Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:21

Άνδρες Ισραηλίτες και όσοι φοβάστε τον Θεό, ακούστε. Ο Θεός εξέλεξε τους πατέρες σας, και ύψωσε τον λαό όταν ζούσε ως πάροικος στην Αίγυπτο, και με υψωμένο βραχίονα τούς έβγαλε από εκεί· και επί σαράντα περίπου χρόνια τούς υπέμεινε και τούς φρόντιζε στην έρημο. Και, αφού κατέβαλε επτά έθνη στη γη Χαναάν, τους έδωσε ως κληρονομία τη γη τους. Και ύστερα από αυτά, επί περίπου τετρακόσια πενήντα χρόνια, τους έδωσε κριτές, έως τον προφήτη Σαμουήλ. Έπειτα ζήτησαν βασιλιά, και ο Θεός τους έδωσε τον Σαούλ, τον γιο του Κεις, άνδρα από τη φυλή Βενιαμίν, για σαράντα χρόνια. Και αφού τον απομάκρυνε, ανέδειξε αντί γι’ αυτόν τον Δαβίδ ως βασιλιά, για τον οποίο και έδωσε αυτή τη μαρτυρία: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου». Από το σπέρμα αυτού ο Θεός, σύμφωνα με την επαγγελία, έφερε στον Ισραήλ σωτηρία, αφού ο Ιωάννης είχε προηγουμένως κηρύξει, πριν από την εμφάνισή του, βάπτισμα μετανοίας σε όλο τον Ισραήλ. Και όταν ο Ιωάννης ολοκλήρωνε τον δρόμο του, έλεγε: «Ποιον υποθέτετε ότι είμαι; Δεν είμαι εγώ· αλλά ιδού, έρχεται ύστερα από μένα Εκείνος, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το υπόδημα των ποδιών». Άνδρες αδελφοί, υιοί του γένους του Αβραάμ, και όσοι από σας φοβάστε τον Θεό, σε σας στάλθηκε ο λόγος αυτής της σωτηρίας. Διότι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ και οι άρχοντές τους, επειδή δεν τον γνώρισαν, αλλά και μη κατανοώντας τις φωνές των προφητών που διαβάζονται κάθε Σάββατο, τον καταδίκασαν και έτσι τις εκπλήρωσαν. Και, αν και δεν βρήκαν σε αυτόν καμιά αιτία θανάτου, ζήτησαν από τον Πιλάτο να θανατωθεί. Και όταν εκπλήρωσαν όλα όσα είχαν γραφεί γι’ αυτόν, τον κατέβασαν από το ξύλο και τον έθεσαν σε μνημείο. Ο Θεός όμως τον ανέστησε από τους νεκρούς. Και παρουσιάστηκε επί πολλές ημέρες σε εκείνους που είχαν ανεβεί μαζί του από τη Γαλιλαία στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι έγιναν μάρτυρές του προς τον λαό, καθώς και προς τους μαθητές του και τους αποστόλους, ενώ μετά την ανάστασή του εμφανιζόταν επί σαράντα ημέρες και τους μιλούσε για όσα αφορούν τη βασιλεία των ουρανών. Αυτοί και σε σας ευαγγελίστηκαν, και σε μας επίσης ευαγγελίζονται, την επαγγελία που είχε δοθεί προς τους πατέρες, ότι δηλαδή αυτήν ο Θεός την εκπλήρωσε στα τέκνα τους, σε μας, αναστήσας τον Ιησού, καθώς και στον ψαλμό έχει γραφεί: «Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα».

