Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 9:4

Είπα: Δεν πρόκειται να εμπιστευθώ ποτέ ξανά τη φιλία. Και προς τι να ελπίζω σε άνθρωπο; Διότι κάθε άνθρωπος πορεύεται με δόλο, και κάθε αδελφός θα υποσκελίσει τον πλησίον του, και όλοι είμαστε φτιαγμένοι από το ίδιο χώμα και φύραμα, και έχουμε γευθεί από το ίδιο δέντρο της κακίας· απλώς ο καθένας προβάλλει ένα διαφορετικό, πιο ευπρεπές εξωτερικό περίβλημα. Και ποιο είναι το όφελος για εμένα από εκείνη τη φιλία, έλεγα, την αξιοζήλευτη και περιβόητη, η οποία ξεκίνησε από τον κόσμο και προχώρησε στο πνεύμα;

Αυτοί λοιπόν είναι οι προδότες, για τους οποίους λέει ο Κύριος ότι «Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικιακοί του», αυτοί που εκπορεύονται από την καρδιά και μολύνουν τον άνθρωπο, των οποίων τα ονόματα μπορεί κανείς με σαφήνεια να μάθει από το Ευαγγέλιο. Από εδώ και πέρα δεν θα σου ήταν πλέον δύσκολο, ακολουθώντας τον ειρμό, να κατανοήσεις κάθε λεπτομέρεια εκείνης της πολεμικής παράταξης· δηλαδή εκείνους που στήνουν ενέδρα από τα κρυφά, στους οποίους πέφτουν πάνω όσοι πορεύονται απρόσεκτα στον δρόμο του βίου. Διότι εκείνοι που, με το πρόσχημα της φιλίας και της εύνοιας, παρασύρουν αυτόν που τους πείθεται προς τον όλεθρο της αμαρτίας, αυτοί είναι που στήνουν ενέδρες στους δρόμους: οι επαινέτες της ηδονής, αυτοί που χειραγωγούν προς τα θέατρα, αυτοί που υποδεικνύουν την ευκολία του κακού και, με όσα πράττουν, προσκαλούν σε μίμηση των ίδιων έργων, αποκαλώντας τους εαυτούς τους αδελφούς και φίλους, προς όλεθρο αυτών που καταστρέφονται. Για αυτούς έχει γραφτεί ότι «Κάθε αδελφός θα βάλει τρικλοποδιά και κάθε φίλος θα πορευθεί με δόλο». Εάν λοιπόν έχουμε κατανοήσει τις ενέδρες, τότε είναι σαφές και το στίφος των σφενδονητών, των τοξοτών και των ακοντιστών. Διότι οι υβριστές, οι οργίλοι και οι λοίδοροι, με το να ξεκινούν πρώτοι τις ύβρεις, αντί για βέλη ή λίθους εκτοξεύουν και σφενδονίζουν προκλητικά λόγια, και ρίχνοντάς τα σαν ακόντια πληγώνουν καταμεσής την καρδιά όσων διαβαίνουν αθωράκιστοι και αφύλακτοι.

Διότι, βεβαίως, δεν ονομάζεται άγγελος μόνο του Θεού, αλλά και του Σατανά· και αδελφό δεν αποκαλούμε μόνο τον ενάρετο, αλλά και τον πονηρό. Έτσι ακριβώς αναφέρει η Γραφή για μεν τους ενάρετους: «οι αδελφοί στις ανάγκες ας είναι χρήσιμοι», για δε τους αντίθετους, ότι: «κάθε αδελφός με δόλο θα υποσκελίσει».

