Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:10

Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον κόσμο, σύμφωνα με τον Ιωάννη, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, πώς αλλιώς θα μπορούσε να εισέλθει σε αυτόν, παρά μόνο εν σαρκί; «Και ας τον προσκυνήσουν», λέει, «όλοι οι άγγελοι του Θεού». Επειδή πρόκειται να πει κάτι μέγα και υψηλό, το προετοιμάζει και το καθιστά ευπρόσδεκτο με το να παρουσιάσει τον Πατέρα να εισάγει τον Υιό. Παρατήρησε δε τούτο: είπε πρωτύτερα ότι δεν μας μίλησε μέσω προφητών, αλλά μέσω του Υιού· απέδειξε ότι ο Υιός είναι ανώτερος των αγγέλων, θεμελιώνοντας τούτο και από το όνομα, αλλά και από το γεγονός ότι ο Πατέρας είναι εκείνος που εισάγει τον Υιό. Εδώ λοιπόν το τεκμηριώνει και από κάτι άλλο. Από ποιο ακριβώς; Από την προσκύνηση. Αυτό μάλιστα δείχνει και το πόσο ανώτερος είναι: όσο δηλαδή απέχει ο Δεσπότης από τον δούλο. Γι' αυτό, όπως ακριβώς εάν κάποιος εισήγαγε κάποιον σε ένα βασιλικό ανάκτορο, θα διέταζε αμέσως τους αξιωματούχους του να τον προσκυνήσουν, έτσι πράττει και αυτός, ομιλώντας για την κατά σάρκα εισαγωγή Του στον κόσμο, και προσθέτοντας γι' αυτόν τον λόγο τη φράση: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Άραγε, λοιπόν, μόνο οι άγγελοι και όχι και οι άλλες δυνάμεις; Σε καμία περίπτωση. Διότι άκουσε τα εξής: «Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό λέει: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά: ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ Αυτός είναι άκτιστος.

Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας ότι «Εν αρχῇ ἦν ὁ Λόγος», πως είναι μεν αιώνιος, αλλά υποπτευθείς ότι η ζωή του Πατέρα είναι αρχαιότερη κατά κάποιο διάστημα και κατά περισσότερους αιώνες, και έτσι αποδώσεις αρχή στον Μονογενή, πρόσθεσε ότι «Εν αρχῇ ήταν προς τον Θεό», ώστε να δηλώσει πως είναι εξίσου αιώνιος με τον ίδιο τον Πατέρα. Διότι ποτέ δεν ήταν στερημένος από τον Λόγο, αλλά πάντοτε ήταν Θεός προς Θεόν, με δική του όμως ιδιαίτερη υπόσταση. Πώς λοιπόν, λέει, είπε ότι: «Στον κόσμο ήταν», εάν βεβαίως ήταν προς τον Θεό; Επειδή και προς τον Θεό ήταν, και στον κόσμο ήταν. Διότι πουθενά δεν περιορίζεται, ούτε ο Πατέρας ούτε ο Υιός. Διότι, αν για τη μεγαλωσύνη Του δεν υπάρχει τέλος, και για τη σύνεσή Του δεν υπάρχει μέτρο, είναι ολοφάνερο ότι ούτε για την ουσία Του υπάρχει κάποια χρονική αρχή. Άκουσες ότι «Εν αρχῇ εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη»; Τι κατανοείς από αυτήν την αρχή; Είναι ολοφάνερο ότι αυτά δημιουργήθηκαν πριν από όλα τα ορατά δημιουργήματα. Έτσι και για τον Μονογενή, όταν ακούς ότι «Εν αρχῇ ἦν», να κατανοείς ότι υπήρχε πριν από όλα τα νοητά και προ των αιώνων. Εάν δε πει κάποιος: Και πώς γίνεται, εφόσον είναι Υιός, να μην είναι νεότερος από τον Πατέρα; Διότι αυτό που προέρχεται από κάτι, είναι απόλυτη ανάγκη να είναι μεταγενέστερο εκείνου από το οποίο προέρχεται· θα απαντήσουμε ότι αυτά αποτελούν κατεξοχήν ανθρώπινους συλλογισμούς. Και εκείνος που ερευνά τέτοιου είδους ζητήματα, θα αναζητήσει και άλλα πιο άτοπα από αυτά· γι' αυτό και δεν θα έπρεπε καν να δεχόμαστε να ακούμε τέτοια πράγματα.

