Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:51

<Μεγαλύτερα από αυτά θα δεις.> Θα γίνεις πιο ασφαλής στην πίστη, λέει, όταν δεις τα μεγαλύτερα από αυτά. Διότι εκείνος που πίστεψε με ένα θαύμα, πώς δεν θα βρεθεί οπωσδήποτε σε καλύτερη κατάσταση μέσω πολλών, και μάλιστα όταν αυτά αποδειχθούν πιο αξιόλογα από όσα ήδη θαύμασε; <Αμήν, αμήν σας λέω, θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου.> Ο λόγος πλέον απευθύνεται κοινά προς όλους, επισφραγίζοντας την πίστη του Ναθαναήλ. Λέγοντας δε ότι θα φανούν άγγελοι να τρέχουν πάνω και κάτω γύρω από τον Υιό του ανθρώπου, δηλαδή να υπηρετούν και να διακονούν τα προστάγματά του για τη σωτηρία εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν, αναφέρει ότι τότε ακριβώς θα αναδειχθεί ότι υπάρχει ως Υιός του Θεού κατά φύση. Διότι οι λογικές δυνάμεις δεν δουλεύουν η μία στην άλλη, αλλά οπωσδήποτε στον Θεό. Και ο λόγος αυτός δεν αναιρεί την υποταγή που υπάρχει μεταξύ των αγγέλων, διότι αυτή δεν θα μπορούσε εύλογα να ονομαστεί δουλεία. Έχουμε άλλωστε ακούσει από τους αγίους Ευαγγελιστές ότι «άγγελοι προσήλθαν» στον Σωτήρα Χριστό «και τον διακονούσαν». <Και την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας, και η μητέρα του Ιησού ήταν εκεί.>

Εάν όμως νομίζετε ότι το "Άνωθεν" πρέπει να εκλαμβάνεται ως "Εξ ουρανού", ας λέγεται αυτή η λέξη και για κάθε άγγελο και λογική δύναμη. Διότι έρχονται προς εμάς από τους ουρανούς εκείνοι που διαμένουν στην άνω πόλη, και αναβαίνουν και καταβαίνουν, όπως λέει κάπου ο Σωτήρας, επί τον Υιό του ανθρώπου. Τι είναι άραγε αυτό που έπεισε τον μακάριο Βαπτιστή να αποδώσει αποκλειστικά και κατ' εξαίρεση μόνο στον Υιό αυτό που είναι έτοιμο να δοθεί ως εξουσία σε πολλούς, και να πει "Ο άνωθεν ερχόμενος", σαν να πρόκειται για έναν μόνο που κατεβαίνει από πάνω; Διότι θα έπρεπε βεβαίως να κάνει κοινό αυτό το αξίωμα και στους άλλους, λέγοντας "Οι άνωθεν ερχόμενοι είναι πάνω από όλους". Αλλά γνωρίζει ότι η φράση αυτή οφείλεται μόνο στον Υιό, ως Εκείνον που έχει βλαστήσει από την ανώτατη ρίζα.

Ότι δε το «Άνωθεν» υποδηλώνει τη γέννηση του Υιού από τον Θεό Πατέρα, θα μας πείσει και ένας σοφός συλλογισμός. Διότι, αν το «Άνωθεν» εκληφθεί τοπικά, δηλώνει προφανώς το «εξ ουρανού», αλλά τότε δεν θα υπήρχε τίποτα το εξαιρετικό στον Υιό σε σχέση με την κατώτερη και υποκείμενη στον Θεό κτίση, αν ερχόταν μόνο εξ ουρανού, επειδή και οι περισσότεροι από τους αγγέλους, όταν αποστέλλονται για διακονία, βαδίζουν προς τα κάτω για να διευθετήσουν ορισμένα επίγεια πράγματα, κατεβαίνοντας άνωθεν και εξ ουρανού. Και μάρτυράς μας είναι ο Σωτήρας όταν λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». Όταν λοιπόν και οι άγγελοι κατεβαίνουν άνωθεν από τον ουρανό, γιατί καυχιέται μάταια ο Χριστός για κάτι σπουδαίο που υπερέχει ολόκληρης της κτίσης, δηλαδή το ότι έρχεται άνωθεν; Αλλά είναι πολύ εύκολο και χωρίς κόπο να αντιληφθεί κανείς ποιος είναι κατά φύση ο Μονογενής, και τι είναι οι άγγελοι που δημιουργήθηκαν από αυτόν. Επομένως, κατ' ανάγκην το «Άνωθεν» δεν σημαίνει για εμάς το κοινό σε όλους γεγονός της κατάβασης εξ ουρανού, αλλά ότι ο Υιός εξέλαμψε από την ανώτατη φύση, η οποία υπερίσταται των πάντων. Συνεπώς, το «Άνωθεν» αναφορικά μόνο με τον Μονογενή δηλώνει την κατά φύση προέλευσή του από τον Θεό και τίποτα άλλο.

