Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:35

Και ο Υιός στα Ευαγγέλια λέει για τους αγίους: «Αν λοιπόν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί·» και, «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη·» και σε άλλα σημεία: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών·» και, «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και ανάμεσά τους θα κρίνει θεούς·» και, «Δεν θα κακολογήσεις θεούς», είναι γραμμένο. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δική σου σοφία, αν καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα, τότε όλοι οι προαναφερθέντες άνθρωποι και θεοί είναι Πνεύματα. Αν όμως ο Μωυσής είναι θεός, καθώς και καθένας από τους προαναφερθέντες, και δεν είναι Πνεύματα, άρα δεν ισχύει ότι καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα· ούτε ότι καθετί που είναι Πνεύμα, αυτό είναι και Θεός. Διότι και τα δαιμόνια εσάς των αιρετικών είναι πνεύματα, και δεν είναι θεοί.

Και πάλι, κανένα από τα κτίσματα δεν είναι εκ φύσεως Θεός· αλλά το καθένα από τα δημιουργήματα ονομάστηκε αυτό ακριβώς που έγινε· το ένα ουρανός, άλλο δε γη· και τα μεν φωστήρες, τα δε άστρα· και άλλα θάλασσα, και άβυσσοι, και τετράποδα· και τέλος, άνθρωπος· και πριν από αυτά άγγελοι, και αρχάγγελοι, χερουβίμ, σεραφίμ, και δυνάμεις, αρχές, εξουσίες, κυριότητες, παράδεισος· και έτσι το καθένα παραμένει (στην κατάστασή του). Εάν δε και κάποιοι ονομάστηκαν θεοί, (τούτο συνέβη) όχι εκ φύσεως, αλλά κατά μετοχήν του Υιού. Διότι έτσι είπε και ο ίδιος: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού.» Γι' αυτό, εφόσον δεν είναι εκ φύσεως θεοί, συμβαίνει κάποιες φορές ορισμένοι να μεταβάλλονται, ακούγοντας: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί Υψίστου. Εσείς όμως, ως άνθρωποι, πεθαίνετε.» Τέτοιος ήταν εκείνος που άκουσε: «Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.» Ο Υιός όμως είναι αληθινός Θεός, όπως ο Πατέρας. Διότι βρίσκεται εν αυτώ, και ο Πατέρας εν τω Υιώ· και ο μεν Ιωάννης έγραψε, όπως έχει αποδειχθεί· ο δε Δαβίδ ψάλλει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου·» και ο προφήτης Ησαΐας αναφωνεί: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων· και οι Σαβαίοι, άνδρες ψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω σου, δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, διότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός. Διότι εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, και δεν το γνωρίζαμε.»

Και πάλι, κανένα από τα κτίσματα δεν είναι Θεός κατά τη φύση του· αλλά το καθένα από τα δημιουργήματα έλαβε την ονομασία αυτού ακριβώς που έγινε: το ένα ουρανός, και το άλλο γη· και τα μεν φωστήρες, τα δε άστρα· και άλλα θάλασσα, και άβυσσοι, και τετράποδα· και εν συνεχεία, άνθρωπος· και πριν από αυτά, άγγελοι, και αρχάγγελοι, χερουβίμ, σεραφίμ, και δυνάμεις, αρχές, εξουσίες, κυριότητες, παράδεισος· και με αυτόν τον τρόπο το καθένα παραμένει στην κατάστασή του. Αν όμως κάποιοι ονομάστηκαν θεοί, δεν ονομάστηκαν κατά τη φύση τους, αλλά κατά μετοχή στον Υιό. Διότι έτσι είπε και ο ίδιος: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού.» Γι' αυτό, επειδή δεν είναι εκ φύσεως θεοί, υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιοι μεταβάλλονται, ακούγοντας: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου. Εσείς όμως, σαν άνθρωποι, πεθαίνετε.» Τέτοιος ήταν εκείνος που άκουσε: «Εσύ όμως είσαι άνθρωπος, και όχι Θεός.» Ο Υιός όμως είναι αληθινός Θεός, όπως ο Πατέρας. Διότι βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό· και ο μεν Ιωάννης το έγραψε, όπως έχει αποδειχθεί· ο δε Δαβίδ ψάλλει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου»· και ο προφήτης Ησαΐας αναφωνεί: «Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων· και οι Σαβαίοι, άνδρες μεγαλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, διότι μέσα σου βρίσκεται ο Θεός. Διότι εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, και δεν το γνωρίζαμε.»

