Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:12

Πώς λοιπόν δεν θέλεις να διαχωρίζεται ο Λόγος από την ανθρωπότητα ως προς τις ζωτικές, λογικές και παθητικές κινήσεις; Άραγε, όταν αυξανόταν, με θεϊκή κίνηση αυξανόταν θεϊκώς από ηλικία σε ηλικία; Και όταν πρόκοβε στη σοφία, πρόκοβε θεϊκώς; Και όταν λυπόταν και αγωνιούσε και ταρασσόταν, μήπως λυπόταν και αγωνιούσε και ταρασσόταν και κοπίαζε και έπασχε θεϊκώς; Μη γένοιτο! Αλλ' όπως ακριβώς το σώμα που προήλθε από τη Μαρία, ο Θεός Λόγος το ονόμαζε δικό Του σώμα, παρόλο που δεν ήταν της ίδιας ουσίας με τη θεότητα· έτσι και τα πάθη και τη ζωτική και λογική αύξηση τα ονομάζει δικά Του, οικειοποιούμενος τα πάντα της ανθρωπότητας με την ευδοκία της χάριτος. Ομοίως θεωρεί και τη σάρκα ως όργανο ζωής εναρμονισμένο με τις θείες βουλές. Διότι, για να φτύσει, χρησιμοποίησε το σώμα ως όργανο· για να ταφεί, ομοίως το σώμα· ενώ για να πάθει εκουσίως και για να σκυλεύσει τον άδη, χρησιμοποίησε την ψυχή, την οποία έλεγε ότι παραδίδει υπέρ των προβάτων.

Αποδιώκει τους νόθους και συγκεντρώνει την αλήθεια στον εαυτό του. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Μάθε ποιος είναι ο ποιμένας και ποιος είναι ο καλός. Ο ίδιος το ερμηνεύει. Ο αληθινός ποιμένας προσφέρει τη ζωή του υπέρ των προβάτων· ενώ ο μισθωτός, ο οποίος δεν είναι ποιμένας και στον οποίο δεν ανήκουν τα πρόβατα, αδιαφορεί όταν δει τον λύκο να έρχεται.

Και τώρα λέγω: μέσα σε τρία έτη (έτη μισθωτού) θα ατιμαστεί η δόξα του Μωάβ σε όλο του τον μεγάλο πλούτο, και θα απομείνει ελάχιστος και χωρίς καμία τιμή. Μέσα από αυτά τα λόγια μου φαίνεται ότι καθορίζει τον χρόνο της τιμωρίας για τον Μωάβ, τον οποίο ονόμασε τρία έτη μισθωτού. Επειδή, λοιπόν, σε τρία μέρη διαιρείται ολόκληρη η φύση του χρόνου, θέλοντας να παραστήσει την τελειότητα του χρόνου, είπε τρία έτη. Μέσα σε τρία έτη, λοιπόν, έτη μισθωτού, θα ατιμαστεί η δόξα του Μωάβ. —Ο μισθωτός, εξάλλου, κατακρίνεται και στο Ευαγγέλιο από τον Σωτήρα, όταν λέγει: «Ο δε μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας και δεν είναι δικά του τα πρόβατα, βλέπει τον λύκο να έρχεται και φεύγει, διότι είναι μισθωτός και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα». Επίσης, ο πάροικος και ο μισθωτός του ιερέα δεν επιτρέπεται να φάνε τα άγια, σύμφωνα με τον νόμο.

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα γι' αυτούς: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα· είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν σε εμένα· εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως είπαν ψέματα εναντίον μου». Και πάλι: «Θα πέσουν από ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους». Διότι πώς δεν είναι άξιοι κάθε τιμωρίας αυτοί που χρησιμοποίησαν με τόσο ανόητο τρόπο μια τόσο αιχμηρή γλώσσα, ώστε να τολμήσουν να πουν εκείνα τα λόγια κατά του Χριστού, τα οποία σε εμάς δεν ταιριάζει καθόλου, παρά μόνο σε εκείνους που τους μοιάζουν αρμόζει να τα δεχθούν στις ακοές τους και να τα ξεστομίσουν ριψοκίνδυνα; <Ο καλός ποιμένας δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας και στον οποίο δεν ανήκουν τα πρόβατα, βλέπει τον λύκο να έρχεται και αφήνει τα πρόβατα και φεύγει· και ο λύκος τα αρπάζει και τα σκορπίζει· επειδή είναι μισθωτός και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα.> Αφού αντιπαρέβαλε έντεχνα στις φλυαρίες και στα άνομα τολμήματα ορισμένων τη λαμπρότητα που προέρχεται από τα δικά του έργα, και αφού ανακήρυξε και ονόμασε εκείνους ληστές και κλέφτες που εισπηδούν από αλλού στην αυλή των προβάτων, ενώ τον εαυτό του τον όντως αγαθό ποιμένα, στρέφεται πλέον προς τους ίδιους τους καθοδηγητές των Ιουδαίων, και αποδεικνύει ότι η δική του ηγεσία είναι ανώτερη από εκείνη των Φαρισαίων. Και κάνει πάλι την απόδειξη γι' αυτούς ολοφάνερη μέσω της σύγκρισης.

Πέθανε λοιπόν για εμάς ο όντως Καλός Ποιμένας, ώστε, αφού μας βγάλει από τη σκοτεινή φωλιά του θανάτου, να μας προετοιμάσει να συναναστρεφόμαστε με τους ουράνιους χορούς, και αντί για τα μαντριά που βρίσκονται στους πυθμένες της αβύσσου και στα βάθη της θάλασσας, να μας χαρίσει τις άνω μονές που βρίσκονται κοντά στον Πατέρα. Γι' αυτό και προς εμάς λέει κάπου: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ο Πατέρας ευδόκησε να σας δώσει τη βασιλεία». Αλλά αυτά είναι τα έργα που έγιναν μέσω του Χριστού. Ας δούμε όμως ποια είναι τα δικά τους έργα. Λοιπόν, δεν θα αποδειχθούν τίποτε άλλο στην πραγματικότητα, για όποιον εξετάζει τα έργα τους με ορθά κριτήρια, παρά μισθωτοί και ψευδοποιμένες και δειλοί και προδότες και οκνηροί, οι οποίοι ποτέ δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον για την ωφέλεια των προβάτων, αλλά αντίθετα φροντίζουν να εξασφαλίζουν από παντού ό,τι είναι ευχάριστο και αρεστό στον καθένα. Διότι ήταν μισθωτοί, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα, και τα πρόβατα δεν ήταν δικά τους, αλλά μάλλον του Χριστού, ο οποίος τους μίσθωσε εξαρχής, και με τις ανώτατες τιμές χειροτόνησε τους ιερουργούς ως επιστάτες στους λαούς των Ιουδαίων. Αλλά αυτοί, αδιαφορώντας παντελώς για την τόσο λαμπρή και [...] της αυλής των θρεμμάτων, πρόδωσαν τα πρόβατα στον λύκο, και το πώς και με ποιον τρόπο, θα το πούμε συνοπτικά. Διότι στους αρχαιότερους καιρούς, ο πολυάριθμος λαός των Ιουδαίων αναγνώριζε ως βασιλιά του μόνο τον Θεό, σε Αυτόν απέδιδε το δίδραχμο, σε Αυτόν προσέφερε θυσίες, και, σαν ένα είδος φόρου, του προσέφερε την τήρηση της ζωής σύμφωνα με τον νόμο.

Ιω. 10, 20-21 «Άλλοι έλεγαν: Αυτά τα λόγια δεν είναι δαιμονισμένου ανθρώπου» και τα εξής. Από την ποιότητα των λόγων εκφέρουν σωστή κρίση. Διότι θα ήταν γνώρισμα μανίας να πουν για αυτόν που διδάσκει ότι «ο καλός ποιμένας» θα πεθάνει χωρίς δισταγμό και θα κινδυνεύσει πρόθυμα για τα δικά του πρόβατα, ενώ «ο μισθωτός και εκείνος που δεν είναι αληθινός ποιμένας» θα τραπεί σε φυγή παραλύοντας από φόβο και μόνο στη θέα του λύκου, ότι «έχει δαιμόνιο και είναι τρελός. Γιατί τον ακούτε;».

Διότι ανήκουν στους πλέον φιλόθεους, και μάλιστα πρώτοι από όλους τους άλλους, οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι και τέθηκαν ως φως του κόσμου. Οι θεοφιλείς δε και αγαθοί θα αποποιηθούν, λέει, την αδικία και τον άσκοπο λόγο· διότι δεν θα μιλήσουν μάταια· ούτε με αναληθή γλώσσα· διότι αυτή είναι η δόλια γλώσσα. Και αυτός είναι πνευματικός στολισμός, και σαν κάποιο στεφάνι, πολύ περίλαμπρο από τα καυχήματα των αρετών. Διότι, όπου υπάρχει πραότητα και ταπείνωση, και βεβαίως έφεση προς τη δικαιοσύνη, και όπου η γλώσσα έχει αποβάλει τη ματαιολογία, και ελάχιστα σφάλλει στα λόγια της, αλλά μάλλον είναι ορθή και εργάτης της αλήθειας, εκεί οπωσδήποτε έχει φανερωθεί η αρετή λαμπρή και τελειότατη. Και μια τέτοια αρετή αρμόζει σε όσους ζουν εν Χριστώ· διότι το κάλλος της ευσέβειας δεν διακρίνεται στον νόμο, αλλά αστράφτει μάλλον μέσα από τη δύναμη της ευαγγελικής παιδείας. <Διότι αυτοί θα βοσκήσουν και θα αναπαυθούν, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους εκφοβίσει.> Διότι παλαιότερα βεβαίως, τα ποίμνια των Ιουδαίων τα ποίμαιναν με αδράνεια οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Είχαν οριστεί άλλωστε από τον νόμο να καθοδηγούν τους λαούς, επειδή είχαν τιμηθεί με τα πρεσβεία της ιερωσύνης. Επομένως, ήταν μεν ποιμένες, μισθωτοί όμως, και όντας σαν επιστάτες σε ξένα θρέμματα, έβλεπαν τον λύκο να έρχεται και εγκατέλειπαν τα πρόβατα, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος.

«Και θα ποιμάνω τα πρόβατα της σφαγής προς τη Χαναναία». Απειλεί τα ποίμνια ταυτόχρονα με όλεθρο, εξορία και τις συμφορές του πολέμου, διότι, αν και είχαν τη δυνατότητα να καταφύγουν υπό το χέρι του αρχιποίμενα των πάντων, δηλαδή του Χριστού, και να βρεθούν υπό την προστασία του, αυτοί αντίθετα προσχώρησαν από άγνοια σε εκείνους που τους σφαγιάζουν και τους πουλούν. Διότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα, καταδεικνύοντας αφενός τη δική τους φαυλότητα και αφετέρου τη γνησιότητα της θείας οικονομίας προς εμάς: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Ο ποιμένας ο καλός δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός και εκείνος που δεν είναι ποιμένας, του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται και αφήνει τα πρόβατα και φεύγει· και ο λύκος τα αρπάζει και τα σκορπίζει· διότι είναι μισθωτός, και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Οι άθλιοι Ιουδαίοι, όμως, αν και έπρεπε να καταδικάσουν τους μισθωτούς ποιμένες, δεν έπραξαν αυτό, αλλά τον αγαθό ποιμένα, που έδωσε την ψυχή του ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, τον λύπησαν με αναρίθμητους τρόπους, λιθοβολώντας τον, χλευάζοντάς τον, και τέλος, ανοίγοντας εναντίον του αχαλίνωτο στόμα. Διότι κραύγασαν μαζί με τους δικούς τους καθοδηγητές, λέγοντας στον Πιλάτο: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», και επισώρευσαν το δίκαιο αυτό αίμα στα δικά τους κεφάλια.

ΜΔ΄. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΜΟΙΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ Εφόσον η προφητεία των Εβραίων λέει προς τους ηγέτες του λαού: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, καταναλώνετε το γάλα και σφάζετε τα παχιά και ντύνεστε με το μαλλί, και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε και το συντριμμένο δεν το επιδέσατε και το πλανημένο δεν το φέρατε πίσω», αλλά και καθώς ο λόγος του Σωτήρος αναφέρει: «Ο καλός ποιμένας δίνει την ψυχή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι αληθινός ποιμένας και δεν του ανήκουν τα πρόβατα, τα εγκαταλείπει», άκουσε και τον Πλάτωνα στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας πώς ερμηνεύει αυτά τα ζητήματα: «Τώρα όμως βλέπεις, ω Θρασύμαχε – διότι ας εξετάσουμε ξανά τα προηγούμενα – ότι, ενώ στην αρχή όρισες με ακρίβεια τον αληθινό ιατρό και τον αληθινό ποιμένα, στη συνέχεια δεν θεώρησες πλέον αναγκαίο να διατηρήσεις αυτόν τον ορισμό με αυστηρότητα, αλλά νομίζεις ότι αυτός παχαίνει τα πρόβατα, με την ιδιότητά του ως ποιμένα, χωρίς να αποβλέπει στο μέγιστο συμφέρον των προβάτων, αλλά σαν κάποιος συνδαιτυμόνας που ετοιμάζεται για συμπόσιο προς χάριν της ευωχίας, ή πάλι για να τα πουλήσει, σαν έμπορος, και όχι σαν ποιμένας. Για την ποιμενική τέχνη όμως βεβαίως δεν υπάρχει άλλο μέλημα από εκείνο για το οποίο έχει ταχθεί, πώς δηλαδή να εξασφαλίσει το καλύτερο γι' αυτό [το αντικείμενό της], επειδή τα δικά της ζητήματα, ώστε να είναι η καλύτερη, έχουν ήδη επαρκώς εξασφαλιστεί, εφόσον δεν της λείπει απολύτως τίποτα για να είναι αληθινή ποιμενική τέχνη.»

