Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 9:5

Αυτό που υπολείπεται είναι βέβαια σύντομο στο άκουσμα, έτσι τουλάχιστον φαίνεται, και ίσως μάλιστα να διέφυγε της προσοχής των περισσοτέρων από εσάς, με αποτέλεσμα να νομισθεί ότι δεν έχει παραλειφθεί τίποτε από τον ψαλμό. Διαπιστώνοντας όμως ότι η σύντομη αυτή φράση έχει μεγάλη δύναμη και σημασία για τα πρακτικά ζητήματα της ζωής, δεν θεωρήσαμε σωστό να παραβλέψουμε την ωφέλεια που προκύπτει από την εξέτασή της. Ο Προφήτης, σκιαγραφώντας με τον λόγο του τον τέλειο άνθρωπο, εκείνον που πρόκειται να εισέλθει στην ασάλευτη ζωή, συγκατέλεξε ανάμεσα στα ανδραγαθήματά του το να μη δώσει το αργύριό του με τόκο. Σε πολλά σημεία της Γραφής καταδικάζεται η αμαρτία αυτή. Διότι και ο Ιεζεκιήλ τοποθετεί τη λήψη τόκου και τον πλεονασμό στα μεγαλύτερα από τα κακά, και ο νόμος ρητά το απαγορεύει: «Δεν θα δανείσεις με τόκο στον αδελφό σου και στον πλησίον σου». Και πάλι λέει: «Δόλος πάνω στον δόλο, και τόκος πάνω στον τόκο». Και για την πόλη που ευημερεί μέσα σε πλήθος κακών, τι λέει ο ψαλμός; «Δεν έλειψαν από τις πλατείες της τόκος και δόλος».

Ω της αναιδούς και αδικαιολόγητης ψευδολογίας! Όντως, σύμφωνα με τον Ιερεμία, αποτελούν «σύνοδο αθετούντων» και «δεν πρόκειται να λαλήσουν την αλήθεια», προσθέτοντας «δόλο πάνω στον δόλο». «Διότι η γλώσσα τους έμαθε να λέει ψέματα» και «την τέντωσαν σαν τόξο για το ψέμα». Διότι ούτε μας ζητήθηκε ομολογία ούτε δώσαμε. Αν όμως δεν είναι έτσι, ας εμφανιστεί κάποιος μάρτυρας· αλλά δεν υπάρχει κανείς, απεναντίας μάλιστα υπάρχουν πολλοί μάρτυρες ότι δεν τον αξίωσαν ούτε καν ακροάσεως, απορρίπτοντας ακόμα και τον ίδιο τον υποψήφιο. Αλλά και εκείνους τους αρχιερείς που είπαν ότι ο άνδρας αξίζει να ακουστεί, και ότι, αν κάποιος τον κατηγορεί, πρέπει να του δοθεί η ευκαιρία απολογίας —διότι αυτό είναι το κανονικό και το νόμιμο—, εκείνους λοιπόν που τα είπαν αυτά στον τωρινό ψευδογράφο, αυτός τους αφόρισε, τους απέκλεισε από τις ιερές πομπές, τους αφαίρεσε τις εκκλησίες τους και τις παρέδωσε προς εκμετάλλευση σε εκείνους που είναι πρόθυμοι για ασυλλόγιστες ορμές. Και πώς θα μπορούσε να μας ζητηθεί ομολογία, όταν σε δύο συνόδους υπερασπιστήκαμε με παρρησία την ευσέβεια και τη στηρίξαμε όταν κλονιζόταν από τους συκοφάντες, και πριν από αυτό υπήρξαμε, όσο λίγοι, γνήσια τέκνα της ιεράς Εκκλησίας, χωρίς να έχουμε καμία απολύτως αμφιβολία περί της πίστεως, όπως έχει ήδη αποδειχθεί; Αλλά, όπως ακριβώς εκείνο το καταφανές ψέμα γράφτηκε εναντίον μας, έτσι είναι ψέμα και αυτό που ακολουθεί. Και πώς δεν θα είχε δώσει τη συνηθισμένη ομολογία πίστεως ο υποψήφιος όταν λάμβανε τη χειροτονία; Δεν είναι άραγε σαφές ότι η απαίτηση της ομολογίας, την οποία επικαλείται, είναι μάταιη πρόφαση;