Γι' αυτόν τον λόγο, έχοντας υπόψη του εμάς, ο άγιος έλεγε: «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;» και «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε;», ονομάζοντας θεούς αυτούς που κτίστηκαν μεν, αλλά έγιναν μέτοχοι του Λόγου, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού». Εκείνα όμως που μετέχουν δεν θα μπορούσαν να είναι τα ίδια ούτε όμοια με εκείνο στο οποίο μετέχουν. Για τον εαυτό του, βέβαια, έλεγε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», επειδή τα γενητά δεν είναι κατ' αυτόν τον τρόπο. Ας απαντήσουν, λοιπόν, εκείνοι που προβάλλουν τη σύνοδο του Αριμήνου, εάν μια κτιστή ουσία μπορεί να πει: «Όσα βλέπω τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνω κι εγώ». Διότι τα γενητά είναι δημιουργούμενα και όχι δημιουργούντα· ειδάλλως, θα είχαν δημιουργήσει και τον ίδιο τους τον εαυτό.

Διότι και εμείς, αν και δεν μπορούμε να γίνουμε όμοιοι κατ' ουσίαν με τον Θεό, ωστόσο βελτιωνόμενοι μέσω της αρετής μιμούμαστε τον Θεό, επειδή ο Κύριος μας χάρισε και αυτό, λέγοντας: «Να γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων» και «Να γίνεσθε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Και κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί ότι τα γενητά είναι τρεπτά, αφού και οι άγγελοι παρέβησαν και ο Αδάμ παρήκουσε, και όλοι έχουν ανάγκη από τη χάρη του Λόγου. Το τρεπτό, όμως, δεν μπορεί να είναι όμοιο με το άτρεπτο, όπως ακριβώς το κτιστό δεν είναι όμοιο με τον Κτίσαντα. Γι' αυτόν τον λόγο, αναφερόμενος σε εμάς ο άγιος έλεγε: «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;» και «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε;» —αποκαλώντας θεούς εκείνους που μεν κτίστηκαν, αλλά έγιναν μέτοχοι του Λόγου, όπως ο Ίδιος είπε: «αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού»— όμως τα μετέχοντα δεν μπορεί να είναι τα ίδια ούτε όμοια με Εκείνον στον οποίο μετέχουν. Για τον εαυτό Του τουλάχιστον έλεγε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», επειδή τα γενητά δεν είναι έτσι. Ας μας απαντήσουν λοιπόν όσοι προβάλλουν το Αρίμινο, εάν μια κτιστή ουσία μπορεί να πει: «όσα βλέπω τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνω και εγώ». Διότι τα γενητά είναι δημιουργούμενα και όχι δημιουργούντα· ειδάλλως, θα είχαν δημιουργήσει και τους εαυτούς τους. Πράγματι, αν, όπως λένε, ο Υιός είναι κτίσμα και τον δημιουργεί ο Πατέρας, οπωσδήποτε ο Υιός θα είχε δημιουργήσει και τον εαυτό Του, αφού έχει τη δύναμη να κάνει όσα κάνει ο Πατέρας, όπως είπε ο Ίδιος.

Και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θεοποίηση χωρίς τον Λόγο, και πριν από αυτόν, εφόσον ο ίδιος λέει προς τους αδελφούς αυτών, τους Ιουδαίους: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού;» Εάν, λοιπόν, όλοι όσοι ονομάστηκαν υιοί και θεοί, είτε επί της γης είτε στους ουρανούς, υιοθετήθηκαν και θεώθηκαν δια του Λόγου, και ο ίδιος ο Υιός είναι ο Λόγος· είναι φανερό ότι δι' αυτού έλαβαν την ιδιότητα αυτή οι πάντες, ενώ ο ίδιος υπάρχει προ πάντων, ή μάλλον μόνο αυτός είναι αληθινός Υιός, και μόνος αυτός είναι Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, έχοντας λάβει αυτά όχι ως ανταμοιβή αρετής, ούτε όντας κάτι διαφορετικό από αυτά, αλλά όντας αυτά εκ φύσεως και κατ' ουσίαν. Διότι υπάρχει ως γέννημα της ουσίας του Πατρός, ώστε να μην αμφιβάλλει κανείς ότι, καθ' ομοιότητα του άτρεπτου Πατρός, άτρεπτος είναι και ο Λόγος.

