Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:7

Πρέπει πάλι να σημειωθεί σε αυτό το σημείο ότι καμία λογική δεν θα επιτρέψει να νοήσουμε τον Υιό του Θεού ως κτίσμα ή να νομίζουμε ότι υπάρχει ως κατασκεύασμα, αλλά ότι βρίσκεται εντελώς υπεράνω όλων των δικών μας, και ότι υπερβαίνει τη φύση των κτισμάτων, και ότι είναι εντελώς διαφορετικός από ό,τι είναι αυτά, και ότι απέχει πάρα πολύ ως προς την ποιότητα της ουσίας, όπως ακριβώς βέβαια το φως σε σχέση με το σκοτάδι δεν είναι το ίδιο, αλλά και αντίθετο, και διαχωρίζεται σε φυσική ετερότητα με ασύγκριτες διαφορές. Επειδή όμως αναπτύξαμε ήδη επαρκώς το θέμα αυτό στα όσα εξετάσαμε προηγουμένως, θα προσθέσουμε τα υπόλοιπα από τα επόμενα. <Εμφανίστηκε ένας άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, με το όνομα Ιωάννης. Αυτός ήρθε για μαρτυρία, ώστε να μαρτυρήσει για το φως.> Αφού εξήγησε προηγουμένως πολλά για τον Θεό Λόγο, και αφού ανέλυσε με μεγάλη ακρίβεια όλα εκείνα από τα οποία αποδεικνύεται ότι είναι κατά φύση Υιός του Θεού και Πατρός, επιδιώκει να εξασφαλίσει την πίστη των ακροατών στα όσα ειπώθηκαν. Και επειδή, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Θεό μέσω του Μωυσή: «Με το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος», επιστρατεύει συνετά προς υπεράσπισή του τον μακάριο Βαπτιστή, και εισάγει πράγματι έναν αξιολογότατο μάρτυρα. Διότι δεν θεωρούσε σωστό, έστω και αν ήταν εξαιρετικά σεμνός, να απαιτήσει πίστη αντίθετα με τον νόμο από όσους θα μελετούσαν το σύγγραμμα για τον Σωτήρα μας, και να πιστέψουν αποκλειστικά σε αυτόν που εξηγούσε πράγματα τα οποία υπερβαίνουν τον ανθρώπινο νου και τη δική μας σκέψη.

Δεν είναι δίκαιο, ω άνθρωποι, να κατηγορούμε για αυτά τον Ιωάννη για ραθυμία, αλλά να κατακρίνουμε έντονα τη δυστροπία εκείνων που απειθούν. Διότι, όσον αφορά τον σκοπό εκείνου που προκήρυττε και τον τρόπο της άνωθεν αποστολής του, κανείς δεν θα βρισκόταν αμέτοχος της διδασκαλίας, ούτε θα παρέμενε απειθής· επειδή όμως είναι διαφορετική η γνώμη ανάμεσα στους ακροατές, και ο καθένας έχει την εξουσία της δικής του προαίρεσης, κάποιοι αστόχησαν ως προς το συμφέρον τους, μη αποδεχόμενοι την πίστη. Γι' αυτό, πρέπει φυσικά να τους λεχθεί σύμφωνα με αυτό που είναι γραμμένο στον προφήτη: «Εκείνος που ακούει, ας ακούει, και εκείνος που απειθεί, ας απειθεί». <Αυτός ήλθε για μαρτυρία, ώστε να μαρτυρήσει περί του φωτός.> Η λέξη «Αυτός» περικλείει έμφαση της αρετής και της περιφάνειας του προσώπου. Διότι, λέει, αυτός που έχει αποσταλεί από τον Θεό, αυτός που ευλόγως κατέπληξε όλη την Ιουδαία, τόσο με τη σεμνότητα του βίου του όσο και με τις ακραίες μορφές άσκησής του, αυτός που προκηρύσσεται μέσω της φωνής των αγίων προφητών· και στον μεν Ησαΐα αναφέρεται ως «Φωνή βοώντος στην έρημο»· στον δε μακάριο Δαβίδ ονομάστηκε λύχνος προετοιμασμένος για τον Χριστό· αυτός ήλθε για μαρτυρία, ώστε να μαρτυρήσει περί του φωτός· και εδώ ονομάζει φως τον Θεό Λόγο, και δείχνει ότι είναι ένας, και ότι αυτός ακριβώς υπάρχει κυρίως ως φως, δίπλα στον οποίο δεν υπάρχει τίποτα άλλο που κατά φύση να έχει την ενέργεια να φωτίζει και να μην έχει ανάγκη από φως.