Διότι επρόκειτο μέσω του τιμίου σταυρού να πέσει ολοκληρωτικά η τυραννία του διαβόλου, να καταργηθεί ο θάνατος και να αφανιστεί το κράτος της φθοράς, και να απαλλαγεί το ανθρώπινο γένος από εκείνη την αρχαία κατάρα. Αναμενόταν λοιπόν, από φιλανθρωπία και χάρη του Σωτήρος ημών Χριστού, να πάψει να ισχύει το "Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις". Επρόκειτο "κάθε ανομία", σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, "να κλείσει το στόμα της", και να μην κατηγορεί πλέον όσους είχαν υποταχθεί σε αυτήν, και επρόκειτο να αφανιστούν παντελώς σε όλη την οικουμένη όσοι δεν γνώριζαν τον εκ φύσεως αληθινό και μόνο Θεό, οι οποίοι δικαιώθηκαν με την πίστη στον Χριστό, και αναμενόταν λοιπόν να ανοίξει η πύλη του παραδείσου. Επρόκειτο τα επίγεια να ενωθούν με τα επουράνια, και να ανοίξουν οι ουρανοί, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος, και τα τάγματα των αγίων αγγέλων να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου. Έπειτα, πες μου, εφόσον προσδοκούνταν τόσα αγαθά και αναγεννιόταν σε εμάς τόσο λαμπρή ελπίδα μέσω του σωτηρίου σταυρού, πώς δεν έπρεπε Εκείνος που δίψησε τη δική μας σωτηρία, και για τον λόγο αυτό έγινε όμοιος με εμάς χωρίς την αμαρτία, να σπεύδει να δει να φτάνει ήδη αυτός ο τόσο τριπόθητος καιρός; Και πώς δεν όφειλε Εκείνος που δεν γνώριζε κανένα κακό να καταφρονήσει τα όσα στήθηκαν από διαβολική κακουργία, και να σπεύσει μάλλον να έλθει στον τριπόθητο καιρό της τόσο λαμπρής εορτής;

Μτ 18, 10. Επειδή ένα μεγάλο και αναρίθμητο πλήθος δαιμόνων περιφέρεται στο σύμπαν καταστρέφοντας τη ζωή μας με πολύτροπες απάτες, ο Χριστός μάς έστειλε από τον ουρανό παιδαγωγούς, όχι επειδή η ανθρώπινη φύση είναι κατώτερη —κάθε άλλο βέβαια, διότι εκείνοι υπερέχουν πολύ από εμάς και ο λόγος είναι προφανής— αλλά επειδή παρατάσσουν τη δική τους δύναμη απέναντι στις επιβουλές των δαιμόνων και έχουν τη δύναμη να αγωνίζονται υπερασπιζόμενοι τη ζωή μας. Αυτό το κατόρθωσε ο Χριστός για τις ψυχές μας, μαζί με όλα τα άλλα. Στο παρελθόν, όταν εμείς είχαμε εξαχρειωθεί, ο ουρανός είχε κλειστεί, και οι άγγελοι δεν έδιναν καμία σημασία σε εμάς, σαν να αγανακτούσαν μαζί με τον Δεσπότη των πάντων, επειδή είχε υβριστεί. Επειδή όμως ευδόκησε ο Θεός «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», με τον ερχομό Του έφερε κάτω στη γη και τους αγίους αγγέλους και τους κατέστησε προστάτες της ζωής μας. Γι' αυτό και έλεγε: «Θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου». «Του Ανθρώπου», δηλαδή εξαιτίας του ανθρώπου· διότι, ενώ ο ουρανός ήταν κλειστός κατά τους περασμένους καιρούς, μας τον άνοιξε, ώστε για χάρη μας να ανεβοκατεβαίνουν τρέχοντας ως υπηρέτες της οικονομίας που επιτελείται για εμάς μέσω του Χριστού. Αυτό λοιπόν λέει και ο Παύλος: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα;» και τα εξής.

