Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:23

Άνδρες Ισραηλίτες και όσοι φοβάστε τον Θεό, ακούστε. Ο Θεός εξέλεξε τους πατέρες σας, και ύψωσε τον λαό όταν ζούσε ως πάροικος στην Αίγυπτο, και με υψωμένο βραχίονα τούς έβγαλε από εκεί· και επί σαράντα περίπου χρόνια τούς υπέμεινε και τούς φρόντιζε στην έρημο. Και, αφού κατέβαλε επτά έθνη στη γη Χαναάν, τους έδωσε ως κληρονομία τη γη τους. Και ύστερα από αυτά, επί περίπου τετρακόσια πενήντα χρόνια, τους έδωσε κριτές, έως τον προφήτη Σαμουήλ. Έπειτα ζήτησαν βασιλιά, και ο Θεός τους έδωσε τον Σαούλ, τον γιο του Κεις, άνδρα από τη φυλή Βενιαμίν, για σαράντα χρόνια. Και αφού τον απομάκρυνε, ανέδειξε αντί γι’ αυτόν τον Δαβίδ ως βασιλιά, για τον οποίο και έδωσε αυτή τη μαρτυρία: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου». Από το σπέρμα αυτού ο Θεός, σύμφωνα με την επαγγελία, έφερε στον Ισραήλ σωτηρία, αφού ο Ιωάννης είχε προηγουμένως κηρύξει, πριν από την εμφάνισή του, βάπτισμα μετανοίας σε όλο τον Ισραήλ. Και όταν ο Ιωάννης ολοκλήρωνε τον δρόμο του, έλεγε: «Ποιον υποθέτετε ότι είμαι; Δεν είμαι εγώ· αλλά ιδού, έρχεται ύστερα από μένα Εκείνος, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το υπόδημα των ποδιών». Άνδρες αδελφοί, υιοί του γένους του Αβραάμ, και όσοι από σας φοβάστε τον Θεό, σε σας στάλθηκε ο λόγος αυτής της σωτηρίας. Διότι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ και οι άρχοντές τους, επειδή δεν τον γνώρισαν, αλλά και μη κατανοώντας τις φωνές των προφητών που διαβάζονται κάθε Σάββατο, τον καταδίκασαν και έτσι τις εκπλήρωσαν. Και, αν και δεν βρήκαν σε αυτόν καμιά αιτία θανάτου, ζήτησαν από τον Πιλάτο να θανατωθεί. Και όταν εκπλήρωσαν όλα όσα είχαν γραφεί γι’ αυτόν, τον κατέβασαν από το ξύλο και τον έθεσαν σε μνημείο. Ο Θεός όμως τον ανέστησε από τους νεκρούς. Και παρουσιάστηκε επί πολλές ημέρες σε εκείνους που είχαν ανεβεί μαζί του από τη Γαλιλαία στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι έγιναν μάρτυρές του προς τον λαό, καθώς και προς τους μαθητές του και τους αποστόλους, ενώ μετά την ανάστασή του εμφανιζόταν επί σαράντα ημέρες και τους μιλούσε για όσα αφορούν τη βασιλεία των ουρανών. Αυτοί και σε σας ευαγγελίστηκαν, και σε μας επίσης ευαγγελίζονται, την επαγγελία που είχε δοθεί προς τους πατέρες, ότι δηλαδή αυτήν ο Θεός την εκπλήρωσε στα τέκνα τους, σε μας, αναστήσας τον Ιησού, καθώς και στον ψαλμό έχει γραφεί: «Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα».

