούσαν να διαπράξουν μια τέτοια επιβουλή, όμοια με αυτήν που τώρα έχουν κάνει εναντίον μας αυτοί εδώ, έλεγε: «Δεν συνηθίζεται στους Ρωμαίους να παραδίδουν ως χάρη κανέναν άνθρωπο, προτού ο κατηγορούμενος έχει απέναντί του κατά πρόσωπο τους κατηγόρους του και λάβει την ευκαιρία να απολογηθεί για το έγκλημα». Αλλά οι περί τον Ευσέβιο τόλμησαν να παραποιήσουν και τον νόμο, και έγιναν πιο άδικοι και από τους αδίκους. Διότι δεν ενήργησαν εξ αρχής κατ' ιδίαν, αλλά όταν αποδείχθηκαν ανίσχυροι όντας εμείς παρόντες, τότε πλέον εξήλθαν και, όπως οι Ιουδαίοι, έκαναν συμβούλιο κατ' ιδίαν, ώστε εμάς μεν να εξοντώσουν, την δε αίρεση να εισαγάγουν, όπως ακριβώς εκείνοι ζήτησαν τον Βαραββά. Για τον λόγο αυτόν ομολόγησαν ότι οι ίδιοι έπραξαν όλα αυτά από μόνοι τους.

Ο Ιερεμίας έκλαιγε για τους απολλυμένους του λαού· ο οποίος μάλιστα, επειδή δεν επαρκούσε το φυσικό δάκρυ, αναζητούσε πηγή δακρύων και έσχατο κατάλυμα. Και θα καθίσω, λέει, και θα κλάψω για τον λαό αυτόν πολλές ημέρες, για εκείνους που χάνονται. Ένα τέτοιο δάκρυ και ένα τέτοιο πένθος μακαρίζει ο λόγος· όχι εκείνο που παρασύρεται εύκολα προς κάθε λύπη, και που με κάθε πρόφαση ρέπει εύκολα προς τους θρήνους.

Διότι εκείνος που έχυσε θερμό δάκρυ για την αμαρτία του πλησίον, θεράπευσε τον εαυτό του μέσω του θρήνου του για τον αδελφό. Για την αμαρτία να κλαις. Αυτή είναι η αρρώστια της ψυχής, αυτή είναι ο θάνατος της αθάνατης, αυτή είναι άξια πένθους και ασίγητων οδυρμών. Γι' αυτήν ας ρέει κάθε δάκρυ, και ας μην παύει ο στεναγμός που αναπέμπεται από τα βάθη της καρδιάς. Έτσι έκλαιγε ο Ιερεμίας για εκείνους από τον λαό που χάνονταν· στον οποίο, επειδή δεν αρκούσε το εκ φύσεως δάκρυ, αναζητούσε πηγή δακρύων και έσχατο σταθμό. Για όλα αυτά ας ευχαριστήσουμε τον Χριστό τον Θεό μας, διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα, και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων.

Επομένως, ακόμα κι αν λέγεται μέσω εμού, λέει, ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά ανήκει στον αγαπητό· και έχει συντεθεί για τον αγαπητό μου αμπελώνα· ή, όπως λένε οι άλλοι ερμηνευτές, για τον αμπελώνα του. Αν όμως έλεγε «για τον αμπελώνα μου», δεν λέει αυτά τα λόγια με την έννοια ότι ο αμπελώνας είναι δικός του, αλλά με την έννοια ότι και αυτός είναι ένας από εκείνους που ανήκουν στον αμπελώνα. Διότι θα διαπιστώσουμε ότι οι προφήτες, και σχετικά με τον λαό του Θεού, χρησιμοποιούν μερικές φορές τέτοιες εκφράσεις. Όπως, για παράδειγμα, ο προφήτης Ιερεμίας: «Ποιος θα μου δώσει στην έρημο το πιο απομακρυσμένο κατάλυμα, για να εγκαταλείψω τον λαό μου, και να φύγω μακριά τους;» Διότι, επειδή αποτελούσε και ο ίδιος μέλος του λαού, ονομάζει «δικό του λαό» τους συγγενείς του κατά το αίμα και την καταγωγή. Ψάλλει, λοιπόν, ο προφήτης για τον ηγαπημένο, και το άσμα του αναφέρεται στον αγαπητό αμπελώνα, δηλαδή στον Ισραήλ. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο άνθρωπος του Ιούδα, το αγαπημένο νεόφυτο.» «Ο ηγαπημένος απέκτησε αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο. Και τον περιέφραξα, και έστησα φράχτη, και φύτεψα άμπελο Σωρήκ, και οικοδόμησα πύργο στη μέση του, και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι, και περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έβγαλε αγκάθια.» Αφού, λοιπόν, παρομοίασε τον Ισραήλ με αμπελώνα, παραμένει σταθερά καθ' όλη τη διάρκεια στη μεταφορά του λόγου: «Έγινε, λοιπόν», λέει, «ένας αμπελώνας για τον ηγαπημένο, σε λόφο, σε τόπο εύφορο.»