Όταν παντού υπάρχει κακία, όταν ούτε καν ένα μικρό υγιές μέρος δεν κατέχει την αλήθεια. Αδίκησαν και δεν σταμάτησαν. Βλέπεις; Τα κακά δεν είναι φυσικά. Δες πώς με διαφορετικούς τρόπους, άλλοτε μεν εγκαλεί για όσα διέπραξαν εις βάρος του πλησίον: Αδίκησαν και δεν σταμάτησαν, ώστε να επιστρέψουν. Άλλοτε δε παντού εγκαλεί για τούτο, ότι δηλαδή τα κακά τους παραμένουν αμετάβλητα.

Η γλώσσα τους έχει μάθει να λαλεί ψεύδη. Διότι κανένα είδος κακίας δεν είναι τόσο μισητό όσο αυτό, όταν δηλαδή άλλη είναι η όψη και άλλη η γλώσσα. Γι' αυτό... Ιδού, εγώ θα τους περάσω από το πυρ και θα τους δοκιμάσω. Η δοκιμασία αυτή δεν προέρχεται από άγνοια· διότι γνωρίζει ότι είναι πονηροί· αλλά λέγοντας «θα τους δοκιμάσω», εννοεί «θέλω να τους καταστήσω δόκιμους». Ας μην αποφεύγουμε λοιπόν την τιμωρία, αλλά ας αποφεύγουμε την αμαρτία· διότι η μεν αμαρτία μάς καθιστά αδόκιμους, η δε τιμωρία μάς καθιστά δόκιμους.

«Πάντρεψε την κόρη σου, και θα έχεις επιτελέσει σπουδαίο έργο, και σε συνετό άνδρα να τη δώσεις.» «Η κόρη είναι για τον πατέρα κρυφή αιτία αγρυπνίας, και η έγνοια για αυτήν διώχνει τον ύπνο.» «Σε κόρη ανυπότακτη ενίσχυσε την επιτήρηση.» «Η απόκτηση κόρης θεωρείται ελάττωση. Η συνετή κόρη θα κληρονομήσει τον σύζυγό της, ενώ εκείνη που προκαλεί ντροπή, φέρνει λύπη σε αυτόν που τη γέννησε. Τον πατέρα και τον σύζυγο ντροπιάζει η θρασεία, και από αμφοτέρους θα περιφρονηθεί.» «Επιθυμώ οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να διευθύνουν το σπίτι τους.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του να μην εμπιστεύεται κανείς τυχαία. «Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να στηρίζετε τις ελπίδες σας σε άρχοντες. Από τη σύζυγό σου φυλάξου από το να της εμπιστευθείς τι κάνεις. Διότι ο γιος ατιμάζει τον πατέρα, και η κόρη επαναστατεί ενάντια στη μητέρα της, η νύφη ενάντια στην πεθερά της. Εχθροί του ανθρώπου είναι όλοι οι οικιακοί του.» «Ο καθένας ας φυλάγεται από τον πλησίον του, και σε αδελφή μην έχετε εμπιστοσύνη· διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει με δόλο τον άλλο, και κάθε φίλος πορεύεται με δολιότητα· ο καθένας εμπαίζει τον αδελφό του.» «Ενώπιον ξένου μην κάνεις κάτι κρυφό· διότι δεν γνωρίζεις τι θα προκύψει από αυτό. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον καθένα, για να μην σε ονειδίσει.» «Μη συμβουλεύεσαι αυτόν που σε κοιτάζει με καχυποψία· από αυτούς που σε φθονούν κρύψε την απόφασή σου. Μην αποκαλύπτεις την καρδιά σου στον κάθε άνθρωπο.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί θερισμού και τρυγητού. «

Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της μονής Στουδίου του Στηθάτου, κατά των αγιοκατηγόρων. Είναι καλό να κάνουμε σήμερα αρχή από τον προφήτη Ιερεμία και έτσι, σαν κι εκείνον, στο μέσο της παρούσας γενιάς των ανθρώπων να αναφωνήσουμε με πιο δυνατή φωνή: να φυλάγεται ο καθένας από τον πλησίον του και να μην έχετε εμπιστοσύνη στους αδελφούς σας, διότι κάθε αδελφός θα υποσκελίσει δόλια τον άλλον και κάθε φίλος θα πορευθεί με δολιότητα. Αυτό λοιπόν νομίζω πως ακούω να λέγεται και τώρα, και βλέπω να γίνεται πράξη κατά τον παρόντα καιρό, όπως όταν ο Ισραήλ δεν θέλησε να γνωρίσει τον Θεό, και ο τόκος πάνω στον τόκο και ο δόλος πάνω στον δόλο αυξανόταν, και η αλήθεια δεν λεγόταν καθαρά, επειδή η γλώσσα τους είχε τότε μάθει να λαλεί ψεύδη. Γι' αυτό και μου έρχεται να θρηνήσω και να πω κι εγώ όπως εκείνος τα εξής: αλίμονο, διότι εκείνοι που τρέφονταν με τρυφή αφανίστηκαν στους δρόμους, εκείνοι που ανατράφηκαν στα πορφυρά περιβλήθηκαν κοπριά και ο εκλεκτός λαός του Θεού εξομοιώθηκε με λαό που δεν έχει γνώση και ακούει από τον Θεό να λέει: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου». Το έθνος το άγιο, το βασίλειο ιεράτευμα, ο Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, ατιμαστήκαμε, αχρειωθήκαμε, διότι πληθυνθήκαμε και συναναστρεφόμενοι με τον λοιμό διαφθειρόμαστε, επειδή δυστυχώς η μήτρα έγινε για εμάς, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα του προφήτη, άτεκνη και οι μαστοί ξηροί. Διότι, λέει, «Τι θα τους δώσεις; Δώσε τους, Κύριε, μήτρα άτεκνη και μαστούς ξηρούς».

Συνάγεται λοιπόν από αυτά το συμπέρασμα, ότι εκείνος που ζει αντίθετα προς τον νόμο του Θεού, δεν φοβάται τον Θεό· εκείνος που δεν φοβάται τον Θεό, δεν Τον έχει δει· εκείνος που δεν Τον έχει δει, δεν έχει φως· εκείνος που δεν έχει φως, δεν έχει πιστέψει στον Χριστό· εκείνος που δεν έχει πιστέψει στον Χριστό, δεν έχει ζωή· και γι' αυτό, επειδή δεν έχει αγγίξει ούτε την αρχή της σοφίας, είναι μωρός, τυφλός, άπιστος και νεκρός. Και πολύ σωστά λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ότι «Καθένας που αμαρτάνει δεν έχει δει τον Θεό ούτε Τον έχει γνωρίσει». Λέει επίσης και ο προφήτης Ιερεμίας: «Ποιος είναι αυτός που ομολογεί τον Θεό και αγνοεί τον Θεό; Εκείνος που μοιχεύει, εκείνος που αθετεί, εκείνος που τεντώνει τη γλώσσα του σαν τόξο, εκείνος στον οποίο επικρατεί το ψέμα και όχι η πίστη, εκείνος που προχωρά από το ένα κακό στο άλλο, εκείνος που περιπαίζει τον φίλο του, εκείνος που δεν μιλά με αλήθεια, του οποίου η γλώσσα έμαθε να λέει ψέματα, εκείνος που αδίκησε και δεν σταμάτησε ώστε να επιστρέψει· τόκος πάνω στον τόκο, δόλος πάνω στον δόλο· η γλώσσα του είναι βέλος που πληγώνει, δόλια είναι τα λόγια του στόματός του· στον πλησίον του μιλά ειρηνικά, ενώ μέσα του κρύβει έχθρα· και εμένα δεν με γνώρισε, λέει ο Κύριος, και εμένα δεν θέλησε να γνωρίσει, λέει ο Κύριος». Εάν λοιπόν αυτός είναι που αγνοεί τον Θεό και δεν θέλει να Τον δει, σε τι διαφέρει ένας τέτοιος άνθρωπος από εκείνους που ούτε ομολογούν τον Χριστό ούτε πιστεύουν σε Αυτόν;