Διότι σχεδόν αυτό λέει η θεία Γραφή: ότι ο Λάζαρος, αφού πέθανε και τερμάτισε τη μετά σώματος ζωή του, μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ, δηλαδή κατατάχθηκε ανάμεσα στους υιούς του Αβραάμ. Διότι προς αυτόν ο Θεός έχει πει: «Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών», και κάπου έτσι έχει γραφτεί γι' αυτόν: «Διότι σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών». <Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες για να τον ρωτήσουν: Εσύ ποιος είσαι; Και ομολόγησε και δεν αρνήθηκε· και ομολόγησε ότι: Εγώ δεν είμαι ο Χριστός.> Ο Ευαγγελιστής θυμάται τα δικά του λόγια και φροντίζει να μας τα εξηγήσει εκτενέστερα, πράττοντας μάλιστα πολύ ορθά, αυτά τα οποία ήδη προηγουμένως μας φανέρωσε συνοπτικά. Διότι, αφού είπε: «Υπήρξε άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, το όνομά του Ιωάννης· αυτός ήλθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει για το φως», αναγκαστικά εισάγει και τον τρόπο της μαρτυρίας που έγινε από αυτόν. Διότι όταν, λέει, οι κατά τον νόμο διδάσκαλοι των ιουδαϊκών ταγμάτων έστειλαν σε αυτόν ιερείς και Λευίτες, διατάζοντάς τους να ρωτήσουν τι λέει για τον εαυτό του, τότε λοιπόν πολύ ξεκάθαρα ομολόγησε, αποβάλλοντας κάθε δισταγμό για χάρη της αλήθειας· διότι είπε: «Εγώ δεν είμαι ο Χριστός». Επομένως ούτε και εγώ, λέει, ο συγγραφέας του βιβλίου, διαψεύστηκα λέγοντας γι' αυτόν: «Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήρθε για να μαρτυρήσει για το φως». <Και τον ρώτησαν: Τι λοιπόν;>

Είσαι ο Ηλίας; Και λέγει: Δεν είμαι.

«Ο προφήτης είσαι εσύ; Και αποκρίθηκε: Όχι». Αφού πάλι, με μορφή επεξήγησης, είπε: «Ομολόγησε ότι εγώ δεν είμαι ο Χριστός», προσπαθεί να δείξει πώς ή με ποιον τρόπο διατυπώθηκε η ομολογία. Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών επιθυμεί να αποκαλύψει την αμάθεια των Ιουδαίων. Διότι «ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, απομωράνθηκαν»· και όντας υπερόπτες για τη γνώση του νόμου, προβάλλοντας συνεχώς τις εντολές του Μωυσή και ισχυριζόμενοι ότι γνωρίζουν με ακρίβεια τους λόγους των αγίων προφητών, μέσα από αυτά για τα οποία ρωτούν αμαθώς, αποδεικνύονται πάρα πολύ ανίδεοι. Διότι ο μεν ιεροφάντης Μωυσής, λέγοντας ότι ο Κύριος θα αναδειχθεί σε τάξη προφήτη, προκήρυττε στους υιούς του Ισραήλ ότι: «Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν κι εμένα, θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου, αυτόν θα ακούτε· σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ». Ο δε μακάριος Ησαΐας, εισάγοντάς μας τον πρόδρομο και προάγγελο, λέει: «Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του». Και τρίτος, επιπλέον, ο προφήτης Ιωήλ λέει για τον Θεσβίτη, και αυτός είναι ο Ηλίας: «Και ιδού, εγώ αποστέλλω σε εσάς τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα επιστρέψει την καρδιά του πατέρα προς τον υιό, και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, για να μην έλθω και πατάξω ολοκληρωτικά τη γη».

Ενώ λοιπόν ήταν τρία τα πρόσωπα που αναγγελλόταν ότι θα έρθουν, δηλαδή ο Χριστός, ο Ιωάννης και ο Ηλίας, οι Ιουδαίοι προσδοκούν ότι θα έρθουν περισσότεροι, για να ακούσουν δίκαια το «Πλανάσθε, μη γνωρίζοντας τις Γραφές». Διότι, αφού ρώτησαν τον μακάριο Βαπτιστή, και έμαθαν ότι αυτός δεν είναι ο Χριστός, αποκρίνονται: «Τι λοιπόν; Είσαι ο Ηλίας;». Και όταν εκείνος είπε «Δεν είμαι», ενώ έπρεπε πλέον να ρωτήσουν για τον Πρόδρομο –διότι αυτός υπολειπόταν ακόμη– αστόχαστα ανατρέχουν στον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος υποδηλωνόταν ως προφήτης μέσω του νόμου. Διότι, δες τι λένε, μη γνωρίζοντας τα όσα ειπώθηκαν μέσω του Μωυσή: «Είσαι εσύ ο προφήτης;». Και αποκρίθηκε: «Όχι»· διότι δεν ήταν αυτός ο Χριστός, όπως άλλωστε είχε ήδη σπεύσει να διαβεβαιώσει. <Τι λες εσύ για τον εαυτό σου; Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο.> Τους ελέγχει αυστηρά ως μη γνωρίζοντες τίποτα, και επιβεβαιώνει με την προφητική μαρτυρία την αποστολή που του ανατέθηκε, δηλαδή τον σκοπό του· διότι ήρθα, λέει, για να μην πω τίποτε άλλο παρά ότι πλέον βρίσκεται προ των θυρών ο προσδοκώμενος, μάλλον δε εντός των θυρών ο Δεσπότης. Ετοιμαστείτε για την οδό την οποία θα σας προστάξει να βαδίσετε· βαδίσατε την οδό του Μωυσή, αναλάβετε τώρα την οδό του Χριστού. Αυτήν σας προκήρυττε ο χορός των αγίων προφητών. <Παράθεση ρητών περί της κατά Χριστόν οδού.> Ησαΐας: «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν». Ο ίδιος: «