Αισθητήρια πιθανόν να είναι τα κινήματα και τα διανοήματα της ψυχής, και μάλιστα από αυτά όσα προέρχονται από τις αισθήσεις, με τα οποία ο δίκαιος συγκλονίζεται, θερμαίνεται και διακατέχεται από ορμή, και ούτε καν να συγκρατηθεί δεν μπορεί εξαιτίας της ζέσεως του Πνεύματος· διότι αυτό σημαίνει το ρήμα «μαιμάσσω», ένα είδος δηλαδή ζήλου αναμεμειγμένου με θυμό. Αν όμως θεωρήσει κανείς ότι πρόκειται και για κάποια από τα σωματικά αισθητήρια, δεν θα απέχει από το ορθό· δηλαδή τα μάτια και τα αυτιά, τα οποία όχι μόνο δυσανασχετούν με τα χείριστα θεάματα και ακούσματα, αλλά και ποθούν να δουν και να ακούσουν τα καλύτερα από ευσπλαχνία. Πάντως, όπως κι αν νοηθούν αυτά, ο δίκαιος πονάει και αναβράζει εσωτερικά, και δεν φέρει με μετριοπάθεια τα πάθη του Ισραήλ, με όποιον τρόπο και αν θέλεις να τα κατανοήσεις: είτε τα σωματικά, όσον αφορά τον σωματικώς ορώμενο Ισραήλ, είτε τα πνευματικά, όσον αφορά τον πνευματικώς νοούμενο. Επειδή και πηγή δακρύων επιζητεί ο ίδιος ο προφήτης, και τον πιο απομακρυσμένο σταθμό ποθεί, και την έρημο ασπάζεται, για να αδειάσει το πλήθος της λύπης του και να ανακουφιστεί κάπως από την εσωτερική του πληγή, θρηνώντας εν ησυχία τον Ισραήλ.

Ω της αναιδούς και αδικαιολόγητης ψευδολογίας! Όντως, σύμφωνα με τον Ιερεμία, αποτελούν «σύνοδο αθετούντων» και «δεν πρόκειται να λαλήσουν την αλήθεια», προσθέτοντας «δόλο πάνω στον δόλο». «Διότι η γλώσσα τους έμαθε να λέει ψέματα» και «την τέντωσαν σαν τόξο για το ψέμα». Διότι ούτε μας ζητήθηκε ομολογία ούτε δώσαμε. Αν όμως δεν είναι έτσι, ας εμφανιστεί κάποιος μάρτυρας· αλλά δεν υπάρχει κανείς, απεναντίας μάλιστα υπάρχουν πολλοί μάρτυρες ότι δεν τον αξίωσαν ούτε καν ακροάσεως, απορρίπτοντας ακόμα και τον ίδιο τον υποψήφιο. Αλλά και εκείνους τους αρχιερείς που είπαν ότι ο άνδρας αξίζει να ακουστεί, και ότι, αν κάποιος τον κατηγορεί, πρέπει να του δοθεί η ευκαιρία απολογίας —διότι αυτό είναι το κανονικό και το νόμιμο—, εκείνους λοιπόν που τα είπαν αυτά στον τωρινό ψευδογράφο, αυτός τους αφόρισε, τους απέκλεισε από τις ιερές πομπές, τους αφαίρεσε τις εκκλησίες τους και τις παρέδωσε προς εκμετάλλευση σε εκείνους που είναι πρόθυμοι για ασυλλόγιστες ορμές. Και πώς θα μπορούσε να μας ζητηθεί ομολογία, όταν σε δύο συνόδους υπερασπιστήκαμε με παρρησία την ευσέβεια και τη στηρίξαμε όταν κλονιζόταν από τους συκοφάντες, και πριν από αυτό υπήρξαμε, όσο λίγοι, γνήσια τέκνα της ιεράς Εκκλησίας, χωρίς να έχουμε καμία απολύτως αμφιβολία περί της πίστεως, όπως έχει ήδη αποδειχθεί; Αλλά, όπως ακριβώς εκείνο το καταφανές ψέμα γράφτηκε εναντίον μας, έτσι είναι ψέμα και αυτό που ακολουθεί. Και πώς δεν θα είχε δώσει τη συνηθισμένη ομολογία πίστεως ο υποψήφιος όταν λάμβανε τη χειροτονία; Δεν είναι άραγε σαφές ότι η απαίτηση της ομολογίας, την οποία επικαλείται, είναι μάταιη πρόφαση;

Είτε από τους εχθρούς είτε και από την αμαρτία. Ποιος θα μου δώσει ένα έσχατο κατάλυμα στην έρημο, για να εγκαταλείψω τον λαό μου και να αναχωρήσω από αυτούς; Ο προφήτης λέει: Μακάρι να ήταν δυνατόν να κατοικήσω στην έρημο. Διότι όλοι τους μοιχεύουν. Είναι σύναξη αποστατών.

