Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:14

Πώς λοιπόν δεν θέλεις να διαχωρίζεται ο Λόγος από την ανθρωπότητα ως προς τις ζωτικές, λογικές και παθητικές κινήσεις; Άραγε, όταν αυξανόταν, με θεϊκή κίνηση αυξανόταν θεϊκώς από ηλικία σε ηλικία; Και όταν πρόκοβε στη σοφία, πρόκοβε θεϊκώς; Και όταν λυπόταν και αγωνιούσε και ταρασσόταν, μήπως λυπόταν και αγωνιούσε και ταρασσόταν και κοπίαζε και έπασχε θεϊκώς; Μη γένοιτο! Αλλ' όπως ακριβώς το σώμα που προήλθε από τη Μαρία, ο Θεός Λόγος το ονόμαζε δικό Του σώμα, παρόλο που δεν ήταν της ίδιας ουσίας με τη θεότητα· έτσι και τα πάθη και τη ζωτική και λογική αύξηση τα ονομάζει δικά Του, οικειοποιούμενος τα πάντα της ανθρωπότητας με την ευδοκία της χάριτος. Ομοίως θεωρεί και τη σάρκα ως όργανο ζωής εναρμονισμένο με τις θείες βουλές. Διότι, για να φτύσει, χρησιμοποίησε το σώμα ως όργανο· για να ταφεί, ομοίως το σώμα· ενώ για να πάθει εκουσίως και για να σκυλεύσει τον άδη, χρησιμοποίησε την ψυχή, την οποία έλεγε ότι παραδίδει υπέρ των προβάτων.

Όταν, λοιπόν, είπε αυτά ο Κύριος, δημιουργήθηκε σχίσμα μεταξύ τους. Οι μεν έλεγαν: «Έχει δαιμόνιο»· άλλοι έλεγαν: «Ο δαίμονας δεν δύναται να κάνει τα μάτια των τυφλών να βλέπουν». Βλέπεις πόσο παλαιό είναι το πάθος του σχίσματος; Διότι αμέσως το πτύον ξεχωρίζει το άχυρο από το σιτάρι· και το μεν ελαφρύ και άστατο αποχωρίζεται από το θρεπτικό, το δε κατάλληλο για πνευματική τροφή παραμένει σε εκείνους που το καλλιεργούν. Για τον λόγο αυτόν δημιουργήθηκε σχίσμα, και άλλοι διαφωνούσαν με τον έναν τρόπο και άλλοι με τον άλλον. Στους Ιουδαίους ταιριάζει ο διχασμός· η Εκκλησία του Θεού όμως, η οποία έλαβε τον άρραφο χιτώνα, τον υφασμένο εξ ολοκλήρου από πάνω, τον άσχιστο που διαφυλάχθηκε από τους στρατιώτες, αυτή που ενδύθηκε τον Χριστό, ας μην σχίζει το ιμάτιο. «Και γνωρίζω τα δικά μου, και τα δικά μου με γνωρίζουν». Το άρπαξε αυτό ο αιρετικός για τη δική του κατασκευή της βλασφημίας. Ιδού, λέει, έχει ειπωθεί ότι: «Με γνωρίζουν τα δικά μου, και γνωρίζω τα δικά μου». Λέγοντας, άραγε, «γνωρίζω», τι εννοεί; Το να κατανοεί την ουσία; Το να καταμετρά το μέγεθος; Το να κατανοούνται άραγε εκείνα περί της θεότητας, τα οποία εσύ με τη δική σου θρασυστομία διατείνεσαι;

Πώς δεν αποτελεί περιττή περιέργεια περί της ουσίας του Θεού; Δεν είναι έρευνα των υπερκοσμίων; Δεν είναι επινόηση των αοράτων; Με γνωρίζουν τα δικά μου, και γνωρίζω τα δικά μου. Αρκεί σε σένα να γνωρίζεις ότι είναι ο καλός ποιμένας· ότι έδωσε τη ζωή Του υπέρ των προβάτων. Αυτός είναι ο όρος της επίγνωσης του Θεού. Το πόσος δε είναι ο Θεός, και ποιο είναι το μέτρο Του, και ποιος είναι ως προς την ουσία Του, τέτοιου είδους ζητήματα είναι επικίνδυνα για εκείνον που ρωτά, και αδύνατον να απαντηθούν από εκείνον που ερωτάται· η σιωπή είναι η θεραπεία σε τέτοιου είδους θέματα. Τα δικά μου πρόβατα ακούν τη δική μου φωνή, είπε, δεν συζητούν. Δηλαδή δεν παρακούν, δεν φιλονικούν. Άκουσες για Υιό, μήτε εσύ ο ίδιος να αναλύεις με λογικούς συλλογισμούς τους τρόπους της γέννησης, μήτε να ανάγεις σε αιτία εκείνα που δεν επιδέχονται αιτιολόγηση, μήτε να διαχωρίζεις με σχίσμα εκείνο που είναι ενωμένο. Γι' αυτόν τον λόγο, προλαμβάνοντας την κατάσταση, σε προφύλαξε ο ευαγγελιστής.