Ματθ. 21, 1-3 Λέει λοιπόν ότι «δύο» είναι οι «μαθητές», δηλαδή οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές, οι οποίοι έγιναν συνεργοί και υπηρέτες του Χριστού για αυτόν τον σκοπό. Ή μπορεί να εννοεί ως καλούς αγγέλους εκείνους που υπηρετούν τον Χριστό για τη δική μας λύτρωση, οι οποίοι «ανεβαίνουν και κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου». Εάν όμως ρωτήσει εκείνος που τους έχει δέσει με τα δεσμά των αμαρτιών, «τι κάνετε;», τότε μη μπορώντας να αντισταθεί στα λόγια του Σωτήρα θα σιωπήσει χωρίς τη θέλησή του, εξαιτίας της υπερβολικής Του δύναμης. Και με αυτό φανερώνεται ότι η κλήση είναι θεϊκή.

Λέει δε ο ευαγγελιστής ότι ο ουρανός άνοιξε, επειδή από παλιά ήταν κλειστός. Διότι είπε ο Χριστός: «Από τώρα θα βλέπετε τον ουρανό ανοιγμένο, και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου.» Επειδή λοιπόν φάνηκε πλέον ότι υπάρχει ένα μόνο ποίμνιο, αυτό που είναι πάνω και αυτό που είναι κάτω, και ένας αρχιποίμενας αναδείχθηκε για όλους, άνοιξε μεν ο ουρανός, και ο επί γης άνθρωπος ενώθηκε με τους αγίους αγγέλους· κατήλθε δε πάλι και το Πνεύμα, σαν σε μια δεύτερη απαρχή του γένους μας· και το δέχθηκε σαν πρώτος ο Χριστός, κατ' οικονομίαν όχι για τον εαυτό του, αλλά για εμάς· διότι σε αυτόν και δι' αυτού έχουμε πλουτίσει με τα πάντα. Σύμφωνα με τη θεία οικονομία, λοιπόν, υπομένει μαζί μας τα ανθρώπινα. Επειδή, πού θα τον δούμε να έχει κενωθεί, καίτοι κατέχει θεϊκά την πληρότητα; Πού έγινε φτωχός μαζί μας, αν δεν συμμορφωθεί με τη δική μας φτώχεια; Ακούστηκε δε η φωνή του Θεού και Πατρός για τον Χριστό κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, ωσάν να προσλάμβανε δι' αυτού και σε αυτόν τον επί γης άνθρωπο: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός.» Διότι ο κατά φύση και αληθινά μονογενής Υιός, όταν έγινε όμοιος με εμάς, ορίζεται ως Υιός του Θεού, όχι δεχόμενος αυτό για τον εαυτό του (διότι ήταν και είναι, όπως είπα, Θεός αληθινός), αλλά για να μεταβιβάσει σε εμάς τη δόξα. Έγινε δηλαδή η απαρχή μας, και πρωτότοκος, και δεύτερος Αδάμ· γι' αυτό λέγεται ότι σε αυτόν έχουν γίνει όλα καινούργια.