Διότι, όταν εκπέσουν από εκεί, αποδίδουν στους ανθρώπους όσα θεώρησαν ότι αρμόζει να ειπωθούν για το Πνεύμα. Πλην όμως, ας εξετάσουμε την ανάγνωση του χωρίου και με αυτόν τον τρόπο. Τώρα η κτίση ονομάζεται ζωή· επομένως, η ίδια είναι και φως· και για αυτήν ήρθε να δώσει μαρτυρία ο Ιωάννης. Γιατί λοιπόν να μην είναι και αυτός φως; Διότι, λέει, «δεν ήταν εκείνος το φως». Καίτοι και ο ίδιος ανήκε στην κτίση. Πώς λοιπόν αυτός δεν είναι φως; Και πώς «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού»; Η κτίση βρισκόταν μέσα στην κτίση, και η κτίση δημιουργήθηκε μέσω της κτίσεως; Και πώς «και ο κόσμος δεν τον εγνώρισε»; Η κτίση δεν γνώρισε την κτίση; «Όσοι δε τον δέχτηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Αλλά, αρκετά με τη γελοιότητα. Διότι σε εσάς αφήνω στο εξής να αναλύσετε περαιτέρω την τερατολογία αυτών των λόγων, για να μη φανεί ότι εμείς επιλέξαμε να κάνουμε αυτό, δηλαδή να αστειευόμαστε απλώς, και να καταναλώνουμε άσκοπα τον χρόνο μας.

Διότι και στον Ιωσήφ ο άγγελος έλεγε: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Όπως λοιπόν και το «Εν», το οποίο αναφέρεται στο Πνεύμα, ο Προφήτης δεν απαξιεί να το αποδώσει και στον Θεό, λέγοντας έτσι: «Εν τω Θεώ θα ποιήσουμε δύναμη». Και ο Παύλος λέει: «Παρακαλώντας, μήπως τυχόν επιτέλους κάποτε ευοδωθώ εν τω θελήματι του Θεού να έλθω προς εσάς». Και για τον Χριστό πάλι θέτει το ίδιο, λέγοντας: «Εν Χριστώ Ιησού». Και γενικά πολλές φορές και διαρκώς θα μπορούσαμε να βρούμε αυτές τις λέξεις να εναλλάσσονται· αυτό όμως δεν θα συνέβαινε, εάν δεν υπέκειτο παντού η ίδια ουσία. Για να μην υποπτευθείς όμως ότι το «όλα έγιναν δι' αυτού» λέγεται τώρα για τα θαύματα (διότι για αυτά μίλησαν οι υπόλοιποι ευαγγελιστές), προσθέτει μετά από αυτά λέγοντας: «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού»· όχι όμως και το Πνεύμα· διότι αυτό δεν ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά σε εκείνα που βρίσκονται πάνω από ολόκληρη την κτίση. Ας παρακολουθήσουμε όμως προς το παρόν τα επόμενα. Διότι, αφού μίλησε ο Ιωάννης για τη δημιουργία, λέγοντας δηλαδή ότι «όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει», εισάγει έπειτα και τον λόγο περί της θείας προνοίας, λέγοντας: «Εν αυτώ υπήρχε ζωή». Διότι, για να μην απιστήσει κανείς ως προς το πώς έγιναν δι' αυτού τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, πρόσθεσε ότι «Εν αυτώ υπήρχε ζωή».

Διότι, όταν η είσοδος είναι ανοιχτή σε όλους και δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο, εάν κάποιοι από δική τους κακή προαίρεση παραμένουν έξω, δεν χάνονται εξαιτίας κανενός άλλου, παρά μόνο εξαιτίας της δικής τους πονηρίας. «Στον κόσμο ήταν»· αλλά όχι ως σύγχρονος του κόσμου, μη γένοιτο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρόσθεσε: «Και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού»· για να σε αναγάγει πάλι, μέσω αυτού, στην προαιώνια ύπαρξη του Μονογενούς.

Διότι δεν αμάρτανε από άγνοια, αλλά γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά, παθαίνοντας το ίδιο με τους Ιουδαίους. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, αποβλέποντας στους ανθρώπους, πρόδωσαν την υγιή πίστη, μολονότι γνώριζαν ότι αυτός είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, αλλά εξαιτίας των αρχόντων δεν τον ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι· έτσι λένε ότι και αυτός, για να κάνει χάρη σε κάποια γυναίκα, θυσίασε τη δική του σωτηρία. Διότι είναι φοβερή, όντως φοβερή η τυραννία της κενοδοξίας, και είναι ικανή να τυφλώσει τα μάτια των σοφών, όταν δεν νήφουν. Διότι, εάν η δωροδοκία έχει τέτοια δύναμη, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για το πάθος της κενοδοξίας που είναι βιαιότερο από εκείνη. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε εσείς, που λαμβάνετε δόξα από τους ανθρώπους, και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» «Και ο κόσμος δεν τον γνώρισε». Εδώ, με τη λέξη κόσμο εννοεί το πλήθος, το διεφθαρμένο και προσκολλημένο στα γήινα πράγματα, τον χυδαίο, ταραχώδη και ανόητο λαό. Ενώ αντίθετα οι φίλοι του Θεού και όλοι οι θαυμαστοί τον αναγνώρισαν ακόμη και πριν από την ένσαρκη παρουσία του. Και για τον πατριάρχη μάλιστα, ο ίδιος ο Χριστός λέει ονομαστικά: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε με την επιθυμία να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε». Και για τον Δαβίδ επίσης, ελέγχοντας τους Ιουδαίους, έλεγε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο λέγοντας: "Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου";»

Έπειτα, κανείς δεν θα πει ότι ο ήλιος είναι βλαβερός για τα μάτια εξαιτίας εκείνων που πάσχουν στην όραση, αλλά ότι είναι φωτιστικός, αντλώντας την κρίση του από εκείνους που είναι υγιείς. Και το μέλι κανείς δεν θα το αποκαλέσει πικρό, επειδή έτσι φαίνεται στην αίσθηση των αρρώστων. Τον Θεό, όμως, ξεκινώντας από την αντίληψη όσων ασθενούν πνευματικά, θα κρίνουν μερικοί είτε ότι δεν υπάρχει, είτε ότι είναι κακός, είτε ότι άλλοτε προνοεί και άλλοτε καθόλου δεν το κάνει αυτό; Και ποιος θα μπορούσε να πει ότι τέτοιοι άνθρωποι είναι υγιείς, και όχι ότι έχουν χάσει τα λογικά τους, παραληρούν και πάσχουν από τη χειρότερη μανία; «Ο κόσμος δεν τον γνώρισε», λέει. Αλλά εκείνοι για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, αυτοί τον γνώρισαν. Και αφού ανέφερε αυτούς που δεν τον γνώρισαν, εξέθεσε με συντομία και την αιτία της άγνοιάς τους. Διότι δεν είπε απλώς ότι κανείς δεν τον γνώρισε, αλλά ότι «ο κόσμος δεν τον γνώρισε», δηλαδή εκείνοι που είναι προσηλωμένοι μόνο στον κόσμο και οι άνθρωποι που φρονούν τα του κόσμου. Έτσι άλλωστε συνηθίζει να τους αποκαλεί και ο Χριστός, όπως όταν λέει: «Πατέρα άγιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε». Επομένως, όχι μόνο τον ίδιο, αλλά και τον Πατέρα του αγνόησε ο κόσμος, όπως ακριβώς λέγαμε. Διότι τίποτα δεν θολώνει τόσο πολύ τη διάνοια, όσο η προσκόλληση στα παρόντα. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, απομακρύνετε τους εαυτούς σας από τον κόσμο και αποκοπείτε από τα σαρκικά πράγματα, όσο αυτό είναι δυνατόν.

Ομιλία Θ΄. «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». α΄. Αν διατηρείτε στη μνήμη σας τα προηγούμενα νοήματα, με μεγαλύτερη προθυμία θα οικοδομήσουμε και τα επόμενα, αποκομίζοντας από αυτό μεγάλο κέρδος. Διότι έτσι ο λόγος θα γίνει πιο ευκολονόητος για εσάς, εφόσον θα θυμάστε όσα έχουν ήδη λεχθεί, και εμείς δεν θα χρειαστούμε πολύ κόπο, καθώς, χάρη στην πολλή σας φιλομάθεια, θα μπορείτε να εμβαθύνετε οξυδερκέστερα στα υπόλοιπα. Εκείνος που χάνει διαρκώς όσα του δίνονται, πάντοτε θα έχει ανάγκη από δάσκαλο, και ποτέ δεν θα μάθει τίποτα. Εκείνος όμως που διαφυλάττει όσα λαμβάνει, και προσλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο και τα υπόλοιπα, σύντομα από μαθητής θα γίνει δάσκαλος και δεν θα είναι χρήσιμος μόνο στον εαυτό του, αλλά και σε όλους τους άλλους. Αυτό ακριβώς προσδοκώ να συμβεί σε τούτη την εκκλησία, κρίνοντας από την πολλή σας προθυμία να ακούτε τον θείο λόγο. Ελάτε λοιπόν, ας καταθέσουμε στις ψυχές σας το αργύριο του Κυρίου σαν σε ασφαλές θησαυροφυλάκιο, και ας αναπτύξουμε όσα εκτίθενται σήμερα ενώπιόν μας, σύμφωνα με τη χάρη που χορηγεί το Πνεύμα. Είπε ότι «ο κόσμος δεν τον γνώρισε», αναφερόμενος στους προγενέστερους χρόνους. Στη συνέχεια, ο ευαγγελιστής κατέρχεται με τον λόγο του και στην εποχή του κηρύγματος, και λέει: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν»· ονομάζοντας εδώ «δικούς του» τους Ιουδαίους, ως περιούσιο λαό, ή ακόμη και όλους τους ανθρώπους, καθώς πλάστηκαν από αυτόν.

Πάλι, το ότι ο ίδιος εποίησε τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, καθώς και όλα τα ορατά και τα αόρατα, ο ίδιος πουθενά δεν το είπε με σαφήνεια. Ο μαθητής του όμως, με πολλή παρρησία, χωρίς να αποκρύψει τίποτα, και μία και δύο και πολλές φορές το αναφέρει αυτό γράφοντας: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και «χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα», καθώς και «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού». Και γιατί απορείς αν άλλοι είπαν για αυτόν μεγαλύτερα πράγματα από όσα είπε ο ίδιος, εφόσον, ενώ αποδείκνυε πολλά μέσω των έργων, με τα λόγια δεν τα έλεγε ξεκάθαρα; Διότι, το ότι ο ίδιος έπλασε τον άνθρωπο, το έδειξε καθαρά και μέσω του τυφλού· όταν όμως ο λόγος του αναφερόταν στην αρχική δημιουργία, δεν είπε «Εγώ έπλασα», αλλά: «Εκείνος που τους έπλασε, άρρεν και θήλυ τους εποίησε». Επίσης, το ότι δημιούργησε τον κόσμο και όσα υπάρχουν σε αυτόν, το απέδειξε μέσω των ψαριών, του οίνου, των άρτων, της γαλήνης της θάλασσας, της ηλιακής ακτίνας την οποία απέστρεψε επάνω στον σταυρό, και μέσω πολλών άλλων. Με λόγια όμως πουθενά δεν το είπε αυτό ξεκάθαρα, αλλά οι μαθητές το διακηρύττουν συνεχώς, και ο Ιωάννης, και ο Παύλος, και ο Πέτρος.

Έτσι ο λαός, διδασκόμενος και τα παλαιά και τα νέα, αναπέμπει τον πρέποντα ύμνο στον Σωτήρα Θεό. Ότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη. Λέγεται ότι ο Σωτήρας έσκυψε από το ύψος κατά τον καιρό της σαρκώσεως, επειδή παρέμεινε άνω και φανερώθηκε κάτω. Διότι αυτό είναι το γνώρισμα εκείνων που προβάλλουν από το ύψος. Έσκυψε δε για να επιβλέψει τη γη, δηλαδή για να την επισκεφθεί. Όντας δε ο Κύριος ασώματη και νοερή ουσία, μάλλον δε ανώτερος από αυτά, χωρίς να τερματίζεται πουθενά, δεν περιγράφεται σε κάποιον τόπο· αλλά διαπερνά με τη δύναμή του ολόκληρη την κτίση. Διότι ήταν στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού. Και λέγεται ότι διατρίβει στα ανώτερα μέρη του κόσμου, σύμφωνα με το: «Ο κατοικών στους ουρανούς»· και, «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», όχι με την έννοια του χωρικού περιορισμού, αλλά επειδή είναι παρών στα δικά του έργα με άρρητη δύναμη. Ενώ λοιπόν λέγεται κατ' αυτόν τον τρόπο ότι βρίσκεται στον ουρανό, προνοώντας και για τη γη, επέβλεψε σε αυτήν. Για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους υιούς των θανατωμένων· για να αναγγείλει στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Μας παραθέτει την αιτία της κλήσεως των εθνών. Και αυτή είναι η επιφάνεια του Σωτήρος, την οποία πραγματοποίησε κλίνοντας τους ουρανούς. Και ποιοι είναι οι δεσμώτες, παρά εκείνοι τους οποίους έσφιξε με τις αλυσίδες των αμαρτιών ο μισόκαλος δαίμονας;

Αυτός χορηγεί σύνεση και στους υπερκόσμιους νόες, για το πώς οφείλουν να υμνούν και να λειτουργούν· αυτός τους αποκαλύπτει, με τον κατάλληλο για τον καθένα τρόπο, τα μυστήρια του Θεού· αυτός βρισκόταν και μαζί με τον Θεό, και μέσα στον κόσμο, χωρίς να έχει κανένα πέρας. Διότι ο Λόγος του απείρου είναι και ο ίδιος άπειρος· γιατί προέρχεται από ολόκληρο Εκείνον και βρίσκεται μέσα σε ολόκληρο Εκείνον, όπως ακριβώς το φως προέρχεται από τον φωστήρα και βρίσκεται μέσα στον φωστήρα. Και αν βρισκόταν ταυτόχρονα και μέσα στον κόσμο, πολύ περισσότερο ισχύει το απερίγραπτο.

Αλλά ποια είναι εδώ η ανάγκη αυτών των προφητικών λόγων; Και τι υποδηλώνουν για την οικονομία του Σωτήρος; Τις αρχές της παρουσίας Του, όταν δηλαδή είχε ήδη έλθει, αλλά δεν εμφανιζόταν ακόμη στους πολλούς, όταν «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε», την εποχή πριν από τον Ιωάννη, πριν ανάψει ο λύχνος. Διότι τότε υπήρχε ακόμη γι' αυτόν ανάγκη από τους προφητικούς λόγους. Μετά από αυτά όμως, εμφανίστηκε ο ίδιος ο προφητευόμενος και δεν υπήρχε πλέον ανάγκη από τους προφήτες, αλλά ενώ ήταν παρών τον υπεδείκνυε ο Ιωάννης, και πριν από τον Ιωάννη ο Πατέρας. Γι' αυτό λέει: «Όλοι οι προφήτες προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη». Αυτόν ακριβώς τον καιρό, πριν από τον Ιωάννη, υποδηλώνουν τα προφητικά ψαλλόμενα, επειδή και τα τίμια δώρα, μέσω των οποίων σημαίνεται ο Χριστός, δεν φέρονται ακόμη στο μέσον, αλλά εναποτίθενται ιδιαιτέρως συγκαλυμμένα.

Ιω. 1, 10 Αυτό το λέει για να ντροπιάσει και να κλείσει τα στόματα εκείνων που λένε ότι ο κόσμος ανήκει στον πονηρό· διότι ο αγαθός δεν θα ανεχόταν να βρίσκεται μέσα στο δημιούργημα του εχθρού και πολεμίου. Γι' αυτό και αναιρώντας πιο καθαρά αυτή την υποψία λέει: «και ο κόσμος έγινε δι' αυτού»· διότι πιο πάνω μίλησε γενικά, λέγοντας: «όλα έγιναν δι' αυτού»· τώρα όμως αναφέρεται ειδικά στον ίδιο τον κόσμο, τον οποίο μερικοί, εξαιτίας των ανωμαλιών που φαίνεται να υπάρχουν σε αυτόν, φαντάστηκαν ότι προέρχεται από κάποια άλλη πονηρή αρχή, και όχι από την αγαθοποιό. Τον παραλογισμό και την αναισχυντία αυτών των ανθρώπων στιγμάτισε ξεκάθαρα με το να πει «και ο κόσμος έγινε δι' αυτού». Το ότι «ήταν μέσα στον κόσμο» δεν σημαίνει ότι εμπεριεχόταν ή περιοριζόταν μέσα σε αυτόν, μη γένοιτο, αλλά ότι βρισκόταν παντού. Έτσι «ήταν στον κόσμο», όπως ο ποιητής (δημιουργός) μέσα στο δημιούργημά του, όπως ο τεχνίτης μέσα στο φιλοτέχνημά του, όπως αυτός που προνοεί μέσα σε αυτό που δέχεται την πρόνοιά του.