Αυτή είναι η έννοια του ρητού, σύμφωνα τουλάχιστον με τη δική μου αναξιότητα. Διότι τα παρόμοια λόγια του Πέτρου προς τους Ιουδαίους έχουν αληθινή και χρηστή αιτία. Επειδή οι Ιουδαίοι, έχοντας πλανηθεί από την αλήθεια, προσδοκούν μεν τον ερχομό του Χριστού, αλλά δεν θεωρούν ότι αυτός θα υποστεί και πάθος, λέγοντας αυτό που δεν κατανοούν: «Εμείς γνωρίζουμε ότι, όταν έλθει ο Χριστός, θα παραμείνει εις τον αιώνα· και πώς εσύ λες ότι πρέπει αυτός να υψωθεί;». Έπειτα, δεν θεωρούν ότι είναι ο Λόγος που σαρκώθηκε, αλλά υποθέτουν ότι έγινε ένας απλός άνθρωπος, όπως ακριβώς υπήρξαν όλοι οι βασιλείς. Ο Κύριος, λοιπόν, νουθετώντας τον Κλεόπα και τους συνοδοιπόρους του, τους δίδασκε ότι έπρεπε πρώτα να πάθει ο Χριστός· και στους άλλους Ιουδαίους δίδασκε ότι επιδήμησε ως Θεός, λέγοντας: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και δεν μπορεί να αναιρεθεί η Γραφή, για εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "Βλασφημείς", επειδή είπα "Είμαι Υιός του Θεού";».

Επομένως, δεν ήταν άνθρωπος ο οποίος αργότερα έγινε Θεός, αλλά όντας Θεός, αργότερα έγινε άνθρωπος, για να μας θεώσει. Διότι εάν, όταν έγινε άνθρωπος, τότε ονομάστηκε Υιός και Θεός, ενώ πριν γίνει άνθρωπος, ο Θεός ονόμαζε «υιούς» τους παλαιούς λαούς, και κατέστησε τον Μωυσή «θεό» του Φαραώ, και για πολλούς λέει η Γραφή: «Ο Θεός στάθηκε σε συναγωγή θεών», είναι φανερό ότι Αυτός ονομάστηκε Υιός και Θεός μετά από εκείνους. Πώς λοιπόν «τα πάντα έγιναν δι' αυτού» και «Αυτός είναι προ πάντων» ή πώς είναι «πρωτότοκος όλης της κτίσεως», εάν υπάρχουν εκείνοι που ονομάστηκαν υιοί και θεοί πριν από Αυτόν; Και πώς εκείνοι, που είναι πρώτοι κατά μετοχήν, δεν μετέχουν στον Λόγο; Δεν είναι αληθινή αυτή η δοξασία· είναι επινόηση αυτών που σήμερα ιουδαΐζουν. Διότι πώς είναι καθόλου δυνατόν να γνωρίσουν κάποιοι τον Θεό ως Πατέρα; Επειδή ούτε η υιοθεσία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς τον αληθινό Υιό, όπως λέει ο ίδιος: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θέωση χωρίς τον Λόγο, και μάλιστα πριν από Αυτόν, παρότι ο ίδιος λέει προς τους Ιουδαίους, τους αδελφούς αυτών: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού;».

Αυτή είναι η έννοια του ρητού, τουλάχιστον κατά τη δική μου μηδαμινότητα. Διότι αυτά τα λόγια του Πέτρου προς τους Ιουδαίους έχουν αιτία και αληθινή και ωφέλιμη. Επειδή οι Ιουδαίοι, έχοντας πλανηθεί από την αλήθεια, προσδοκούν μεν τον ερχομό του Χριστού, αλλά δεν πιστεύουν ότι αυτός θα υποστεί και πάθος, λέγοντας αυτό που δεν κατανοούν: «Εμείς γνωρίζουμε ότι, όταν έλθει ο Χριστός, παραμένει εις τον αιώνα· πώς εσύ λες ότι πρέπει αυτός να υψωθεί;». Έπειτα, δεν θεωρούν ότι είναι ο Λόγος που σαρκώθηκε, αλλά νομίζουν ότι γίνεται ένας απλός άνθρωπος, όπως ακριβώς υπήρξαν όλοι οι βασιλείς. Ο Κύριος λοιπόν, ελέγχοντας εκείνους που βρίσκονταν μαζί με τον Κλεόπα, τους δίδασκε ότι πρέπει ο Χριστός πρώτα να πάθει, και τους άλλους Ιουδαίους ότι επιδήμησε ως Θεός, λέγοντας: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απηυθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί· για εκείνον τον οποίον ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε, εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα: είμαι Υιός του Θεού;».