Σύνοδος αθετούντων: Εκείνων που συμφωνούν πάντοτε στο κακό, όπως ακριβώς έπραξαν και εναντίον του Χριστού. «Και τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο». Αυτό δηλώνει την πολεμική τους διάθεση και το αμετάπειστο. *Το ψεύδος, και όχι η πίστη, ενισχύθηκε πάνω στη γη.*

Ποιος θα μπορέσει να μελετήσει χωρίς δάκρυα τους θρήνους του Ιερεμία, τόσο αυτούς που έχουν συνταχθεί ως ιδιαίτερο έργο, όσο και εκείνους που είναι διασκορπισμένοι παντού μέσα στην προφητεία του, και αυτούς υπέρ της πόλεως αλλά και αυτούς υπέρ του εαυτού του; Διότι άλλοτε μεν έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω τον λαό τούτο ημέρα και νύχτα»· άλλοτε δε: «Ποιος θα μου δώσει στην έρημο ένα έσχατο κατάλυμα, για να εγκαταλείψω τον λαό τούτο και να αναχωρήσω από αυτούς; Διότι όλοι είναι μοιχοί». Και πότε μεν αγανακτώντας φώναζε: «Αλίμονό μου, μητέρα! Σαν τι λογής άνθρωπο με γέννησες, για να δικάζομαι και να βρίσκομαι σε διαμάχη με όλη τη γη;»· πότε δε καταριόταν και την ημέρα της γεννήσεώς του, λέγοντας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Ο λάκκος δε του βορβόρου, και οι θλίψεις των δεσμών, και οι μαστιγώσεις, και οι επιβουλές, και ο συνεχής χλευασμός, τον έφεραν σε τέτοια κατάσταση, ώστε τελικά να απηυδήσει απελπισμένος.

Επειδή όμως δεν έχουν από πού να αποδείξουν το υπέρογκο μέγεθος της τόσης ασέβειας και του ψεύδους τους, καταφεύγουν στο θεομίσητο και ανίερο συνέδριο που συγκλήθηκε από εκείνον αθέως και αντίθετα προς κάθε κανονική τάξη, κάνοντας κάτι παρόμοιο με αυτό που έκαναν κάποτε μερικοί από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι, προφασιζόμενοι το «Αυτός έφα», απέδιδαν την τιμή στον διδάσκαλό τους. Αυτό το συνέδριο οι ανόητοι δεν ντρέπονται να το ονομάζουν και σύνοδο. Διότι, αν έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε αυτήν τη λέξη, ας ακούσουμε τι λέει η προφητική φωνή: «Σύνοδος αθετούντων, τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο. Το ψέμα και όχι η πίστη ενισχύθηκε πάνω στη γη». Πιο επιτυχημένα, όμως, αν κάποιος την ονόμαζε «Κοπροσύνοδο», δεν θα έσφαλλε ως προς το πρέπον, εξαιτίας της ρυπαρότητας εκείνου που τη συγκάλεσε, επειδή συγκέντρωσε πολλή δυσωδία μέσα στη φλυαρία των λόγων τους, επειδή μίλησε και μελέτησε πολλή αδικία εις τα ύψη, και επειδή καταφέρθηκε σφοδρά κατά της δόξας του Μονογενούς. Πράγματα για τα οποία ούτε ο ίδιος ο Σατανάς, που μιλούσε μέσα από αυτούς, δεν τόλμησε να ξεστομίσει μεγαλύτερη δυσφήμηση, προκαλώντας τη μέγιστη ανατροπή των δογμάτων της Εκκλησίας και των δικών μας μυστηρίων. Έτσι, αυτή η φρατρία που συναγωνίζεται στην ασέβεια και στο ψεύδος, ονομάστηκε από αυτούς σύνοδος. Ασπαζόμενοι, λοιπόν, τον συρφετό των δογμάτων της και ακολουθώντας το φθοροποιό της φρόνημα, οι παράφρονες δεν φοβούνται να καθυβρίσουν την καθαρή και ακίβδηλη πίστη μας, μη κατανοώντας όσα μηχανεύτηκαν εναντίον των αγίων.

