Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:3

Αυτοκατάκριτοι είναι λοιπόν οι Ιουδαίοι, επειδή διαβεβαιώνουν ότι βλέπουν, ενώ δεν πράττουν απολύτως τίποτα από όσα έπρεπε να πράττουν, και μάλιστα με μεγάλη επιμονή, και ενώ γνωρίζουν το θέλημα του Κυρίου, το περιφρονούν τόσο πολύ ώστε να εναντιώνονται ακόμη και στα πιο εξαίρετα θαύματα. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εκείνος που δεν μπαίνει από τη θύρα στην αυλή των προβάτων, αλλά αναβαίνει από αλλού, εκείνος είναι κλέφτης και ληστής· ενώ εκείνος που μπαίνει από τη θύρα είναι ο ποιμένας των προβάτων. Σε αυτόν ο θυρωρός ανοίγει, και τα πρόβατα ακούνε τη φωνή του, και τα δικά του πρόβατα τα φωνάζει με το όνομά τους και τα βγάζει έξω. Όταν βγάλει όλα τα δικά του, πορεύεται μπροστά τους, και τα πρόβατα τον ακολουθούν, επειδή γνωρίζουν τη φωνή του. Ξένον όμως δεν πρόκειται να τον ακολουθήσουν, αλλά θα φύγουν μακριά του, επειδή δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων». Θα φαινόταν βέβαια, και πολύ λογικά, σε όσους ακούνε χωρίς να εμβαθύνουν, ότι δεν εισήχθη και πολύ επίκαιρα ο λόγος της προκείμενης παραβολής· διότι, ενώ μιλούσε για τύφλωση και ανάβλεψη, αμέσως κάνει λόγο για πρόβατα, για αυλή και για θύρα. Αλλά σε όποιον κατοικεί σοφός νους, και έχει φροντίσει να προσεγγίζει με μεγαλύτερη εμβάθυνση τα νοήματα, θα διαπιστώσει πάλι ότι ο λόγος προχωρά σε ευθεία γραμμή και δεν έχει ξεφύγει καθόλου από το πρέπον. Αυτό που έχω πει πολλές φορές, θα το επαναλάβω και πάλι.

Ζʹ. Αυτά, λοιπόν, προς εσάς από αυτόν τον σεμνό Αβραάμ, τον πατριάρχη, την τίμια και σεβαστή κεφαλή, το κατοικητήριο όλων των αγαθών, τον κανόνα της αρετής, την τελείωση της ιεροσύνης, αυτόν που προσφέρει σήμερα στον Κύριο την εκούσια θυσία, τον μονογενή, αυτόν που προήλθε από την υπόσχεση. Εσείς, από την άλλη πλευρά, οφείλετε να καρποφορείτε, τόσο για τον Θεό όσο και για εμάς, την ορθή ποίμανσή σας, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενοι κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως, γνωρίζοντας καλά τον ποιμένα και όντας γνωστοί σε αυτόν, και ακολουθώντας εκείνον που σας καλεί ποιμαντικά και ελεύθερα μέσα από τη θύρα. Να μην ακολουθείτε τον ξένο που υπερπηδά τον φράχτη της αυλής με τρόπο ληστρικό και δόλιο, ούτε να ακούτε ξένη φωνή, η οποία σας κλέβει κρυφά και σας διασκορπίζει μακριά από την αλήθεια σε όρη, σε ερημιές, σε βάραθρα και σε τόπους που δεν επιβλέπει ο Κύριος· φωνή η οποία σας απομακρύνει από την υγιή πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στη μία Θεότητα και δύναμη –της οποίας τη φωνή πάντοτε άκουγαν και είθε να ακούν τα δικά μου πρόβατα– και με λόγια κίβδηλα και διεφθαρμένα σας παρασύρει και σας αποσπά από τον αληθινό και πρώτο ποιμένα. Από αυτά τα λόγια είθε όλοι εμείς, ποιμένες και ποίμνιο, και όσοι ποιμαίνονται και όσοι ποιμαίνουν, να μείνουμε μακριά, σαν από νοσηρό και θανατηφόρο χορτάρι, και να είμαστε όλοι ένα εν Χριστώ Ιησού, και τώρα και στη μέλλουσα ανάπαυση· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

Διότι αποκαλεί τον εαυτό του και ποιμένα και πρόβατο, και με διάφορους τρόπους κηρύττει τις δικές του οικονομίες. Διότι, όταν μας προσαγάγει στον Πατέρα, ονομάζει τον εαυτό του θύρα· όταν όμως μας φροντίζει, ποιμένα. Για να μη νομίσεις, δηλαδή, ότι το έργο του είναι μόνο αυτό, το να μας προσαγάγει, αποκαλεί τον εαυτό του και ποιμένα. Και τα πρόβατα ακούν τη φωνή του, και καλεί τα δικά του πρόβατα, και τα εξάγει, και ο ίδιος πορεύεται μπροστά από αυτά. Εντούτοις, οι ποιμένες πράττουν το αντίθετο, ακολουθώντας πίσω από αυτά. Αλλά αυτός, αποδεικνύοντας ότι θα οδηγήσει τους πάντες προς την αλήθεια, πράττει τα αντίθετα από εκείνους· όπως ακριβώς και όταν απέστελλε τα πρόβατα, δεν τα έστελνε μακριά από τους λύκους, αλλά ανάμεσα στους λύκους. Διότι αυτή η ποιμαντική είναι πολύ πιο παράδοξη από τη δική μας.

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Και αφού σαρκώθηκε ο ένας της Τριάδας, με την συνευδοκία των άλλων δύο, χωρίς να απομακρυνθεί από τα άνω και χωρίς να χωριστεί κατά την ουσία από τους άλλους δύο, αλλά έχοντας μαζί τους τη θεία φύση αδιαίρετη και ομοούσια, ήλθε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, προσλαμβάνοντας σάρκα από τα άμωμα παρθενικά σπλάχνα, ώστε, μέσω εκείνης της αγίας σαρκός, να καταστήσει εμάς που ζούμε μέσα στη σάρκα πνευματικούς και, μέσω της μορφής του δούλου, να μας εξαγοράσει από την έσχατη δουλεία του εχθρού και από την αισχρή αμαρτία, ως βασιλιάς πανόλβιος και αναμάρτητος, και, αφού μας ελευθερώσει από τη δουλεία, να μας αναδείξει μετόχους της δικής του βασιλείας και υιοθεσίας· και ως άνθρωπος, ζώντας μαζί με τους ανθρώπους, να διαφύγει την προσοχή του τυράννου και να τον παγιδεύσει σαν λύκο μακριά από τα πρόβατά του, ως αγαθότατος ποιμένας· και να συλλάβει ζωντανούς τους κλέφτες της ποίμνης του ως άξιος ποιμενάρχης και να καλέσει τα δικά του πρόβατα με το όνομά τους και να τα βγάλει από την απιστία προς την πίστη και από την αμαρτία προς την αρετή, ώστε αυτός να προπορεύεται μπροστά τους, και αυτά να τον ακολουθήσουν σε βοσκές ζωοφόρες και σε ύδατα αφθαρσίας, και αυτός ως θύρα να ανοίξει και να τα εισαγάγει στα βασίλεια τα δικά του και του Πατέρα του, και θα εισέλθουν άφοβα και θα εξέλθουν με χαρά και θα βρουν βοσκή στον παράδεισο, όπως άλλωστε προείπε αληθινά· και ο ίδιος, αφού κάθισε στα δεξιά του Πατέρα, θα περιμένει ως αγαθός το πέρας της συντέλειας, ώστε να έλθει και πάλι θεοπρεπώς «για να κρίνει ζώντας και νεκρούς», αν και βέβαια τότε κανείς δεν θα είναι νεκρός στο μνήμα του, εφόσον όλοι θα έχουν αναστηθεί με τη φωνή της σάλπιγγας του θείου αγγέλου.

Τι λέει λοιπόν ο Σωτήρας; Εκείνος που εισέρχεται από τη θύρα, είναι ο ποιμένας. Και όταν βγάλει έξω τα δικά του πρόβατα, πορεύεται μπροστά τους, και τα πρόβατα τον ακολουθούν, επειδή γνωρίζουν τη φωνή του. Ξένο όμως δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα τραπούν σε φυγή μακριά του, επειδή δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων. Έπειτα πάλι: Εγώ είμαι η θύρα. Αν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί και θα εισέρχεται και θα εξέρχεται, και θα βρει βοσκή. Τι κάνουν όμως οι παράφρονες; Παρουσιάζουν έναν τέτοιο ποιμένα ως άρρωστο και αδύναμο, και τελείως άπειρο στην ποιμαντική, είτε λόγω αδυναμίας να κατευθύνει τα πρόβατα, είτε επειδή τα άρπαξε παρά τη θέλησή του ο λύκος, είτε επειδή εγκατέλειψε θεληματικά το ποίμνιο. Και μάταια, όπως φαίνεται, έχει τοποθετηθεί η θύρα, αφού δεν παρέχει καμία απολύτως ασφάλεια, ούτε έχει την ικανότητα να σώσει κάποιον, είτε εισέλθει δι' αυτής είτε εξέλθει. Το να φλυαρούν όμως και να λένε τέτοια πράγματα, ποιας κόλασης και καταστροφής δεν θα επιφέρει την ποινή; Έπειτα: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, και γνωρίζω τα δικά μου, και γνωρίζομαι από τα δικά μου, και δίνω τη ζωή μου υπέρ των προβάτων.

«Όλοι όσοι ήλθαν και έρχονται όχι μέσω εμού, αλλά εισέρχονται από αλλού, είναι κλέφτες και ληστές». Μην πλανάσθε, λοιπόν, αδελφοί, εκείνος που ζει στο σκοτάδι βρίσκεται έξω από τη θύρα, και εκείνος που νομίζει ότι εισήλθε, αλλά δεν εισήλθε δια του φωτός, βρίσκεται και αυτός έξω από τη μάνδρα. Διότι, εάν ο Χριστός είναι το φως του κόσμου και η θύρα, είναι οπωσδήποτε φωτεινή θύρα και όχι απλώς μία θύρα, και εκείνος που έχει βρεθεί σε αυτήν, έχει βρεθεί στο φως του κόσμου. Είναι δε φως του κόσμου όχι επειδή οράται αισθητώς, αλλά επειδή θεωρείται νοερώς.

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

Σε τέτοιους ανθρώπους, λοιπόν, ανήκει το να δεσμεύουν και να λύνουν, να ιερουργούν και να διδάσκουν, και όχι σε εκείνους που λαμβάνουν μόνο την ψήφο και τη χειροτονία από τους ανθρώπους. Διότι κανείς δεν λαμβάνει από μόνος του αυτή την τιμή, παρά μόνο αυτός που καλείται από τον Κύριο. Δεν είπε: εκείνος που δέχεται την ψήφο από τους ανθρώπους, αλλά: εκείνος που έχει προοριστεί και προχειριστεί γι' αυτό από τον Θεό. Επειδή όσοι προέρχονται από ανθρώπους και αναδεικνύονται μέσω ανθρώπων, είναι κλέφτες και ληστές, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος: Εγώ είμαι η θύρα. Όλοι όσοι ήρθαν και έρχονται όχι δι' εμού, αλλά εισέρχονται από αλλού, είναι κλέφτες και ληστές.

Μην πλανάσθε λοιπόν, αδελφοί. Αυτός που ζει στο σκοτάδι βρίσκεται έξω από τη θύρα, και αυτός που νομίζει ότι εισήλθε αλλά δεν εισήλθε μέσω του φωτός, βρίσκεται και αυτός έξω από τη μάνδρα. Διότι, εάν ο Χριστός είναι το φως του κόσμου και η θύρα, οπωσδήποτε η θύρα είναι φωτεινή. Και αυτός που βρίσκεται σε αυτήν, έχει βρεθεί στο φως του κόσμου. Το κλειδί δε της θύρας είναι το Άγιο Πνεύμα -διότι λέει: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους συγχωρούνται, αν κάποιων τις κρατήσετε, μένουν κρατημένες»-, και οικία είναι ο Πατέρας -«Διότι στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλές κατοικίες»-. Πρόσεχε λοιπόν με ακρίβεια τη θεωρία του λόγου. Εάν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει -«Διότι σε αυτόν», λέει, «ο θυρωρός ανοίγει»-, η θύρα δεν διανοίγεται. Και εάν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατέρα, καθώς λέει ο Χριστός:

«Εκείνος δε που εισέρχεται από τη θύρα, είναι ποιμένας των προβάτων. Σε αυτόν ο θυρωρός ανοίγει, και τα πρόβατα ακούνε τη φωνή του· και τα δικά του πρόβατα τα φωνάζει με το όνομά τους, και τα βγάζει έξω. Και όταν βγάλει έξω τα δικά του πρόβατα, προπορεύεται αυτών, και τα πρόβατα τον ακολουθούν, διότι γνωρίζουν τη φωνή του. Ξένον όμως δεν θα ακολουθήσουν, αλλά θα τραπούν σε φυγή από αυτόν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων.» Επειδή τους κατηγόρησε για απιστία λέγοντας, ότι «Είστε όντως τυφλοί κατά την ψυχή», εξαιτίας αυτού ακριβώς του πάθους της απιστίας, για να μην μπορούν να πουν, ότι «Δεν σε αποστρεφόμαστε επειδή είμαστε τυφλοί, αλλά σε αποφεύγουμε ως απατεώνα», για τον λόγο αυτόν λοιπόν κάνει εκτενή λόγο. Και τι κάνει; Παραθέτει τα γνωρίσματα τόσο του αληθινού ποιμένα, όσο και του λύκου και του καταστροφέα, και έτσι αποδεικνύει ότι ο ίδιος ανήκει στην καλή μερίδα, αντλώντας τη μαρτυρία από τα ίδια τα πράγματα· και αρχικά παραθέτει τα χαρακτηριστικά του καταστροφέα. Διότι εκείνος, λέει, δεν εισέρχεται από τη θύρα, δηλαδή, μέσα από τις Γραφές· επειδή δεν χρησιμοποιεί τις Γραφές ως μάρτυρες, ούτε τους προφήτες. Διότι πράγματι οι Γραφές είναι θύρα· διότι μέσω αυτών οδηγούμαστε στον Θεό. Αυτές δεν αφήνουν τους λύκους να εισέλθουν· διότι εμποδίζουν τους αιρετικούς, τοποθετώντας μας σε ασφάλεια, και προσφέροντάς μας γνώση για όλα όσα τυχόν θα θέλαμε.

Είδες τα γνωρίσματα του ληστή; Δες και εκείνα του ποιμένα. Διότι ο ποιμένας εισέρχεται μέσω των Γραφών, και σε αυτόν ανοίγει ο θυρωρός. Ως θυρωρό θεώρησέ μου είτε τον Μωυσή (διότι σε αυτόν εμπιστεύτηκε ο Θεός τα λόγιά Του· και ο Μωυσής άνοιξε στον Κύριο, επειδή μίλησε οπωσδήποτε για αυτόν, όπως και ο ίδιος ο Κύριος λέει, ότι «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε μένα»)· είτε ότι ο θυρωρός είναι το Άγιο Πνεύμα. Διότι, επειδή οι Γραφές κατανοούνται και ανοίγονται μέσω του Αγίου Πνεύματος και μας δείχνουν τον Χριστό, εύλογα το Άγιο Πνεύμα είναι ο θυρωρός, εντός του οποίου, ως Πνεύματος σοφίας και γνώσεως, διανοίγονται οι Γραφές, μέσω των οποίων εισέρχεται ο Κύριος για να μας αναλάβει υπό την προστασία Του, και μέσω των οποίων αποδεικνύεται ποιμένας. Και τη φωνή του ποιμένα ακούν τα πρόβατα. Επειδή δηλαδή εκείνοι διαρκώς Τον αποκαλούσαν απατεώνα, και το επιβεβαίωναν αυτό εξαιτίας της απιστίας τους, λέγοντας: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες;», ο Κύριος δείχνει ότι δεν πρέπει να θεωρούν Εκείνον φθορέα επειδή εκείνοι απιστούν, αλλά ότι οι ίδιοι έχουν αποβληθεί από την τάξη των προβάτων. Διότι εγώ, λέει, επειδή εισέρχομαι από τη θύρα, είναι ολοφάνερο πως είμαι αληθινός ποιμένας· εσείς όμως που δεν με ακολουθήσατε, φαίνεται πως δεν είστε πρόβατα.