Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:19

Διότι σχεδόν αυτό λέει η θεία Γραφή: ότι ο Λάζαρος, αφού πέθανε και τερμάτισε τη μετά σώματος ζωή του, μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ, δηλαδή κατατάχθηκε ανάμεσα στους υιούς του Αβραάμ. Διότι προς αυτόν ο Θεός έχει πει: «Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών», και κάπου έτσι έχει γραφτεί γι' αυτόν: «Διότι σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών». <Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες για να τον ρωτήσουν: Εσύ ποιος είσαι; Και ομολόγησε και δεν αρνήθηκε· και ομολόγησε ότι: Εγώ δεν είμαι ο Χριστός.> Ο Ευαγγελιστής θυμάται τα δικά του λόγια και φροντίζει να μας τα εξηγήσει εκτενέστερα, πράττοντας μάλιστα πολύ ορθά, αυτά τα οποία ήδη προηγουμένως μας φανέρωσε συνοπτικά. Διότι, αφού είπε: «Υπήρξε άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, το όνομά του Ιωάννης· αυτός ήλθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει για το φως», αναγκαστικά εισάγει και τον τρόπο της μαρτυρίας που έγινε από αυτόν. Διότι όταν, λέει, οι κατά τον νόμο διδάσκαλοι των ιουδαϊκών ταγμάτων έστειλαν σε αυτόν ιερείς και Λευίτες, διατάζοντάς τους να ρωτήσουν τι λέει για τον εαυτό του, τότε λοιπόν πολύ ξεκάθαρα ομολόγησε, αποβάλλοντας κάθε δισταγμό για χάρη της αλήθειας· διότι είπε: «Εγώ δεν είμαι ο Χριστός». Επομένως ούτε και εγώ, λέει, ο συγγραφέας του βιβλίου, διαψεύστηκα λέγοντας γι' αυτόν: «Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήρθε για να μαρτυρήσει για το φως». <Και τον ρώτησαν: Τι λοιπόν;>

ΟΜΙΛΙΑ ΙΣΤ΄. Διότι αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν σε αυτόν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες για να τον ρωτήσουν: «Εσύ ποιος είσαι;» α΄. Φοβερό πράγμα είναι ο φθόνος, αγαπητέ μου, φοβερό και ολέθριο για εκείνους που φθονούν, όχι για εκείνους που φθονούνται. Διότι πρώτα από όλους καταστρέφει και διαφθείρει τους ίδιους, σαν κάποιο θανατηφόρο δηλητήριο που έχει εγκατασταθεί στις ψυχές τους. Αν όμως κάπου βλάψει και τους φθονούμενους, η βλάβη είναι μικρή και ανάξια λόγου, και φέρει κέρδος μεγαλύτερο από τη ζημιά. Και αυτό δεν ισχύει μόνο για τον φθόνο, αλλά και για όλα τα άλλα, δηλαδή ότι όχι αυτός που υπέστη το κακό, αλλά αυτός που έπραξε το κακό, αυτός είναι που έχει δεχθεί τη βλάβη. Διότι, αν δεν ήταν έτσι, δεν θα πρόσταζε ο Παύλος τους μαθητές να προτιμούν να αδικούνται μάλλον παρά να αδικούν, λέγοντας: «Γιατί δεν ανέχεστε καλύτερα να αδικείστε; Γιατί δεν ανέχεστε καλύτερα να αποστερείστε;» Επειδή γνωρίζει με ακρίβεια ότι ο όλεθρος ακολουθεί παντού όχι εκείνον που υφίσταται το κακό, αλλά εκείνον που διαπράττει το κακό. Όλα αυτά λοιπόν τα ανέφερα εξαιτίας του φθόνου των Ιουδαίων. Διότι αυτοί που ξεχύθηκαν από τις πόλεις προς τον Ιωάννη, και καταδίκασαν τα δικά τους αμαρτήματα, και βαπτίστηκαν, αυτοί οι ίδιοι μετά το βάπτισμα, σαν να κυριεύθηκαν από κάποια μεταμέλεια, στέλνουν ανθρώπους να τον ρωτήσουν: «Εσύ ποιος είσαι;»