Συνάγεται λοιπόν από αυτά το συμπέρασμα, ότι εκείνος που ζει αντίθετα προς τον νόμο του Θεού, δεν φοβάται τον Θεό· εκείνος που δεν φοβάται τον Θεό, δεν Τον έχει δει· εκείνος που δεν Τον έχει δει, δεν έχει φως· εκείνος που δεν έχει φως, δεν έχει πιστέψει στον Χριστό· εκείνος που δεν έχει πιστέψει στον Χριστό, δεν έχει ζωή· και γι' αυτό, επειδή δεν έχει αγγίξει ούτε την αρχή της σοφίας, είναι μωρός, τυφλός, άπιστος και νεκρός. Και πολύ σωστά λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ότι «Καθένας που αμαρτάνει δεν έχει δει τον Θεό ούτε Τον έχει γνωρίσει». Λέει επίσης και ο προφήτης Ιερεμίας: «Ποιος είναι αυτός που ομολογεί τον Θεό και αγνοεί τον Θεό; Εκείνος που μοιχεύει, εκείνος που αθετεί, εκείνος που τεντώνει τη γλώσσα του σαν τόξο, εκείνος στον οποίο επικρατεί το ψέμα και όχι η πίστη, εκείνος που προχωρά από το ένα κακό στο άλλο, εκείνος που περιπαίζει τον φίλο του, εκείνος που δεν μιλά με αλήθεια, του οποίου η γλώσσα έμαθε να λέει ψέματα, εκείνος που αδίκησε και δεν σταμάτησε ώστε να επιστρέψει· τόκος πάνω στον τόκο, δόλος πάνω στον δόλο· η γλώσσα του είναι βέλος που πληγώνει, δόλια είναι τα λόγια του στόματός του· στον πλησίον του μιλά ειρηνικά, ενώ μέσα του κρύβει έχθρα· και εμένα δεν με γνώρισε, λέει ο Κύριος, και εμένα δεν θέλησε να γνωρίσει, λέει ο Κύριος». Εάν λοιπόν αυτός είναι που αγνοεί τον Θεό και δεν θέλει να Τον δει, σε τι διαφέρει ένας τέτοιος άνθρωπος από εκείνους που ούτε ομολογούν τον Χριστό ούτε πιστεύουν σε Αυτόν;

Έγινε λοιπόν, ω θειοτάτη κεφαλή όλων των κεφαλών, σύμφωνα με τον προφήτη Ιερεμία, πραγματικά μια σύνοδος ανθρώπων που αθετούν και ένα συνέδριο μοιχών. Διότι αυτό που ειπώθηκε εκεί για την εκπόρνευση στα είδωλα, αυτό αποδείχθηκε εδώ μέσω της επικύρωσης του μοιχοζευξίου· διότι και οι δύο αθέτησαν τον ίδιο Κύριο, οι μεν μέσω της παράβασης του Νόμου, οι δε μέσω της παράβασης του Ευαγγελίου. Και μάλιστα δεν σταμάτησαν σε αυτό, έχοντας σχηματίσει παρασυναγωγή μέσω της προηγούμενης συνέλευσης με την αποδοχή και τη συλλειτουργία με αυτόν που τέλεσε το μοιχοζεύξιο, σύμφωνα με τον θείο Βασίλειο, αλλά, για να εξασφαλίσουν για τους εαυτούς τους τον τίτλο μιας τέλειας αίρεσης, μέσω μιας άλλης δημόσιας συνόδου υπέβαλαν σε αναθεματισμό εκείνους που δεν συγκατατέθηκαν στην παράνομη κακοδοξία τους, ή μάλλον ολόκληρη την καθολική εκκλησία, αφού όσους ήδη βρέθηκαν μπροστά τους, άλλους μεν εξοστράκισαν κάπου μακριά και άλλους κρατούν σε φυλακές, ανανεώνοντας πάλι τον διωγμό σύμφωνα με τα εδώ συνηθισμένα. Και η δικαίωσή τους είναι η εδραίωση ενός πονηρού λόγου. Δογματίζουν λοιπόν ως «οικονομία» τη μοιχοζευξία· ορίζουν ότι οι θείοι νόμοι δεν ισχύουν για τους βασιλείς· απαγορεύουν να μιμούνται εκείνους που αντιστάθηκαν μέχρι αίματος υπέρ της αλήθειας και του δικαίου, όπως τον Πρόδρομο και τον Χρυσόστομο· αποφαίνονται ότι κάθε ιεράρχης έχει εξουσία πάνω στους θείους κανόνες, αντίθετα με όσα έχουν θεσπιστεί σε αυτούς.