Διότι γράφει πάλι: «Και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι. Αλλά λουστήκατε», λέει, «αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας.» Β. Άραγε λοιπόν το Πνεύμα, ως Θεός, δικαιώνει τους αμαρτωλούς; Α. Απολύτως, φίλε μου. Διότι μόνο στον Θεό θα ταίριαζε να μπορεί να απαλλάσσει από τις παραβάσεις και την καταδίκη τους ενόχους, και σε κανένα απολύτως άλλο από τα όντα. Ότι δε το Πνεύμα είναι Θεός και εκ Θεού κατά φύση, έχει ήδη αποδειχθεί από εμάς με μακρούς λόγους, και θα αποδειχθεί και στο μέλλον, αν δεν γίνομαι φορτικός σε αυτό. Β. Δεν θα γινόσουν. Διότι αυτό που αποβλέπει στην ωφέλεια με κανέναν τρόπο δεν έχει τη δυνατότητα να δυσαρεστεί, τουλάχιστον στους πιο συνετούς ανθρώπους. Α. Συνεπώς, ως άθεοι και στερημένοι από κάθε αγιοπρεπή ελπίδα ζουν στον κόσμο, σύμφωνα με τις Γραφές, εκείνοι που λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίστη και Ποιητή. Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Τώρα όμως, αφού γνωρίσαμε τον Θεό, και αφού γνωριστήκαμε από τον Θεό, έχουμε γνωρίσει τον Πατέρα και Θεό των όλων διά του Υιού εν Πνεύματι. Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, λέγοντας για τον εαυτό του: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή. Και γνωρίζω τα δικά μου, και με γνωρίζουν τα δικά μου.»

Διότι, όπως ακριβώς αντιπαρέβαλε τα δικά του έργα με τα κακουργήματα που έγιναν μέσω των ψευδοπροφητών, και έδειξε ότι η έκβαση των δικών του κατορθωμάτων είναι ανώτερη από τη δική τους ψευδολογία —καθώς λέει ότι εκείνοι προσήλθαν αυτομόλως στο να ψεύδονται και να λένε όσα δεν επιτρέπεται να ειπωθούν, με μόνο σκοπό να κλέψουν και να θύσουν και να καταστρέψουν, ενώ ο ίδιος ήρθε όχι μόνο για να έχουν τα πρόβατα ζωή, αλλά να την έχουν και με το παραπάνω— και καλώς και ορθώς αναφώνησε το «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός», έτσι και εδώ, αφού όρισε τον όντως αγαθό ποιμένα ως αυτόν που σπεύδει να πεθάνει για τα πρόβατα και να προσφέρει πρόθυμα τη ζωή του υπέρ αυτών, ενώ τον μισθωτό ως ξένο επιστάτη και δειλό και φυγάδα (και τι από τέτοια δεν προείπε;), επειδή γνωρίζει ότι ο ίδιος θα καταθέσει τη ζωή του υπέρ του ποιμνίου, πάλι ευλόγως αναβοά το «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτός που πρωτεύει στα πάντα να νικά τους πάντες, ώστε να αποδειχθεί και πάλι αληθινός ο ψαλμωδός που του λέει κάπου: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Εκτός όμως από όσα ειπώθηκαν, πρέπει να εξετάσουμε και τούτο. Διότι νομίζω ότι ο Κύριος, παραθέτοντας όσα επρόκειτο να είναι προς μεγάλη ωφέλεια για τον λαό των Ιουδαίων, έσπευδε να τους πείσει να φρονούν τα πρέποντα, όχι μόνο μέσα από τα δικά του λόγια, αλλά και μέσα από τις προφητείες των προφητών, και να γνωρίσουν σαφώς ότι αυτός μεν είναι ο καλός ποιμένας, ενώ οι άλλοι όχι πλέον· πώς αλλιώς;