Επομένως, δεν στέλνουν κάποιους ευκαταφρόνητους, όπως στην περίπτωση του Χριστού· διότι, όταν ήθελαν να συλλάβουν εκείνον, έστειλαν υπηρέτες, καθώς και Ηρωδιανούς και άλλους παρόμοιους. Εδώ όμως στέλνουν ιερείς και Λευίτες· και όχι απλώς ιερείς, αλλά αυτούς από τα Ιεροσόλυμα, δηλαδή τους πιο αξιότιμους (διότι δεν τα σημείωσε αυτά τυχαία ο Ευαγγελιστής). Και τους στέλνουν για να τον ρωτήσουν: «Εσύ ποιος είσαι;». Και όμως, η γέννησή του ήταν απολύτως γνωστή, ώστε όλοι να λένε: «Τι άραγε να γίνει αυτό το παιδί;», και αυτή η φήμη διαδόθηκε σε όλη την ορεινή περιοχή. Και όταν εμφανίστηκε πάλι στον Ιορδάνη, όλες οι πόλεις αναπτερώθηκαν, και από τα Ιεροσόλυμα και από όλη την Ιουδαία πήγαιναν σε αυτόν για να βαπτιστούν. Αυτοί, λοιπόν, ρωτούν τώρα, όχι επειδή τον αγνοούν (πώς θα μπορούσαν άλλωστε να αγνοούν αυτόν που έγινε γνωστός με τόσους πολλούς τρόπους;), αλλά επειδή θέλουν να τον παρασύρουν σε αυτό που προανέφερα.

Εσείς αποστείλατε αυτούς που κατέχουν τα πρωτεία· εσείς ρωτήσατε μέσω αυτών· εσείς ακούσατε όσα απάντησε ο Βαπτιστής. Εκείνοι επέδειξαν κάθε περιέργεια, τα πάντα ερεύνησαν, και ανέφεραν όλους όσους υποπτευόσασταν· και όμως με πολλή παρρησία ομολόγησε ότι δεν είναι ούτε ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης.

Διότι το ότι η προσθήκη αυτή υποδηλώνει αυτό ακριβώς το νόημα, είναι δυνατόν να το μάθουμε και από τα Ευαγγέλια. Επειδή, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν απεσταλμένους στον Ιωάννη ρωτώντας: «Ποιος είσαι;», δεν έλεγαν: «Εσύ είσαι χριστός;», αλλά «Εάν εσύ είσαι ο Χριστός»· ούτε έλεγαν: «Εσύ είσαι προφήτης;», αλλά «Εάν εσύ είσαι ο προφήτης»· καθένα από τα οποία ήταν κάτι το ξεχωριστό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Ιωάννης, ξεκινώντας το Ευαγγέλιό του, δεν έλεγε: «Στην αρχή ήταν Λόγος», αλλά: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό». Έτσι λοιπόν και εδώ δεν είπε: «Ιδού παρθένος», αλλά: «Ιδού η παρθένος»· και το «Ιδού» το εξέφερε με το κύρος που αρμόζει σε προφήτη. Διότι ήταν έκφραση ανθρώπου που σχεδόν έβλεπε τα όσα συνέβαιναν, τα οραματιζόταν μπροστά του και είχε απόλυτη βεβαιότητα για όσα έλεγε. Επειδή εκείνοι έβλεπαν τα αόρατα με μεγαλύτερη σαφήνεια από ό,τι βλέπουν τα δικά μας μάτια. Διότι, από τη μια πλευρά, η αίσθηση είναι φυσικό και να εξαπατηθεί· από την άλλη πλευρά, όμως, η χάρη του Πνεύματος παρείχε αλάθητη την κρίση.