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

Αλλά δεν το λέει ακόμη αυτό, παρά περιστρέφει τον λόγο γύρω από την έννοια της ζωής, η οποία τους ήταν γνώριμη. «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Εδώ πλέον ομιλεί περί του Πάθους, αποδεικνύοντας ότι αυτό γίνεται για τη σωτηρία του κόσμου, και ότι δεν προσέρχεται σε αυτό χωρίς τη θέλησή του. Έπειτα παραθέτει και πάλι το γνώρισμα του ποιμένα και του μισθωτού. Διότι ο μεν ποιμένας προσφέρει τη ζωή του· ο μισθωτός όμως, που δεν είναι ποιμένας, και του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται, εγκαταλείπει τα πρόβατα και φεύγει, και έρχεται ο λύκος και τα αρπάζει.

Εδώ δείχνει ότι ο ίδιος κατέχει την εξουσία όπως ακριβώς ο Πατέρας, εφόσον είναι ο ποιμένας και τα πρόβατα είναι δικά του. Βλέπεις πώς στις παραβολές ομιλεί υψηλότερα, εκεί όπου ο λόγος είναι συγκαλυμμένος, και δεν δίνει φανερή λαβή στους ακροατές; Τι κάνει λοιπόν αυτός ο μισθωτός; Βλέπει τον λύκο να έρχεται και εγκαταλείπει τα πρόβατα, και έρχεται ο λύκος και τα αρπάζει. Αυτό ακριβώς έπραξαν εκείνοι· αυτός όμως έπραξε το αντίθετο. Διότι, όταν συνελήφθη, λέει: «Αφήστε αυτούς να φύγουν», για να εκπληρωθεί ο λόγος, ότι κανείς από αυτούς δεν χάθηκε. Είναι δυνατόν όμως εδώ να υποπτευθούμε και νοητό λύκο. Διότι ούτε σε εκείνον επέτρεψε να προχωρήσει και να αρπάξει τα πρόβατα. Και αυτός δεν είναι μόνο λύκος, αλλά και λέων. Διότι ο εχθρός μας ο διάβολος, λέγει, περιφέρεται ως ωρυόμενος λέων.

Και δεν σταμάτησε μέχρι εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Ο δε μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας, βλέπει τον λύκο να έρχεται και εγκαταλείπει τα πρόβατα και φεύγει». Εάν, λοιπόν, γνώρισμα του καλού ποιμένα είναι το να σφαγιάζεται, ενώ του μισθωτού το να μη θέλει να υπομείνει κάτι τέτοιο, πώς Εκείνος, ενώ λέει ότι είναι ο καλός ποιμένας, παρακαλεί να μη σφαγιαστεί; Πώς, επίσης, έλεγε: «Εγώ παραδίδω την ψυχή μου από μόνος μου»; Διότι, εάν την παραδίδεις από μόνος σου, πώς παρακαλείς άλλον για να μην την παραδώσεις; Πώς δε ο Παύλος τον θαυμάζει για αυτόν ακριβώς τον λόγο, λέγοντας τα εξής: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους· και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού»;

Ότι είναι σατανική απανθρωπία το να βδελύσσεται κανείς τον γάμο. Αλλά ούτε ο Μαρκίων ούτε ο Ουαλεντίνος ούτε ο Μάνης ανέχθηκαν αυτό το μέτρο. Διότι δεν είχαν τον Χριστό να ομιλεί μέσα τους, ο Οποίος σπλαχνίζεται τα δικά Του πρόβατα και προσφέρει τη ζωή Του υπέρ αυτών, αλλά τον ανθρωποκτόνο, τον πατέρα του ψεύδους. Γι' αυτό ακριβώς κατέστρεψαν και όλους όσους τους πίστεψαν, φορτώνοντάς τους εδώ, από τη μία, με ανώφελους και αβάσταχτους κόπους, και παρασύροντάς τους μαζί τους εκεί, από την άλλη, στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για αυτούς.

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Αλλά βέβαια οι υιοί της απειθείας, ώστε να μη βρουν αφορμή για αντιλογία και για να τους αφαιρεθεί κάθε πρόφαση, δεν θα ακούσουν κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος λέει στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου· και έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα ακούσουν τη φωνή μου, και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Ποιος είναι τόσο αντίπαλος της αλήθειας; Ποιος είναι τόσο αντίθετος και πολέμιος του Χριστού και των λόγων Του, ώστε να αντιτάσσεται και να διαμάχεται αναίσχυντα προς τα ευαγγελικά διδάγματα; Από αυτά λοιπόν καθίσταται φανερό ότι κήρυξαν πόλεμο όχι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον του ίδιου του Ποιητή και δημιουργού των πάντων· και επιπλέον λέει: «Θα συνάψω μαζί τους διαθήκη ειρήνης, και θα είναι διαθήκη αιώνια με αυτούς».

Και βέβαια πρέπει να αποδείξουμε και εκείνο που αναφέρθηκε στην αρχή των όσων είπαμε, το οποίο δεν είναι καθόλου υποδεέστερο, ότι δηλαδή εκείνος δεν ήταν μισθωτός, αλλά ποιμένας, και μάλιστα ο καλός ποιμένας. Διότι θα φανεί ότι ούτε κοιμόταν όταν επιτίθονταν οι λύκοι, ούτε τρεπόταν σε φυγή, αλλά προκινδύνευε για το ποίμνιο και θεωρούσε ως δική του σωτηρία το να συμβεί κάτι που θα έκανε τους άλλους ανθρώπους να ζουν καλύτερα. Ήθελε κάποιος από τους ασκούντες την εξουσία να διαπράξει αδικία, θεωρώντας όμως ότι είναι κάτι μικρό και όχι απολύτως αντάξιο του εαυτού του και του χαρακτήρα του το να αποστερεί χρήματα κατά παράβαση των δικών και των νόμων και να περιορίζει μέχρι αυτό το σημείο την πρόθεσή του.

Γιατί λοιπόν ο Χριστός, εάν το να αμείβεται κανείς γίνεται αίτιο τόσων κακών, επιτρέποντας να ζουν από το Ευαγγέλιο, ονομάζει το πράγμα «μισθό»; Διότι λέει: «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του». Το αποκαλεί έτσι με βάση το σκεπτικό αυτών που προσφέρουν, με το οποίο πρέπει να προσφέρουν, για να γνωρίζουν ότι δεν κάνουν χάρη τρέφοντας τους δασκάλους, αλλά εξοφλούν ένα χρέος. Αυτό όμως, όπως είπα, δεν τους κάνει μισθωτούς, παρά μόνο όταν ο ίδιος θέσει τον εαυτό του σε θέση μισθωτού, όταν δηλαδή, προβάλλοντας την ιεροσύνη, απαιτεί τέτοια πράγματα. Πρέπει λοιπόν ο ιερέας, ακόμη κι αν στερείται τα αναγκαία, να λαμβάνει από εκείνους που δίνουν με τη θέλησή τους, και τίποτε περισσότερο από την ανάγκη του, εάν πρόκειται να επιτελεί έργο ποιμένα και να διαφυλάττει το σχήμα του. Ειδάλλως, θα αποκαλείται μισθωτός και κάπηλος και με παρόμοιους ονειδισμούς. Και λέω μισθωτό, εάν βέβαια υποθέσουμε ότι λαμβάνει χωρίς να βλάπτει ούτε να αδικεί κανέναν. Όταν όμως προστεθούν και αυτά, όπως ακριβώς συμβαίνει, τότε γίνεται τόσο χειρότερος από τον μισθωτό, επειδή ο μεν μισθωτός δεν φτάνει στο σημείο να βλάψει και αδικεί μόνο κατά τούτο, ότι δηλαδή βλέπει, λέει (το Ευαγγέλιο), τον λύκο να έρχεται και αφήνει τα πρόβατα και φεύγει, ενώ αυτός (ο κακός ιερέας) γίνεται για το ποίμνιο χειρότερος από μύριους λύκους. Διότι το να λαμβάνει απαιτώντας και ασκώντας πίεση, πρώτα σημαίνει ότι ο ποιμένας αδικεί και παρανομεί, και έπειτα προκαλεί βλάβη στους ποιμαινομένους, όχι μικρή ούτε τέτοια που θα μπορούσε δικαίως να παραβλεφθεί.

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Διότι «ο καλός ποιμένας», λέει, «θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων» (δηλαδή αυτός που αγωνίζεται για τη βασιλεία και φροντίζει για τη σωτηρία της ψυχής του), παραδίδοντας τον εαυτό του μέχρι θανάτου. «Ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας», όταν δει «τον λύκο να έρχεται» (δηλαδή τις θλίψεις και τους πειρασμούς), αποστατεί «και φεύγει» από τη λατρεία του Θεού και από την περιφρούρηση της καρδιάς του ως προς τις άγιες εντολές.

Και εξάλλου: Επειδή ο άνθρωπος είναι διπλός για εμάς, αποκαλούμενος από τον Παύλο εσωτερικός και εξωτερικός, θα μπορούσε να λεχθεί ότι εισέρχεται εκείνος που φροντίζει τον εσωτερικό άνθρωπο· και ότι εξέρχεται πάλι, εκείνος που νεκρώνει τα επίγεια μέλη του και θανατώνει τις πράξεις του σώματος εν Χριστώ. Ένας τέτοιος άνθρωπος, λοιπόν, «και βοσκή θα βρει» στον μέλλοντα αιώνα, σύμφωνα με το: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει», και τα εξής. «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει. Εγώ ήρθα για να έχουν ζωή, και να την έχουν σε αφθονία. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας και του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται, εγκαταλείπει τα πρόβατα και φεύγει, και ο λύκος τα αρπάζει και σκορπίζει τα πρόβατα. Ο μισθωτός φεύγει, επειδή είναι μισθωτός και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα.» Επειδή όσοι παρασύρθηκαν από τον Θευδά, τον Ιούδα και τους υπόλοιπους αποστάτες σφαγιάστηκαν και χάθηκαν, γι' αυτό πρόσθεσε λέγοντας: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει», αποκαλώντας κλέφτες εκείνους και τους όμοιούς τους. «Εγώ όμως», λέει, «ήρθα για να έχουν ζωή.»

Ήδη, λυγισμένος από τα γηρατειά και εξαντλημένος από τους κόπους, αποφάσισε να παραιτηθεί από την επισκοπή, όχι ως λιποτάκτης ούτε εγκαταλείποντας τη θέση στην οποία το Άγιο Πνεύμα τον έθεσε για να ποιμαίνει την εκκλησία του Θεού, αλλά από μακαρία και ένθεη ευλάβεια. Διότι φοβόταν μήπως εξαιτίας της αδυναμίας του καταλυθεί το έργο του Θεού. Έτσι, αφού προσήλθε στον βασιλιά, του είπε: «Όσο καιρό, θεοσεβέστατε βασιλιά, το σώμα μου άντεχε στους κόπους και τις εκκλησιαστικές φροντίδες, οι οποίες είναι βαρύτερες από τις πολιτικές, όπως εγώ πιστεύω, το να εγκαταλείψω την εκκλησία του Θεού, την οποία ο Ίδιος μου ενεπιστεύθη χρησιμοποιώντας ως όργανο τη δική σου εξουσία, φαινόταν απολύτως κατακριτέο και ανάξιο ακόμη και για μισθωτό εργάτη. Διότι για τον μισθωτό είναι συνηθισμένο να τρέπεται σε φυγή και να εγκαταλείπει τα πρόβατα όταν επιτίθεται ο λύκος, για εμένα όμως, ποια δικαιολογία θα υπήρχε να εγκαταλείψω το ποίμνιο του Θεού, χωρίς καν να βλέπω να πλησιάζει κάποιος λύκος; Γι' αυτό και δεν το εγκατέλειψα μέχρι τούτη τη στιγμή. Επειδή όμως βλέπεις πώς με καταβάλλουν τα γηρατειά και πώς το πλήθος των πολλών κόπων μού αφαίρεσε κάθε δύναμη, μερίμνησε για την εκκλησία και τοποθέτησε στον οίκο του Κυρίου κάποιον νεότερο, που να διαθέτει σωματική δύναμη μαζί με την πνευματική, ώστε να αναλάβει τις εκκλησιαστικές φροντίδες».