Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:2

Ο Άρ. είπε: Δώσε μου τις μαρτυρίες. Ο Αθ. είπε: Άκου τον Ιωάννη να λέει: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό». Ποιος από τους αγίους προφήτες και αποστόλους είπε τέτοια πράγματα, σαν κι αυτά που λες εσύ;

Αυτός λοιπόν είναι ο σκοπός και ο χαρακτήρας της Αγίας Γραφής, όπως έχουμε αναφέρει πολλές φορές, ότι δηλαδή η εξαγγελία της περί του Σωτήρος είναι διπλή: ότι αφενός ήταν πάντοτε Θεός και είναι Υιός, όντας Λόγος και απαύγασμα και σοφία του Πατρός· και ότι αφετέρου αργότερα, αφού έλαβε σάρκα για εμάς από την Παρθένο Θεοτόκο Μαρία, έγινε άνθρωπος. Και είναι δυνατόν να βρει κανείς αυτό το γεγονός να επισημαίνεται σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, όπως ακριβώς έχει πει ο ίδιος ο Κύριος: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές μαρτυρούν για εμένα». Για να μη γίνω όμως μακροσκελής στο γράψιμο συγκεντρώνοντας όλα τα σχετικά χωρία, ας αρκεστούμε στα λόγια του Ιωάννη, θεωρώντας ότι τα έχουμε μνημονεύσει όλα: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα».

Αυτός, λοιπόν, είναι ο σκοπός και ο χαρακτήρας της Γραφής, όπως έχουμε πει πολλές φορές: ότι δηλαδή η αναγγελία της για τον Σωτήρα είναι διπλή. Ότι, αφενός, ο Υιός ήταν και είναι πάντοτε Θεός, όντας Λόγος και απαύγασμα και σοφία του Πατέρα, και ότι, αφετέρου, αργότερα έλαβε σάρκα για χάρη μας από την Παρθένο και Θεοτόκο Μαρία και έγινε άνθρωπος. Και μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι αυτό υποδηλώνεται σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για μένα». Για να μη μακρηγορώ, όμως, στο γράψιμο συγκεντρώνοντας όλα τα χωρία, ας αρκεστούμε, σαν να τα μνημονεύαμε όλα, σε εκείνα που λέει αφενός ο Ιωάννης: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Έπειτα: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας». Και αφετέρου σε όσα γράφει ο Παύλος: «Ο οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, και, αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού».

Αυτός λοιπόν ο παντοδύναμος και παντέλειος άγιος Λόγος του Πατρός, επιβαίνοντας στα πάντα και έχοντας απλώσει παντού τις δυνάμεις Του, και αφού φώτισε όλα τα ορατά και τα αόρατα, τα συγκρατεί και τα συνδέει σφιχτά στον Εαυτό Του, μην έχοντας αφήσει τίποτα στερημένο από τη δική Του δύναμη, αλλά ζωοποιώντας και διαφυλάσσοντας τα πάντα και διαμέσου των πάντων, τόσο το καθένα ξεχωριστά όσο και όλα μαζί ταυτόχρονα. Αναμειγνύοντας σε ένα τις αρχές κάθε αισθητής ουσίας, οι οποίες είναι το θερμό και το ψυχρό και το υγρό και το ξηρό, κάνει ώστε να μην αντιστρατεύονται το ένα το άλλο, αλλά να αποτελούν μία και σύμφωνη αρμονία. Εξαιτίας Του και μέσω της δικής Του δύναμης ούτε η φωτιά μάχεται με το ψυχρό, ούτε το υγρό με το ξηρό· αλλά, μολονότι από τη φύση τους είναι αντίθετα, ενώνονται ως φίλα και αδελφά, ζωογονούν τα ορατά και γίνονται οι αρχές της ύπαρξης για τα σώματα. Υπακούοντας σε αυτόν τον Θεό Λόγο, όσα βρίσκονται στη γη ζωογονούνται, και όσα βρίσκονται στους ουρανούς συγκροτούνται. Και εξαιτίας Του κάθε θάλασσα και ο μέγας ωκεανός κινούνται μέσα στα δικά τους καθορισμένα όρια· ενώ όλη η ξηρά βλαστάνει και κοσμείται από κάθε λογής και διάφορα φυτά, όπως προείπα. Και για να μη χρονοτριβώ κατονομάζοντας ξεχωριστά το καθένα από αυτά που είναι ολοφάνερα, τίποτα δεν υπάρχει από τα όντα και τα γινόμενα το οποίο να μην έχει δημιουργηθεί και να μην υφίσταται μέσα σε Αυτόν και δι' Αυτού, όπως ακριβώς αναφέρει και ο θεολόγος άνδρας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα».

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου κατά πασών των αιρέσεων. Το προκείμενο χωρίο προέρχεται από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει». Ο καθένας από τους αγίους προφήτες και ευαγγελιστές, επειδή ήταν διορατικοί και εμπνέονταν από το Άγιο Πνεύμα, διηγείται ολόκληρη την αγία και μεγάλη σωτηρία, η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί για το γένος των ανθρώπων.

Και πάλι λέγει ο ίδιος προφήτης: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής». Αφού λοιπόν εκπληρώθηκαν αυτά, λέγει ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης, ο υιός της βροντής: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Εάν δι' αυτού έγιναν τα πάντα, άρα βρίσκεται εκτός των δημιουργημάτων, και είναι φανερό ότι βρισκόταν πάντοτε εντός του Πατρός. Άθλιοι είναι οι νέοι Ιουδαίοι, οι Αρειομανίτες, οι οποίοι δεν ανέγνωσαν ορθά, ούτε ερεύνησαν με ακρίβεια, έχοντας τυφλούς τους οφθαλμούς της διανοίας, θεωρώντας ότι ο Κτίστης και Δημιουργός των πάντων είναι κτίσμα. Ακούστε τον λόγο του μεγάλου ευαγγελιστή: «Εν αρχή». Ω χριστομάχε Αρειανέ, εάν είχε πει ότι «Εν αρχή έγινε», θα είχες την πρόφαση να ισχυριστείς: «Ιδού, ο ευαγγελιστής είπε: Εν αρχή έγινε».