Επειδή όμως οι περίοικοι διαφωνούσαν, λόγω του ότι δεν υπήρχε τέτοιο όνομα στη συγγένειά της, ο δίκαιος έγραψε σε μια πινακίδα τα ίδια με τη γυναίκα, λέγοντας: «Ιωάννης θα είναι το όνομά του». Διότι, βλέποντας και ακούγοντας αυτά και όσα παρόμοια συνέβαιναν στην ορεινή περιοχή της Ιουδαίας, όλοι θαύμαζαν και έλεγαν: «Τι άραγε θα γίνει αυτό το παιδί;», μη γνωρίζοντας ότι αυτός είναι ο άγγελος που αποστέλλεται από τον Θεό προ προσώπου του Κυρίου, του Υιού του Θεού, αν και πριν από λίγη ώρα άκουγαν τον θείο Ζαχαρία να λέει: «Και εσύ, παιδί, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Ακούγοντας όμως αυτά, νόμιζαν ότι το παιδί θα εξελιχθεί απλώς σε έναν προφήτη, όπως ένας από τους προγενεστέρους του, χωρίς να υποψιάζονται ότι αυτός θα είναι άγγελος Θεού, ούτε ανώτερος από όλους τους προφήτες, ούτε «ο μεγαλύτερος μεταξύ όσων έχουν γεννηθεί από γυναίκες». Και τι το αξιοθαύμαστο που διέφευγε από τους παρόντες το μεγαλείο του παιδιού που γεννήθηκε, τη στιγμή που ακόμη και από εσένα, μέχρι τώρα, το μέγεθος της δόξας του θα είχε διαφύγει, αν ο ίδιος δεν ομολογούσε τον εαυτό του ως άγγελο Θεού και «φωνή βοώντος εν τη ερήμω»; Διότι, όταν οι Ιουδαίοι απέστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες σε αυτόν στον Ιορδάνη για να τον ρωτήσουν, τότε, όταν ρωτήθηκε, ομολόγησε με αλήθεια ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», όπως είπε ο Ησαΐας, «ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου».

Ποιος λοιπόν δεν θα με χλευάσει ως ψεύτη, βλέποντάς με να πράττω τα αντίθετα από όσα έχω πει; «Δείτε», θα πουν, «αυτόν που λέει ότι είναι ανάξιος έστω και να βαστάξει τα υποδήματα εκείνου που έρχεται, πώς χειροθετεί χωρίς δισταγμό την κορυφή της κεφαλής Του και τον βαπτίζει αναιδώς». Τι δε θα πουν, ακούγοντας αυτά, και οι Ιουδαίοι που έστειλαν σε μένα από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες, επειγόμενοι να μάθουν ποιος είμαι εγώ που βαπτίζω, και εγώ ομολόγησα και δεν αρνήθηκα, αλλά ομολόγησα την αλήθεια, ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά ότι έχω αποσταλεί πριν από Εκείνον και ότι εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», και ιδού εγώ βοώ προς εσάς σε αυτή την έρημο, «όπως είπε ο Ησαΐας ο προφήτης: Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών»; Διότι ως πρόδρομος Εκείνου τρέχω μπροστά και προετοιμάζω την οδό Του και, προπορευόμενος, βοώ προς εσάς: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου» διά της μετανοίας και της πίστεως· έχει ήδη φθάσει Αυτός που θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ και θα σας υιοθετήσει. Εφόσον διακήρυξα αυτά, Δέσποτα, και τα συνακόλουθά τους για Σένα στα πλήθη, μου φαίνεται απρεπές το να Σε βαπτίσω.