Διότι σχεδόν αυτό λέει η θεία Γραφή: ότι ο Λάζαρος, αφού πέθανε και τερμάτισε τη μετά σώματος ζωή του, μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ, δηλαδή κατατάχθηκε ανάμεσα στους υιούς του Αβραάμ. Διότι προς αυτόν ο Θεός έχει πει: «Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών», και κάπου έτσι έχει γραφτεί γι' αυτόν: «Διότι σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών». <Και αυτή είναι η μαρτυρία του Ιωάννη, όταν οι Ιουδαίοι έστειλαν από τα Ιεροσόλυμα ιερείς και Λευίτες για να τον ρωτήσουν: Εσύ ποιος είσαι; Και ομολόγησε και δεν αρνήθηκε· και ομολόγησε ότι: Εγώ δεν είμαι ο Χριστός.> Ο Ευαγγελιστής θυμάται τα δικά του λόγια και φροντίζει να μας τα εξηγήσει εκτενέστερα, πράττοντας μάλιστα πολύ ορθά, αυτά τα οποία ήδη προηγουμένως μας φανέρωσε συνοπτικά. Διότι, αφού είπε: «Υπήρξε άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, το όνομά του Ιωάννης· αυτός ήλθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει για το φως», αναγκαστικά εισάγει και τον τρόπο της μαρτυρίας που έγινε από αυτόν. Διότι όταν, λέει, οι κατά τον νόμο διδάσκαλοι των ιουδαϊκών ταγμάτων έστειλαν σε αυτόν ιερείς και Λευίτες, διατάζοντάς τους να ρωτήσουν τι λέει για τον εαυτό του, τότε λοιπόν πολύ ξεκάθαρα ομολόγησε, αποβάλλοντας κάθε δισταγμό για χάρη της αλήθειας· διότι είπε: «Εγώ δεν είμαι ο Χριστός». Επομένως ούτε και εγώ, λέει, ο συγγραφέας του βιβλίου, διαψεύστηκα λέγοντας γι' αυτόν: «Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήρθε για να μαρτυρήσει για το φως». <Και τον ρώτησαν: Τι λοιπόν;>

Κατηγορείς, πες μου, τον νομοθέτη για την κατάργηση του νόμου, και ότι δεν ακολούθησε τις δικές του εντολές; Αλλά ο Θεός είναι υπεράνω κάθε νόμου· διότι εκείνος που θέσπισε τους νόμους, όχι για τον εαυτό του αλλά για εμάς, μεταβάλλει κατά καιρούς τα διατεταγμένα όπως ο ίδιος βούλεται, ανυψώνοντάς τα σε κάτι καλύτερο. Ήταν λοιπόν καιρός να παύσουν οι τύποι και να αναδειχθούν τα ανώτερα. Γι' αυτό και είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα αφανιστούν τα νομικά προστάγματα του λαού μου». Διότι ο παλαιός νόμος αδράνησε όταν αναδείχθηκε η νέα εντολή, την οποία μας εξέφρασε ο ίδιος ο Υιός. Σύμφωνα με αυτά, και σε αυτούς που ρωτούσαν: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» ο Σωτήρας ανταπάντησε με τα σχετικά με το βάπτισμα του Ιωάννη. Αυτοί όμως αποφεύγουν την αλήθεια, και ενώ ασεβούν δεν φρίττουν. Διότι ο μεν Θεός και Πατέρας απέστειλε εκ των προτέρων τον μακάριο Βαπτιστή να ανακράζει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». Για τον οποίο λέει και ο σοφότατος ευαγγελιστής: «Αυτός ήρθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει περί του φωτός». Και μαρτύρησε λέγοντας ότι «Αυτός είναι που βαπτίζει εν Αγίω Πνεύματι» και ότι «Αυτός είναι ο Υιός του Θεού». Είναι λοιπόν αξιόπιστος στη μαρτυρία του για τον Χριστό, όντας μέγας, ο μακάριος Βαπτιστής.