4. Και αυτά ας θεωρηθεί ότι τα έχουμε πει πάλι με κάπως πιο αδρές διηγήσεις. Διότι έπρεπε να εξομαλύνουμε αυτό που φαίνεται να είναι δυσχερές στην ιστορία. Μεταφέροντας δε τώρα το προκείμενο προς την πνευματική θεωρία, λέμε πάλι εκείνο, ότι ο νέος και εν πίστει λαός, ο οποίος νοείται ως απαρχή στους αγίους Αποστόλους, βιαζόταν να αποφύγει και να ξεφύγει πολύ από τις οργές εκείνων που διψούσαν για φόνο, εννοώ δηλαδή των Ιουδαίων. Αναχωρώντας δε σαν από πόλη σε πόλη, μνηστευόταν τα πλήθη από τα έθνη, και επιθυμούσε διακαώς να τα συγκεντρώσει στον εαυτό του μέσω της εν Πνεύματι και νοητής κοινωνίας. Όπως ακριβώς βεβαίως και ο Ιακώβ έσπευδε προς τις θυγατέρες του Λάβαν, επειδή τον εκφόβιζε ο Ησαύ, και είχε επιχειρήσει με αγριότητα να τον φονεύσει. Επειδή δε ο εν πίστει λαός αναπαύθηκε στον Χριστό, ο οποίος είναι λίθος εκλεκτός, ακρογωνιαίος, πολύτιμος· διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να κοιμάται κανείς πάνω στον λίθο· μάθαμε ότι δεν θα είναι μόνοι τους στη γη, αλλά θα έχουν συνεργούς και βοηθούς τους αγίους αγγέλους, οι οποίοι θα διατρέχουν προς τα πάνω και προς τα κάτω. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Αμήν, αμήν σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο, και τους αγγέλους του Θεού να αναβαίνουν και να καταβαίνουν επί τον Υιόν του ανθρώπου». Αυτό, νομίζω, είναι η κλίμακα, η προς τα άνω και κάτω διαδρομή των αγίων πνευμάτων, «τα οποία αποστέλλονται για διακονία, προς χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία.»

Και του είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου. Και την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας» και τα εξής, για να δείξει ότι, μετά τις σαράντα ημέρες του πειρασμού και μετά την επιστροφή από αυτόν τον πειρασμό και την πορεία του προς τη Ναζαρέτ και τη Γαλιλαία, όπως ανέφεραν οι άλλοι τρεις ευαγγελιστές, ήλθε και πάλι στον Ιορδάνη· όπως άλλωστε θα αποδειχθεί και από τα λόγια του Ιωάννη, ο οποίος είπε τα εξής όταν τον είδε να έρχεται την επόμενη ημέρα [λέγοντας]: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Και πάλι την άλλη ημέρα, όταν τον είδε να περιπατεί, είπε: «Αυτός είναι για τον οποίο σας είπα, εκείνος που έρχεται πίσω μου βρέθηκε μπροστά μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα»· «Και μαρτύρησε», λέγει, «ο Ιωάννης λέγοντας ότι έχω δει το Πνεύμα να κατεβαίνει με μορφή περιστεράς και να έρχεται πάνω του». Το δε «μαρτύρησε» και το «Αυτός είναι για τον οποίο σας είπα», τα λέγει αναφερόμενος πλέον σε άλλον, παρελθόντα χρόνο, για να δείξει ότι αυτός ο καιρός δεν είναι ο ίδιος με εκείνον τον χρόνο του βαπτίσματος, αλλά άλλος, διαφορετικός από εκείνον.

Κάθε άλλο. Αλλά επειδή ο άνθρωπος δεν μπορούσε πλέον να δεχθεί τα επουράνια και επειδή βρισκόταν σε τέτοια διάσταση με τους αγγέλους, σαν να βρίσκονταν σε εμπόλεμη κατάσταση απέναντί του, έχει γραφτεί ότι ο ουρανός είχε κλειστεί. Γι' αυτό λοιπόν πάλι, όταν από ένα ασύγκριτο πέλαγος φιλανθρωπίας ο Μονογενής Υιός του Ύψιστου Πατέρα έγινε Υιός Ανθρώπου και επανέφερε το δικό του πλάσμα στην αρχική του αξία, λέει: «από τώρα θα δείτε τους ουρανούς ανοιχτούς και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου».