Επειδή, και όταν αυτός είπε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αγανάκτησαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Και ο Σωτήρας αποκρίθηκε επιβεβαιώνοντας αυτό που ειπώθηκε από αυτούς, πως δεν δήλωσε τίποτα άλλο λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», παρά το ότι και ο ίδιος είναι Θεός, όντας Υιός του Θεού: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί· για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε: Βλασφημείς· επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν θέλετε να πιστέψετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα· για να κατανοήσετε και να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Επομένως, το να είναι ο Υιός μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό, σημαίνει αυτό και τίποτα άλλο: το ότι ο Υιός του Θεού είναι αυτός που έχει γεννηθεί από τον Θεό, όντας Θεός κατά τη φύση του, όπως ακριβώς ο Πατέρας, και φανερώνοντας την πατρική μορφή μέσα στον εαυτό του, και φανερωνόμενος επί της πατρικής υποστάσεως.

Διότι, σύμφωνα με τον Ιωάννη, όταν ο Κύριος είπε «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», «πήραν στα χέρια τους πέτρες οι Ιουδαίοι, για να τον λιθοβολήσουν. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Πολλά καλά έργα σας έδειξα από τον Πατέρα· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε; Του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι: Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι “εγώ είπα: είστε θεοί”; Εάν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι “βλασφημείς”, επειδή είπα “είμαι Υιός του Θεού”; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να κατανοήσετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, κι εγώ στον Πατέρα». Καίτοι, από ό,τι πρέπει να κατανοήσει κανείς από το προφανές, δεν είπε ούτε «είμαι Θεός», ούτε «είμαι Υιός του Θεού», αλλά «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Το ότι ο Μονογενής δεν καταδέχθηκε να συγκαταριθμήσει τον εαυτό του με τους κατά χάριν υιούς, αλλά γνωρίζει ότι έχει θεία και άρρητη υπεροχή έναντι πάντων και το αληθινό αξίωμα της υιότητας, μπορείς να το μάθεις εύκολα από όσα λέει στους Ιουδαίους για τον Μωυσή και τους αγίους προφήτες: «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα: Είμαι Υιός του Θεού;». Διότι, αν, επειδή ακριβώς ο λόγος του Θεού δόθηκε σε εκείνους, τους ανέδειξε θεούς και υιούς, πώς δεν θα είναι πολύ περισσότερο ο ίδιος Υιός και Θεός, κατά τρόπο ανώτερο και αληθέστερο, αυτός εξαιτίας του οποίου εκείνοι είναι θεοί και υιοί; Επομένως, το όνομα Υιός δεν είναι επίκτητο για τον Μονογενή, αλλά το όνομά Του αυτό υποδηλώνει το πώς ακριβώς είναι ως προς τη φύση Του, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το όνομα Πατέρας για τον ίδιο τον Θεό και Πατέρα. Διότι Πατέρας είναι ο Πατέρας επειδή έχει γεννήσει τον Υιό· και Υιός πάλι είναι ο Υιός επειδή έχει γεννηθεί από τον Πατέρα. Για αυτήν ακριβώς την αιτία, όπως νομίζω, αν και με πάμπολλες και διαφορετικές λέξεις ερμηνεύουμε τα αγαθά που προσιδιάζουν στη θεία φύση, ώστε να φτάσουμε έστω και σε μια μέτρια γνώση γι' αυτήν, ωστόσο δεν θα πω ότι το όνομα της υιότητας και της πατρότητας συγκαταλέγεται μαζί με εκείνα, μολονότι τα άλλα ονόματα λέγονται ορθά και ακατηγόρητα και για τους δύο. Β. Πώς το εννοείς αυτό; Α. Θα στο εξηγήσω με μεγάλη ευχαρίστηση, εφόσον επιθυμείς να μάθεις.