Ας μην σκανδαλίζεται κανείς, εάν ο Θεός και Πατέρας ονόμασε δούλο τον άνθρωπο που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ, αν και κατά φύση είναι Θεός και Υιός αληθινός, αλλά ας εννοήσει μάλλον ότι ταπείνωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου. Επομένως, ταιριαστά προς τη μορφή που έλαβε ονομάστηκε έτσι από τον Θεό και Πατέρα. «Και γνωρίζω τα δικά μου και με γνωρίζουν τα δικά μου· καθώς με γνωρίζει ο Πατέρας και εγώ γνωρίζω τον Πατέρα». Κάποιος θα μπορούσε, εξετάζοντας το θέμα πιο απλά, να πει ότι ο Κύριος δεν θέλησε να υποδηλώσει τίποτε άλλο, παρά ότι ο ίδιος θα είναι σαφής στους δικούς του, και σε όσους πιστεύουν σε αυτόν θα χαρίσει αβίαστα τη γνώση γι' αυτόν, και θα αναγνωρίσει και ο ίδιος τους δικούς του, καθιστώντας βεβαίως όχι ανώφελο το να αναγνωρίζεται κανείς από τον Θεό για όσους έλαβαν αυτόν τον κλήρο. Διότι τι καλύτερο θα πούμε ότι υπάρχει από το να γνωρίζεται κανείς από τον Θεό; Επειδή όμως τα λεγόμενα απαιτούν κάπως πιο αυστηρή εξέταση, ακριβώς επειδή προστίθεται το «Καθώς με γνωρίζει ο Πατέρας και εγώ γνωρίζω τον Πατέρα»· ας προχωρήσουμε σε μια τέτοια κατανόηση του προκειμένου θέματος. Διότι δεν νομίζω ότι κάποιος από όσους έχουν σώο τον νου τους θα ισχυριστεί ότι μπορεί κάποιο από τα όντα να αποκτήσει τέτοια γνώση περί του Χριστού, τέτοια δηλαδή που υπάρχει στον Θεό και Πατέρα γι' αυτόν. Διότι μόνο ο Πατέρας γνωρίζει το δικό του γέννημα, και γνωρίζεται μόνο από το δικό του γέννημα.

Διότι δεν σας γνωρίζω, λέει, ως ανθρώπους που γίνατε εραστές της αρετής, ούτε που τιμήσατε τον λόγο μου, αλλά ούτε που συνδεθήκατε μαζί μου μέσα από αγαθές πράξεις. Ακολουθώντας τα παραπάνω, θα κατανοήσεις και για τον πάνσοφο Μωυσή, όταν ο Θεός τού λέει: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη σε μένα», αντί του: έχεις τεθεί σε οικειότητα μαζί μου περισσότερο από όλους και απέκτησες πολλή χάρη. Και δεν τα λέμε αυτά αναιρώντας ότι η γνώση λαμβάνεται και με τη δύναμη της επίγνωσης, αλλά επινοώντας τον πιο πρέποντα τρόπο για τα θεωρήματα. Λοιπόν, γνωρίζω, λέει, τα δικά μου και γνωρίζομαι από τα δικά μου, όπως με γνωρίζει ο Πατέρας και εγώ γνωρίζω τον Πατέρα· αντί του ότι θα αποκτήσω οικειότητα με τα δικά μου πρόβατα, και τα δικά μου πρόβατα θα αποκτήσουν οικειότητα με εμένα, με αυτόν ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο ο Πατέρας είναι οικείος σε εμένα, και εγώ πάλι είμαι οικείος στον Πατέρα. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που ο Θεός και Πατέρας γνωρίζει ότι έχει γνήσιο γέννημα τον ίδιο τον Υιό και καρπό της ουσίας του, και ο Υιός πάλι γνωρίζει ότι έχει αληθινά Πατέρα τον Θεό, εφόσον βεβαίως είναι γεννημένος από αυτόν, με τον ίδιο τρόπο και εμείς, αποκτώντας οικειότητα μαζί του, αποτελούμε γένος του και έχουμε κληθεί τέκνα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από αυτόν: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

«Και θα ποιμάνω τα πρόβατα της σφαγής προς τη Χαναναία». Απειλεί τα ποίμνια ταυτόχρονα με όλεθρο, εξορία και τις συμφορές του πολέμου, διότι, αν και είχαν τη δυνατότητα να καταφύγουν υπό το χέρι του αρχιποίμενα των πάντων, δηλαδή του Χριστού, και να βρεθούν υπό την προστασία του, αυτοί αντίθετα προσχώρησαν από άγνοια σε εκείνους που τους σφαγιάζουν και τους πουλούν. Διότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα, καταδεικνύοντας αφενός τη δική τους φαυλότητα και αφετέρου τη γνησιότητα της θείας οικονομίας προς εμάς: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Ο ποιμένας ο καλός δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός και εκείνος που δεν είναι ποιμένας, του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται και αφήνει τα πρόβατα και φεύγει· και ο λύκος τα αρπάζει και τα σκορπίζει· διότι είναι μισθωτός, και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Οι άθλιοι Ιουδαίοι, όμως, αν και έπρεπε να καταδικάσουν τους μισθωτούς ποιμένες, δεν έπραξαν αυτό, αλλά τον αγαθό ποιμένα, που έδωσε την ψυχή του ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, τον λύπησαν με αναρίθμητους τρόπους, λιθοβολώντας τον, χλευάζοντάς τον, και τέλος, ανοίγοντας εναντίον του αχαλίνωτο στόμα. Διότι κραύγασαν μαζί με τους δικούς τους καθοδηγητές, λέγοντας στον Πιλάτο: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», και επισώρευσαν το δίκαιο αυτό αίμα στα δικά τους κεφάλια.