Και όταν επέστρεψε στον Ηρώδη, του είπε: «Όντως αυτός που γεννήθηκε είναι υιός Θεού, βασιλιάς και λυτρωτής όλου του κόσμου». Ο Ηρώδης τότε, οργισμένος, του είπε: «Εσύ μαρτυρείς για αυτόν ενόρκως;» Και ο εκατόνταρχος Λογγίνος είπε επαναλαμβάνοντας: «Αληθώς είναι υιός Θεού και λυτρωτής του κόσμου». Είπε τότε ο Ηρώδης προς τον Λογγίνο: «Ποια δύναμη είδες να επιτελείται από αυτόν και λες αυτά, και νομίζεις ότι αυτός είναι υιός Θεού;» Ο δε άγιος του Θεού Λογγίνος είπε προς τον Ηρώδη: «Ενώ πήγαινα στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας και συλλογιζόμουν μέσα μου ποιος άραγε να είναι αυτός που γεννήθηκε, ιδού, στον δρόμο ξαφνικά με περιέλουσε ένα μεγάλο φως και βρέθηκα σαν σε έκσταση, και βρέθηκα στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, και έβλεπα τους ουρανούς ανοιγμένους και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στο νήπιο και να το προσκυνούν, και το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει σε αυτό, και δύναμη και δόξα να το επισκιάζει, και εγώ κατάλαβα και πείστηκα και πίστεψα ότι ο Χριστός είναι όντως υιός Θεού και λυτρωτής του κόσμου». Ο δε βασιλιάς Ηρώδης είπε προς τον Λογγίνο: «Το μισό του βασιλείου μου σου δίνω, εάν μου τον παραδώσεις στα χέρια μου».

Αυτό δε το παράδοξο θέαμα μπορεί να το διαπιστώσει κανείς σε εκείνους που διακατέχονται από σφοδρή επιθυμία. Και από πού γίνεται φανερό ότι ανέβαιναν και κατέβαιναν; Άκουσε τον Ίδιο που λέει: «Από τώρα θα δείτε τους ουρανούς ανοιχτούς, και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου»· διότι τέτοια είναι η συνήθεια όσων αγαπούν σφοδρά· δεν περιμένουν ούτε καν τον κατάλληλο χρόνο, αλλά από την αγαλλίασή τους προτρέχουν της προθεσμίας. Γι' αυτό κατεβαίνουν, επειδή βιάζονται να δουν εκείνο το νέο και παράδοξο θέαμα, άνθρωπο δηλαδή να εμφανίζεται στον ουρανό· γι' αυτό παντού παρίστανται άγγελοι, και όταν γεννιόταν, και όταν ανασταινόταν, και σήμερα που ανήλθε.

Αυτό δεν είναι φανερό μόνο από τούτο, αλλά και από όσα ακολουθούν. Διότι στον μεν Πέτρο ο Χριστός δεν πρόσθεσε τίποτα αργότερα, αλλά, θεωρώντας ότι η πίστη του ήταν πλέον ολοκληρωμένη, είπε ότι θα οικοδομήσει την Εκκλησία πάνω στη δική του ομολογία. Εδώ όμως δεν έπραξε κάτι τέτοιο, αλλά το αντίθετο. Επειδή δηλαδή έλειπε κάτι πολύ σπουδαίο και το ανώτερο μέρος από την ομολογία, πρόσθεσε τα υπόλοιπα. Διότι τι λέει; «Αμήν, αμήν σας λέγω· από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». Βλέπεις πώς τον εξυψώνει σιγά σιγά από τη γη και τον κάνει να μην τον φαντάζεται πλέον ως έναν απλό άνθρωπο; Διότι εκείνος, τον οποίο διακονούν άγγελοι και πάνω στον οποίο ανεβαίνουν και κατεβαίνουν άγγελοι, πώς θα μπορούσε να είναι απλώς άνθρωπος; Γι' αυτό είπε: «Μεγαλύτερα από αυτά θα δεις»· και για να το αποδείξει αυτό, αναφέρθηκε στη διακονία των αγγέλων. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Σου φάνηκε μεγάλο αυτό, ω Ναθαναήλ, του λέει, και γι' αυτό με ομολόγησες βασιλιά του Ισραήλ· τι θα πεις λοιπόν, όταν δεις τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω σε μένα; Μέσα από αυτά προσπαθεί να τον πείσει να τον ομολογήσει Δεσπότη και των αγγέλων.