Γνώριζε, ασύνετε, ότι, λέγοντας παιδίον, υποδεικνύει τον τέλειο άνθρωπο. Εφόσον λοιπόν καταδείχθηκε το τέλειο, ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης, ο υιός της βροντής, λέγει με απλό λόγο: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέν.» Και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Νυν η ψυχή μου τετάρακται.» Σε ποιον αναφέρεται αυτή η φωνή; Στον Θεό Λόγο; Μη γένοιτο! Ο ατάραχος Θεός Λόγος, που ήλθε για να καταπαύσει την ταραχή, εξέφερε ο ίδιος αυτά τα λόγια; Αλλά μήπως θέλεις μάλλον να πεις για το σώμα, ότι αυτό το είπε; Σφάλλεις, διότι το σώμα καθ' εαυτό είναι ακίνητο, εάν η ψυχή δεν βρισκόταν μέσα του. Δεν άκουσες τον Μωυσή που λέγει: «Φανέρωσέ μου τον εαυτό σου;» Και αμέσως ακούει: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει.» Μετά δε την τοποθέτηση του σώματος στο μνημείο μαζί με τα σώματα, πώς κατέβαινε η θεότητα στον άδη γυμνή, για να σώσει τις ψυχές;

Είναι δε συνήθεια της Γραφής να εκφράζει τις λέξεις ανεπιτήδευτα και απλά· διότι έτσι θα το βρει κανείς και στο βιβλίο των Αριθμών: «είπε», αναφέρει, «ο Μωυσής στον Ραγουήλ τον Μαδιανίτη, τον πεθερό του Μωυσή». Διότι δεν ήταν άλλος ο Μωυσής που μιλούσε, και άλλος εκείνος του οποίου πεθερός ήταν ο Ραγουήλ, αλλά ένας ήταν ο Μωυσής. Διότι εάν ο Λόγος του Θεού ονομάζεται ομοίως και σοφία και δύναμη και δεξιά και βραχίονας και όλα τα παρόμοια (και έχει ενωθεί μαζί μας φιλάνθρωπα, έχοντας περιβληθεί την απαρχή μας και έχοντας ανακραθεί με αυτήν), άρα ο ίδιος ο Λόγος εύλογα έχει λάβει και τα υπόλοιπα ονόματα. Διότι το γεγονός ότι ο Ιωάννης έχει πει πως «εν αρχή ήταν ο Λόγος, και αυτός ήταν προς τον Θεό, και ο ίδιος ήταν Θεός, και τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα», δείχνει σαφώς ότι και ο άνθρωπος είναι πλάσμα του Θεού Λόγου.

Ορθόδοξος: Εάν γνώριζες τη δωρεά του Θεού και ποιος είναι αυτός που έδωσε την εντολή να βαπτίζονται όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, δεν θα επιχειρούσες να παραποιήσεις μάταια το όνομα του Πατρός και του Υιού από εθελοθρησκεία, υπερηφανευόμενος εναντίον εκείνου που δίδαξε την καλή ομολογία. Επειδή όμως, νομίζοντας ότι είσαι σοφός, δεν θέλεις ο Πατέρας να είναι Πατέρας, για να μη θεωρηθείς συνετός στα μάτια σου, άκουσε από εμάς ότι ο Υιός ήταν, είναι και θα είναι τέλειος μέσα στον Πατέρα. «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό», έστω και αν δεν το θέλεις, Αέτιε. Και ούτε υπήρχε προηγουμένως και έπειτα γεννήθηκε, ούτε γεννήθηκε χωρίς να υπάρχει προηγουμένως, αλλά είναι συναΐδιο γέννημα ως απαύγασμα αιώνιου φωτός. Η γεννητή φύση και η αγέννητη φύση δεν έχουν τη διαφορά τους στη φύση καθαυτήν, αλλά στο γεγονός ότι η μία έχει γεννηθεί και η άλλη δεν έχει γεννηθεί. Διότι, ιδού, και ο Αδάμ δεν έχει γεννηθεί από γυναίκα, ενώ εμείς έχουμε γεννηθεί, και δεν διαφέρουμε ως προς τη φύση, αλλά ως προς το ότι εμείς έχουμε γεννηθεί από γυναίκα ενώ εκείνος δεν έχει γεννηθεί.

Διότι, είτε τον ονομάσεις Υιό, έχεις φανερώσει ότι προέρχεται από Αυτόν κατά φύση· είτε αναλογιστείς τον Λόγο, πάλι συλλογίζεσαι ότι προέρχεται από Αυτόν και ότι είναι αδιαίρετος από Αυτόν· και αποκαλώντας τον Σοφία, δεν πιστεύεις τίποτε λιγότερο από το ότι δεν είναι κάτι το εξωτερικό, αλλά ότι προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται πάλι μέσα σε Αυτόν· αν δε τον ονομάσεις Δύναμη και Χείρα, πάλι εκφράζεις το ότι έχει την ίδια ουσία· και λέγοντας Εικόνα, εννοείς τον Υιό. Διότι τι θα μπορούσε να είναι όμοιο με τον Θεό παρά το γέννημα που προέρχεται από Αυτόν; Ασφαλώς, όσα έγιναν διά του Λόγου, αυτά έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία· και όσα έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία, αυτά όλα έχουν δημιουργηθεί με τη Χείρα και έγιναν διά του Υιού. Και την πίστη μας για αυτά δεν την αντλούμε από εξωτερικές πηγές, αλλά την έχουμε από τις Γραφές. Διότι ο ίδιος ο Θεός λέει διά του προφήτη Ησαΐα: «Η χείρα μου θεμελίωσε τη γη και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό», και πάλι: «Και υπό τη σκιά της χειρός μου θα σε σκεπάσω, με την οποία έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη». Ο δε Δαβίδ, έχοντας μάθει αυτό και γνωρίζοντας ότι αυτή η χείρα είναι η Σοφία, έψαλλε: «Τα πάντα εν σοφία εποίησας· επληρώθη η γη από την κτίση σου»· όπως και ο Σολομών, λαμβάνοντας τη γνώση από τον Θεό, έλεγε: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Και ο Ιωάννης, γνωρίζοντας ότι η χείρα και η Σοφία είναι ο Λόγος, ευαγγελιζόταν: «Εν αρχή ήτο ο Λόγος, και ο Λόγος ήτο προς τον Θεόν, και Θεός ήτο ο Λόγος. Ούτος ήτο εν αρχή προς τον Θεόν. Τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα».

«Αυτός ήταν στην αρχή μαζί με τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε από ό,τι έχει γίνει.» Οι Πράξεις των Αποστόλων, των οποίων η αρχή είναι η εξής: «Τον μεν πρώτο λόγο συνέγραψα για όλα, ω Θεόφιλε, όσα άρχισε ο Ιησούς να κάνει και να διδάσκει.» Οι Καθολικές Επιστολές διαφόρων αποστόλων, που είναι συνολικά επτά, και αριθμούνται ως ένα βιβλίο.

Διότι πονηρή είναι και εκείνη η βλασφημία όσων επιχειρούν να τα συγχέουν όλα, και ισχυρίζονται ότι ένα είναι το υποκείμενο, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, και ότι απλώς αποδίδονται διαφορετικές ονομασίες στο ένα και αυτό πράγμα. Πονηρή είναι αυτή η ασέβεια, και πρέπει να αποφεύγεται εξίσου με εκείνων που βλασφημούν λέγοντας ότι ο Υιός του Θεού είναι ανόμοιος κατά την ουσία με τον Θεό και Πατέρα. «Και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό». Έπειτα, αφού χρησιμοποίησε τη λέξη «Λόγος» για να παραστήσει την απάθεια της γεννήσεως, γρήγορα θεράπευσε και τη βλάβη που θα μπορούσε να προκύψει σε εμάς από τη χρήση αυτής της λέξης. Και σαν να τον αρπάζει μακριά από τη συκοφαντία όσων βλασφημούν, λέει: Τι είναι ο Λόγος; «Θεός ήταν ο Λόγος». Μη μου εφευρίσκεις τεχνηέντως λογοκρατικές διακρίσεις, ούτε με την κακοτεχνία σου να προσάψεις κάποια βλασφημία στη διδασκαλία του Πνεύματος. Έχεις την οριστική απόφαση· υποτάξου στον Κύριο. «Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό». Πάλι ανακεφαλαιώνει με λίγα λόγια ολόκληρη τη θεολογία του, την οποία μας παρέδωσε ο ευαγγελιστής σχετικά με τον Μονογενή.

Ποιος είναι αυτός; Αυτός είναι ο Λόγος, ο Θεός. Διότι, επειδή σου αποσαφήνισε την έννοια σχετικά με αυτόν, σαν να εντύπωσε στην ψυχή σου μέσω της διδασκαλίας όσα αγνοούσες, και αφού εγκατοίκησε τον Λόγο Χριστό στην καρδιά σου, λέει: «Αυτός». Ποιος είναι αυτός; Μην κοιτάξεις προς τα έξω, αναζητώντας γύρω σου εκείνον που σου υποδεικνύεται μέσω της δεικτικής λέξης, αλλά είσελθε στα κρυφά βάθη της ίδιας σου της ψυχής, και εκείνον που διδάχθηκες ως Θεό, ο οποίος ήταν εν αρχή, ο οποίος προήλθε ως Λόγος, που ήταν προς τον Θεό, αυτόν, αφού τον γνωρίσεις και εκπλαγείς, και αφού προσκυνήσεις τον ίδιο σου τον Δεσπότη, ο οποίος εγκαθιδρύθηκε μέσα σου μέσω της διδασκαλίας, να γνωρίζεις ότι αυτός ήταν εν αρχή· δηλαδή, βρισκόταν πάντοτε προς τον Θεό, τον Πατέρα του. Διαφυλάξτε για χάρη μου αυτά τα λίγα λόγια, αποτυπώνοντάς τα σαν σφραγίδα στις μνήμες σας. Αυτά θα αποτελέσουν αρραγέστατο τείχος απέναντι στις επιθέσεις όσων σας επιβουλεύονται· αυτά είναι σωτήριο φυλακτήριο των ψυχών για εκείνους που τα προβάλλουν ως ασπίδα. Εάν κάποιος σε πλησιάσει και σου πει:

«Δεν υπήρχε και γεννήθηκε· διότι, αν υπήρχε, πώς γεννήθηκε;». Να αποστρέφεσαι αυτή τη βλασφημία κατά της δόξης του Μονογενούς σαν φωνή δαιμόνων. Εσύ, όμως, επιστρέφοντας, να προστρέξεις στα λόγια των Ευαγγελίων: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό». Πες τέσσερις φορές το «ήταν», και θα καταργήσεις το δικό τους «δεν ήταν». Ας παραμείνουν ασάλευτα αυτά τα θεμέλια της πίστεως. Πάνω σε αυτά θα οικοδομήσουμε, με τη χάρη του Θεού, και τα υπόλοιπα. Διότι δεν είναι δυνατόν να σας μιλήσουμε για όλα μεμιάς, μήπως και με την υπερβολή των λόγων καταστήσουμε άχρηστα σε εσάς όσα με κόπο έχουν συγκεντρωθεί. Διότι, όταν ο νους ατονεί προσπαθώντας να τα συλλάβει όλα μαζί, παθαίνει ό,τι και το στομάχι, το οποίο εξαιτίας του υπερβολικού κορεσμού αδυνατεί να χωνέψει την τροφή που έχει κατέλθει σε αυτό. Εύχομαι, λοιπόν, αφενός να νιώσετε γλυκύτητα στη γεύση, και αφετέρου να ωφεληθείτε από την αφομοίωσή τους.

Ο Κύριος, λοιπόν, απέστειλε Λόγο στον Ιακώβ. Γνωρίζεις τον Λόγο, αυτόν που ήταν εν αρχή, αυτόν που ήταν προς τον Θεό; Αυτόν απέστειλε ο Πατέρας στον Ιακώβ. Τον γνώρισε δε ο αληθινός Ισραήλ, οι πιο διορατικές ψυχές. Και τον αναγνώρισε όλος ο λαός του Εφραίμ, εκείνοι που προηγουμένως κατοικούσαν στη Σαμάρεια με αλαζονεία και υπερηφάνεια. Αυτός είναι ο Εφραίμ, από τον οποίο προήλθε ο αποστάτης Ιεροβοάμ, ο οποίος απέσχισε μαζί του τις δέκα φυλές και, αφού κατασκεύασε χρυσά δαμάλια, έπεισε τον λαό να απομακρυνθεί από τη λατρεία του Θεού και να λατρεύει τα είδωλα των Αιγυπτίων. Εκείνοι, λοιπόν, που κατοικούσαν στη Σαμάρεια με αλαζονεία και υπερηφάνεια, αποκτώντας συναίσθηση της αλήθειας, αποδέχθηκαν τον λόγο, όπως ακριβώς διηγούνται και οι Πράξεις, ότι άκουσαν οι Απόστολοι πως η Σαμάρεια έχει δεχθεί τον λόγο.

Διότι σαφώς δεν ομιλεί περί της ίδιας της ουσίας του Θεού Λόγου, ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό, αλλά περί εκείνου που κένωσε τον εαυτό του στη μορφή του δούλου, και έγινε σύμμορφος με το σώμα της ταπεινώσεώς μας, και σταυρώθηκε από αδυναμία.

Διότι, αφού συνέλαβε την ίδια την αρχή και άφησε όλες τις σωματικές και χρονικές έννοιες κατώτερες από τη δική του θεολογία, υπερκέρασε τα προηγούμενα κηρύγματα με τη μεγαλοφυΐα της γνώσης του. Η αρχή, λέει, δεν είναι από τη Μαρία, ούτε από αυτούς εδώ τους χρόνους. Αλλά τι λέει; «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· έχοντας συμπεριλάβει μέσα σε λίγες λέξεις την αΐδια ύπαρξη, την απαθή γέννηση, το συμφυές με τον Πατέρα, το μεγαλείο της φύσης, και με την προσθήκη του «Ην» έχοντας αναγάγει τα πάντα στην αρχή, φράζει τρόπον τινά τα στόματα εκείνων που βλασφημούν λέγοντας ότι «δεν υπήρχε», και αποκόπτει από μακριά τις διεισδύσεις τέτοιου είδους σοφισμάτων. Έπειτα, μέσω της θεολογίας, αφού αποτύπωσε μια τόσο ξεκάθαρη περιγραφή της φύσης του Μονογενούς, τον υποδεικνύει σε εκείνους που ήδη γνωρίζουν, λέγοντας: «Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν»· πάλι εδώ, με την προσθήκη του «Ην», συνδέει τη γέννηση του Μονογενούς με την αϊδιότητα του Πατρός· και πάλι: «Ζωή ην, και η ζωή ην το φως των ανθρώπων», και «ην το φως το αληθινόν».