Το ότι δε τα έθνη αναγνώρισαν τον Χριστό ως Θεό, είναι σε όλους, όπως νομίζω, καταφανές. Διότι, πιστεύοντας σε αυτόν, απαλλάσσονται από την πλάνη της πολυθεΐας. Το ότι δε πάλι τα έθνη τον αναγνώρισαν, και αναγνωρίστηκαν από αυτόν, άκουσε τον να λέει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ γνωρίζω τα δικά μου, και τα δικά μου με γνωρίζουν.»

Αν όμως η φράση «δεν το χωρούν όλοι» εκπληρώνεται εδώ για τον Σωτήρα σε σχέση με τη διδασκαλία Του, τότε, εάν δεν την αποδέχονται, δεν την αποδέχονται σύμφωνα με τη δική τους θέληση. Επομένως, αυτοί θα κληθούν άξιοι επαίνου ή ψόγου με βάση το αυτεξούσιό τους, και η ικανότητα αποδοχής δεν θα οφείλεται πλέον στη φύση· διότι σε τι θα ωφελούσε να κηρύττει τη διδασκαλία του; Ο ισχυρισμός του όμως κατέρρευσε από παντού· διότι ο Σωτήρας δεν διατύπωσε αυτόν τον λόγο για τη διδασκαλία, αλλά για τον ευνουχισμό. Αλλά ακόμη και αν μιλούσε για τη διδασκαλία, ο ισχυρισμός του Μάνη και πάλι δεν θα μπορούσε να σταθεί. Λέει δε ο ίδιος ο Μάνης: «Γνώριζα τους δικούς μας· "διότι και τα πρόβατά μου με γνωρίζουν και γνωρίζω τα πρόβατά μου"». Σε όλα όμως ψεύδεται· διότι, θέλοντας να συναρπάσει ψυχές με κολακείες, απευθυνόμενος στους τότε παρόντες στη συζήτηση ξεστόμισε αυτόν τον λόγο, ρίχνοντας δόλωμα, τρόπον τινά, ώστε μέσω της κολακείας να φανούν ότι προσκολλώνται σε αυτόν· προκειμένου, όταν προσκολληθούν, να αρχίσει να καυχιέται και να λέει ότι τους γνώριζε πριν καν έρθουν προς αυτόν. Συνέβη δε σε αυτόν ό,τι και στον μύθο των Ελλήνων σχετικά με τον μάντη Απόλλωνα, ο οποίος, ενώ μάντευε για τους άλλους, για τον εαυτό του δεν μπορούσε να μαντέψει, αλλά η μαντεία του διαψεύστηκε, όταν ερωτεύτηκε τη Δάφνη και την έχασε εξαιτίας της σωφροσύνης της. Έτσι και αυτός ο Μάνης, από τη μία μάντευε ότι γνωρίζει τους δικούς του, από την άλλη όμως ήρθε, καθοδηγούμενος από τη φύση του, για τον Μάρκελλο, πιστεύοντας ότι θα τον κάνει υποχείριό του. Η μαντεία του όμως διαψεύστηκε οικτρά.

Αυτό άλλωστε μαρτυρούσε λέγοντας ο ίδιος στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου και με γνωρίζουν τα δικά μου, και την ψυχή μου θυσιάζω υπέρ των προβάτων». «Και με τον βραχίονά του», αναφέρει, «θα συνάξει τα αρνιά». Ως «βραχίονας» του δε, νοείται η θεότητα που κατοικούσε στο ορατό του σώμα, μέσω του οποίου έχει ειπωθεί ότι θα συνάξει τα αρνιά και θα παρηγορήσει τις εγκυμονούσες. Ως «αρνιά» υποδηλώνει τους αρτιγέννητους και τους αναγεννημένους εν Χριστώ, ενώ «εγκυμονούσες» ονομάζει τις ψυχές που από παλιά κυοφορούσαν και βρίσκονταν σε ωδίνες εξαιτίας της ελπίδας της παρουσίας του, τις οποίες έχει αναφερθεί ότι παρηγορεί μέσω της παρουσίας του.

Διότι δώσε προσοχή, λέει, στα δικά σου θρέμματα και στα δικά σου πρόβατα, εσύ που κάποτε τα ποίμανες. Διότι, εάν και κάποια άλλη φορά στο παρελθόν ανέλαβες την ποιμαντική φροντίδα των ανθρώπων και καθοδήγησες τον λαό σου που βρισκόταν ανάμεσα στους ανθρώπους, θυμήσου αυτά ακριβώς· και μην παραβλέψεις αυτούς τους οποίους αξίωσες τέτοιας πρόνοιας. Δώσε προσοχή, λοιπόν, λέει, και κατανόησε τι έχει υποστεί το ποίμνιό σου, και πώς το λυμάνθηκε αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριο μονήρες θηρίο το καταβοσκήθηκε, και πώς έχει πυρποληθεί από φωτιά και έχει ανασκαφεί από την επιτίμηση του προσώπου σου. Αυτά δε τα διδάσκει στο ιουδαϊκό έθνος ο Προφήτης εν Αγίω Πνεύματι, προλαμβάνοντας τους χρόνους και τα γεγονότα ώστε να τα μελετούν και να τα απαγγέλλουν· προκειμένου, όταν φτάσει ο καιρός και πραγματοποιηθούν στην πράξη όσα έχουν προφητευτεί, να έχουν έτοιμη τη γνώση της ικεσίας προς τον Θεό. Το ποιος δε είναι αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, το φανερώνει ο ίδιος που είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και τα δικά μου με γνωρίζουν»· και πάλι: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και θέτω τη ζωή μου για τα πρόβατα». Αυτός δε ήταν και εκείνος που οδηγούσε τον Ιωσήφ σαν πρόβατο, δηλαδή είτε τη φυλή, είτε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος ονομάζοντάς το μεταφορικά από μία φυλή, αυτή του Ιωσήφ· ή μάλλον τον ίδιο τον άνδρα, τον προπάτορα της φυλής.

εξουσία έχω να την παραδώσω και πάλι εξουσία έχω να την πάρω πίσω.» 〈και πάλι: «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός και γνωρίζω τα δικά μου και με γνωρίζουν τα δικά μου» και «την ψυχή μου παραδίδω υπέρ των προβάτων». Την δε αιτία του θανάτου την παρουσιάζει με συντομία λέγοντας: «εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, αυτός μένει μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύν καρπό». Παρέχοντας, λοιπόν, τέτοια τεκμήρια για τον θάνατο, ο ίδιος ελεύθερα, από μόνος του, πραγματοποιούσε την αναχώρηση από το σώμα〉. Έπειτα δε, αφού το σώμα του παρελήφθη από τους γνωρίμους του και παραδόθηκε στην πρέπουσα ταφή, την τρίτη ημέρα πάλι ο ίδιος το πήρε πίσω 〈αυτός που προηγουμένως είχε αναχωρήσει εκούσια〉. Και πάλι παρουσιάζει τον εαυτό του ένσαρκο, τον ίδιο ακριβώς ενσώματο, όπως ακριβώς ήταν και πρώτα, στους οικείους του μαθητές, με τους οποίους, αφού συνομίλησε για λίγο και συνδιέτριψε για κάποιο χρονικό διάστημα, ανέρχεται εκεί από όπου και είχε έλθει, πραγματοποιώντας μπροστά στα μάτια τους την πορεία 〈και την άνοδο〉 προς τους ουρανούς, 〈στους οποίους μάλιστα, αφού παρέδωσε παραγγελίες για τα όσα έπρεπε να πράξουν, τους ανέδειξε διδασκάλους όλων των εθνών στην ύψιστη θεοσέβεια〉.