Με ποιον τρόπο όμως φανερώθηκε; Κατεβάζοντας τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και εμφανιζόμενος παραδόξως ως άνθρωπος πάνω στη γη. Διότι «έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του», εκτός μόνο από την αμαρτία. Επειδή δεν ήταν δυνατόν η θεία και άφθαρτη φύση, που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και υπερβαίνει κάθε λόγο και θαύμα, να πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας. Διότι «είναι το φως το αληθινό, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Επειδή όμως φαινόταν ως άνθρωπος σαν κι εμάς, για να μη νομιστεί ότι είναι μόνο αυτό από όσους δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το μυστήριό του, όντας μαζί με αυτό και αναγνωριζόμενος ως Θεός των όλων, απέδειξε μέσω πάρα πολλών μεγαλουργημάτων τον εαυτό του ισοφυή και ομοούσιο με τον Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου»· διότι εκπλήρωνε τα πέρα από κάθε λογική μόνο με ένα νεύμα και με τη θέλησή του, συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δύναμης Εκείνου που τον γέννησε, και πλαισιωνόμενος τιμητικά από τους αγίους αγγέλους· διότι μετά τον πειρασμό του διαβόλου, προσήλθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν· και επιπλήττοντας την κτίση θεοπρεπώς κατά καιρούς· διότι είπε στη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε», και διέταξε τους σφοδρούς ανέμους να ηρεμήσουν, οπότε και όλοι οι μαθητές, στεφανώνοντάς τον με τους ύμνους που του έπρεπαν, έλεγαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού».

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος ευαγγελιστής Ιωάννης, ερμηνεύοντας με ακρίβεια το αξίωμα που εκ φύσεως ανήκει στον Υιό, και παραθέτοντας το μέτρο του Ιωάννη ως γνήσιου δούλου, λέει τα εξής: «Υπήρξε άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης· αυτός ήλθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει περί του φωτός. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Πού θα φθάσει λοιπόν η υπεροχή του Χριστού όταν συγκρίνεται με τα μέτρα του Ιωάννη; Ή πώς δεν είναι πάντοτε ανώτερο εκείνο που γνωρίζει και δύναται να φωτίζει, από εκείνο που έχει την ανάγκη να φωτιστεί και χρειάζεται τη χορηγία από αυτόν που το λαμπρύνει; Και πώς εκείνος που παραλήφθηκε μόνο για να δώσει μαρτυρία και έχει αυτό το αξίωμα, δεν θα παραχωρήσει οπωσδήποτε το ανώτερο αξίωμα σε Εκείνον χάριν του οποίου είναι ξεχωριστός;

Ιωάννης ο Ευαγγελιστής. Υπήρξε άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, με το όνομα Ιωάννης. Αυτός ήρθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει για το φως. Αυτό ήταν το αληθινό φως. Ο ίδιος. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων, και το φως λάμπει στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε.

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Κ'. ΤΟΥ ΑΜΕΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΙΩΑΝΝΗ «Και αυτός λοιπόν ήταν ο Λόγος, σύμφωνα με τον οποίο, όντας αιώνιος, δημιουργούνταν τα δημιουργήματα, όπως θα δεχόταν και ο Ηράκλειτος, και, μα τον Δία, αυτόν που ο βάρβαρος αξιώνει ότι βρισκόταν στην τάξη και την αξία της αρχής, ότι ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός· μέσω αυτού έγιναν απολύτως τα πάντα· σε αυτόν κάθε τι που έγινε απέκτησε ζωή και ζωτικότητα και ύπαρξη· και, αφού κατήλθε στα σώματα και ενδύθηκε σάρκα, εμφανίστηκε ως άνθρωπος, επιδεικνύοντας συγχρόνως και τότε το μεγαλείο της φύσης του· και βεβαίως, αφού αποχωρίστηκε το σώμα, θεώθηκε πάλι και είναι Θεός, όπως ακριβώς ήταν πριν κατέλθει στο σώμα και στη σάρκα και στον άνθρωπο». Αυτά είναι προφανές ότι έχουν μεταφραστεί από τη θεολογία του βαρβάρου, όχι πια με συγκαλυμμένο τρόπο, αλλά ευθέως και απολύτως ξεκάθαρα. Και ο βάρβαρος ποιος άλλος ήταν γι' αυτόν, αν όχι ο ευαγγελιστής του Σωτήρα μας, ο Ιωάννης, που ήταν Εβραίος από Εβραίους; Ο οποίος στην αρχή του δικού του συγγράμματος θεολογεί με αυτόν τον τρόπο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός.»

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ο Λόγος δεν συνθεωρείται με όλη τη θεότητα του Πατέρα, ώστε να μην αποδειχθεί ότι ένα μέρος του Θεού έχει τον Λόγο, ενώ ένα άλλο είναι γυμνό από τον Λόγο. Πάλι η πνευματική φωνή του Ιωάννη, πάλι ο ευαγγελιστής γαλουχεί με το κήρυγμά του την ακοή των νηπίων· δεν είχαμε ακόμη αυξηθεί τόσο πολύ πνευματικά με τις πρώτες φράσεις, ώστε, ακούγοντας τη λέξη «Υιός», να μην ολισθήσουμε εξαιτίας της συνήθους σημασίας της. Γι' αυτό πάλι ο κήρυκας, αναφωνώντας στην τρίτη φράση, κήρυξε ακόμη τον Λόγο, και όχι τον Υιό, λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος». Πρώτα είπε σε τι βρισκόταν, έπειτα προς ποιον βρισκόταν, και τώρα λέει τι είναι, ολοκληρώνοντας τον σκοπό του κηρύγματος με την τρίτη επανάληψη. Διότι δεν κηρύσσω, λέει, κάποιον λόγο από αυτούς που κατανοούνται με την πρόχειρη ανθρώπινη έννοια, αλλά κηρύσσω τον Θεό με την ονομασία του Λόγου· διότι αυτός ο Λόγος, ο οποίος ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό, δεν ήταν κάτι άλλο εκτός από τον Θεό, αλλά και ο ίδιος ήταν Θεός. Και ο κήρυκας, κορυφώνοντας συνεχώς τις μεγαλειώδεις διακηρύξεις του μέσω της επαναλήψεως, λέει ότι αυτός ο Θεός, ο οποίος προδηλώνεται στο κήρυγμα, είναι εκείνος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και ότι είναι ζωή και φως των ανθρώπων, και φως αληθινό που λάμπει στο σκοτάδι και δεν αμαυρώνεται από το σκοτάδι, ο οποίος ήρθε στα δικά του και δεν έγινε αποδεκτός από τους δικούς του, και έγινε σάρκα και μέσω της σάρκας κατασκήνωσε στην ανθρώπινη φύση.

Επομένως, σύμφωνα με αυτούς, το «φως των ανθρώπων» εδώ εννοεί το Πνεύμα. Τι συμβαίνει λοιπόν; Όταν συνεχίζει και λέει ότι «Υπήρξε άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, για να μαρτυρήσει περί του φωτός», είναι ανάγκη να πουν ότι και αυτό έχει ειπωθεί για το Πνεύμα.

Διότι η φράση «Εγένετο απεσταλμένος παρά Θεού» ισοδυναμεί με το «απεστάλη από τον Θεό». Πώς λοιπόν ισχυρίζονται ότι το «εν μορφή Θεού υπάρχων» δεν αναφέρεται στην απαραλλαξία (απόλυτη ταύτιση) προς τον Πατέρα, εξαιτίας του ότι δεν παρατίθεται το άρθρο; Διότι ορίστε, και εδώ δεν υπάρχει πουθενά το άρθρο. Μήπως λοιπόν δεν έχει λεχθεί για τον Πατέρα; Τι θα πούμε τότε στον Προφήτη που λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου»; Το «εμού» και το «σου» είναι δηλωτικά δύο προσώπων. «Ούτος ήλθεν εις μαρτυρίαν, ίνα μαρτυρήση περί του φωτός». Τι σημαίνει αυτό; Ο δούλος δίνει μαρτυρία για τον Δεσπότη; Ίσως θα αναρωτιόταν κάποιος. Όταν λοιπόν τον δεις όχι μόνο να λαμβάνει μαρτυρία από τον δούλο, αλλά και να προσέρχεται σε αυτόν και να βαπτίζεται από αυτόν μαζί με τους Ιουδαίους, άραγε δεν θα εκπλαγείς περισσότερο και δεν θα γεμίσεις απορίες; Αλλά δεν πρέπει να ταράσσεται κανείς ούτε να θορυβείται, παρά να εκπλήττεται από την άφατη αγαθότητα. Αν όμως κάποιος συνεχίζει ακόμη να ζαλίζεται και να θορυβείται, θα πει και σε αυτόν εκείνο που είπε και στον Ιωάννη: «Άφησε τώρα, διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Εάν δε ταραχθεί ακόμη περισσότερο, θα του επαναλάβει αυτά που είπε προς τους Ιουδαίους: «Δεν λαμβάνω εγώ μαρτυρία από άνθρωπο». Εάν λοιπόν δεν έχει ανάγκη από αυτήν τη μαρτυρία, για ποιον λόγο απεστάλη ο Ιωάννης από τον Θεό; Όχι βεβαίως επειδή είχε ανάγκη από μαρτυρία ο Κύριος (διότι αυτό αποτελεί εσχάτη βλασφημία), αλλά γιατί;

Ο ίδιος ο Ιωάννης διδάσκει λέγοντας: «Για να πιστέψουν όλοι δι' αυτού». Και ο ίδιος ο Χριστός, έχοντας πει ότι «Δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο», για να μη φανεί στους ανόητους ότι περιπίπτει σε αντιφάσεις —αφού από τη μία έλεγε, «Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή», υποδηλώνοντας τον Ιωάννη, και από την άλλη έλεγε, «Δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο»— έδωσε γρήγορα τη λύση, λέγοντας: «Αλλά τα λέω αυτά για εσάς, για να σωθείτε». Ήταν σαν να έλεγε: «Ως προς το ότι βέβαια είμαι Θεός, και γνήσιος Υιός του Θεού, και [ότι προέρχομαι] από εκείνη την άφθαρτη και μακάρια ουσία, δεν έχω ανάγκη από κανέναν για να δώσει μαρτυρία».

Και ο ευαγγελιστής, λέγοντας τα ίδια με τον Δεσπότη, αφού είπε, «Για να μαρτυρήσει για το φως», πρόσθεσε, «Για να πιστέψουν όλοι δι' αυτού», σαν να έλεγε: «Μην νομίσεις ότι γι' αυτό ήλθε να μαρτυρήσει ο Βαπτιστής Ιωάννης, για να προσθέσει κάτι στον Δεσπότη ως προς την αξιοπιστία· όχι γι' αυτό, αλλά για να πιστέψουν δι' αυτού οι ομόφυλοί του». Διότι, το ότι το είπε αυτό σπεύδοντας να προλάβει και να εξαλείψει αυτήν την υποψία, είναι φανερό και από τα όσα ακολουθούν· διότι πρόσθεσε, λέγοντας: «Δεν ήταν εκείνος το φως». Εάν, όμως, δεν στεκόταν απέναντι σε αυτήν την υπόνοια όταν το επαναλάμβανε αυτό, ο λόγος του θα ήταν απλώς περιττός, και θα αποτελούσε περισσότερο ταυτολογία, παρά σαφήνεια της διδασκαλίας. Διότι, αφού είπε ότι στάλθηκε «για να μαρτυρήσει για το φως», γιατί λέει πάλι, «Δεν ήταν εκείνος το φως»; Όχι χωρίς λόγο, ούτε μάταια· αλλά, επειδή τις περισσότερες φορές σε εμάς θεωρείται ανώτερος αυτός που δίνει τη μαρτυρία από εκείνον για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία, και πολλές φορές φαίνεται πιο αξιόπιστος· για να μην υποπτευθεί, λοιπόν, κανείς κάτι τέτοιο και στην περίπτωση του Ιωάννη, από την πρώτη στιγμή αναιρεί αμέσως αυτήν την πονηρή υποψία, και αφού την ξεριζώνει, δείχνει ποιος είναι αυτός που μαρτυρεί, και ποιος είναι εκείνος για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία, καθώς και πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ του μαρτυρουμένου και του μαρτυρούντος.

Επειδή, λοιπόν, όταν μιλούσε πιο πάνω για τον Ιωάννη έλεγε ότι ήλθε «για να μαρτυρήσει για το φως» και ότι εστάλη τώρα· για να μην ακούσει κάποιος αυτά και, εξαιτίας της πρόσφατης εμφάνισης εκείνου που δίνει τη μαρτυρία, σχηματίσει παρόμοια υποψία και για εκείνον για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία, ανύψωσε τη διάνοια και την παρέπεμψε στην ύπαρξη που βρίσκεται πέρα από κάθε αρχή, η οποία πουθενά δεν τελειώνει ούτε περιορίζεται. «Και πώς είναι δυνατόν», λέει, «να συμβαίνει αυτό, εφόσον είναι Υιός;» Για τον Θεό συζητάμε, και ρωτάς το πώς; Και δεν φοβάσαι, ούτε φρίττεις;

Ο απόστολος θα μαρτυρήσει για μένα λέγοντας ότι ο Θεός είναι φως. Και: Ήλθε ο Ιωάννης, για να μαρτυρήσει για το φως· και: Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, δηλαδή, που έρχεται στην αλήθεια. Και ο Υιός λέει: Εγώ είμαι το φως το αληθινό· και: Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα. Για το ότι δε ο Υιός είναι φως και ήλιος της δικαιοσύνης, και ο προφήτης αναβοά: Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ. Διότι έχει έλθει σε σένα το φως, και η δόξα του Κυρίου έχει ανατείλει πάνω σου. Και για το άγιο Πνεύμα ψάλλεται στους ψαλμούς ότι: Σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής. Στο δικό σου φως θα δούμε φως, δηλαδή, στον Υιό θα δούμε το άγιο Πνεύμα· το φως δια του οποίου φωτιστήκαμε, και έως σήμερα φωτιζόμαστε στις καρδιές μας. Φως ο Πατέρας, επειδή είναι Θεός αληθινός· φως ο Υιός, επειδή είναι απαύγασμα εκείνου του φωτός· φως το άγιο Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Πατέρα· διότι κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα που είναι σε Αυτόν. Φως λοιπόν το άγιο Πνεύμα, το αληθινό, το οποίο μέσα στο αληθινό φως θεωρείται και κατανοείται. Ας παραμένει λοιπόν σε εμάς, αδελφοί, η πίστη αρραγής, αχώριστη η Τριάδα. Διότι και ο μακάριος Σολομών λέει ότι το τριπλό νήμα δεν θα διαρραγεί. Διότι ο Θεός αγιάζει, φωτίζει, ζωοποιεί, ελευθερώνει, και ακόμη περισσότερα από αυτά. Και ο Υιός ομοίως· διότι όλα όσα πράττει ο Πατέρας τα πράττει, και το άγιο Πνεύμα ομοίως αγιάζει, φωτίζει, ζωοποιεί, ελευθερώνει.