Εκείνη λοιπόν τη γέννηση, επειδή είναι άρρητη, ας την τιμήσουμε με σιωπή. Εάν όμως και ως προς αυτήν αποδειχθούμε αδύναμοι, ας μην λυπηθούμε. Διότι εκείνη μεν είναι φοβερή λόγω της φύσεώς της, ενώ αυτή είναι δυσερμήνευτη λόγω του παραδόξου της. Ο Ιωάννης βέβαια ονομαζόταν φωνή αυτού που βοά στην έρημο, αλλά κατά τη φύση του ήταν άνθρωπος. Μην αναιρείς, λοιπόν, εξαιτίας του ονόματος του Λόγου, την υπόσταση του Μονογενούς. Αλλά ίσως πεις: Γιατί, λοιπόν, αυτός που κάθεται στα δεξιά είναι εντιμότερος; Αν βέβαια είχε την τιμή από τον εαυτό του, θα ήταν εντιμότερος· εάν όμως την έλαβε από εκείνον που τον γέννησε, η χάρη ανήκει σε εκείνον που την έδωσε. Δεν υπήρχε άλλος Υιός, για να καθίσει στα αριστερά. Ένας είναι ο αγέννητος Θεός, ένας και ο Μονογενής Του, Υιός και Θεός. Έπρεπε, λοιπόν, όχι ο Υιός να προσφέρει τη δεξιά θέση στον Πατέρα, αλλά ο Πατέρας στον Υιό. Δηλαδή, εφόσον η ανθρώπινη φύση είναι διαχωρισμένη, διαχώρισε και τα νοήματα. Διότι ο δικός μας πατέρας προέρχεται από άλλον πατέρα, και χρειάζεται χρόνο, και ανατροφή, και αύξηση, και άλλη φροντίδα, και δεν γεννά ό,τι αυτός θέλει· ο Θεός όμως, έχοντας τη δύναμη συνυφασμένη με τη βούλησή Του, γέννησε κάποιον άξιο του εαυτού Του, γέννησε όπως Αυτός γνωρίζει· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Παρατήρησε δε πώς μας έκανε την εξήγηση πάρα πολύ έμφατική. Διότι δεν λέει απλώς ότι ο Ιωάννης μαρτυρεί για αυτόν, αλλά προσθέτει ωφέλιμα ότι και έκραξε δυνατά, λαμβάνοντας την απόδειξη του λόγου από το «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω»· και αυτό είναι πάρα πολύ ορθό. Διότι θα υπήρχε το ενδεχόμενο κάποιοι από τους αντιπάλους να πουν: Πότε μαρτύρησε ο Βαπτιστής για τον Μονογενή, ή και σε ποιους ανακοίνωσε αυτά τα πράγματα; «Έκραξε», λοιπόν, λέει, δηλαδή δεν μιλάει στα κρυφά, δεν μαρτυρεί ήρεμα και ψιθυριστά, θα τον ακούσεις να βοά πιο δυνατά από σάλπιγγα. Δεν τα λέω αυτά επειδή τα άκουσα μόνος μου, ο λόγος είναι ευρύς και απευθύνεται προς όλους, λαμπρός ο κήρυκας, επίσημη η φωνή, μεγάλος και όχι άγνωστος ο Πρόδρομος. <Αυτός ήταν για τον οποίο είπα: Εκείνος που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε έμπροσθέν μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα.> Αφού κατονόμασε τον μάρτυρα, τον ομόγνωμο και ομώνυμό του, και αφού έδειξε ότι χρησιμοποίησε δυνατή φωνή για τη διακονία του κηρύγματος, προσθέτει ωφέλιμα και τον τρόπο της μαρτυρίας· διότι σε αυτό κυρίως βρισκόταν όλο το ζητούμενο. Τι λοιπόν θα βρούμε ότι αναφώνησε ένας τέτοιος Ιωάννης για τον Μονογενή; «Εκείνος που έρχεται οπίσω μου, βρέθηκε έμπροσθέν μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα»;

Ενώ λοιπόν ήταν τρία τα πρόσωπα που αναγγελλόταν ότι θα έρθουν, δηλαδή ο Χριστός, ο Ιωάννης και ο Ηλίας, οι Ιουδαίοι προσδοκούν ότι θα έρθουν περισσότεροι, για να ακούσουν δίκαια το «Πλανάσθε, μη γνωρίζοντας τις Γραφές». Διότι, αφού ρώτησαν τον μακάριο Βαπτιστή, και έμαθαν ότι αυτός δεν είναι ο Χριστός, αποκρίνονται: «Τι λοιπόν; Είσαι ο Ηλίας;». Και όταν εκείνος είπε «Δεν είμαι», ενώ έπρεπε πλέον να ρωτήσουν για τον Πρόδρομο –διότι αυτός υπολειπόταν ακόμη– αστόχαστα ανατρέχουν στον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος υποδηλωνόταν ως προφήτης μέσω του νόμου. Διότι, δες τι λένε, μη γνωρίζοντας τα όσα ειπώθηκαν μέσω του Μωυσή: «Είσαι εσύ ο προφήτης;». Και αποκρίθηκε: «Όχι»· διότι δεν ήταν αυτός ο Χριστός, όπως άλλωστε είχε ήδη σπεύσει να διαβεβαιώσει. <Τι λες εσύ για τον εαυτό σου; Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο.> Τους ελέγχει αυστηρά ως μη γνωρίζοντες τίποτα, και επιβεβαιώνει με την προφητική μαρτυρία την αποστολή που του ανατέθηκε, δηλαδή τον σκοπό του· διότι ήρθα, λέει, για να μην πω τίποτε άλλο παρά ότι πλέον βρίσκεται προ των θυρών ο προσδοκώμενος, μάλλον δε εντός των θυρών ο Δεσπότης. Ετοιμαστείτε για την οδό την οποία θα σας προστάξει να βαδίσετε· βαδίσατε την οδό του Μωυσή, αναλάβετε τώρα την οδό του Χριστού. Αυτήν σας προκήρυττε ο χορός των αγίων προφητών. <Παράθεση ρητών περί της κατά Χριστόν οδού.> Ησαΐας: «Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν». Ο ίδιος: «

Διότι δεν θεωρούν άξιο, όπως είναι φυσικό, να τον κατατάξουν στον κατάλογο των προσδοκώμενων προσώπων, αλλά, νοσώντας από την αλαζονεία με την οποία ανατράφηκαν, τον θεωρούν ένα τίποτα, έστω και αν προαναγγέλλεται μέσω της φωνής του προφήτη. Διότι, αφού άκουσαν ότι «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», μην αποδεχόμενοι τον λόγο του, σχεδόν τον επιπλήττουν απροκάλυπτα λέγοντας: «Κανένα στοιχείο αξιοπιστίας δεν υπάρχει σε σένα, ούτε κάτι το θαυμαστό ή σπουδαίο. Γιατί, λοιπόν, βαπτίζεις; Γιατί εσύ, που δεν είσαι απολύτως τίποτα, επιχειρείς ένα τόσο μεγάλο έργο;» Ήταν δε συνήθεια στους ανόσιους Φαρισαίους να το κάνουν αυτό: να μειώνουν δηλαδή αυτόν που είναι ήδη παρών και να προσποιούνται μάλλον ότι τιμούν αυτόν που πρόκειται να έρθει. Διότι, προκειμένου να καρπώνονται πάντοτε τις τιμές από τους Ιουδαίους και να εξασφαλίζουν για τον εαυτό τους πόρους χρημάτων, δεν επιθυμούν κανένας άλλος να φαίνεται διαπρεπής. Έτσι, άλλωστε, σκότωσαν και τον ίδιο τον κληρονόμο λέγοντας: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε την κληρονομιά του». «Εγώ βαπτίζω με νερό». Με ανεξικακία ο μακάριος Βαπτιστής ανέχεται όσους τον επιπλήττουν. Και βρίσκοντας εξαιρετική ευκαιρία, έκανε την εξήγηση για τα δικά του πεπραγμένα αφετηρία του σωτηρίου κηρύγματος. Διδάσκει δε ήδη, έστω και παρά τη θέλησή τους, τους απεσταλμένους των Φαρισαίων, ότι ο Χριστός βρίσκεται προ των πυλών.

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Ζαχαρίας, ο κατά σάρκα πατέρας του αγίου Βαπτιστή, όταν ανέπεμπε ευχαριστία για αυτόν, αναμεμειγμένη με προφητικούς λόγους, διακήρυττε: «Και εσύ, παιδί μου, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς· διότι θα προπορευτείς προ του προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις για αυτόν λαό προετοιμασμένο.» Και ο ίδιος επίσης κάπου, όταν ρωτήθηκε από τους Ιουδαίους ποιος ήταν, λέει: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου.» Πείτε μας, λοιπόν, εσείς που από άγνοια υποπτεύεστε ότι ο Χριστός προήχθη κάποτε σε κάτι ανώτερο, και ότι μόλις και μετά βίας ξεπέρασε το μέτρο του Ιωάννη στη βασιλεία των ουρανών, πότε ο προφήτης του Υψίστου δεν θα θεωρούνταν δικαίως κατώτερος; Και πότε ο κήρυκας και πρόδρομος, που εκπληρώνει τη διακονία που αρμόζει σε υπηρέτη, ανεβαίνει στο ίδιο μέτρο με τον κατά φύση Κύριο; Αλλά, νομίζω, σε όλους είναι ο λόγος εύκολα κατανοητός. Πώς λοιπόν αυτός που είναι πάντοτε ανώτερος, θα γίνεται τέτοιος κατά καιρούς, εάν ο Χριστός έλεγε, ως κάποιος που πρόκειται να γίνει ανώτερος του Ιωάννη: «Ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι ανώτερός του;»

Πεισθείτε, λοιπόν, ω τέκνα της δικαιοσύνης, στον Ιωάννη που παρακαλεί και λέει: Ευθύνατε την οδό του Κυρίου· απομακρύνετε όλα τα εμπόδια και τα σκάνδαλα, για να πορευτείτε ευθεία προς την αιώνια ζωή. Ετοιμάστε τα δοχεία της ψυχής καθαρά μέσω της ανυπόκριτης πίστης, για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος. Αρχίστε να πλένετε τις στολές σας μέσω της μετάνοιας, ώστε όταν κληθείτε στον νυμφώνα να βρεθείτε καθαροί. Διότι ο νυμφίος καλεί όλους ανεξαιρέτως, επειδή η χάρη είναι άφθονη· και η φωνή μεγαλόφωνων κηρύκων συγκεντρώνει τους πάντες· έπειτα όμως ο ίδιος ξεχωρίζει αυτούς που εισήλθαν μέσα [στον τυπικό γάμο]. Μη γένοιτο κανείς από αυτούς που έχουν καταγραφεί να ακούσει τώρα: Φίλε, πώς μπήκες εδώ, χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Αλλά μακάρι όλοι σας να ακούσετε: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου.

Διότι όχι μόνο τους ελέγχει με κάθε τρόπο, λέγοντας ότι «εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος», αλλά και διότι, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα και έχοντας εκθέσει με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν από τον Σωτήρα για κάθε ζήτημα που εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Χριστού, παρέθεσε, όπως είπα, τις μαρτυρίες των αγίων προφητών, από τους οποίους προφήτες αυτοί έχουν αποξενώσει τους εαυτούς τους. Και αμέσως έδειξε πώς, σε όσους στάλθηκαν στον Ιωάννη τον Βαπτιστή από τους Φαρισαίους, ο ίδιος ο Ιωάννης αποκρίνεται λέγοντας: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο, ευθύνατε την οδό του Κυρίου, καθώς είπε ο Ησαΐας ο προφήτης». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης λέγει, λαμβάνοντας τη μαρτυρία από τους προφήτες (και εννοώ από τον Δαβίδ), όταν ο Κύριος ανέτρεψε τα τραπέζια των κολλυβιστών και είπε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», «τότε θυμήθηκαν ότι ήταν γραμμένο πως ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης είπε ότι «ο Ησαΐας είδε, ευρισκόμενος εν Αγίω Πνεύματι». 24. Και πάλι, εξιστορείται ότι ο ίδιος ο άγιος Ιωάννης, ενώ κήρυττε στην Ασία, επιτέλεσε ένα παράδοξο έργο ως υπόδειγμα της αλήθειας. Διότι, αν και είχε πολιτεία (βίο) θαυμασιότατη και απολύτως σύμφωνη με το αποστολικό του αξίωμα, και χωρίς να λούζεται καθόλου, αναγκάστηκε από το Άγιο Πνεύμα να μεταβεί στο δημόσιο λουτρό (βαλανείο), λέγοντας: «Πάρτε μου τα αναγκαία για το λουτρό».

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Άνοιξε τα αυτιά σου και άκουσε τη φωνή του προφήτη που λέει: «εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», άκουσε τον Πρόδρομο του Κυρίου, αυτόν που καταξιώθηκε να ονομαστεί άγγελος, αυτόν που από την κοιλιά της μητέρας του έλαβε Άγιο Πνεύμα και σκίρτησε κατά την είσοδο της Μαρίας προς την Ελισάβετ· ο οποίος, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, αντιλήφθηκε την έλευση του ιδίου του Δεσπότη του και σκίρτησε· στον οποίο δόθηκε το μήνυμα του προκηρύγματος και η ετοιμασία της οδού του Κυρίου· πείσου σε αυτόν, και δεν θα ξεπέσεις από τον σκοπό της αλήθειας. Ιδού, λοιπόν, ο ίδιος μαρτυρεί, λέγοντας πρώτα απ' όλα, αφού αναγνώρισε τον Δεσπότη του, ότι «εγώ έχω ανάγκη από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;», και όταν ο Σωτήρας είπε «άφησέ τα αυτά τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρωθεί κάθε δικαιοσύνη», και αφού Εκείνος βαπτίστηκε από αυτόν, όπως λέει το θείο Ευαγγέλιο, «μαρτύρησε ο Ιωάννης λέγοντας ότι άνοιξαν οι ουρανοί, και είδα το Άγιο Πνεύμα να κατέρχεται με μορφή περιστεριού και να έρχεται πάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τον ουρανό: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Επάνω ήταν ο Πατέρας, ω φιλόνεικε, από επάνω ερχόταν η φωνή. Εάν λοιπόν η φωνή ερχόταν από επάνω, ξεκαθάρισέ μου τη διαστρεβλωμένη σου σκέψη. Σε ποιον έλεγε ο Πατέρας «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευδόκησα»; Και ποιος ήταν αυτός; Και γιατί το Πνεύμα κατήλθε με μορφή περιστεριού, παρόλο που δεν είχε φορέσει σώμα;

Έδινε αυτή την απάντηση λέγοντας: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω· ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, καθώς είπε ο προφήτης Ησαΐας». Διότι τους αρκούσε να ακούσουν το: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», σαν να γνώριζαν ακριβώς την προφητεία και να προσδοκούσαν την εκπλήρωσή της, την οποία δίδασκε ότι πραγματοποιούνταν στο πρόσωπό του, παρουσιάζοντας αφενός τον εαυτό του ως αυτόν που βοά στην έρημο και δείχνοντας αφετέρου ότι η έρημος στην οποία διέμενε ήταν διαφορετική από εκείνη του Μωυσή. Υποδείκνυε δε ότι βρισκόταν ήδη επί θύραις «το σωτήριον του Θεού», το οποίο σύμφωνα με την προφητεία επρόκειτο να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα. Η δε προφητεία που λέει: «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω, ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου», δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα ή αυτή η νέα παράκληση που επιζητεί να γίνει γνωστό σε όλους τους ανθρώπους «το σωτήριον του Θεού», φανέρωνε σαφώς ότι τα προφητευόμενα δεν επρόκειτο να συμβούν στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο, εννοώ δηλαδή το να φανερωθεί η δόξα του Κυρίου και το να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα το σωτήριον του Θεού. Και αυτά μεν εκπληρώνονταν ιστορικά και κατά λέξη στο πρόσωπο του Βαπτιστή Ιωάννη, ο οποίος κήρυττε τη σωτήρια Θεοφάνεια στην έρημο του Ιορδάνη, όπου και φανερώθηκε το σωτήριον του Θεού.

Ο πρόδρομος του Σωτήρος ημών Ιωάννης, προς εκείνους που τον ρωτούσαν ποιος είναι, απαντά: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», και τα εξής. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, παραθέσαμε το κεφάλαιο αυτό μεταξύ των μαρτυριών περί του Χριστού, θεωρώντας ότι ο Ιωάννης αποτελεί σύμβολο του αποστολικού κηρύγματος. Διότι τέτοια είναι η φωνή που βοά στην έρημο, ούσα ασαφής και αδιάρθρωτη για εκείνους που μόλις τώρα διδάσκονται τα πρώτα στοιχεία. Στην άλλοτε, δε, έρημο, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, αυτή η φωνή που ακούστηκε παρακινεί να ετοιμάσουν την οδό του Κυρίου, και τα εξής· τα οποία, όποιος ενδιαφέρεται να τα γνωρίσει, ερευνώντας τα καθ' ησυχίαν, θα τα μάθει.

Πάλι κινώ τις γλώσσες· πάλι κάποιοι μαίνονται κατά του Χριστού, ή μάλλον, εναντίον μου, ο οποίος αξιώθηκα να γίνω κήρυκας του Λόγου. Γίνομαι σαν τον Ιωάννη: Φωνή βοώντος εν τη ερήμω, σε μια έρημο κάποτε και άνυδρη, τώρα όμως πάρα πολύ κατοικημένη.

Και όχι μόνο ο Πρόδρομος του Κυρίου μαρτυρεί από μόνος του ότι αυτός που έρχεται είναι τέτοιος, αλλά επισημαίνει ότι και ο Ησαΐας τον προανήγγειλε ως Κύριο, ενώ παρουσιάζει τον εαυτό του ως υπηρέτη που στάλθηκε για να προκηρύξει την έλευσή του και να προτρέψει όσους πείθονται να ετοιμαστούν για την υποδοχή του, λέγοντας: «εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου».

Για την Ελισάβετ συμπληρώθηκε ο χρόνος για να γεννήσει, και γέννησε υιό. Και άκουσαν οι περίοικοι και οι συγγενείς της ότι ο Κύριος μεγάλυνε το έλεός Του σε αυτήν, και χαίρονταν μαζί της. Και συνέβη κατά την όγδοη ημέρα, όταν ήλθαν να περιτέμνουν το παιδί και πήγαν να το ονομάσουν με το όνομα του πατέρα του, Ζαχαρία, η μητέρα του πήρε τον λόγο και είπε: «Ιωάννης θα ονομαστεί». Έκαναν τότε νοήματα και στον πατέρα του για το πώς θα ήθελε να ονομαστεί. Και εκείνος, αφού ζήτησε μια πινακίδα, έγραψε σε αυτήν τα εξής: «Ιωάννης είναι το όνομά του». Και θαύμασαν όλοι. Διότι άνοιξε αμέσως το στόμα του και λύθηκε ο δεσμός της γλώσσας του, και μιλούσε καθαρά, δοξολογώντας τον Θεό. Πράγματι, το βρέφος γεννιέται και η φωνή του πατέρα επανέρχεται· διότι έτσι αποδεικνύεται ότι η φωνή του Ιωάννη βοά, επειδή και το ίδιο το όνομά του φανερώθηκε ως ενέργεια φωνής. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι φωνή κάποιου που βοά στην έρημο· ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ίσιους τους δρόμους Του». Αφού λοιπόν ο Ιωάννης δέχθηκε την έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, υπεδείκνυε τον Ποιητή στα δημιουργήματά Του και έδειχνε τον Πλάστη σε όλους, φωνάζοντας μεγαλόφωνα: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου».

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, εις το γενέθλιον του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστού. Απαραίτητος είναι σήμερα ο λόγος της διδασκαλίας, διότι η ερμηνεία έχει ως θέμα της τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, την ασίγητη φωνή της ερήμου· επειδή, όπως λέει, «εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Όπου δε γίνεται μνεία φωνής, αναγκαστικά οφείλεται η τιμή των λόγων.

Διότι όταν ρωτήθηκε, λέγει, ο Ζαχαρίας πώς θα ήθελε να ονομαστεί το παιδί, ζήτησε πινακίδιο και έγραψε τα εξής: «Ιωάννης είναι το όνομά του». Αυτός που δεν πίστεψε στα λόγια του αγγέλου, αναγκάστηκε τώρα να καταγράψει την οπτασία, κηρύττοντας γραπτώς. Εκείνος που δεν αποδέχθηκε τότε με την ακοή τα όσα ελέχθησαν, τώρα νομοθετεί με το χέρι του γράφοντας τα όσα συμβαίνουν. Και αφού απέδωσε το όνομα στο παιδί, ανέκτησε τη φωνή του. Γι' αυτό, λέγει, θαύμασαν όλοι. Διότι άνοιξε αμέσως το στόμα του και λύθηκε ο δεσμός της γλώσσας του, και μιλούσε ευλογώντας τον Θεό. Ώ, τι παράδοξο και εξαίσιο θαύμα! Όνομα τέκνου γράφεται, και το άλαλο στόμα του πατέρα διανοίγεται. Ονομάζεται Ιωάννης, και η γλώσσα εκείνου που τον ονομάζει ρυθμίζεται. Βλέπεις ότι δεν αστόχησε, όπως και εμείς εκφέροντας ανεμπόδιστα την πρέπουσα εξήγηση δεν αστοχήσαμε; Ιδού, λοιπόν, ότι το όνομα του ίδιου του δικαίου διανοίγει στόμα που σιωπούσε και διεγείρει δυσκίνητη γλώσσα. Έτσι αποδεικνύεται να βοά η φωνή του Ιωάννη, διότι και αυτό το ίδιο το όνομα γίνεται ενέργεια φωνής. «Εγώ», λέγει, «είμαι φωνή βοώντος στην έρημο· ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, κάνετε ευθείες τις ατραπούς του». Ώ, τι θαύμα! Ο Λόγος επιδημεί, και η φωνή προκηρύσσει. Ο Δεσπότης έρχεται, και ο δούλος προαποστέλλεται. Ο Βασιλεύς καταφθάνει, και ο στρατιώτης προετοιμάζεται.

Επειδή όμως οι περίοικοι διαφωνούσαν, λόγω του ότι δεν υπήρχε τέτοιο όνομα στη συγγένειά της, ο δίκαιος έγραψε σε μια πινακίδα τα ίδια με τη γυναίκα, λέγοντας: «Ιωάννης θα είναι το όνομά του». Διότι, βλέποντας και ακούγοντας αυτά και όσα παρόμοια συνέβαιναν στην ορεινή περιοχή της Ιουδαίας, όλοι θαύμαζαν και έλεγαν: «Τι άραγε θα γίνει αυτό το παιδί;», μη γνωρίζοντας ότι αυτός είναι ο άγγελος που αποστέλλεται από τον Θεό προ προσώπου του Κυρίου, του Υιού του Θεού, αν και πριν από λίγη ώρα άκουγαν τον θείο Ζαχαρία να λέει: «Και εσύ, παιδί, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Ακούγοντας όμως αυτά, νόμιζαν ότι το παιδί θα εξελιχθεί απλώς σε έναν προφήτη, όπως ένας από τους προγενεστέρους του, χωρίς να υποψιάζονται ότι αυτός θα είναι άγγελος Θεού, ούτε ανώτερος από όλους τους προφήτες, ούτε «ο μεγαλύτερος μεταξύ όσων έχουν γεννηθεί από γυναίκες». Και τι το αξιοθαύμαστο που διέφευγε από τους παρόντες το μεγαλείο του παιδιού που γεννήθηκε, τη στιγμή που ακόμη και από εσένα, μέχρι τώρα, το μέγεθος της δόξας του θα είχε διαφύγει, αν ο ίδιος δεν ομολογούσε τον εαυτό του ως άγγελο Θεού και «φωνή βοώντος εν τη ερήμω»; Διότι, όταν οι Ιουδαίοι απέστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες σε αυτόν στον Ιορδάνη για να τον ρωτήσουν, τότε, όταν ρωτήθηκε, ομολόγησε με αλήθεια ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», όπως είπε ο Ησαΐας, «ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου».

Ποιος λοιπόν δεν θα με χλευάσει ως ψεύτη, βλέποντάς με να πράττω τα αντίθετα από όσα έχω πει; «Δείτε», θα πουν, «αυτόν που λέει ότι είναι ανάξιος έστω και να βαστάξει τα υποδήματα εκείνου που έρχεται, πώς χειροθετεί χωρίς δισταγμό την κορυφή της κεφαλής Του και τον βαπτίζει αναιδώς». Τι δε θα πουν, ακούγοντας αυτά, και οι Ιουδαίοι που έστειλαν σε μένα από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες, επειγόμενοι να μάθουν ποιος είμαι εγώ που βαπτίζω, και εγώ ομολόγησα και δεν αρνήθηκα, αλλά ομολόγησα την αλήθεια, ότι δεν είμαι εγώ ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης, αλλά ότι έχω αποσταλεί πριν από Εκείνον και ότι εγώ είμαι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», και ιδού εγώ βοώ προς εσάς σε αυτή την έρημο, «όπως είπε ο Ησαΐας ο προφήτης: Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών»; Διότι ως πρόδρομος Εκείνου τρέχω μπροστά και προετοιμάζω την οδό Του και, προπορευόμενος, βοώ προς εσάς: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου» διά της μετανοίας και της πίστεως· έχει ήδη φθάσει Αυτός που θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ και θα σας υιοθετήσει. Εφόσον διακήρυξα αυτά, Δέσποτα, και τα συνακόλουθά τους για Σένα στα πλήθη, μου φαίνεται απρεπές το να Σε βαπτίσω.

Δεσμεύεται δε και ο Ζαχαρίας με αφωνία επειδή δεν πίστεψε στον άγιο άγγελο· διότι, επειδή επρόκειτο να έλθει στο φως από τη μήτρα ο Πρόδρομος του αληθινού φωτός, ο Ιωάννης, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο σε εμάς, την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, εκπροσωπώντας τον γέροντα του νόμου· τον τύπο του οποίου εκπληρώνοντας ο πατέρας Ζαχαρίας, γεννά τον Ιωάννη έξι μήνες πριν από τον Χριστό· «Διότι δεν ήταν εκείνος το φως»· και γι' αυτό προηγείται κατά έξι μήνες ο Ιωάννης, μετά τον οποίο γεννήθηκε ο Χριστός, σαν κάποια έβδομη ημέρα· διότι Αυτός είναι αληθινά η δική μας μυστική ανάπαυση των Σαββάτων, την οποία ευλόγησε και αγίασε ο Θεός των όλων· διότι σε αυτήν και δι' αυτής αναπαύθηκε από όλα τα έργα Του· και Αυτός είναι όντως ο αληθινός Αρχάγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός, και ο Ίδιος είναι ο Κύριος ο Θεός των δυνάμεων· γι' αυτό σε Αυτόν υποτάσσονται και Τον υπηρετούν και Τον διακονούν με κάθε τρόπο και σε κάθε τόπο της ένσαρκης οικονομίας Του οι άγιοι και φιλάνθρωποι άγγελοι, ως προς φιλάνθρωπο Δεσπότη· και άλλοτε μεν, όταν γεννήθηκε κατά σάρκα, οι άγγελοι εμφανίστηκαν πρώτοι στους ποιμένες, μυσταγωγώντας τους στη γέννησή Του που έλαβε χώρα σε φάτνη στη Βηθλεέμ· και πάλι, αφού αγιάστηκαν από το μέγα και παράδοξο μυστήριο της πτωχοπρεπούς ενανθρωπήσεώς Του, αναφώνησαν λαμπρά και δυνατά το «Δόξα εν υψίστοις Θεώ»· και ένας άγγελος ως ουράνιος φωστήρας, έχοντας λάβει τη μορφή αστέρα, άνοιγε τον δρόμο στους μάγους καλώντας τους προς την Οδό που λέει: «Εγώ είμαι η οδός»· και πάλι ένας άγγελος, μετά την αναχώρηση των μάγων, δίνει εντολή στον Ιωσήφ να αναχωρήσει για την Αίγυπτο μαζί με τη Μητέρα και τον Ιησού· και αναχωρεί ως φυγάς ο Θεός εξαιτίας ενός θνητού, κατά θεία οικονομία, όχι επειδή τρέμει τους θνητούς, αλλά για να δώσει σε εσένα τύπο και εικόνα, και τα όρια της δειλίας και της ανδρείας, ώστε να γνωρίζουν όλοι το πότε, το πού και τον κατάλληλο καιρό· και η λειτουργία των αγγέλων προς τον Δεσπότη τους δεν περιορίζεται μόνο μέχρι την μετάβαση στην Αίγυπτο, αλλά και από την Αίγυπτο ένας άγγελος μηνύει την έξοδο στον Ιωσήφ.

«Όχι». Του είπαν λοιπόν: «Ποιος είσαι, για να δώσουμε απάντηση σε αυτούς που μας έστειλαν; Τι λες για τον εαυτό σου;» Είπε: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο: Ισιώστε τον δρόμο του Κυρίου, όπως είπε ο προφήτης Ησαΐας». Περίμεναν ότι θα έρθει ο Ηλίας, πιστεύοντας σε αρχαία παράδοση· γι' αυτό τον ρωτούν αν είναι ο Ηλίας· διότι πράγματι και ο τρόπος ζωής του έμοιαζε με αυτόν του Ηλία. Αρνείται λοιπόν και αυτό. «Είσαι εσύ ο προφήτης;» Αρνείται και αυτό, αν και ήταν πράγματι προφήτης. Πώς λοιπόν το αρνείται; Πώς; Επειδή δεν τον ρώτησαν: «Είσαι προφήτης;» αλλά «Είσαι ο προφήτης;» διατυπώνοντας την ερώτηση με το άρθρο «ο», αντί του: εκείνος ο προφήτης ο αναμενόμενος, για τον οποίο είπε ο Μωυσής ότι «Προφήτη θα σας αναστήσει ο Κύριος ο Θεός». Δεν αρνήθηκε λοιπόν ο Ιωάννης ότι είναι προφήτης, αλλά το «ο προφήτης», εκείνος δηλαδή ο αναμενόμενος.

Διότι, επειδή είχαν ακούσει τον Μωυσή να λέει ότι θα αναστηθεί προφήτης, ήλπιζαν ότι κάποια εποχή θα εμφανιζόταν αυτός ο προφήτης. Έπειτα πάλι επιμένουν: «Πες μας, λοιπόν, ποιος είσαι;» Τότε τους αποκρίνεται: «Εγώ φωνή βοώντος εν τη ερήμω». «Εγώ», λέει, «είμαι εκείνος για τον οποίο έχει γραφτεί: Φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Διότι, εάν δεν προσθέσεις το «για τον οποίο έχει γραφτεί», η σύνταξη του λόγου φαίνεται κάπως άτοπη. Και τι φωνάζει; «Ευθύνατε την οδόν Κυρίου». Είμαι δούλος, λέει, και προετοιμάζω την οδό για τον Κύριο στις καρδιές σας. Ευθύνετέ τες, λοιπόν, εσείς οι σκολιοί και δόλιοι, και εξομαλύνετέ τες, ώστε να ανοιχτεί δρόμος για τον Κύριο Χριστό μέσα από εσάς. Έπειτα εισάγει τον Ησαΐα ως μάρτυρα. Διότι, αφού είπε μεγάλα λόγια για τον Χριστό, ότι δηλαδή είναι Κύριος, και ότι ο ίδιος επιτελεί έργο δούλου και κήρυκα, καταφεύγει στον προφήτη. Ίσως, πάλι, κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει το «Εγώ φωνή βοώντος» ως εξής: Ότι εγώ είμαι η φωνή του Χριστού που βοά, δηλαδή εκείνου που διακηρύττει την αλήθεια ξεκάθαρα. Διότι όλοι οι εκπρόσωποι του νόμου είχαν ασθενική φωνή, καθώς δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός της αλήθειας του Ευαγγελίου· και αυτή ακριβώς ήταν η ισχνόφωνη κατάσταση του Μωυσή, το ασαφές και αμυδρό του νόμου. Ο Χριστός όμως, επειδή είναι η ίδια η αλήθεια, και αφού μας ανήγγειλε όλα όσα αφορούν τον Πατέρα, είναι αυτός που βοά. Ο Ιωάννης, επομένως, λέει: Εγώ είμαι η φωνή του Λόγου που βοά, ενώ διαμένω στην έρημο.

Έπειτα προσθέτει: «Ευθύνατε την οδό του Κυρίου.» Εύλογα ο Ιωάννης ονομάζεται φωνή, καθώς είναι Πρόδρομος του Χριστού, όπως ακριβώς και η φωνή προηγείται του λόγου. Για παράδειγμα, για να το εκφράσω πιο καθαρά, η φωνή είναι άναρθρη πνοή που εξέρχεται από τον θώρακα, όταν όμως διαρθρωθεί από τη γλώσσα, τότε γίνεται λόγος. Πρώτα λοιπόν έρχεται η φωνή και έπειτα ο λόγος. Έτσι πρώτος ήλθε ο Ιωάννης και έπειτα ο Χριστός, όσον αφορά την εν σαρκί παρουσία Του. Και το μεν βάπτισμα του Ιωάννη ήταν αδιάρθρωτο, διότι δεν είχε το «εν Πνεύματι». Το βάπτισμα όμως του Χριστού ήταν διαρθρωμένο και δεν είχε τίποτα το σκιώδες και προτυπωτικό, διότι τελούνταν «εν Πνεύματι». «Και οι απεσταλμένοι προέρχονταν από τους Φαρισαίους. Και τον ρώτησαν και του είπαν: Γιατί λοιπόν βαπτίζεις, αν εσύ δεν είσαι ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης;» Επειδή με την κολακεία δεν μπορούσαν να τον παγιδεύσουν, προσπαθούν να τον εκφοβίσουν με πιο σκληρά και επικριτικά λόγια, προκειμένου να πει αυτό που ήθελαν και να ομολογήσει τον εαυτό του ως Χριστό, λέγοντας: «Γιατί λοιπόν βαπτίζεις;», δηλαδή ποιος σου έδωσε τόσο μεγάλη εξουσία; Όπως δε προκύπτει από αυτά τα λόγια, αποδεικνύεται ότι άλλον νόμιζαν πως είναι ο Χριστός και άλλον ο προσδοκώμενος προφήτης.