Γι' αυτό και, ελέγχοντάς τους, έλεγε: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους;» Και γιατί άραγε στον Ναθαναήλ, για τον οποίο μάλιστα έδωσε μαρτυρία αληθείας, δεν συζήτησε για αυτά τα ζητήματα, ούτε επεξέτεινε τον λόγο του επί μακρόν; Διότι ούτε εκείνος προσήλθε με τόση προθυμία. Επειδή τούτος εδώ (ο Νικόδημος) το είχε θέσει ως έργο του, και τον χρόνο που οι άλλοι τον είχαν για ανάπαυση, αυτός τον έκανε χρόνο ακροάσεως. Εκείνος, αντίθετα, ήρθε επειδή πείστηκε από άλλον· όμως, ούτε εκείνον τον παρέβλεψε· διότι προς εκείνον λέει: «Από τώρα θα δείτε τους ουρανούς ανοιγμένους, και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν». Σε τούτον όμως δεν είπε τίποτε από αυτά, αλλά συζητά για τη θεία οικονομία και για την αιώνια ζωή, μιλώντας διαφορετικά στον καθένα ανάλογα με την υποκείμενη προαίρεσή του. Διότι σε εκείνον, επειδή γνώριζε τα λόγια των προφητών και δεν ήταν τόσο δειλός, αρκούσε να ακούσει μόνο αυτά· σε τούτον όμως, επειδή κατεχόταν ακόμη από δειλία, δεν του αποκάλυψε τα πάντα με σαφήνεια, αλλά συντάραξε τη σκέψη του, ώστε να αποβάλει τον φόβο με φόβο, λέγοντας ότι όποιος δεν πιστεύει κατακρίνεται, και ότι η απιστία προέρχεται από πονηρή συνείδηση.

Αλλά όταν έλθει εν τη δόξη αυτού ο Υιός του Ανθρώπου, «ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του» σύμφωνα με τον άγιο Μαλαχία; Με πολλούς τρόπους δε ο Δεσπότης ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου: «Θα δουν», λέει, «τον υιό του ανθρώπου μετά δυνάμεως και δόξης πολλής»· και: «Από τώρα θα δείτε τον υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού»· και: «Από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον υιό του ανθρώπου». «Έχει δε και εξουσία να κάνει κρίση· και το ότι είναι υιός ανθρώπου, μην το απορείτε αυτό». Και γενικά άπειρες φορές θα τον έβρισκε κανείς να ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, και θεωρώ άξιο να ερευνήσουμε ποιου ανθρώπου είναι υιός, εφόσον το αναφέρει συχνά. Διότι δεν αποκαλεί βέβαια τον Πατέρα και Θεό άνθρωπο, μη γένοιτο· επειδή έχουμε ακούσει ότι ο Θεός κατέχει τα ονόματα Θεός και Κύριος και παντοκράτορας και παντεπόπτης και κάποια άλλα αξιοθαύμαστα, άνθρωπος όμως πουθενά. Αλλά ούτε πάλι αποκαλεί άνθρωπο τον δίκαιο και μνήστορα Ιωσήφ, ονομάζοντας τον εαυτό του υιό του, εφόσον ούτε δικός του υιός είναι.

Και: «Από τώρα», λέει ο Κύριος, «θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου»· και: «Όταν έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του»· και ότι «θα αποστείλει» «ο Υιός του ανθρώπου» «τους αγγέλους του» και «θα συγκεντρώσουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους».

Διότι γεννήθηκε με την ευδοκία του Πατρός· «διότι Πνεύμα Άγιο», λέει ο άγγελος, «θα επέλθει σε σένα», και έπειτα· «και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». (Εβρ. 1,6) «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο», αυτό σημαίνει, όταν ευδόκησε να εμφανιστεί με σάρκα ο «πρωτότοκος» Υιός του σε αυτούς που κατοικούν «την οικουμένη»· διότι λέει· «και προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν», και· «από τώρα θα δείτε τους αγγέλους και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». (Εβρ. 1,13) Προσέφερε λοιπόν την απαρχή της δικής μας φύσης στον Πατέρα, και ο Πατέρας θαύμασε αυτό το δώρο, τόσο λόγω της αξίας εκείνου που το προσέφερε όσο και λόγω του αμώμου εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε να το δεχθεί με τα ίδια του τα χέρια και να θέσει το δώρο δίπλα του και να πει· «κάθισε στα δεξιά μου». (Εβρ. 2,6-9) Για ποιο λόγο παραθέτει τώρα το «τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι;»; Επειδή φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό του· διότι από τη μία, αποδεικνύει τον Χριστό ανώτερο από τους αγγέλους, από την άλλη όμως αναφέρει ότι «έγινε για λίγο κατώτερος» από αυτούς. Γι' αυτό το παραθέτει, για να επιλύσει τη φαινομενική αντίθεση.