Τα πάντα γέμουν από θόρυβο και ταραχή· τα πάντα είναι σκόπελοι και γκρεμοί· τα πάντα ύφαλοι και σπιλάδες· τα πάντα φόβοι, και κίνδυνοι, και υποψίες, και τρόμοι, και αγωνίες. Κανένας δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανέναν, ο καθένας φοβάται τον πλησίον του. Έχει φτάσει ίσως εκείνος ο καιρός, τον οποίο περιγράφοντας ο προφήτης έλεγε: Μην έχετε εμπιστοσύνη στους φίλους και μην ελπίζετε στους άρχοντες· ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του· από τη σύζυγό σου φυλάξου στο να της εμπιστευθείς οτιδήποτε. Γιατί άραγε; Διότι ο καιρός είναι πονηρός. Διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον, και κάθε φίλος πορεύεται με δόλο. Δεν υπάρχει φίλος ασφαλής, ούτε αδελφός σταθερός. Έχει εξαλειφθεί το αγαθό της αγάπης· εμφύλιος πόλεμος κυριαρχεί στα πάντα, εμφύλιος, και μάλιστα ούτε αυτός δεν είναι φανερός, αλλά συγκαλυμμένος. Αμέτρητα προσωπεία παντού. Πολλές οι προβιές των προβάτων, αναρίθμητοι παντού οι κρυμμένοι λύκοι· και με μεγαλύτερη ασφάλεια θα μπορούσε κανείς να ζήσει ανάμεσα σε εχθρούς, παρά ανάμεσα σε εκείνους που φαίνονται ότι είναι φίλοι. Αυτοί που χθες σε περιποιούνταν, που κολάκευαν, που καταφιλούσαν τα χέρια, ξαφνικά τώρα αναφάνηκαν ως εχθροί, και αφού απέρριψαν τα προσωπεία, έγιναν πιο πικροί από όλους τους κατηγόρους, εγκαλώντας και διαβάλλοντας για εκείνα ακριβώς τα πράγματα για τα οποία πρωτύτερα ομολογούσαν την ευγνωμοσύνη τους.

Δηλαδή, είναι πλήρεις υποκρισίας. Ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του. Βλέπεις την ολοκληρωμένη κακία, όταν δεν εμπιστεύονται ούτε τους πλησίον τους, όταν καταλήγουν να είναι αποξενωμένοι; Αυτός είναι ο τελικός σκοπός της πονηρίας του διαβόλου, να διαχωρίσει τα μέλη, ώστε να μην τυγχάνει εμπιστοσύνης ούτε αδελφός, ούτε φίλος, ούτε κανείς άλλος.

Και στους αδελφούς τους να μην έχετε εμπιστοσύνη. Δηλαδή: Σε κανέναν να μην έχετε εμπιστοσύνη, πράγμα το οποίο λέει και ο Χριστός: «Όταν πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη». Εδώ δεν υπάρχει αναίρεση της φιλίας, αλλά υποκρισία της φιλίας. Κάθε αδελφός θα υποσκελίσει με δόλο τον άλλον, ο καθένας θα στραφεί εναντίον του φίλου του, και αλήθεια δεν πρόκειται να πουν.

«Πάντρεψε την κόρη σου, και θα έχεις επιτελέσει σπουδαίο έργο, και σε συνετό άνδρα να τη δώσεις.» «Η κόρη είναι για τον πατέρα κρυφή αιτία αγρυπνίας, και η έγνοια για αυτήν διώχνει τον ύπνο.» «Σε κόρη ανυπότακτη ενίσχυσε την επιτήρηση.» «Η απόκτηση κόρης θεωρείται ελάττωση. Η συνετή κόρη θα κληρονομήσει τον σύζυγό της, ενώ εκείνη που προκαλεί ντροπή, φέρνει λύπη σε αυτόν που τη γέννησε. Τον πατέρα και τον σύζυγο ντροπιάζει η θρασεία, και από αμφοτέρους θα περιφρονηθεί.» «Επιθυμώ οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να διευθύνουν το σπίτι τους.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του να μην εμπιστεύεται κανείς τυχαία. «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να στηρίζετε τις ελπίδες σας σε άρχοντες. Από τη σύζυγό σου φυλάξου από το να της εμπιστευθείς τι κάνεις. Διότι ο γιος ατιμάζει τον πατέρα, και η κόρη επαναστατεί ενάντια στη μητέρα της, η νύφη ενάντια στην πεθερά της. Εχθροί του ανθρώπου είναι όλοι οι οικιακοί του.» «Ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του, και σε αδελφή μην έχετε εμπιστοσύνη· διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει με δόλο τον άλλο, και κάθε φίλος πορεύεται με δολιότητα· ο καθένας εμπαίζει τον αδελφό του.» «Ενώπιον ξένου μην κάνεις κάτι κρυφό· διότι δεν γνωρίζεις τι θα προκύψει από αυτό. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον καθένα, για να μην σε ονειδίσει.» «Μη συμβουλεύεσαι αυτόν που σε κοιτάζει με καχυποψία· από αυτούς που σε φθονούν κρύψε την απόφασή σου. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον κάθε άνθρωπο.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί θερισμού και τρυγητού. «

Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της μονής Στουδίου του Στηθάτου, κατά των αγιοκατηγόρων. Είναι καλό να κάνουμε σήμερα αρχή από τον προφήτη Ιερεμία και έτσι, σαν κι εκείνον, στο μέσο της παρούσας γενιάς των ανθρώπων να αναφωνήσουμε με πιο δυνατή φωνή: να φυλάγεται ο καθένας από τον πλησίον του και να μην έχετε εμπιστοσύνη στους αδελφούς σας, διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον και κάθε φίλος θα πορευθεί με δολιότητα. Αυτό λοιπόν νομίζω πως ακούω να λέγεται και τώρα, και βλέπω να γίνεται πράξη κατά τον παρόντα καιρό, όπως όταν ο Ισραήλ δεν θέλησε να γνωρίσει τον Θεό, και ο τόκος πάνω στον τόκο και ο δόλος πάνω στον δόλο αυξανόταν, και η αλήθεια δεν λεγόταν καθαρά, επειδή η γλώσσα τους είχε τότε μάθει να λαλεί ψεύδη. Γι' αυτό και μου έρχεται να θρηνήσω και να πω κι εγώ όπως εκείνος τα εξής: αλίμονο, διότι εκείνοι που τρέφονταν με τρυφή αφανίστηκαν στους δρόμους, εκείνοι που ανατράφηκαν στα πορφυρά περιβλήθηκαν κοπριά και ο εκλεκτός λαός του Θεού εξομοιώθηκε με λαό που δεν έχει γνώση και ακούει από τον Θεό να λέει: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου». Το έθνος το άγιο, το βασίλειο ιεράτευμα, ο Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, ατιμαστήκαμε, αχρειωθήκαμε, διότι πληθυνθήκαμε και συναναστρεφόμενοι με τον λοιμό διαφθειρόμαστε, επειδή δυστυχώς η μήτρα έγινε για εμάς, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα του προφήτη, άτεκνη και οι μαστοί ξηροί. Διότι, λέει, «Τι θα τους δώσεις; Δώσε τους, Κύριε, μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς».

ΞΕ΄. Αν ποτέ αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και οι βάσκανοι θα μπορέσουν να πουν καλά λόγια και να σκεφτούν το σωστό, αφού έχουν συνηθίσει στα κακά. Διότι με δόλο θα υποσκελίσουν τους πλησίον τους, επειδή πορεύονται δόλια, και περιπαίζουν τους φίλους τους χωρίς να λένε την αλήθεια, επειδή η γλώσσα τους έχει μάθει να λέει μάταια λόγια και ψέματα.