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Διότι οι ψευδοπροφήτες δεν προέρχονται από τον Θεό. Όταν όμως ακούσεις ότι απεστάλη από τον Θεό, να μη νομίσεις ότι λέει κάτι δικό του ή ανθρώπινο, αλλά ότι όλα είναι θεία. Για τον λόγο αυτόν ονομάζεται και άγγελος, αφού η αρετή του αγγέλου είναι να μη λέει τίποτα το δικό του. Όταν δε ακούς για άγγελο, μη νομίσεις ότι ήταν άγγελος ως προς τη φύση του ή ότι κατέβηκε από τους ουρανούς, αλλά ονομάζεται άγγελος εξαιτίας του έργου και της διακονίας του. Επειδή, δηλαδή, υπηρέτησε το κήρυγμα και προανήγγειλε τον Κύριο, εξαιτίας αυτού ονομάστηκε άγγελος. Γι' αυτό και ο ευαγγελιστής, ανατρέποντας την υπόνοια των πολλών, οι οποίοι ίσως νόμισαν ότι ο Ιωάννης ήταν άγγελος κατά τη φύση, λέει: «Υπήρξε άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό.» «Αυτός ήλθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει περί του φωτός, ώστε να πιστέψουν όλοι δι' αυτού.» Αυτός, λέει, είναι ο απεσταλμένος από τον Θεό, για να μαρτυρήσει περί του φωτός. Έπειτα, για να μη νομίσει κανείς ότι τάχα ο Μονογενής είχε ανάγκη από τη δική του μαρτυρία ως ελλιπής, γι' αυτό προσθέτει ότι ήλθε για να μαρτυρήσει περί του Υιού του Θεού· όχι ότι Εκείνος είχε ανάγκη από τη μαρτυρία αυτού, αλλά για να πιστέψουν όλοι δι' αυτού. Άραγε, λοιπόν, πίστεψαν όλοι δι' αυτού;

Όχι. Πώς λοιπόν λέει ο ευαγγελιστής, «Για να πιστέψουν όλοι;» Πώς; Σε ό,τι εξαρτιόταν από αυτόν. Γι' αυτό έδωσε τη μαρτυρία του, για να ελκύσει τους πάντες· εάν όμως κάποιοι απίστησαν, δεν είναι εκείνος μεμπτός. Επειδή και ο ήλιος γι' αυτό τον σκοπό ανατέλλει, για να φωτίσει τους πάντες· εάν όμως κάποιος, κλείνοντας τον εαυτό του σε ένα σκοτεινό οίκημα, δεν απολαμβάνει την αχτίδα του, τι ευθύνη έχει γι' αυτό ο ήλιος; Έτσι και εδώ, ο Ιωάννης μεν απεστάλη για να πιστέψουν όλοι· εάν όμως αυτό δεν συνέβη, δεν είναι εκείνος υπαίτιος. «Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως.» Επειδή, καθώς συμβαίνει ως επί το πλείστον, αυτός που μαρτυρεί να είναι ανώτερος από εκείνον για τον οποίο μαρτυρεί, για να μη νομίσεις ότι και ο Ιωάννης, επειδή μαρτυρούσε για τον Χριστό, ήταν ανώτερός Του· αφαιρώντας αυτή την πονηρή υποψία, λέει: Δεν ήταν εκείνος το φως.