Διότι, αν ο Υιός γνώριζε ότι χρησιμοποιεί το όνομα της θεότητας ως απλό τίτλο και ότι δεν κατέχει την ιδιότητα αυτή ως καρπό της φύσης του, τι είναι αυτό που τον πείθει να διακηρύσσει ανοιχτά πλέον: «Εγώ είμαι η αλήθεια»; Επειδή το νόθο δεν είναι αληθινό, και εκείνο που με εξωτερικούς και επίκτητους καλλωπισμούς δεν φαίνεται όπως είναι κατά φύση, τολμά να εισβάλει και να διεισδύσει στη δόξα της αλήθειας, αλλά δεν θα ήταν έτσι στην πραγματικότητα, και μέσα από την αυστηρή δοκιμασία των συλλογισμών αποδεικνύεται αδόκιμο. Γιατί όμως δεν θεώρησε απαραίτητο να συναριθμήσει τον εαυτό του με τους κατά θέσιν θεούς, εφόσον δεν ήταν κατά φύση Θεός, αλλά, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από το πλήθος των αγίων, ανερχόταν σε έναν δικό του τόπο, ο οποίος δεν είναι βατός σε κανέναν άλλον, λέγοντας: «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "Βλασφημείς", επειδή είπα "Είμαι Υιός του Θεού";» Διότι, αν εκείνοι, λέει, ονομάστηκαν θεοί, επειδή οικειώθηκαν και δέχτηκαν στην ψυχή τους τον λόγο του Θεού, πώς δεν θα είναι Θεός αυτός εξαιτίας του οποίου εκείνοι είναι θεοί; «Διότι Θεός ήταν ο Λόγος», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη. Αυτό το «ήταν», δεν του προσδίδει μια νεότερη δόξα, αλλά μια δόξα πρεσβύτερη από κάθε χρόνο.

Επειδή όμως διαψεύστηκα στην ελπίδα μου και φτάσαμε στην αρχή νέων κόπων, διότι η σκαιότητα των αντιπάλων μάς επιβάλλει σωρηδόν τα προβλήματα, έλα λοιπόν πάλι, αντιτάσσοντας με τη σειρά σε καθένα τον αληθινό και αψεγάδιαστο λόγο, ας ελέγξουμε αυτούς που αγνοούν το μυστήριο του Χριστού. Β. Είμαι λοιπόν πάρα πολύ πρόθυμος να ακολουθήσω όποια πορεία κι αν επιλέξεις εσύ. Διότι, πράγματι, ο λόγος δεν θα μπορούσε να καταστήσει για εμάς την εξέταση του κάθε ζητήματος πολύ πιο ξεκάθαρη με άλλον τρόπο παρά μόνο με αυτόν. Ότι λοιπόν, λένε, ο Υιός είναι μέτοχος αγιασμού, θα το αποσαφηνίσει γράφοντας ο μακάριος Παύλος για αυτόν: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτή την αιτία δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και επιπλέον, ο σοφός Ιωάννης λέει ότι «είδε το Πνεύμα να κατεβαίνει πάνω του σαν περιστέρι». Και εκτός από αυτά, και ο ίδιος ο Υιός έλεγε, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι Εγώ είπα, θεοί είστε; Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι Βλασφημείς, επειδή είπα Υιός του Θεού είμαι;». Θα μπορούσε κανείς, πολύ εύκολα, να συσσωρεύσει στα όσα ειπώθηκαν μύρια άλλα, μέσα από τα οποία μπορεί να μάθει ότι ο Υιός έχει αγιαστεί από τον Πατέρα. Α.

Τι θα πούμε λοιπόν εμείς ως προς αυτά; Άραγε ο Μονογενής θα καταταχθεί από εμάς ανάμεσα στους προφήτες, εκπληρώνοντας τη διακονία που αρμόζει στους προφήτες, και δεν θα πράττει τίποτα άλλο εκτός από αυτό; Διότι από ποιον δεν γίνεται αναντίρρητα αποδεκτό ότι οι προφήτες μάς μετέφεραν τα λόγια του Θεού; Έπειτα, ποιο είναι το εξαιρετικό στον Υιό, αν εκπληρώνει μόνο αυτό ακριβώς; Και πώς είναι υπεράνω όλων, αν εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στους προφήτες και περιβάλλεται από δουλοπρεπές μέτρο; Και πώς, υπερέχοντας από αυτούς στη δόξα, λέει στα Ευαγγέλια: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα, είμαι Υιός του Θεού;» Διότι με αυτά τα λόγια διαχωρίζει σαφώς τον εαυτό του από τη χορεία των προφητών, και λέει ότι εκείνοι μεν ονομάστηκαν θεοί επειδή ο Λόγος του Θεού απευθύνθηκε σε αυτούς, ενώ τον εαυτό του τον ομολογεί Υιό. Διότι στους αγίους προφήτες διανεμήθηκε μερική χάρη μέσω του Πνεύματος, ενώ στον Σωτήρα Χριστό ευδόκησε να κατοικήσει σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας, όπως λέει ο Παύλος. Γι' αυτό και «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε», όπως βεβαίωσε ο Ιωάννης. Πώς, λοιπόν, αυτός που δίνει βρίσκεται στο ίδιο μέτρο με αυτούς που λαμβάνουν, ή πώς το πλήρωμα της θεότητας θα καταταχθεί στη μοίρα εκείνου που διακονεί;