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Στο παρελθόν, λοιπόν, ο Μωυσής οδήγησε τον λαό των Ιουδαίων μέσα από την έρημο, τώρα όμως γίνεται λόγος για μιαν άλλη έρημο και για κάποιον άνδρα που βοά μέσα σε αυτήν, ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «φωνή κάποιου που καλεί στην έρημο». Ποιος ήταν όμως αυτός που βοούσε στην έρημο, ποια ήταν αυτή η έρημος, και προς ποιους ελέγετο το: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου και κάντε ευθείες τις τρίβους του»; Ήταν φυσικό όσοι τα άκουγαν αυτά να τα ερευνούν, να προσδοκούν την εκπλήρωση της προφητείας και να εύχονται να δουν το σωτήριο του Θεού που είχε προφητευθεί. Γι’ αυτόν τον λόγο, επειδή οι γνώστες των προφητικών λόγων προσδοκούσαν ότι αυτά επρόκειτο να συμβούν, σε αυτούς που στάλθηκαν στον Ιωάννη από τους αρχιερείς και τους διδασκάλους του λαού, οι οποίοι ζητούσαν να μάθουν ποιος είναι και ρωτούσαν: «Μήπως τάχα αυτός είναι ο Χριστός ή ο Ηλίας ή ο προφήτης;», ο ίδιος έλεγε πως δεν είναι κανένας από αυτούς. Και όταν συνέχισαν να τον ρωτούν και να λένε: «Πες μας λοιπόν, ποιος είσαι; Για να δώσουμε απάντηση σε εκείνους που μας έστειλαν. Τι λες για τον εαυτό σου;».

Έχοντας δε εξετάσει τον τρόπο της διδασκαλίας και της νομοθεσίας του Σωτήρα μας στις αρχές της παρούσας πραγματείας, όταν φέραμε στο φως τι ακριβώς είναι ο Χριστιανισμός, σε εκείνα θα παραπέμψουμε και τώρα τους αναγνώστες. Αξίζει όμως να επιστήσουμε την προσοχή στον λόγο για τον οποίο ο Κύριος υπόσχεται ότι θα αναδείξει σε αυτούς προφήτη· διότι, ενώ ο ίδιος είχε προστάξει τον Μωυσή να εξαγνίσει όλο τον λαό επί τρεις ημέρες, ώστε να γίνουν συγχρόνως θεατές και ακροατές της ένθεης επιφάνειας, εκείνοι φάνηκαν αδύναμοι μπροστά στη χάρη του Θεού, γι' αυτό, ευρισκόμενοι στην αρχή της θεωρίας, παραιτήθηκαν από αυτή, λέγοντας στον Μωυσή: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε»· εύλογα, εξαιτίας αυτών, ο Κύριος τους αποδέχεται για την ευλάβειά τους, και λέει: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν, θα αναδείξω σε αυτούς προφήτη από το μέσο των αδελφών τους, όπως εσένα». Επομένως, δίδαξε και την αιτία για την οποία επρόκειτο Εκείνος να πραγματοποιήσει την επιφάνειά Του στους ανθρώπους ως προφήτης· και αυτή ήταν η αδυναμία των ανθρώπων και η παραίτηση από την ανώτερη θεωρία. Έχεις, λοιπόν, και την αιτία της ενανθρωπήσεως του προαναγγελλόμενου προφήτη. Εύλογα, συνεπώς, προσδοκώντας τον, οι εκ περιτομής ρωτούσαν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή και έλεγαν: «Είσαι εσύ ο προφήτης;» και εκείνος απάντησε: «Όχι».

Τρίτον, λέγει το ίδιο πράγμα, φανερώνοντας και την αρετή του Βαπτιστή, καθώς και την πονηριά και την ανοησία εκείνων. Και ο Λουκάς, εξάλλου, αναφέρει ότι, όταν τα πλήθη υποπτεύονταν πως αυτός ήταν ο Χριστός, πάλι αναιρεί την υπόνοια. Αυτό είναι γνώρισμα ενός ευγνώμονος δούλου, όχι μόνο το να μην αρπάζει τη δόξα του Κυρίου του, αλλά και να την αποκρούει όταν του προσφέρεται από τους πολλούς. Αλλά τα μεν πλήθη από αφέλεια και άγνοια οδηγήθηκαν σε αυτήν την υποψία· αυτοί όμως τον ρωτούσαν από πονηρή πρόθεση, και για τον λόγο που προανέφερα, προσδοκώντας, όπως είπα, να τον παρασύρουν μέσω της κολακείας σε αυτό που επιδίωκαν. Διότι, εάν δεν προσδοκούσαν αυτό, δεν θα προχωρούσαν αμέσως σε άλλη ερώτηση, αλλά θα αγανακτούσαν, επειδή θα θεωρούσαν ότι απάντησε άσχετα και όχι σύμφωνα με την ερώτηση, και θα έλεγαν: «Μήπως εμείς υποπτευθήκαμε αυτό; Μήπως ήλθαμε για να ρωτήσουμε αυτό;». Αλλά, επειδή πιάστηκαν επ' αυτοφώρω και αποκαλύφθηκαν, προχωρούν σε άλλο θέμα και λέγουν: «Τι λοιπόν; Είσαι συ ο Ηλίας;». Και λέγει: «Δεν είμαι».

Αυτός όμως ήταν ο Χριστός. Γι' αυτό ακριβώς δεν λένε: «Προφήτης είσαι εσύ;», υπονοώντας έναν από τους πολλούς, αλλά με το άρθρο: «Ο προφήτης είσαι εσύ;»· εκείνος, δηλαδή, που προαναγγέλθηκε από τον Μωυσή. Γι' αυτό λοιπόν και αυτός αρνήθηκε, όχι το ότι είναι προφήτης, αλλά το ότι είναι εκείνος ο προφήτης. Του είπαν επομένως: «Ποιος είσαι; Για να δώσουμε απάντηση σε αυτούς που μας έστειλαν».

Εσείς αποστείλατε αυτούς που κατέχουν τα πρωτεία· εσείς ρωτήσατε μέσω αυτών· εσείς ακούσατε όσα απάντησε ο Βαπτιστής. Εκείνοι επέδειξαν κάθε περιέργεια, τα πάντα ερεύνησαν, και ανέφεραν όλους όσους υποπτευόσασταν· και όμως με πολλή παρρησία ομολόγησε ότι δεν είναι ούτε ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης.

Διότι οι Γραφές ομιλούν για δύο παρουσίες του Χριστού, και για αυτήν που έχει ήδη πραγματοποιηθεί, και για τη μελλοντική· και φανερώνοντας αυτές ο Παύλος έλεγε: «Φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, η οποία μας παιδαγωγεί, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, με δικαιοσύνη και με ευσέβεια». Ιδού η μία· άκουσε πώς δηλώνει και την άλλη. Διότι, αφού είπε αυτά, πρόσθεσε: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Και οι προφήτες εξάλλου αναφέρουν και τις δύο· της μίας όμως, της δεύτερης, λέγουν ότι πρόδρομος θα είναι ο Ηλίας. Διότι της πρώτης έγινε ο Ιωάννης, τον οποίο ο Χριστός ονόμαζε και Ηλία· όχι επειδή ήταν ο Ηλίας, αλλά επειδή εκπλήρωνε τη διακονία εκείνου. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος θα είναι πρόδρομος της δεύτερης παρουσίας, έτσι και αυτός έγινε της πρώτης. Αλλά οι γραμματείς, συγχέοντας αυτά και διαστρέφοντας τη σκέψη του λαού, υπενθύμιζαν στον λαό μόνο εκείνη, τη δεύτερη παρουσία, και έλεγαν ότι: «Εάν αυτός είναι ο Χριστός, έπρεπε να είχε προηγηθεί ο Ηλίας». Γι' αυτόν τον λόγο και οι μαθητές λέγουν: «Πώς λοιπόν οι γραμματείς λέγουν ότι πρέπει να έλθει πρώτα ο Ηλίας;» Γι' αυτό και οι Φαρισαίοι, στέλνοντας απεσταλμένους στον Ιωάννη, τον ρωτούσαν: «Είσαι εσύ ο Ηλίας;», χωρίς να κάνουν πουθενά λόγο για την πρώτη παρουσία. Ποια είναι λοιπόν η λύση την οποία έδωσε ο Χριστός;

Διότι το ότι η προσθήκη αυτή υποδηλώνει αυτό ακριβώς το νόημα, είναι δυνατόν να το μάθουμε και από τα Ευαγγέλια. Επειδή, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν απεσταλμένους στον Ιωάννη ρωτώντας: «Ποιος είσαι;», δεν έλεγαν: «Εσύ είσαι χριστός;», αλλά «Εάν εσύ είσαι ο Χριστός»· ούτε έλεγαν: «Εσύ είσαι προφήτης;», αλλά «Εάν εσύ είσαι ο προφήτης»· καθένα από τα οποία ήταν κάτι το ξεχωριστό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Ιωάννης, ξεκινώντας το Ευαγγέλιό του, δεν έλεγε: «Στην αρχή ήταν Λόγος», αλλά: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό». Έτσι λοιπόν και εδώ δεν είπε: «Ιδού παρθένος», αλλά: «Ιδού η παρθένος»· και το «Ιδού» το εξέφερε με το κύρος που αρμόζει σε προφήτη. Διότι ήταν έκφραση ανθρώπου που σχεδόν έβλεπε τα όσα συνέβαιναν, τα οραματιζόταν μπροστά του και είχε απόλυτη βεβαιότητα για όσα έλεγε. Επειδή εκείνοι έβλεπαν τα αόρατα με μεγαλύτερη σαφήνεια από ό,τι βλέπουν τα δικά μας μάτια. Διότι, από τη μια πλευρά, η αίσθηση είναι φυσικό και να εξαπατηθεί· από την άλλη πλευρά, όμως, η χάρη του Πνεύματος παρείχε αλάθητη την κρίση.

Επειδή όμως οι περίοικοι διαφωνούσαν, λόγω του ότι δεν υπήρχε τέτοιο όνομα στη συγγένειά της, ο δίκαιος έγραψε σε μια πινακίδα τα ίδια με τη γυναίκα, λέγοντας: «Ιωάννης θα είναι το όνομά του». Διότι, βλέποντας και ακούγοντας αυτά και όσα παρόμοια συνέβαιναν στην ορεινή περιοχή της Ιουδαίας, όλοι θαύμαζαν και έλεγαν: «Τι άραγε θα γίνει αυτό το παιδί;», μη γνωρίζοντας ότι αυτός είναι ο άγγελος που αποστέλλεται από τον Θεό προ προσώπου του Κυρίου, του Υιού του Θεού, αν και πριν από λίγη ώρα άκουγαν τον θείο Ζαχαρία να λέει: «Και εσύ, παιδί, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Ακούγοντας όμως αυτά, νόμιζαν ότι το παιδί θα εξελιχθεί απλώς σε έναν προφήτη, όπως ένας από τους προγενεστέρους του, χωρίς να υποψιάζονται ότι αυτός θα είναι άγγελος Θεού, ούτε ανώτερος από όλους τους προφήτες, ούτε «ο μεγαλύτερος μεταξύ όσων έχουν γεννηθεί από γυναίκες». Και τι το αξιοθαύμαστο που διέφευγε από τους παρόντες το μεγαλείο του παιδιού που γεννήθηκε, τη στιγμή που ακόμη και από εσένα, μέχρι τώρα, το μέγεθος της δόξας του θα είχε διαφύγει, αν ο ίδιος δεν ομολογούσε τον εαυτό του ως άγγελο Θεού και «φωνή βοώντος εν τη ερήμω»; Διότι, όταν οι Ιουδαίοι απέστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες σε αυτόν στον Ιορδάνη για να τον ρωτήσουν, τότε, όταν ρωτήθηκε, ομολόγησε με αλήθεια ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», όπως είπε ο Ησαΐας, «ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου».

Ποιος λοιπόν δεν θα με χλευάσει ως ψεύτη, βλέποντάς με να πράττω τα αντίθετα από όσα έχω πει; «Δείτε», θα πουν, «αυτόν που λέει ότι είναι ανάξιος έστω και να βαστάξει τα υποδήματα εκείνου που έρχεται, πώς χειροθετεί χωρίς δισταγμό την κορυφή της κεφαλής Του και τον βαπτίζει αναιδώς». Τι δε θα πουν, ακούγοντας αυτά, και οι Ιουδαίοι που έστειλαν σε μένα από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες, επειγόμενοι να μάθουν ποιος είμαι εγώ που βαπτίζω, και εγώ ομολόγησα και δεν αρνήθηκα, αλλά ομολόγησα την αλήθεια, ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά ότι έχω αποσταλεί πριν από Εκείνον και ότι εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», και ιδού εγώ βοώ προς εσάς σε αυτή την έρημο, «όπως είπε ο Ησαΐας ο προφήτης: Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών»; Διότι ως πρόδρομος Εκείνου τρέχω μπροστά και προετοιμάζω την οδό Του και, προπορευόμενος, βοώ προς εσάς: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου» διά της μετανοίας και της πίστεως· έχει ήδη φθάσει Αυτός που θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ και θα σας υιοθετήσει. Εφόσον διακήρυξα αυτά, Δέσποτα, και τα συνακόλουθά τους για Σένα στα πλήθη, μου φαίνεται απρεπές το να Σε βαπτίσω.

Δες όμως την κακοήθεια· δεν τον ρωτούν ευθέως: Εσύ είσαι ο Χριστός; αλλά, «Εσύ ποιος είσαι;» Εκείνος όμως, γνωρίζοντας την πονηριά τους, δεν λέει ποιος ήταν, αλλά ομολογεί ότι «Δεν είμαι εγώ ο Χριστός», αποβλέποντας στον σκοπό τους, και προσελκύοντάς τους με κάθε τρόπο στο να πιστέψουν ότι άλλος είναι ο Χριστός, ο οποίος θεωρούνταν από αυτούς ασήμαντος και από ασήμαντο πατέρα, αφού ήταν ξυλουργός· και από ασήμαντη πατρίδα, αφού καταγόταν από τη Ναζαρέτ, από την οποία πίστευαν ότι δεν προέρχεται τίποτα καλό. Για τον ίδιο τον Πρόδρομο, αντίθετα, είχαν μεγάλη εκτίμηση· διότι ήταν γιος αρχιερέα, και ζούσε βίο αγγελικό και σχεδόν άυλο. Γι' αυτό είναι δίκαιο να θαυμάσει κανείς, πώς από αυτά με τα οποία νόμιζαν εκείνοι ότι θα βλάψουν τη δόξα του Χριστού, από αυτά ακριβώς παγιδεύονται. Διότι ρωτούν τον Ιωάννη ως αξιόπιστο, προκειμένου να έχουν τη μαρτυρία του ως δικαιολογία για την απιστία τους προς τον Χριστό, σε περίπτωση που δεν τον ομολογούσε ως Χριστό· αλλά το πράγμα ανατράπηκε στο αντίθετο για αυτούς. Διότι αυτόν που θεωρούσαν αξιόπιστο, τον βρίσκουν να μαρτυρεί για τον Χριστό, και να μην ελκύει την τιμή στον εαυτό του. «Και τον ρώτησαν: Τι λοιπόν; Είσαι εσύ ο Ηλίας; Και λέει: Δεν είμαι. Είσαι εσύ ο προφήτης; Και αποκρίθηκε:»

«Όχι». Του είπαν λοιπόν: «Ποιος είσαι, για να δώσουμε απάντηση σε αυτούς που μας έστειλαν; Τι λες για τον εαυτό σου;» Είπε: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο: Ισιώστε τον δρόμο του Κυρίου, όπως είπε ο προφήτης Ησαΐας». Περίμεναν ότι θα έρθει ο Ηλίας, πιστεύοντας σε αρχαία παράδοση· γι' αυτό τον ρωτούν αν είναι ο Ηλίας· διότι πράγματι και ο τρόπος ζωής του έμοιαζε με αυτόν του Ηλία. Αρνείται λοιπόν και αυτό. «Είσαι εσύ ο προφήτης;» Αρνείται και αυτό, αν και ήταν πράγματι προφήτης. Πώς λοιπόν το αρνείται; Πώς; Επειδή δεν τον ρώτησαν: «Είσαι προφήτης;» αλλά «Είσαι ο προφήτης;» διατυπώνοντας την ερώτηση με το άρθρο «ο», αντί του: εκείνος ο προφήτης ο αναμενόμενος, για τον οποίο είπε ο Μωυσής ότι «Προφήτη θα σας αναστήσει ο Κύριος ο Θεός». Δεν αρνήθηκε λοιπόν ο Ιωάννης ότι είναι προφήτης, αλλά το «ο προφήτης», εκείνος δηλαδή ο αναμενόμενος.