Αλλά ούτε και οι άγγελοι βλέπουν την ουσία του Θεού, έστω κι αν λέγεται ότι βλέπουν το πρόσωπο του Θεού· διότι αυτό είναι ενδεικτικό μόνο του ότι έχουν πάντοτε στραμμένο το νου τους προς τον Θεό. Ο Υιός λοιπόν μόνος βλέπει τον Πατέρα, και τον κάνει γνωστό σε όλους τους ανθρώπους. Και ακούγοντας για πατρικούς κόλπους, να μην υποπτευθείς τίποτα το σωματικό στον Θεό. Διότι, θέλοντας ο ευαγγελιστής να δείξει τη γνησιότητα, το αχώριστο και το συναΐδιο του Υιού προς τον Πατέρα, ανέφερε αυτό το όνομα. «Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες, για να τον ρωτήσουν: Εσύ ποιος είσαι; Και ομολόγησε, και δεν αρνήθηκε· και ομολόγησε ότι: Εγώ δεν είμαι ο Χριστός.» Είπε προηγουμένως ότι ο Ιωάννης μαρτυρεί για αυτόν· έπειτα, αφού είπε ενδιάμεσα τι μαρτύρησε ο Ιωάννης για τον Χριστό, ότι «Αυτός υπήρχε πριν από εμένα», και ότι «Όλοι εμείς οι προφήτες λάβαμε από το πλήρωμά του», προσθέτει: «Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη.» Ποια; Αυτή που είπε πιο πάνω, ότι «υπήρχε πριν από εμένα», και τα λοιπά· αλλά και όσα λέγει στη συνέχεια, ότι «Δεν είμαι εγώ ο Χριστός», και αυτά αποτελούν μαρτυρία του Ιωάννη. Έστειλαν λοιπόν οι Ιουδαίοι προς τον Ιωάννη τους πιο εκλεκτούς που διέθεταν, δηλαδή ιερείς και Λευίτες, και μάλιστα Ιεροσολυμίτες, έτσι ώστε αυτοί, ως πιο συνετοί, να πείσουν τον Ιωάννη με κολακείες να ομολογήσει τον εαυτό του ως Χριστό.

Δες όμως την κακοήθεια· δεν τον ρωτούν ευθέως: Εσύ είσαι ο Χριστός; αλλά, «Εσύ ποιος είσαι;» Εκείνος όμως, γνωρίζοντας την πονηριά τους, δεν λέει ποιος ήταν, αλλά ομολογεί ότι «Δεν είμαι εγώ ο Χριστός», αποβλέποντας στον σκοπό τους, και προσελκύοντάς τους με κάθε τρόπο στο να πιστέψουν ότι άλλος είναι ο Χριστός, ο οποίος θεωρούνταν από αυτούς ασήμαντος και από ασήμαντο πατέρα, αφού ήταν ξυλουργός· και από ασήμαντη πατρίδα, αφού καταγόταν από τη Ναζαρέτ, από την οποία πίστευαν ότι δεν προέρχεται τίποτα καλό. Για τον ίδιο τον Πρόδρομο, αντίθετα, είχαν μεγάλη εκτίμηση· διότι ήταν γιος αρχιερέα, και ζούσε βίο αγγελικό και σχεδόν άυλο. Γι' αυτό είναι δίκαιο να θαυμάσει κανείς, πώς από αυτά με τα οποία νόμιζαν εκείνοι ότι θα βλάψουν τη δόξα του Χριστού, από αυτά ακριβώς παγιδεύονται. Διότι ρωτούν τον Ιωάννη ως αξιόπιστο, προκειμένου να έχουν τη μαρτυρία του ως δικαιολογία για την απιστία τους προς τον Χριστό, σε περίπτωση που δεν τον ομολογούσε ως Χριστό· αλλά το πράγμα ανατράπηκε στο αντίθετο για αυτούς. Διότι αυτόν που θεωρούσαν αξιόπιστο, τον βρίσκουν να μαρτυρεί για τον Χριστό, και να μην ελκύει την τιμή στον εαυτό του. «Και τον ρώτησαν: Τι λοιπόν; Είσαι εσύ ο Ηλίας; Και λέει: Δεν είμαι. Είσαι εσύ ο προφήτης; Και αποκρίθηκε:»