Συνάγεται λοιπόν από αυτά το συμπέρασμα, ότι εκείνος που ζει αντίθετα προς τον νόμο του Θεού, δεν φοβάται τον Θεό· εκείνος που δεν φοβάται τον Θεό, δεν Τον έχει δει· εκείνος που δεν Τον έχει δει, δεν έχει φως· εκείνος που δεν έχει φως, δεν έχει πιστέψει στον Χριστό· εκείνος που δεν έχει πιστέψει στον Χριστό, δεν έχει ζωή· και γι' αυτό, επειδή δεν έχει αγγίξει ούτε την αρχή της σοφίας, είναι μωρός, τυφλός, άπιστος και νεκρός. Και πολύ σωστά λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ότι «Καθένας που αμαρτάνει δεν έχει δει τον Θεό ούτε Τον έχει γνωρίσει». Λέει επίσης και ο προφήτης Ιερεμίας: «Ποιος είναι αυτός που ομολογεί τον Θεό και αγνοεί τον Θεό; Εκείνος που μοιχεύει, εκείνος που αθετεί, εκείνος που τεντώνει τη γλώσσα του σαν τόξο, εκείνος στον οποίο επικρατεί το ψέμα και όχι η πίστη, εκείνος που προχωρά από το ένα κακό στο άλλο, εκείνος που περιπαίζει τον φίλο του, εκείνος που δεν μιλά με αλήθεια, του οποίου η γλώσσα έμαθε να λέει ψέματα, εκείνος που αδίκησε και δεν σταμάτησε ώστε να επιστρέψει· τόκος πάνω στον τόκο, δόλος πάνω στον δόλο· η γλώσσα του είναι βέλος που πληγώνει, δόλια είναι τα λόγια του στόματός του· στον πλησίον του μιλά ειρηνικά, ενώ μέσα του κρύβει έχθρα· και εμένα δεν με γνώρισε, λέει ο Κύριος, και εμένα δεν θέλησε να γνωρίσει, λέει ο Κύριος». Εάν λοιπόν αυτός είναι που αγνοεί τον Θεό και δεν θέλει να Τον δει, σε τι διαφέρει ένας τέτοιος άνθρωπος από εκείνους που ούτε ομολογούν τον Χριστό ούτε πιστεύουν σε Αυτόν;

Το μόνο που έχω να πω για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε είναι ότι, αν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς οι αμαρτωλοί που τεκταίνονται πάνω στις πλάτες μας τα κατασκευάσματα της κακής τους οικοδομής, αυτοί που δεν γνωρίζουν καθόλου κρίση και έλεος, όπως λέει ο Σολομών. Ας μη στερηθούμε λοιπόν, με τις δικές σας προσευχές, τον Κύριο που αντιπαλεύει σε αυτά, αλλά είθε να είναι μαζί μας μέχρι να συντελεστούν τα έργα του πονηρού αιώνα, σύμφωνα με τη μεγάλη υπόσχεση, και είθε να μη νυστάξει ούτε να αποκοιμηθεί ο Άγιος του Ισραήλ που φυλάσσει τα δικά μας. Διότι, αν Εκείνος δεν φυλάξει, εις μάτην εμείς θα αγρυπνούμε, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές και κάθε αδελφός με δόλο θα υποσκελίσει τον πλησίον του, και εχθροί είναι οι οικείοι, και οι πράκτορές μας διαρκώς μας καταπιέζουν, και όντως περιφρόνηση ξεχύθηκε πάνω στους άρχοντες, και χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και όλοι αρπάζουν το δέρμα από τις σάρκες, και καθένας οικοδομεί τη δική του Σιών με αρπαγές και αδικίες, και μύριες θυγατέρες της βδέλλας εμφανίστηκαν αντί για τρεις· τόσο πολύτοκη έχει γίνει τώρα, συλλαμβάνοντας διαρκώς πόνους εναντίον μας και γεννώντας ανομίες. Και εξαιτίας αυτών έχω γίνει σαν τερέβινθος που απέβαλε τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό, και με τα βιβλία συναναστρέφομαι μόλις μια φορά τον χρόνο, ενώ μελετώ διαρκώς τις φροντίδες που προέρχονται από εκείνους που μας αδικούν και πώς θα μπορούσα να τους κατευνάσω με πιο πλούσια δώρα.