ΙΒʹ. Αυτούς ας μιμούμαστε, και ιερείς, και μητέρες, και παιδιά· οι μεν ιερείς, προς τιμήν του Ελεαζάρου, του πνευματικού πατρός, ο οποίος και με τον λόγο και με το έργο υπέδειξε το άριστο· οι δε μητέρες, μιμούμενες τη γενναία μητέρα, αποδεικνύοντας τον εαυτό τους αληθινά φιλόστοργο και προσφέροντας στον Χριστό τα τέκνα τους, ώστε να αγιασθεί και ο γάμος διαμέσου μιας τέτοιας θυσίας· τα δε παιδιά, τρέφοντας σεβασμό προς εκείνα τα ιερά παιδιά, ας αναλώνουν τη νεότητά τους όχι στα αισχρά πάθη, αλλά στους αγώνες κατά των παθών, και ας ανδρίζονται γενναία απέναντι στον καθημερινό Αντίοχο, που πολεμά εναντίον όλων των μελών του σώματος και καταδιώκει ποικιλοτρόπως. Διότι ποθώ να έχω αθλητές, σε κάθε καιρό και με κάθε τρόπο, από κάθε γένος και κάθε ηλικία, που δέχεται φανερό πόλεμο και αφανή επιβουλή· και να βοηθούνται μεν από τις παλαιές διηγήσεις, να βοηθούνται όμως και από τις νέες, και από παντού, όπως ακριβώς οι μέλισσες, να συλλέγουν τα πιο ωφέλιμα για τη φιλοτέχνηση και τη γλυκύτητα μιας και μόνο κηρήθρας, προκειμένου και δια της Παλαιάς και δια της Νέας να δοξάζεται ο Θεός μέσα μας, Αυτός που δοξάζεται στον Υιό και στο Πνεύμα, και ο οποίος γνωρίζει τους δικούς Του και γνωρίζεται από τους δικούς Του, που ομολογείται και ομολογεί, που δοξάζεται και δοξάζει, εν αυτώ τω Χριστώ, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτό μου ευαγγελίζεται ο καλός ποιμένας, για τον οποίο εγώ καταθέτω τη ζωή μου υπέρ των προβάτων. Δεν φοβάμαι το μικρό ποίμνιο, διότι είναι ευκολοσύνοπτο· επειδή γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου. Τέτοια είναι εκείνα που γνωρίζουν τον Θεό, και γνωρίζονται από τον Θεό.

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

ΟΜΙΛΙΑ Ξ΄. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και αναγνωρίζομαι από τα δικά μου. Όπως με γνωρίζει ο Πατέρας, κι εγώ γνωρίζω τον Πατέρα, και θυσιάζω τη ζωή μου για τα πρόβατα. α΄. Μεγάλο έργο, αγαπητοί, μεγάλο έργο είναι η προστασία της Εκκλησίας, και έχει ανάγκη από πολλή πνευματική φιλοσοφία, και από τόση ανδρεία, όση ανέφερε ο Χριστός, ώστε να προσφέρει κανείς τη ζωή του για τα πρόβατα, ώστε να μην τα εγκαταλείπει ποτέ έρημα και γυμνά, ώστε να στέκεται γενναία απέναντι στον λύκο. Διότι σε αυτό διαφέρει ο ποιμένας από τον μισθωτό. Ο μεν μισθωτός αποβλέπει παντού στη δική του σωτηρία, αμελώντας τα πρόβατα· ο δε ποιμένας επιζητεί παντού τη σωτηρία των προβάτων, παραβλέποντας τη δική του.

Προς εκείνα είναι στραμμένος ο σκοπός των Χριστιανών· γι' αυτά είναι μακάριο να γεννηθεί κανείς, διότι θα αξιωθεί μιας θείας θεωρίας που υπερβαίνει τον νου· της αιφνίδιας ανάστασης των ανθρώπων, της παράδοξης αλλοίωσης της γης, των σαλπίγγων που θα εγείρουν τους απ' αιώνος νεκρούς, των δικαίων που θα φέρονται διαμέσου του αέρα, των αγγελικών οφθαλμοφανών πανηγύρεων, της καθόδου του Δεσπότη στη γη ενώπιον όλης της οικουμένης. Ω, πόσο σπουδαίο είναι για εκείνους που Τον αγάπησαν θερμά τώρα, όταν θα προσέρχονται σε εκείνη τη συνάντηση να αναφωνήσουν: «Μνήσθητι, Κύριε, ότι πορευθήκαμε ενώπιόν σου με αλήθεια και πράξαμε τα αρεστά ενώπιόν σου», και, καθώς θα φωνάζουν, να ακούσουν αμέσως τη δική Του φωνή να αποκρίνεται: «Γνωρίζω τα δικά μου, και αναγνωρίζομαι από τα δικά μου». Ας ανακύψουμε, λοιπόν, από την πολλή μέριμνα για τα βιοτικά· ας ξαλαφρώσουμε την ψυχή από τα γήινα φορτία· ας μεταβούμε νοερά στο μέλλον· ας αγαπήσουμε τους μόνιμους και αναφαίρετους θησαυρούς· ας διαφυλάξουμε το αξίωμα της βασιλικής εικόνας με την αλουργίδα της αρετής· εφόσον έχουμε ταχθεί να βασιλεύουμε επί των πραγμάτων της ζωής, ας μην μετατρέπουμε τη βασιλεία σε δουλεία· πριν από κάθε πλούτο, ας αναζητούμε τον χορηγό του πλούτου. Διότι λέει η Γραφή: «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, οι δε εκζητούντες τον Κύριον ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού»· σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ότι είναι σατανική απανθρωπία το να βδελύσσεται κανείς τον γάμο. Αλλά ούτε ο Μαρκίων ούτε ο Ουαλεντίνος ούτε ο Μάνης ανέχθηκαν αυτό το μέτρο. Διότι δεν είχαν τον Χριστό να ομιλεί μέσα τους, ο Οποίος σπλαχνίζεται τα δικά Του πρόβατα και προσφέρει τη ζωή Του υπέρ αυτών, αλλά τον ανθρωποκτόνο, τον πατέρα του ψεύδους. Γι' αυτό ακριβώς κατέστρεψαν και όλους όσους τους πίστεψαν, φορτώνοντάς τους εδώ, από τη μία, με ανώφελους και αβάσταχτους κόπους, και παρασύροντάς τους μαζί τους εκεί, από την άλλη, στο πυρ που έχει ετοιμαστεί για αυτούς.

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Τι λέει λοιπόν ο Σωτήρας; Εκείνος που εισέρχεται από τη θύρα, είναι ο ποιμένας. Και όταν βγάλει έξω τα δικά του πρόβατα, πορεύεται μπροστά τους, και τα πρόβατα τον ακολουθούν, επειδή γνωρίζουν τη φωνή του. Ξένο όμως δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα τραπούν σε φυγή μακριά του, επειδή δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων. Έπειτα πάλι: Εγώ είμαι η θύρα. Αν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί και θα εισέρχεται και θα εξέρχεται, και θα βρει βοσκή. Τι κάνουν όμως οι παράφρονες; Παρουσιάζουν έναν τέτοιο ποιμένα ως άρρωστο και αδύναμο, και τελείως άπειρο στην ποιμαντική, είτε λόγω αδυναμίας να κατευθύνει τα πρόβατα, είτε επειδή τα άρπαξε παρά τη θέλησή του ο λύκος, είτε επειδή εγκατέλειψε θεληματικά το ποίμνιο. Και μάταια, όπως φαίνεται, έχει τοποθετηθεί η θύρα, αφού δεν παρέχει καμία απολύτως ασφάλεια, ούτε έχει την ικανότητα να σώσει κάποιον, είτε εισέλθει δι' αυτής είτε εξέλθει. Το να φλυαρούν όμως και να λένε τέτοια πράγματα, ποιας κόλασης και καταστροφής δεν θα επιφέρει την ποινή; Έπειτα: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου, και δίνω τη ζωή μου υπέρ των προβάτων.

Αλλά βέβαια οι υιοί της απειθείας, ώστε να μη βρουν αφορμή για αντιλογία και για να τους αφαιρεθεί κάθε πρόφαση, δεν θα ακούσουν κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος λέει στα Ευαγγέλια: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου· και έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα ακούσουν τη φωνή μου, και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Ποιος είναι τόσο αντίπαλος της αλήθειας; Ποιος είναι τόσο αντίθετος και πολέμιος του Χριστού και των λόγων Του, ώστε να αντιτάσσεται και να διαμάχεται αναίσχυντα προς τα ευαγγελικά διδάγματα; Από αυτά λοιπόν καθίσταται φανερό ότι κήρυξαν πόλεμο όχι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον του ίδιου του Ποιητή και δημιουργού των πάντων· και επιπλέον λέει: «Θα συνάψω μαζί τους διαθήκη ειρήνης, και θα είναι διαθήκη αιώνια με αυτούς».

Οφείλει, λοιπόν, ο καθένας μας να αγωνιστεί, να κοπιάσει και να επιδείξει ζήλο σε όλες τις αρετές, καθώς και να πιστέψει και να ζητήσει από τον Κύριο να γίνει από τώρα ο έσω άνθρωπος μέτοχος εκείνης της δόξας, και να κοινωνήσει η ψυχή σε εκείνη την αγιότητα του Πνεύματος. Έτσι ώστε, αφού καθαριστούμε από τους ρύπους της κακίας, να έχουμε κατά την ανάσταση εκείνο που θα ντύσει τα γυμνά σώματά μας καθώς ανασταίνονται, και θα καλύψει την ασχημοσύνη τους, θα τα ζωοποιήσει και θα τα αναπαύσει εις τους αιώνας στη βασιλεία των ουρανών. Διότι πρόκειται ο Χριστός να κατέλθει από τους ουρανούς και θα αναστήσει όλες τις φυλές του Αδάμ που έχουν κοιμηθεί ανά τους αιώνες, σύμφωνα με τις άγιες Γραφές. Και θα τους χωρίσει όλους σε δύο μέρη, και εκείνους που φέρουν το δικό του σημείο, δηλαδή τη σφραγίδα του Πνεύματος, αυτούς θα τους στήσει εκ δεξιών του, προσφωνώντας τους ως δικούς του. Διότι λέγει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου» και «γνωρίζω τα δικά μου και τα δικά μου με γνωρίζουν». Και τότε τα σώματα αυτών θα περιβληθούν με θεία δόξα εξαιτίας των αγαθών έργων, και θα είναι πλήρη από τη δόξα του Πνεύματος, την οποία κατείχαν από αυτή τη ζωή στις ψυχές τους. Και έτσι, αφού δοξαστούν μέσα στο θείο φως και αρπαγούν στους ουρανούς «για να προϋπαντήσουν τον Κύριο στον αέρα», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο», συμβασιλεύοντας μαζί του στους ατελεύτητους αιώνες. Αμήν.

Διότι προσβάλλει, ίσως, κάποιον ο πονηρός λογισμός, και αυτό είναι κλοπή· εάν όμως ο άνθρωπος συγκατατεθεί στην πονηρή σκέψη, τότε λέγεται ότι σφάζεται από τον διάβολο· όταν δε πράξει και το κακό, τότε χάνεται. Και αυτό είναι ίσως το ρητό: «Ο κλέφτης δεν έρχεται, παρά μόνο για να κλέψει και να σφάξει και να καταστρέψει». Ο Κύριος, λοιπόν, πράττοντας τα αντίθετα από αυτόν τον κλέφτη, δίνει τη θεία ζωή, αγιάζοντας και τους λογισμούς μας μέσω της παρουσίας των αγαθών σκέψεων, και τα σώματα μέσω των αγαθών πράξεων. Και δίνει και κάτι περισσότερο, το να μπορούμε δηλαδή να ωφελούμε και άλλους μέσω του χαρίσματος της διδασκαλίας, και βέβαια και τη βασιλεία των ουρανών, προσφέροντάς την σε εμάς ως κάποια πρόσθετη τιμητική δωρεά. Αυτός άρα είναι ο καλός ποιμένας, και όχι ο μισθωτός, όπως οι άρχοντες των Ιουδαίων, οι οποίοι δηλαδή παραμελούσαν τον λαό, και απέβλεπαν μόνο στο να λαμβάνουν μισθούς από αυτόν. Διότι δεν αναζητούσαν την ωφέλεια του λαού, αλλά την αισχροκέρδεια από τον λαό. «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και αναγνωρίζομαι από τα δικά μου. Όπως με γνωρίζει ο Πατέρας, έτσι κι εγώ γνωρίζω τον Πατέρα. Και την ψυχή μου θέτω υπέρ των προβάτων, και έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από την αυλή αυτή· και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω· και θα ακούσουν τη φωνή μου· και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας». Και από εδώ θα μπορούσες να διαγνώσεις τη διαφορά μεταξύ του ποιμένα και του μισθωτού.

Διότι ο μεν μισθωτός αγνοεί τα πρόβατα. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν τα επισκέπτεται συχνά. Διότι, αν τα επισκεπτόταν συχνά, θα τα γνώριζε. Ο δε ποιμένας, όπως ο Κύριος, γνωρίζει τα πρόβατά του, επειδή τα φροντίζει, και αντίστοιχα γνωρίζεται από αυτά, καθώς εκείνα αξιώνονται της επίσκεψής του και λόγω της εξοικείωσης αναγνωρίζουν τον προστάτη τους. Πρόσεξε δε, ότι πρώτα εκείνος μας γνωρίζει, και έπειτα εμείς εκείνον, και με κανέναν άλλο τρόπο δεν είναι δυνατόν να γνωρίσουμε τον Θεό, παρά μόνο αν γίνουμε γνωστοί σε εκείνον. Διότι, πρώτα αυτός συνδέθηκε μαζί μας λαμβάνοντας σάρκα, αφού έγινε άνθρωπος, και έπειτα εμείς συνδεθήκαμε μαζί του, λαμβάνοντας το χάρισμα της θέωσης. Θέλοντας δε να δείξει ότι όσοι απίστησαν είναι ανάξιοι να αναγνωριστούν από τον Θεό και δεν είναι καν πρόβατά του, είπε: «Και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου», σύμφωνα με το: «Γνώρισε ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί του». Για να μην νομίσει όμως κάποιος ότι γνώριζε όπως ένας άνθρωπος, πρόσθεσε λέγοντας: «Καθώς με γνωρίζει ο Πατέρας, κι εγώ γνωρίζω τον Πατέρα». Διότι έτσι, λέει, τον γνωρίζω με ακρίβεια, όπως ακριβώς κι εκείνος εμένα.