Διότι ο Φίλιππος μίλησε στον Ναθαναήλ ιδιαιτέρως και χωρίς να είναι κανένας παρών κάτω από τη συκιά, πράγματα που ο Χριστός γνώριζε, έστω και αν δεν ήταν παρών· γι' αυτό και λέει: «Σε είδα όταν ήσουν κάτω από τη συκιά». Και πριν καν τον πλησιάσει ο Φίλιππος, ο Κύριος μίλησε για τον Ναθαναήλ, για να μην υποπτευθεί κανείς ότι ο Φίλιππος του είπε για τη συκιά και για τα άλλα που συζήτησε με τον Ναθαναήλ. Επομένως ο Ναθαναήλ, επειδή αναγνώρισε τον Κύριο, Τον ομολόγησε Υιό του Θεού. Διότι, άκου τι λέει: «Αποκρίθηκε ο Ναθαναήλ και Του λέει: Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Επειδή σου είπα ότι σε είδα κάτω από τη συκιά, πιστεύεις· θα δεις μεγαλύτερα από αυτά. Και του λέει: Αμήν, αμήν σας λέω, από τώρα και στο εξής θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο, και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». Η προφητεία έχει τεράστια δύναμη για να ελκύσει κάποιους στην πίστη, και διαθέτει μεγαλύτερη δύναμη από τα θαύματα.

Διότι τα μεν θαύματα μπορούν κατά φαντασίαν και οι δαίμονες να τα υποκριθούν. Την πρόγνωση όμως των μελλόντων και την προφητεία κανείς δεν την κατέχει με ακρίβεια, ούτε άγγελος, και πολύ περισσότερο ούτε οι δαίμονες. Γι' αυτό και ο Κύριος προσέλκυσε τον Ναθαναήλ, αναφέροντάς του και τον τόπο, και το ότι τον φώναξε ο Φίλιππος, καθώς και ότι είναι αληθινός Ισραηλίτης. Ακούγοντας λοιπόν αυτά ο Ναθαναήλ, αποκτά συναίσθηση της μεγαλειότητας του Κυρίου, στο μέτρο που του ήταν δυνατό έως τότε, και τον ομολογεί Υιό του Θεού. Πλην όμως, αν και τον ομολογεί Υιό του Θεού, δεν το πράττει όπως ο Πέτρος. Διότι ο μεν Πέτρος τον ομολόγησε Υιό του Θεού, ως αληθινό Θεό· γι' αυτό και μακαρίζεται, και του εμπιστεύεται την Εκκλησία. Ο δε Ναθαναήλ τον ομολόγησε ως απλό άνθρωπο, ο οποίος υιοθετήθηκε από τον Θεό κατά χάριν εξαιτίας της αρετής του· και αυτό είναι φανερό από το ότι πρόσθεσε: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ». Βλέπεις ότι δεν είχε ακόμη φθάσει στην τέλεια γνώση της αληθινής θεότητας του Μονογενούς; Διότι πιστεύει ότι είναι θεοφιλής άνθρωπος και βασιλιάς του Ισραήλ. Αν όμως τον είχε ομολογήσει αληθινά ως Θεό, δεν θα τον αποκαλούσε βασιλιά του Ισραήλ, αλλά βασιλιά των πάντων· γι' αυτό και δεν μακαρίζεται όπως ο Πέτρος. Όθεν και ο Κύριος, διορθώνοντάς τον, και αναβιβάζοντάς τον ώστε να κατανοήσει κάτι αντάξιο της δικής Του θεότητας, λέγει: «Θα δείτε τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου».