Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:27

Άνδρες Ισραηλίτες και όσοι φοβάστε τον Θεό, ακούστε. Ο Θεός εξέλεξε τους πατέρες σας, και ύψωσε τον λαό όταν ζούσε ως πάροικος στην Αίγυπτο, και με υψωμένο βραχίονα τούς έβγαλε από εκεί· και επί σαράντα περίπου χρόνια τούς υπέμεινε και τούς φρόντιζε στην έρημο. Και, αφού κατέβαλε επτά έθνη στη γη Χαναάν, τους έδωσε ως κληρονομία τη γη τους. Και ύστερα από αυτά, επί περίπου τετρακόσια πενήντα χρόνια, τους έδωσε κριτές, έως τον προφήτη Σαμουήλ. Έπειτα ζήτησαν βασιλιά, και ο Θεός τους έδωσε τον Σαούλ, τον γιο του Κεις, άνδρα από τη φυλή Βενιαμίν, για σαράντα χρόνια. Και αφού τον απομάκρυνε, ανέδειξε αντί γι’ αυτόν τον Δαβίδ ως βασιλιά, για τον οποίο και έδωσε αυτή τη μαρτυρία: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα εκτελέσει όλα τα θελήματά μου». Από το σπέρμα αυτού ο Θεός, σύμφωνα με την επαγγελία, έφερε στον Ισραήλ σωτηρία, αφού ο Ιωάννης είχε προηγουμένως κηρύξει, πριν από την εμφάνισή του, βάπτισμα μετανοίας σε όλο τον Ισραήλ. Και όταν ο Ιωάννης ολοκλήρωνε τον δρόμο του, έλεγε: «Ποιον υποθέτετε ότι είμαι; Δεν είμαι εγώ· αλλά ιδού, έρχεται ύστερα από μένα Εκείνος, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το υπόδημα των ποδιών». Άνδρες αδελφοί, υιοί του γένους του Αβραάμ, και όσοι από σας φοβάστε τον Θεό, σε σας στάλθηκε ο λόγος αυτής της σωτηρίας. Διότι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ και οι άρχοντές τους, επειδή δεν τον γνώρισαν, αλλά και μη κατανοώντας τις φωνές των προφητών που διαβάζονται κάθε Σάββατο, τον καταδίκασαν και έτσι τις εκπλήρωσαν. Και, αν και δεν βρήκαν σε αυτόν καμιά αιτία θανάτου, ζήτησαν από τον Πιλάτο να θανατωθεί. Και όταν εκπλήρωσαν όλα όσα είχαν γραφεί γι’ αυτόν, τον κατέβασαν από το ξύλο και τον έθεσαν σε μνημείο. Ο Θεός όμως τον ανέστησε από τους νεκρούς. Και παρουσιάστηκε επί πολλές ημέρες σε εκείνους που είχαν ανεβεί μαζί του από τη Γαλιλαία στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι έγιναν μάρτυρές του προς τον λαό, καθώς και προς τους μαθητές του και τους αποστόλους, ενώ μετά την ανάστασή του εμφανιζόταν επί σαράντα ημέρες και τους μιλούσε για όσα αφορούν τη βασιλεία των ουρανών. Αυτοί και σε σας ευαγγελίστηκαν, και σε μας επίσης ευαγγελίζονται, την επαγγελία που είχε δοθεί προς τους πατέρες, ότι δηλαδή αυτήν ο Θεός την εκπλήρωσε στα τέκνα τους, σε μας, αναστήσας τον Ιησού, καθώς και στον ψαλμό έχει γραφεί: «Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα».

Ότι δε το Πνεύμα παρομοιάζεται με τη φύση του πυρός, σε πληροφορεί λέγοντας στα πλήθη των Ιουδαίων και ο μακάριος Βαπτιστής: «Εγώ βαπτίζω με νερό, αλλά ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος έρχεται πίσω μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του.» Είπε δε ότι: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ.» Διότι δεν έχουμε βαπτιστεί σε αισθητό πυρ, αλλά εν Αγίω Πνεύματι, το οποίο δίκην πυρός κατατήκει τον μολυσμό στις ψυχές· γι' αυτό άλλωστε έχει γραφτεί για τον Χριστό ότι: «Ιδού, αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθίσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας, όπως το ασήμι και το χρυσάφι.» Άσβεστο λοιπόν είναι το πυρ του θυσιαστηρίου. Διότι παρέμεινε στον Χριστό το Άγιο Πνεύμα, καίτοι εκ φύσεως ενυπάρχει σε αυτόν, καθόσον νοείται και είναι Θεός. Είπε δε και ο νόμος ότι το πυρ αποτελεί ίδιον του θυσιαστηρίου. Διότι, έστω κι αν ο Μονογενής έγινε άνθρωπος, και, σύμφωνα με το σχήμα που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση, λέγεται ότι έχει έλθει σε μέθεξη του Πνεύματος· εντούτοις το Πνεύμα είναι δικό του και βρίσκεται μέσα του, και είναι αληθώς ίδιόν του.

ΙΙΙ. Του ίδιου αγίου Κυρίλλου από την πρώτη ομιλία με θέμα ότι δεν πρέπει να αποκαλούμε τον Χριστό άνθρωπο θεοφόρο, αλλά Θεό που ενανθρώπησε. Μέγας ήταν όντως ο μακάριος Μωυσής· διότι άκουσε τον Θεό να λέει «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου»· αλλά ήταν πιστός ως υπηρέτης σε οίκο· αξιοθαύμαστος ήταν ο προφήτης Σαμουήλ, αλλά συγκαταλεγόταν σε «εκείνους που επικαλούνται» τον Θεό των όλων· άγιοι έγιναν οι μακάριοι προφήτες, όμως ομολογούν το μέτρο της δουλείας τους, και εκπλήρωναν τη διακονία που αρμόζει σε υπηρέτες, μεταφέροντας τους άνωθεν και προερχόμενους από τον Θεό λόγους στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους· διότι διαρκώς αναφωνούν: Αυτά λέει ο Κύριος· είπε εξάλλου κάπου και ο ίδιος ο Χριστός για τον μακάριο Βαπτιστή: «Ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή»· αυτός όμως, μολονότι σύμφωνα με την αψευδή φωνή του Σωτήρα έλαβε δικαίως την ανώτερη θέση, δεν αγνόησε την υπεροχή του Κυρίου, ομολόγησε τον Δεσπότη, και παραχώρησε τα πρωτεία στη δόξα του Χριστού· διότι είπε ξεκάθαρα: «Αυτός ήταν για τον οποίο εγώ είπα: Πίσω μου έρχεται άνδρας, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του».

Ο Ιωάννης, όμως, αναγνωρίζοντάς τον με το διορατικό πνεύμα καθώς πλησίαζε, έλεγε προς τα πλήθη: «Ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος, αν και έρχεται μετά από εμένα» ως προς τη σαρκική γέννηση και τη φανέρωση, «υπήρχε πριν από εμένα» ως Θεός και Λόγος του Θεού και Υιός, γεννημένος από τον Θεό Πατέρα προ των αιώνων, και φέροντας τώρα μέσα του όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά, «του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του». Και υπόδημα του Λόγου του Θεού τι άλλο είναι, παρά βεβαίως η σάρκα, την οποία φόρεσε για χάρη μας; Το δε λουρί του υποδήματος είναι ο τρόπος της ένωσης της θεότητας και της σάρκας, τον οποίο, επειδή είναι απόρρητος, δεν είναι ικανός να λύσει και να διασαφηνίσει ούτε καν αυτός, ο ανώτερος ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες. «Αυτός», λέει, «θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά», δηλαδή με τη φωτιστική και την κολαστική, καθώς καθένας θα λάβει το ανάλογο σύμφωνα με την αξία της δικής του διαθέσεως. Όλοι εμείς είμαστε δικό του λογικό χωράφι· αυτός κρατά για τέτοιου είδους χωράφι «το φτυάρι στο χέρι του», δηλαδή τις λειτουργικές δυνάμεις και τους αγγέλους που υπηρετούν στη μέλλουσα κρίση και διαχωρίζουν τα ζιζάνια από το σιτάρι· ως χέρι δε, να εννοήσεις την εξουσία. «

Ο νόμος κατηγορεί, και οι προφήτες κατηγορούν· κατηγορεί και ο θάνατος. Αλλά η χάρις είναι η συγχώρηση που τα λύνει όλα, η άφεση. Γι' αυτό φώναζε: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Ονόμασε το Πνεύμα πυρ, για να μάθεις τη δύναμή του. Γιατί το ονόμασε πυρ; Θέλω, μέσα από γνώριμες λέξεις, να παραστήσω τα νοήματα που υπερβαίνουν τη διάνοιά σου, ότι, όπως το πυρ κατακαίει τα αγκάθια, έτσι και το Πνεύμα, όταν έλθει, εξαλείφει τα αμαρτήματα, και όπως το πυρ μετατρέπει τη μεταλλοφόρο γη σε χρυσό, έτσι και το Πνεύμα, όταν εισέρχεται στο βάπτισμα και στην κολυμβήθρα του ύδατος, κάνει τον μοιχό δίκαιο, τον ληστή τον καθιστά υιό του Θεού. Και μη μου πεις, πώς· επειδή κι εγώ σε ρωτώ: «Πώς το πυρ παίρνοντας το χώμα το κάνει χρυσό;» Και δεν ξέρεις να απαντήσεις. Υποχωρείς μπροστά στην τέχνη ενός συνδούλου σου, και δεν υποχωρείς στη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Το πυρ και από το χώμα φτιάχνει χρυσό, και πάλι έναν σκουριασμένο ανδριάντα τον λιώνει, τον αποκαθαίρει, και τον κάνει καθαρό, έτσι και το Άγιο Πνεύμα, και από κατηχουμένους δημιουργεί πιστούς, και τον αμαρτωλό πιστό τον καθιστά δίκαιο. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές ανανέωσε στα έγκατά μου». Ανάμεσά σας όμως στέκεται εκείνος του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί του υποδήματός του.

Δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του. Το ότι, εξάλλου, ούτε η φράση «βρέθηκε μπροστά μου» αναφέρεται στην έλευσή Του στην ύπαρξη, είναι φανερό από τα όσα ακολουθούν. Διότι, εάν ήθελε να πει αυτό, θα ήταν περιττή η προσθήκη της φράσης «επειδή υπήρχε πριν από εμένα». Ποιος, άλλωστε, είναι τόσο ανόητος και άμυαλος, ώστε να αγνοεί ότι εκείνος που ήλθε στην ύπαρξη πριν από αυτόν, ήταν προγενέστερός του; Εάν δηλαδή αναφερόταν στην προαιώνια ύπαρξη, το νόημα δεν είναι τίποτε άλλο παρά ότι «Εκείνος που έρχεται οπίσω μου, δημιουργήθηκε πριν από εμένα». Εξάλλου, κάτι τέτοιο είναι και ακατανόητο, και η αιτιολογία έχει παρατεθεί εντελώς άσκοπα. Αντιθέτως, εάν ήθελε να δηλώσει αυτό, θα έπρεπε να πει ότι «Εκείνος που έρχεται οπίσω μου, υπήρχε πριν από εμένα, επειδή δημιουργήθηκε πριν από εμένα».

Επειδή, δηλαδή, δεν μπόρεσαν να τον παγιδεύσουν με την κολακεία, περίμεναν ότι μέσω της κατηγορίας θα μπορούσαν να τον εξαναγκάσουν να πει αυτό που δεν ήταν· αλλά δεν τα κατάφεραν. Ω της ανοησίας! Ω της αλαζονείας και της άκαιρης περιέργειας! Σταλθήκατε για να πληροφορηθείτε από αυτόν ποιος είναι και από πού προέρχεται, όχι για να του επιβάλετε και νόμους. Διότι αυτή η συμπεριφορά έδειχνε πάλι ανθρώπους που τον εξανάγκαζαν να ομολογήσει τον εαυτό του ως τον Χριστό. Αλλά όμως, ούτε και τώρα αγανακτεί, ούτε τους λέει κάτι τέτοιο, όπως θα ήταν φυσικό: Εσείς μου δίνετε διαταγές και μου νομοθετείτε; Αντιθέτως, επιδεικνύει πάλι πολλή επιείκεια. Διότι, εγώ μεν, λέει, βαπτίζω με νερό· ανάμεσά σας όμως στέκεται εκείνος, τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε. Αυτός είναι εκείνος που έρχεται οπίσω μου, ο οποίος στάθηκε ανώτερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος.

Επομένως, ούτε ο Ιωάννης θα παραχωρούσε αυτή τη μαρτυρία στον Χριστό, εάν Εκείνος δεν ήταν Θεός. Διότι, έστω και αν την αποποιήθηκε από τον εαυτό του επειδή ήταν ανώτερη από τη δική του φύση, δεν θα την απέδιδε πάλι σε κάποια άλλη, κατώτερη φύση. «Ανάμεσά σας στέκεται κάποιος, τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε». Αυτό το είπε, επειδή ήταν φυσικό να έχει αναμειχθεί και Εκείνος με τον λαό ως ένας από τους πολλούς, εφόσον παντού δίδασκε την ταπεινοφροσύνη και την αποφυγή της έπαρσης. Ως γνώση δε εδώ, εννοεί την ακριβή γνώση· δηλαδή, το ποιος είναι και από πού προέρχεται. Τη δε φράση «Αυτός που έρχεται οπίσω μου», την επαναλαμβάνει συνεχώς, σαν να λέει σχεδόν: μην νομίσετε ότι τα πάντα εξαντλούνται στο δικό μου βάπτισμα. Διότι, αν αυτό ήταν τέλειο, δεν θα ερχόταν άλλος μετά από εμένα για να προσφέρει ένα άλλο· αντίθετα, αυτό αποτελεί προετοιμασία και προοδοιπορία για εκείνο.

δ'. Αυτός μεν λοιπόν λέγει ότι δεν είναι άξιος ούτε το λουρί του υποδήματος να λύσει. Οι εχθροί όμως της αλήθειας κατελήφθησαν από τόση μανία, ώστε να λέγουν ότι οι ίδιοι είναι άξιοι να Τον γνωρίζουν, όπως ακριβώς ο Ίδιος γνωρίζει τον εαυτό Του. Τι είναι χειρότερο από αυτή την παραφροσύνη; Τι πιο μανιώδες από αυτή την αλαζονεία; Ορθά έλεγε κάποιος σοφός ότι αρχή της υπερηφάνειας είναι το να μη γνωρίζει κανείς τον Κύριο. Δεν θα είχε κατακρημνιστεί και δεν θα είχε γίνει διάβολος ο διάβολος, ενώ προηγουμένως δεν ήταν διάβολος, εάν δεν είχε νοσήσει από αυτή τη νόσο. Αυτό τον απέβαλε από εκείνη την παρρησία, αυτό τον έστειλε στη γέεννα, αυτό έγινε για εκείνον η αιτία όλων των κακών. Διότι είναι ικανό από μόνο του να διαφθείρει κάθε αρετή της ψυχής, είτε συναντήσει ελεημοσύνη, είτε προσευχή, είτε νηστεία, είτε οτιδήποτε άλλο. Διότι αυτό που θεωρείται υψηλό στους ανθρώπους, λέγει, είναι ακάθαρτο ενώπιον του Κυρίου.

Διότι για αυτόν εκείνος είπε ότι: «Δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του»· και, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου»· και, «Αυτός είναι ο Υιός του Θεού»· και, «Εκείνος που έρχεται από άνωθεν είναι υπεράνω όλων»· και ότι «Το πτύον είναι στο χέρι του, και θα διακαθαρίσει το αλώνι του». Ώστε, αν είχαν πιστέψει σε εκείνον, τίποτε δεν θα τους εμπόδιζε να γνωρίζουν με ποια εξουσία τα κάνει αυτά. Έπειτα, επειδή με δόλο έλεγαν, «Δεν γνωρίζουμε», δεν είπε, «Ούτε εγώ γνωρίζω»· αλλά τι; «Ούτε εγώ σας λέω». Διότι, αν μεν αγνοούσαν, θα έπρεπε να διδαχθούν· επειδή όμως ενεργούσαν με δόλο, ευλόγως δεν τους απαντά τίποτε. Και πώς δεν είπαν ότι το βάπτισμα προέρχεται «Από τους ανθρώπους»; Διότι φοβούνταν τα πλήθη, λέγει. Είδες διεστραμμένη καρδιά;

«Σαούλ, αδελφέ, ο Κύριος Ιησούς, που σου εμφανίστηκε στον δρόμο, με απέστειλε για να αναβλέψεις και να πληρωθείς με Πνεύμα Άγιο». Τίνος τη δύναμη ευχόταν ο Παύλος για τον εαυτό του; «Πολύ ευχαρίστως», λέει, «θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, για να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Ποιον ικέτευαν ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης για την τιμωρία των Σαμαρειτών; «Κύριε», λένε, «θέλεις να ζητήσουμε να κατέβει φωτιά από τον ουρανό και να τους καταστρέψει;» Και ο χορός των αγγέλων τι διακήρυττε στους ανθρώπους γι' αυτόν; «Αυτός», λέει, «θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Αλλά και αυτά υπολείπονται της αξίας Του. Διότι δεν υπάρχει ύμνος που να εξυψώνει επαρκώς τον Υιό, ούτε που να μπορεί να σταθεί ίσος απέναντί Του, αλλά σε όποιο ύψος εγκωμίων και αν ανέλθεις, όση δόξα και αν επινοήσεις με τα λόγια, νικημένος θα αναφωνήσεις μαζί με τον Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει προσφέρει;» Αν όμως, Άρειε, η λέξη «άκτιστος» είναι έκφραση που εξυψώνει τον Υιό πάνω από την τιμή που Του αναλογεί, τότε θα πρέπει να Του φωνάζεις τα λόγια του Δαβίδ παραλλαγμένα: «Κύριε, αν σε ονομάσω άκτιστο, τι θα μου ανταποδώσεις, αφού σε τίμησα με τιμή μεγαλύτερη από Εσένα;» Αλλά ο Ιωάννης θα τους αντικρούσει λέγοντας: «Μωροί και τυφλοί, δεν είμαστε ικανοί να λύσουμε ούτε τον ιμάντα του υποδήματός Του».

Και ίσως το βρέφος σκιρτά με αγαλλίαση, επειγόμενο, αν είναι δυνατόν, να προλάβει την προθεσμία της φύσης. Είδε παρούσα τη μητέρα του Δεσπότη· δυσφορεί μέσα στη φυλακή της κοιλιάς, σκιρτά με αγαλλίαση· και επειδή δεν μπορεί ακόμη να μιλήσει, ούτε έχει γλώσσα ικανή να αρθρώσει λόγο, ούτε το στόμα του εξυπηρετεί την προθυμία του, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της μητέρας του και προφητεύει, και μιλάει μεν η Ελισάβετ, ο Ιωάννης όμως από την κοιλιά υπαγορεύει τα λόγια. Δεν είναι λοιπόν δικαίως και περισσότερο από προφήτης; Υπάρχει και άλλος λόγος, για τον οποίο είναι περισσότερο από προφήτης. Οι προφήτες προέλεγαν το μέλλον και επιθυμούσαν να δουν αυτό που προέβλεπαν με την ψυχή τους. Γι' αυτό αναφωνούσαν: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου. Γι' αυτό και ο Κύριος είπε γι' αυτούς: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και να ακούσουν αυτά που ακούτε· και δεν τα είδαν, ούτε τα άκουσαν. Οι προφήτες, λοιπόν, προλέγουν το μέλλον· ο Ιωάννης όμως υποδεικνύει και εκείνον που έχει προφητευθεί. Προλέγει το μέλλον από την κοιλιά, και αργότερα λέει: Εκείνος του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του, στέκεται ανάμεσά σας. Πώς τον υποδεικνύει; Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτός, λοιπόν, ως προφήτης και περισσότερο από προφήτης, δεν ανέχθηκε την άσεμνη συμβίωση, αλλά μιλά με παρρησία υπέρ της σωφροσύνης.

Άλλοι πάλι, εκτός από αυτούς, θεώρησαν ως υπόδημα όχι απλώς τη σάρκα, αλλά την ίδια τη σάρκωση και την ενανθρώπηση, και ως ιμάντα όχι την ένωση των φύσεων, αλλά τον σύνδεσμο των όσων γύρω από τη σάρκωση και την ενανθρώπηση είναι ανεξήγητα και υπερβαίνουν τους ανθρώπινους λογισμούς. Την επίλυση και αποσαφήνιση αυτών, όχι μόνο δεν πρέπει μερικοί από τους πολλούς να την αναλαμβάνουν αυθαίρετα και να την περιεργάζονται, αλλά πρέπει να γνωρίζουν με ακρίβεια και τούτο, ότι ούτε σε αυτούς που, όπως ο Ιωάννης, κατέχουν το υψηλό και υπερβατικό επίπεδο στην πράξη και στη θεωρία, βεβαιότατα ούτε καν σε αυτούς δεν θα μπορούσε να γίνει γνωστό το κρυφό και δυσκατάληπτο βάθος εκείνων των άρρητων μυστηρίων. Διότι ο ίδιος, ο μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες, ομολογώντας ότι δεν δύναται να λύσει τον ιμάντα, φανερώνει ότι ούτε ο ίδιος δεν θα ήταν ικανός να επιλύσει τέτοιου είδους απορίες. Ποια είναι όμως αυτά;

Γι' αυτό ούτε ρωτούν αν αυτός είναι ο Χριστός, αλλά «Εσύ ποιος είσαι;», σαν να λέγουν: Ποιος είσαι εσύ που επιχειρείς ένα τόσο μεγάλο έργο, το να βαπτίζεις και να καθαρίζεις αυτούς που εξομολογούνται; Διότι μου φαίνεται πως οι Ιουδαίοι δεν ήθελαν να θεωρηθεί ούτε ο Ιωάννης από τους πολλούς ως ο Χριστός, αλλά από φθόνο και κακία τον ρωτούν: «Εσύ ποιος είσαι;» Καταραμένοι λοιπόν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι, ενώ τον υποδέχονται όταν βαπτίζει, μετά το βάπτισμά τους δείχνουν αχαριστία, όντως γεννήματα εχιδνών. «Τους αποκρίθηκε ο Ιωάννης λέγοντας: Εγώ βαπτίζω με νερό· ανάμεσά σας όμως στέκεται αυτός, τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε· αυτός είναι που έρχεται πίσω μου, ο οποίος υπήρχε πριν από εμένα, και του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος.» Δες και την πραότητα του αγίου, καθώς και την αλήθεια· την μεν πραότητα, διότι δεν τους λέει τίποτε το σκληρό, αν και ήταν προκλητικοί· την δε αλήθεια, διότι είναι μάρτυρας της δόξας του Χριστού με πολλή παρρησία· και δεν αποκρύπτει τη δόξα του Κυρίου περιποιώντας δόξα στον εαυτό του, αλλά ομολογεί ότι: Εγώ μεν τελώ ένα ταπεινό βάπτισμα· διότι γίνεται μόνο με νερό και δεν παρέχει άφεση αμαρτιών, αλλά προπαρασκευάζει τους ανθρώπους για να δεχθούν το πνευματικό βάπτισμα, αυτό που δωρίζει την άφεση των αμαρτιών. «Ανάμεσά σας όμως στέκεται αυτός, τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε·» διότι ο Κύριος, όντας αναμεμειγμένος με το πλήθος, αγνοείτο ποιος ήταν και από πού.

Ίσως, βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι και με άλλον τρόπο στεκόταν ανάμεσα στους Φαρισαίους ο Κύριος, αλλά τον αγνοούσαν. Επειδή, δηλαδή, αυτοί νόμιζαν ότι μελετούσαν με ακρίβεια τις Γραφές, και σε αυτές εξαγγελλόταν ο Κύριος, βρισκόταν ανάμεσά τους, δηλαδή, μέσα στις καρδιές τους, αλλά τον αγνοούσαν, επειδή δεν κατανοούσαν τις Γραφές, έστω κι αν τις είχαν στις καρδιές τους. Μήπως, επίσης, επειδή ο Κύριος ήταν μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, στεκόταν ανάμεσα στους Φαρισαίους, θέλοντας να τους συμφιλιώσει με τον Θεό, αλλά αυτοί τον αγνοούσαν; Και συνεχώς παραθέτει το: «Αυτός που έρχεται πίσω μου», δείχνοντας ότι το δικό του βάπτισμα δεν παρέχει την τελειότητα, αλλά προετοιμάζει τον δρόμο για το πνευματικό βάπτισμα. Το δε «στάθηκε πιο μπροστά από εμένα», αντί του, είναι πιο τιμημένος, πιο ένδοξος, και μάλιστα τόσο πολύ, ώστε ούτε μεταξύ των τελευταίων δούλων του δεν αξίζω να συγκαταλέγομαι εγώ· διότι το να λύσει κανείς τα υποδήματα είναι έργο της πιο ταπεινής διακονίας. Γνωρίζω δε ότι έχω διαβάσει σε κάποιον από τους αγίους μια τέτοια εξήγηση: Το υπόδημα παντού εκλαμβάνεται ως η σάρκα των αμαρτωλών, η οποία υπόκειται στη φθορά, ενώ ο ιμάντας, δηλαδή το λουρί, ως ο δεσμός των αμαρτιών.

Αυτή η θυσία είναι του τάδε, αντί του: Ο τάδε την προσέφερε. Έτσι, λοιπόν, και ο Κύριος ονομάζεται αμνός του Θεού, επειδή ο Θεός και Πατέρας, λόγω της αγάπης του προς εμάς, τον παρέδωσε σε σφαγή υπέρ ημών. Και δεν είπε, αυτός που σήκωσε την αμαρτία, αλλά «αυτός που σηκώνει»· διότι καθημερινά σηκώνει τις αμαρτίες μας, άλλες μεν μέσω του βαπτίσματος, άλλες δε μέσω της μετάνοιας. Και οι μεν αμνοί που θυσιάζονταν στην Παλαιά Διαθήκη δεν εξαφάνιζαν εντελώς την αμαρτία κανενός· αυτός όμως σηκώνει την αμαρτία όλου του κόσμου, δηλαδή την εξαφανίζει και την απομακρύνει. Για ποιον λόγο, όμως, δεν είπε «αμαρτίες», αλλά «αμαρτία»; Ίσως επειδή με το να πει «αμαρτία», μίλησε καθολικά, όπως συνηθίζουμε να λέμε ότι αποστάτησε ο άνθρωπος, εννοώντας ότι όλη η ανθρωπότητα αποστάτησε από τον Θεό· έτσι, λοιπόν, και εδώ, λέγοντας «την αμαρτία», υπέδειξε όλες τις αμαρτίες. Ή ίσως, επειδή ο άνθρωπος, αφού παράκουσε τον Θεό, κατακρημνίστηκε στα πάθη, η αμαρτία του κόσμου ήταν η παρακοή, την οποία εξάλειψε ο Κύριος, γινόμενος υπάκουος μέχρι θανάτου, και θεραπεύοντας το αντίθετο με το αντίθετο. «Αυτός είναι για τον οποίο εγώ είπα: Πίσω μου έρχεται ένας άνδρας, ο οποίος έχει βρεθεί μπροστά μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα.» Πιο πάνω, στους απεσταλμένους των Φαρισαίων ο Ιωάννης έλεγε, ότι «Ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος έχει βρεθεί μπροστά μου»· τώρα όμως τον δείχνει και με το δάχτυλο, και τον φανερώνει σε όσους τον αγνοούν.