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Γι' αυτό, επαναλαμβάνοντας το ίδιο νόημα, για να το καταστήσει σαφές, πρόσθεσε και λέει: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· βρισκόταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.» Από την αρχή, λέει, ο Θεός ήταν παντού, αυτός που ζωογονεί κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, και πριν δημιουργήσει τον κόσμο, βρισκόταν μέσα στον κόσμο. Πώς; Διότι τα πάντα προϋπήρχαν κοντά του και μέσα του· επειδή αυτοί που δεν έχουν γεννηθεί ακόμη, βρίσκονται κοντά στον Θεό όχι ως ανύπαρκτοι, αλλά ως ήδη δημιουργημένοι. Έπειτα, αφού δημιούργησε τον κόσμο, δεν απομακρύνθηκε τοπικά από τον κόσμο, λέει, αλλά βρισκόταν μέσα σε αυτόν, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Και πώς, λέει, φωτίζει κάθε άνθρωπο, εφόσον βλέπουμε μερικούς σκοτισμένους; Όσο εξαρτάται από τον ίδιο, τους φωτίζει όλους. Διότι, πες μου, δεν είναι όλοι λογικοί; Δεν γνωρίζουν όλοι εκ φύσεως το καλό και το αντίθετό του; Δεν έχουν τη δύναμη να εννοήσουν τον Κτίστη από τα κτίσματα; Ώστε η λογική που μας δόθηκε και μας διαπαιδαγωγεί εκ φύσεως, η οποία ονομάζεται και φυσικός νόμος, αυτή θα μπορούσε να ονομαστεί φως που μας δόθηκε από τον Θεό· αν όμως μερικοί έκαναν κακή χρήση της λογικής, σκότισαν οι ίδιοι τους εαυτούς τους. Μερικοί, πάλι, επιλύουν αυτή την ένσταση ως εξής: Φωτίζει, λένε, ο Κύριος κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, δηλαδή σε μια καλύτερη τάξη, και αγωνίζεται να κοσμήσει τη δική του ψυχή και να μην την αφήσει ακόσμητη και άσχημη. «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.» Ήταν στον κόσμο, ως Θεός πανταχού παρών· αλλά βέβαια θα μπορούσε να λεχθεί ότι βρίσκεται στον κόσμο και με την προνοητική και συνεκτική του ενέργεια. Και γιατί, λέει, το αναφέρω αυτό, ότι ήταν στον κόσμο, εφόσον ούτε ο κόσμος θα υπήρχε, αν ο ίδιος δεν τον είχε δημιουργήσει;

Από παντού λοιπόν τον αποδεικνύει Δημιουργό· αφενός μεν ανακόπτοντας τη μανία του Μάνη, ο οποίος έλεγε ότι ένας πονηρός δημιουργός παρήγαγε τα σύμπαντα· αλλά βεβαίως και του Αρείου, που ισχυρίστηκε ότι ο Υιός του Θεού είναι κτίσμα· και αφετέρου οδηγώντας κάθε άνθρωπο στο να ομολογήσει τον Ποιητή, και να μη λατρεύσει τα κτίσματα, αλλά να προσκυνήσει τον Κτίστη. «Ο κόσμος δε», λέει, «δεν τον γνώρισε», εννοώντας τον πολύ λαό, αυτόν που είναι προσκολλημένος στα πράγματα του κόσμου. Διότι η λέξη «κόσμος» σημαίνει μεν και τούτο το σύμπαν, όπως έχει ειπωθεί εδώ, ότι «Ο κόσμος δημιουργήθηκε μέσω αυτού»· σημαίνει όμως και αυτούς που έχουν κοσμικό φρόνημα· όπως λέει εδώ, ότι «Ο κόσμος δεν τον γνώρισε», δηλαδή, οι γήινοι άνθρωποι· επειδή βέβαια όλοι οι άγιοι και οι προφήτες τον επιγνώρισαν. «Στα ίδια ήρθε, και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν.» Εδώ ολοφάνερα εισέρχεται στον λόγο περί της ένσαρκης οικονομίας, και η όλη δομή του νοήματος είναι η εξής: Ήταν μεν χωρίς σάρκα το αληθινό φως μέσα στον κόσμο, και δεν αναγνωριζόταν· έπειτα ήρθε και στα δικά του με σάρκα. Και ως «ίδια» (δικά του), μπορείς να εννοήσεις είτε ολόκληρο τον κόσμο, είτε την Ιουδαία, την οποία εξέλεξε ως μερίδιο κληρονομίας, και ως μερίδα, και ως περιουσία του. «Και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν», δηλαδή, είτε οι Ιουδαίοι, είτε και οι υπόλοιποι άνθρωποι, οι οποίοι κτίστηκαν από αυτόν.