Κεφάλαια του πρώτου βιβλίου. α. Ότι ο Μονογενής είναι αΐδιος και προ των αιώνων, με προκείμενο ρητό: «Εν αρχή ην ο Λόγος». β. Ότι ο Υιός, υπάρχοντας ως Θεός ομοούσιος με τον Πατέρα, βρίσκεται σε δική του υπόσταση, ομοίως δε και ο Πατέρας, με προκείμενο ρητό: «Και ο Λόγος ην προς τον Θεόν». γ. Ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, και κατά κανέναν τρόπο δεν είναι κατώτερος ή ανόμοιος με τον Πατέρα, με προκείμενο ρητό: «Και Θεός ην ο Λόγος». δ. Προς αυτούς που τολμούν να λένε ότι άλλος είναι ο ενδιάθετος και φυσικός Λόγος που υπάρχει στον Θεό και Πατέρα, και άλλος εκείνος που στις θείες Γραφές ονομάζεται Υιός - τέτοια είναι η κακοδοξία των οπαδών του Ευνομίου - με προκείμενο ρητό: «Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν». ε. Ότι ο Υιός είναι δημιουργός κατά φύση μαζί με τον Πατέρα, επειδή υπάρχει από την ουσία Του, και δεν προσλαμβάνεται ως κάποιος υπηρέτης, με προκείμενο ρητό: «Πάντα δι' αυτού εγένετο».

Επειδή όμως ήταν αναγκαίο κατά κάποιον τρόπο να μετρηθεί ο ουρανός με τη σπιθαμή, και να επιτραπεί στα περιορισμένα μέτρα της ανθρωπότητας να προχωρήσουν σε όσα είναι για όλους δυσπρόσιτα και δυσερμήνευτα, ώστε να μην ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για όσους διδάσκουν αιρετικά δόγματα εις βάρος των πιο απλοϊκών, με τη δικαιολογία ότι καμία φωνή των αγίων, οι οποίοι υπήρξαν «αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου», δεν στέκεται εμπόδιο στις κακοβουλίες τους, έρχεται ορμητικός στο κυριότερο από τα θεία δόγματα, βροντοφωνάζοντας: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν». Και νομίζω ότι όσοι εμβαθύνουν στα ιερά γράμματα πρέπει να αποδέχονται τους λόγους όλων, εφόσον αυτοί είναι καλοί και αγαθοί και δεν περιέχουν καμία βλάβη· διότι έτσι, συγκεντρώνοντας στο ίδιο σημείο όσα έχουν εξεταστεί με ποικίλους τρόπους από τους πολλούς, και κατευθύνοντάς τα σε έναν σκοπό και νου, θα ανέλθουν σε ένα καλό επίπεδο γνώσης, και, μιμούμενοι την εργατική και σοφή μέλισσα, θα συνθέσουν τις γλυκές κηρήθρες του Πνεύματος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'. Προς αυτούς που τολμούν να λένε ότι άλλος είναι ο ενδιάθετος και φυσικός Λόγος στον Θεό και Πατέρα, και άλλος ο ονομαζόμενος Υιός στις θείες Γραφές· τέτοια είναι η κακοδοξία των οπαδών του Ευνομίου. «Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν». Ο Ευαγγελιστής έκανε με αυτά τα λόγια, τρόπον τινά, μια ανακεφαλαίωση όσων έχουν ήδη προειπωθεί. Προσθέτοντας δε τη λέξη «ούτος», φαίνεται σχεδόν να κραυγάζει: Εκείνος που υπάρχει στην αρχή, ο Λόγος που είναι κοντά στον Πατέρα, εκείνος που υπάρχει ως Θεός από Θεό, αυτός είναι και όχι άλλος, για τον οποίο προορίζεται το σεπτό μας αυτό σύγγραμμα. Φαίνεται όμως πάλι ότι όχι μάταια πρόσθεσε στα προλεχθέντα το «Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν». Διότι, καθώς καθοδηγούνταν φωτισμένος από το θείο Πνεύμα στη γνώση των μελλοντικών, δεν αγνόησε, όπως τουλάχιστον νομίζω και όπως μπορούμε να πούμε λέγοντας την αλήθεια, ότι επρόκειτο να εμφανιστούν κάποιοι εργάτες της απώλειας, δολώματα του διαβόλου, παγίδες θανάτου που παρασύρουν στα σκοτεινά ταμεία και στον γκρεμό του άδη εκείνους που από αμάθεια δίνουν προσοχή σε όσα ξεστομίζουν από την πονηρή τους καρδιά. Αυτοί θα αντισταθούν και θα ορθώσουν το ανάστημά τους ενάντια στην ίδια τους την κεφαλή, λέγοντας ότι άλλος μεν είναι ο ενδιάθετος Λόγος στον Θεό και Πατέρα, και άλλος κάποιος —αν και πάρα πολύ όμοιος και απαράλλακτος με τον ενδιάθετο— ο Υιός και Λόγος, μέσω του οποίου ο Θεός δημιουργεί τα πάντα· ώστε να νοείται λόγος από λόγο, και εικόνα από εικόνα, και απαύγασμα από απαύγασμα.

Σαν να τους είχε λοιπόν ήδη ακούσει να βλασφημούν, και δικαιολογημένα κινούμενος ενάντια στις άτοπες παραφροσύνες των συγγραμμάτων τους, ο μακάριος Ευαγγελιστής, αφού καθόρισε ήδη και με πολλά επιχειρήματα επισήμανε, όπως έπρεπε, τον ένα και μόνο και αληθινό Λόγο, που είναι εκ του Θεού, και εν τω Θεώ, και προς τον Θεό, προσθέτει γοργά: Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό, δηλαδή ως Υιός προς τον Πατέρα, ως έμφυτος, ως προερχόμενος από την ουσία Του, ως Μονογενής· αυτός, χωρίς να υπάρχει δεύτερος.

Επομένως, ο ίδιος ο μακάριος Ευαγγελιστής μαρτυρεί ότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν Θεός, και ήταν εν αρχή προς τον Θεό», και ότι «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και υπήρχε μέσα στα δημιουργήματα ως ζωή, και ότι «το φως των ανθρώπων ήταν η ζωή», ώστε μέσα από όλα αυτά να αποδείξει ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση. Το ίδιο επιμαρτυρεί σε αυτόν και ο θεσπέσιος βαπτιστής, βοώντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας.» Διότι βεβαίως θα πει κανείς ότι είναι αληθινός Θεός εκείνος στον οποίο ενυπάρχει κατά φύση το αξίωμα της κυριότητας, και σε κανέναν άλλον δεν θα φαινόταν ότι υπάρχει κυρίως και αληθώς, επειδή «για εμάς υπάρχει ένας Θεός και Πατέρας, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου· και αν πολλοί ονομάζονται θεοί και κύριοι κατά χάρη, τόσο στον ουρανό όσο και στη γη, εντούτοις ο Υιός είναι ένας αληθινός Θεός μαζί με τον Πατέρα. Επομένως, το ζεύγος των αγίων μαρτύρων είναι εξαιρετικά αξιόλογο, και πλέον οφείλεται στα λεγόμενά τους μια πίστη που δεν επιδέχεται καμία απολύτως αμφισβήτηση, αφού έλαβε την πληρότητά της από τον νόμο και επιβεβαιώνεται από την περιφάνεια των προσώπων. Το να λέει, λοιπόν, κάτι για τον εαυτό του ο μακάριος Ευαγγελιστής, και να καταπιάνεται με τα δικά του εγκώμια, θα ήταν όντως φορτικό και άλλως απρεπές· διότι διαφορετικά θα άκουγε δικαίως το: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή.»

Διότι, ενώ ο Υιός είναι υψηλός, καθόσον έχει βεβαίως φανερωθεί από αυτόν ως Θεός και Κύριος, εντούτοις αναγράφεται ότι υψώνεται ως άνθρωπος, στον οποίο η ταπεινότητα της ανθρώπινης φύσης καθιστά απολύτως αναγκαίο το να υψωθεί. Άρα, λοιπόν, ζητά την ανάκτηση της δικής του δόξας και μαζί με τη σάρκα. Και λέει αυτά, όχι βέβαια επειδή θα στερούνταν τη δική του δόξα, εάν τυχόν δεν την ελάμβανε· διότι ο Λόγος ουδέποτε βρέθηκε έξω από τα δικά του αξιώματα, όντας αληθινός Θεός, αλλά εξυψώνει και τον ίδιο τον ναό του στη δόξα που πάντοτε του ανήκε, ή μάλλον επαναφέρει τον εαυτό του μαζί με τη δική του σάρκα, εξαιτίας της οποίας ακολούθησε στο μεταξύ η αδοξία. Διότι, για να μη φανεί σε κάποιους ότι ζητά δόξα ασυνήθιστη και ξένη και όχι ανέκαθεν οικεία σε αυτόν, αποδεικνύει ότι αυτή υπήρχε προ του κόσμου και κοντά στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι ο Υιός ουδέποτε βρέθηκε εκτός της δόξας του Πατέρα, συμβασιλεύοντας πάντοτε και συνυμνούμενος και συμπροσκυνούμενος τόσο από εμάς όσο και από τους αγίους αγγέλους, ως Θεός εκ Θεού και εν Θεώ και μετά του Θεού. Αυτό νομίζω ότι διδάσκει και ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής Ιωάννης όταν λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν».

Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Το ότι λοιπόν, «Ο Θεός είναι μέσα σου, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από σένα», έχει ίση σημασία με το ότι «Και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό.» Εάν όμως κάποιος ήθελε με επιτηδειότητα να αποδώσει τη σημασία των λεγομένων μόνο στο πρόσωπο του Χριστού, απαντούμε ότι, σύμφωνα με τη φωνή του θεσπέσιου Παύλου, κατοίκησε βέβαια στον Χριστό όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά. Ήταν δε ο ίδιος ο Θεός, μη διαιρεμένος σε δύο υιούς, αλλά με την έννοια ότι ο Λόγος έχει ως δική του τη σάρκα, μέσα στην οποία και λέγεται ότι κατοίκησε. Επομένως, και με αυτή την έννοια νοείται ο Θεός, όπως ακριβώς η ψυχή μέσα στο ανθρώπινο σώμα· ωστόσο, ένας Υιός είναι ο Θεός. Πρέπει βέβαια να γνωρίζουμε, ότι δεχόμαστε πως η σάρκα του Κυρίου είναι εμψυχωμένη με νοερή ψυχή. Ομολογούν, λοιπόν, ότι «Και μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από σένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας». Αυτή είναι η φωνή αυτών που μετανοούν, και οι οποίοι ήδη μεταβαίνουν προς το φως από την απάτη και το σκοτάδι, και έχουν φτάσει στην επίγνωση της αλήθειας, και έχουν επιγνώσει τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό, τον Δημιουργό και Κύριο των όλων. Σωτήρα βεβαίως του Ισραήλ ονομάζουν αυτόν τον ενανθρωπήσαντα και σεσαρκωμένο, πιστεύοντας ότι είναι αυτός ο ίδιος, ο οποίος και παλαιότερα υπήρξε βοηθός σε αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ.

{ "chunk_id": "", "translation": "«Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα.» Αλλά όπως ακριβώς το χέρι του ανθρώπου δεν είναι κάτι το ξένο προς το σώμα του, αλλά προέρχεται από αυτό και βρίσκεται εντός αυτού· έτσι λοιπόν αυτή η παντοδύναμη δεξιά του Πατρός, η δημιουργός και τεχνίτρια των πάντων, την οποία τρέμουν όλα τα έργα, έφερε τη σωτηρία για τον εαυτό της και για τον Πατέρα. Και τι ακριβώς έσωσε; Προφανώς ολόκληρη την υφήλιο· διότι την αλίευσε μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων προς επίγνωση της δόξας του.] [«Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριό του». Σωτήριο και δικαιοσύνη ονομάζει τον Χριστό· διότι μας έσωσε ο Θεός και Πατέρας δι' αυτού και εν αυτώ, και μας δικαίωσε εν πίστει.] [«Είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας.» Τουτέστιν, κανείς δεν έχει παραμείνει αμέτοχος της σωτηρίας δια του Χριστού. Διότι, όπως προείπα, ολόκληρη η γη έχει κληθεί δια της πίστεως.] [«Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν.» Ποια χέρια διαθέτουν οι ποταμοί; Ή πώς μπορούν να χειροκροτήσουν; Επειδή, καθώς τα έθνη υποτάσσονταν στον Κύριο και καλούνταν δια της πίστεως, οι μαθητές χαίρονταν, και παρόμοια με αυτούς που χειροκροτούν, ξεκινούσαν να ψάλλουν επινίκιες ωδές από υπερβολική χαρά, γι' αυτό τους παρομοιάζει με ποταμούς λέγοντας: «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί.» [" }

Ορθή και αδιάστροφη πορεία είναι το να κατευθύνεται κανείς ευθέως προς κάθε αγαθό και να αποχαιρετά τις φθαρτές ψευδομαντείες, και να γνωρίζει απλώς ποιος είναι εκ φύσεως και αληθώς Θεός και Κύριος. Διότι το ότι έτσι πρέπει να φρονούμε, το καθόριζε και ο παλαιός νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις», λέει, «και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Διότι για εμάς υπάρχει ένας Θεός Πατήρ, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Διότι «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα απολύτως». Και βέβαια δεν λέμε, επειδή σύμφωνα με τις Γραφές τα πάντα έγιναν δι' αυτού, ότι αυτός κατέχει υπηρετική και οργανική θέση, σαν να προσέφερε κάποια εξυπηρέτηση στον Πατέρα κατά τη δημιουργία των πάντων. Διότι αυτά θα ήταν απορρίμματα ανόσιας σκέψης, και εφευρήματα της μανίας των ετεροδόξων.

Έτερη λύση. Εάν «εν αρχή ην ο Λόγος, και Θεός ην ο Λόγος, και ην εν αρχή προς τον Θεό», και αργότερα για τη δική μας σωτηρία ταπείνωσε τον εαυτό του, και για τον λόγο αυτό λέγεται ότι υψώνεται, πώς δεν θα είναι σε όλους σαφές ότι αυτό δεν συμβαίνει ως προς τη φύση του Λόγου, αλλά ως προς το μυστήριο της ανθρώπινης φύσης; Διότι σε ό,τι αρμόζει η ταπείνωση, σε αυτό συνεπάγεται ότι ταιριάζει και η ύψωση. Ταπεινό πράγμα δε είναι η ανθρώπινη φύση, επομένως σε αυτήν θα πρέπει να εννοηθεί και η ύψωση.

Άλλο. «Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό.» Δεν παρουσιάζει τον Υιό να βρίσκεται έξω από την ουσία του Πατέρα, αλλά να υπάρχει μέσα σε Αυτόν και να προέρχεται από Αυτόν κατά φύση. Και αυτό πάλι, δεν λέει ότι έλαβε το αξίωμα μέσα στον χρόνο, αλλά ότι ήταν έτσι εν αρχή. Εκείνος δε που είναι αληθινός καρπός της ουσίας αυτού που τον γέννησε, με ποιον τρόπο θα βρεθεί να είναι διαφορετικής φύσης; Διότι, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσε κανείς να τρυγήσει σταφύλια από αγκάθια, έτσι είναι αδύνατον να γεννηθεί αγκάθι από την άμπελο. Επομένως, επειδή ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση, το ίδιο θα ισχύει και για τον Υιό, ώστε να μη φανεί ο Θεός και Πατέρας κατώτερος από τα ίδια του τα δημιουργήματα· εφόσον αυτά μεν παράγουν καρπό που δεν έχει αλλότρια φύση προς τα ίδια, ενώ Εκείνος θα φαινόταν να υφίσταται κάτι τέτοιο, εάν γεννούσε κάποιον που δεν είναι κατά φύση Θεός.

Ότι ο Θεός Υιός είναι αιώνιος και προ των αιώνων, έχοντας άρρητη τη γέννηση εκ του Πατρός. Ιωάννης ο Ευαγγελιστής: Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει.

Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό. Ησαΐας. Έτσι λέει ο Κύριος Σαβαώθ: Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων, και οι Σαβαίοι, άνδρες ψηλοί, θα διαβούν σε σένα και θα γίνουν δούλοι σου.

Άραγε, λοιπόν, δεν έχουν φτάσει πλέον στον ύψιστο βαθμό της κακίας αυτοί που αποδέχτηκαν τόσο πρόχειρα έναν μύθο τόσο γραώδη και βδελυρό, και γέμισαν τον νου τους με άκρατη νωθρότητα; «Αληθινά, ο λάρυγγάς τους είναι τάφος ανοιγμένος, με τις γλώσσες τους δολοπλοκούσαν, δηλητήριο οχιών υπάρχει κάτω από τα χείλη τους, και το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία.» Β— Συμφωνώ· διότι ο λόγος του Ψαλμωδού είναι απολύτως ακριβής. Α— Ή μήπως δεν είναι ανάγκη, αυτός διά του οποίου έγιναν τα πάντα, να προϋπάρχει κιόλας των πάντων; Β— Πολύ σωστά μιλάς. Α— Και τι θα μπορούσαν να πράξουν, όταν ο Ιωάννης γράφει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, 〈και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν〉»;

Έπειτα, ποιος είναι ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, αν όχι ο Χριστός Ιησούς, δηλαδή ο Λόγος ενσαρκωμένος και μαζί με τη σάρκα; Διότι βέβαια δεν θα μπορούσε να πεθάνει ο Λόγος εφόσον είναι Θεός, ούτε θα νοούνταν ως Δημιουργός των πάντων όντας άνθρωπος όμοιος με εμάς, εάν δεν είχε δημιουργήσει μεν ως Θεός, και εάν δεν νοούνταν πλέον χωρίς σάρκα μετά την ένωση, ενώ έγινε πρωτότοκος εκ των νεκρών καθόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, χωρίς να έχει αποβάλει το να είναι Θεός εξαιτίας της ενανθρώπησης. Νομίζεις ότι πρέπει να επικρίνουμε κάτι από αυτά; Β— Σε καμία περίπτωση. Α— Θα μπορούσες να δεις και αλλού τους πνευματοφόρους να ακολουθούν τους ίδιους συλλογισμούς. Ο Ιωάννης, για παράδειγμα, λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν».

Όσοι, λοιπόν, θέλουν να αποφύγουν την κατάρα ή και να αξιωθούν την ευλογία, ας μην αρνηθούν τον Θεό που σταυρώθηκε για εμάς, για να μη στερηθούν τη δόξα των δικαίων, όταν έρθει ο ίδιος ο Κύριος να αποδώσει τα αγαθά σε όσους πιστεύουν στο όνομά του. Διότι ο ίδιος είπε: καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι η αγία Παρθένος δεν γέννησε έναν απλό άνθρωπο, αλλά τον Θεό Λόγο σαρκωμένο· καθώς αναφωνεί ο Ευαγγελιστής λέγοντας: Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από ό,τι έχει γίνει. Και πάλι: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Διότι, ενώ ήταν Θεός, έγινε άνθρωπος για εμάς ατρέπτως και ασυγχύτως, γενόμενος αυτό που δεν ήταν, αλλά παραμένοντας αυτό που ήταν, εφόσον η φύση του παρέμεινε αμετάβλητη και αναλλοίωτη· διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό· και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν.

Και ισχυρίζονται ότι ο Παύλος μίλησε για τις συζυγίες εντός του Πληρώματος, υποδεικνύοντάς τες μέσα από ένα παράδειγμα· διότι, γράφοντας για τη συζυγία της ζωής, είπε: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την εκκλησία». 27. Ακόμη, διδάσκουν ότι ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, φανέρωσε την πρώτη Ογδοάδα, λέγοντας κατά λέξη τα εξής: Ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, θέλοντας να περιγράψει τη γένεση των όλων, κατά την οποία ο Πατέρας προέβαλε τα πάντα, θέτει ως μια «Αρχή» το πρώτο που γεννήθηκε από τον Θεό, το οποίο μάλιστα ονόμασε Υιό και μονογενή Θεό, μέσα στον οποίο ο Πατέρας προέβαλε τα πάντα σπερματικώς. Από αυτόν, λέει, προβλήθηκε ο Λόγος, και μέσα σε αυτόν όλη η ουσία των Αιώνων, την οποία ο ίδιος ο Λόγος αργότερα μόρφωσε. Επειδή, λοιπόν, κάνει λόγο για την πρώτη γένεση, ορθώς διατυπώνει τη διδασκαλία του ξεκινώντας από την Αρχή, δηλαδή τον Υιό και τον Λόγο. Λέει, λοιπόν, τα εξής: «Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν»· αφού πρώτα διέκρινε τα τρία, δηλαδή τον Θεό, την Αρχή και τον Λόγο, πάλι τα ενώνει, για να δείξει και την προβολή καθενός από αυτά, δηλαδή του Υιού και του Λόγου, αλλά ταυτόχρονα και την ένωσή τους μεταξύ τους καθώς και με τον Πατέρα. Διότι η Αρχή βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και προέρχεται από τον Πατέρα, ενώ ο Λόγος βρίσκεται μέσα στην Αρχή και προέρχεται από την Αρχή. Ορθώς, επομένως, είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος»· διότι βρισκόταν μέσα στον Υιό. «

«και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· διότι και η Αρχή. Και «Θεός ήταν ο Λόγος», ακολούθως· διότι το γεννηθέν εκ Θεού είναι Θεός. «Ούτος ήταν εν αρχή προς τον Θεό», έδειξε την τάξη της προβολής. «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού και χωρίς αυτόν δεν έγινε ουδέ ένα»· διότι για όλους τους Αιώνες μετά από αυτόν, ο Λόγος υπήρξε αίτιος της μορφής και της γένεσής τους. Αλλά «εκείνο που έχει γίνει εν αυτώ, λέγει, είναι ζωή». Εδώ υπέδειξε και συζυγία· διότι είπε ότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού, ενώ η ζωή εν αυτώ. Αυτή λοιπόν που έγινε εν αυτώ είναι πιο οικεία σε αυτόν από όσα έγιναν δι' αυτού· διότι συνυπάρχει με αυτόν και δι' αυτού καρποφορεί. Επειδή, δηλαδή, προσθέτει «και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων», λέγοντας «Άνθρωπο» τώρα, υπέδειξε και την Εκκλησία ομωνύμως με τον Άνθρωπο, ώστε μέσω του ενός ονόματος να δηλώσει την κοινωνία της συζυγίας· διότι από τον Λόγο και τη Ζωή προέρχεται ο Άνθρωπος και η Εκκλησία. Και αποκάλεσε τη Ζωή φως των ανθρώπων, επειδή αυτοί φωτίστηκαν από αυτήν, πράγμα που σημαίνει ότι έλαβαν μορφή και φανερώθηκαν. Αυτό λέει και ο Παύλος: «διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως». Επειδή λοιπόν η Ζωή φανέρωσε και γέννησε τόσο τον Άνθρωπο όσο και την Εκκλησία, ονομάστηκε φως τους. Σαφώς, λοιπόν, ο Ιωάννης μέσω αυτών των λόγων έχει δηλώσει, μεταξύ των άλλων, και τη δεύτερη τετράδα: Λόγο και Ζωή, Άνθρωπο και Εκκλησία. Αλλά βεβαίως υπέδειξε και την πρώτη τετράδα.

Εντελώς δε αυτός, παρά τη διδασκαλία του δασκάλου του, απαρνείται τον γάμο και ασκεί αγνεία, όχι για την ίδια την αγνεία αλλά για να αθετήσει τα έργα του Δημιουργού, διδάσκοντας να μην συνάπτουν γάμο —«αφότου υπάρχει γάμος, υπάρχει αφθονία», λέει, «μέσω της τεκνοποιίας στον κόσμο για τον δημιουργό»— σε αντίθεση προς την αφθονία που παρέχει ο Δημιουργός και Κτίστης μέσω της τεκνοποιίας στον κόσμο. Ένας τέτοιος άνθρωπος θα αποκαλυφθεί και θα ελεγχθεί αφενός από την ήδη υπάρχουσα αντίθεση προς τον ίδιο τον δάσκαλό του, καθώς εμείς με πολλά επιχειρήματα προχωρήσαμε στην αντίκρουση και την ανατροπή του, αποδεικνύοντας σε ποιες και πόσες περιπτώσεις συμφωνεί το Ευαγγέλιο με την Παλαιά Διαθήκη, και πώς ο ίδιος ο Κύριός μας ομολογεί ότι το δημιούργημα του κόσμου είναι και δικό Του, και ότι η κτίση ανήκει στον Πατέρα, όπως μάλιστα, για να το πούμε συνοπτικά, διακηρύσσει ο κορυφαίος λόγος που ειπώθηκε από τον άγιο Ιωάννη: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονε» και τα εξής. 2. Αλλά βέβαια ένας τέτοιος άνθρωπος αμέσως θα ανατραπεί. Διότι, ακόμη κι αν ήθελε να πει ότι, για λόγους αντίθεσης και καθαίρεσης όσων έχουν δημιουργηθεί εδώ από τον Δημιουργό, αθετεί τη σχέση του γάμου για να μην συμπράξει με τον Δημιουργό, ώστε να απέχει εντελώς από το έργο του Δημιουργού, πώς γίνεται να μην είναι παράλογη η συλλογιστική του, έκθετη και εύκολα αντικρούσιμη;

Αλλά είναι φανερό ότι αυτός είναι ο δημιουργός του ανθρώπου και του κόσμου, στον οποίο είπε ο Πατέρας «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας»· και από αυτό το ένα έργο θα αποδειχθεί και θα γίνει φανερός ο τεχνίτης, ότι δηλαδή αυτός είναι εκείνος που τότε δημιούργησε τον άνθρωπο, αφού έπλασε από το χώμα το σώμα του Αδάμ και το έκανε ζωντανή ψυχή. Γι' αυτό και ο άγιος Ιωάννης μαρτύρησε στο άγιο Ευαγγέλιο λέγοντας ότι «στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό· τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα» και τα εξής. Αν λοιπόν τα πάντα έγιναν εν αυτώ και δημιουργήθηκαν από αυτόν, αυτός τότε έπλασε τον Αδάμ και αυτός πάλι ανέπλασε στον εαυτό του το σώμα από την Παρθένο Μαρία και συνένωσε τέλεια σε όλη του την ενανθρώπηση τη φύση που είχε πλαστεί τότε από αυτόν και τώρα συνενώθηκε με τον εαυτό του. Αν όμως προσέλαβε στον εαυτό του ένα ξένο έργο, αυτού που έπλασε κακώς την πλάση και ο οποίος είναι κακός σύμφωνα με τη διδασκαλία σου, και αν γενικώς χρησιμοποίησε τα κακά δημιουργήματα που κατασκεύασε ο κατά τη γνώμη σου κακός δημιουργός, τότε σημαίνει ότι αναμείχθηκε με την κακία του δημιουργού, τόσο μέσω της χρήσης και της ευεργεσίας, όσο και με την ίδια του την εικόνα. Αλλά αυτό δεν είναι δυνατόν. Διότι, εφόσον ενανθρώπησε, δεν προσέλαβε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή. Αυτό άλλωστε είναι φανερό· διότι αλλιώς πώς θα έλεγε «έχω την εξουσία να πάρω την ψυχή μου και να την παραδώσω»;

Αλλά σαν κάποιος που βαδίζει πίσω από μερικούς και βλέποντάς τους να προπορεύονται και να έχουν παραδώσει τους εαυτούς τους στα πιο τραχιά, πλανερά και ακανθώδη μονοπάτια, φρόντισε να τους ανακαλέσει στην ευθεία οδό και, διασφαλίζοντάς τους, να τους απευθύνει μήνυμα και να πει: «Γιατί πλανάσθε; Πού τρέπεσθε; Πού περιπλανάσθε, Κήρινθε και Εβίων και οι υπόλοιποι; Δεν είναι έτσι τα πράγματα όπως νομίζετε. Ναι, γεννήθηκε ο Χριστός κατά σάρκα, είναι φανερό· διότι ιδού, εγώ ο ίδιος ομολογώ ότι ο Λόγος έγινε σάρκα. Αλλά μην νομίσετε ότι αυτός υπάρχει μόνον από τότε που έγινε σάρκα· διότι δεν υπάρχει μόνο από τα χρόνια της Μαρίας, όπως ακριβώς καθένας από εμάς υπάρχει αφότου γεννιέται, ενώ πριν γεννηθεί δεν υπάρχει. Ο άγιος Θεός Λόγος όμως, ο Υιός του Θεού, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, δεν υπάρχει μόνο από τα χρόνια της Μαρίας, ούτε μόνο από τα χρόνια του Ιωσήφ, ούτε του Ηλί, ούτε του Λευί, ούτε του Ζοροβάβελ, ούτε του Σαλαθιήλ, ούτε του Νάθαν, ούτε του Δαβίδ, ούτε από τον Ιακώβ, ούτε από τον Ισαάκ, ούτε από τα χρόνια του Αβραάμ, ούτε του Νώε, ούτε του Αδάμ, ούτε από την πέμπτη ημέρα, ούτε από την τετάρτη ημέρα, ούτε από την τρίτη, ούτε από τη δεύτερη, ούτε από τότε που δημιουργήθηκε ο ουρανός και η γη, ούτε από τότε που δημιουργήθηκε ο κόσμος, αλλά “εν αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό και Θεός ήταν ο Λόγος. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει” και τα εξής. [“Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και τον είδαμε”].»

Διότι θεωρούν ότι ο Λόγος είναι όπως ο λόγος που βρίσκεται μέσα στην καρδιά, και η σοφία σαν αυτήν που έχει στην ψυχή του κάθε άνθρωπος, ο οποίος έχει αποκτήσει τη φρόνηση από τον Θεό. Εξαιτίας αυτού λένε ότι ο Θεός μαζί με τον Λόγο αποτελούν ένα πρόσωπο, όπως ακριβώς είναι ένας άνθρωπος και ο λόγος του, χωρίς να πρεσβεύουν τίποτα περισσότερο από τους Ιουδαίους, όπως ανέφερα, όντας τυφλωμένοι απέναντι στην αλήθεια και κουφοί στον θείο λόγο και στο κήρυγμα της αιώνιας ζωής. Διότι ούτε καν σέβονται τον αληθινό λόγο του Ευαγγελίου, ο οποίος λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν, ο γέγονεν». Διότι αν στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, η ύπαρξή του δεν νοείται μόνο ως προς την προφορά, αλλά ως προς την υπόσταση. Και αν ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, ο Λόγος δεν ταυτίζεται με Εκείνον προς τον οποίο βρισκόταν· διότι ούτε και Εκείνος, προς τον οποίο βρισκόταν, είναι ο Λόγος. Διότι, αν ο Θεός έχει λόγο στην καρδιά Του * και όχι γεννημένο, πώς εκπληρώνεται το «ήταν» και το ότι «Θεός ήταν ο Λόγος»; Επειδή ο λόγος του ανθρώπου δεν είναι άνθρωπος μαζί με τον άνθρωπο· διότι ούτε ζει ούτε έχει δική του υπόσταση, αλλά αποτελεί απλώς κίνηση της ζώσας και υποστατικής καρδιάς, και όχι υπόσταση. Διότι μόλις προφερθεί, παρευθύς παύει να υπάρχει, αλλά καθώς λαλείται * διαμένει. Ο Λόγος όμως του Θεού *, όπως λέει το Άγιο Πνεύμα διά στόματος του προφήτη: «ο λόγος σου παραμένει στον αιώνα».

Αυτός είναι Υιός, αυτός είναι δύναμη, αυτός είναι σοφία, αυτός είναι ο ίδιος και αληθινός Λόγος του Θεού, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η αδιαίρετη δύναμη του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν όλα όσα δημιουργήθηκαν, όπως μαρτυρεί το ευαγγέλιο λέγοντας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Αυτός είναι ο Λόγος, για τον οποίο μαρτυρεί και ο ευαγγελιστής Λουκάς λέγοντας: «καθώς μας τα παρέδωσαν εκείνοι που από την αρχή υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου»· γι' αυτόν είπε και ο Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μάς διδάσκει μέσω του ευαγγελίου, λέγοντας: «Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει»· αυτός, ο οποίος κατήλθε κατά τις έσχατες ημέρες για τη δική μας σωτηρία και, γεννηθείς από την Παρθένο Μαρία, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση. 3. «Πιστεύω, λοιπόν, σε Θεό Παντοκράτορα και στον Χριστό Ιησού, τον μονογενή Υιό του, τον Κύριό μας, που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, που σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου και τάφηκε, και την τρίτη ημέρα αναστήθηκε από τους νεκρούς, ανέβηκε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, από όπου έρχεται για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς· και στο Άγιο Πνεύμα, στην αγία Εκκλησία, στην άφεση των αμαρτιών, στην ανάσταση της σάρκας, στην αιώνια ζωή».