Επειδή, λοιπόν, ο νόμος προστάζει να τιμωρείται με θάνατο αυτός που υποπίπτει στο έγκλημα της βλασφημίας, λένε ότι ο Κύριος υπόκειται σε αυτή την καταδίκη· διότι, όπως λένε, έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού. Πρέπει όμως εμείς να θυμηθούμε πάλι, πού και πώς έχει ειπωθεί αυτό από τον Χριστό. Λοιπόν, κάποτε στην κολυμβήθρα που ονομαζόταν Προβατική, απάλλαξε τον παράλυτο από τη μακρόχρονη και δυσβάσταχτη ασθένεια κατά την ημέρα του Σαββάτου. Αυτοί όμως, ενώ έπρεπε να θαυμάσουν αυτόν που επιτελούσε τέτοια θαύματα, σκανδαλίζονταν πάλι, κατηγορώντας τον για κατάλυση του νόμου μόνο και μόνο εξαιτίας του Σαββάτου. Αλλά και τότε ο Χριστός απολογούνταν λέγοντας: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Έπειτα λέει πάνω σε αυτά ο Ευαγγελιστής: «Γι' αυτό λοιπόν καταδίωκαν οι Ιουδαίοι τον Ιησού, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και έλεγε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Σκανδαλίζονταν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, επειδή ο Χριστός αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Κύριο των πάντων, όταν γι' αυτό τον λόγο έκανε μαζί τους μια πραότατη συζήτηση, λέγοντας τα εξής: «Είναι γραμμένο στον νόμο σας: Εγώ είπα, θεοί είστε, και όλοι υιοί του Υψίστου. Εάν λοιπόν, λέει, ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού;»

Πολλά δε ονομάζει τα ύδατα· διότι διάφοροι είναι οι τρόποι των πειρασμών, και οι επιβουλές των πονηρών πνευμάτων. Αλλά από όλα αυτά μας έσωσε ο Χριστός. <Σύμφωνα με την καθαρότητα των χεριών μου θα με ανταμείψει.> (C f. 34.) Αντίστοιχα, ως καθαρότητα χεριών θα εννοήσεις τα λαμπρά και αμόλυντα έργα της πίστεως που επιτελούνται, χωρίς τα οποία η πίστη είναι νεκρή. <Ο Θεός μου, άμωμος είναι η οδός του.> (C f. 35 b.) Ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος αληθινός Θεός· γι' αυτό και είναι Μονογενής, επειδή είναι μόνος όπως ακριβώς ο Θεός· διότι όλοι οι άλλοι γίνονται θεοί με την παρουσία του Λόγου του Θεού. Διότι εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού. <Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, και έκανε άμωμη την οδό μου.> (A f. 105 b.) Αυτά ταιριάζουν και στους ιερουργούς του Ευαγγελίου, στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Καθίστε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ντυθείτε με δύναμη από ψηλά·» την οποία αφού ζώστηκαν, και αφού οπλίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα (διότι αυτή είναι η υποσχεμένη δύναμη), έγιναν ακατανίκητοι και απέναντι στους δαίμονες και στους διώκτες και στα πάθη, και διήλθαν την οδό της ζωής ακατηγόρητα. <Αυτός που καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά.> (A f. 105 b.) Λένε ότι τα ελάφια τρέχουν πάρα πολύ γρήγορα, και μάλιστα σκοτώνουν τα φίδια, και όταν διώκονται από τους κυνηγούς, κατευθύνονται στα ψηλά.

Η λύση ως προς αυτό. Δεν θα διαφέρει λοιπόν σε τίποτα από τους προφήτες ο Λόγος του Θεού που ομιλεί μέσω των προφητών, και τους προαναγγέλλει τα μελλοντικά; Διότι δεν γνώριζαν από μόνοι τους αυτά τα πράγματα, αλλά η πρόγνωση των μελλοντικών αρμόζει μόνο στον Θεό. Και τι να κάνουμε, όταν ο Κύριος διαχωρίζει σαφώς τον εαυτό Του από την ισότητα προς αυτούς με τα εξής λόγια Του: «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και δεν μπορεί να αναιρεθεί η Γραφή, για αυτόν που ο Θεός αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα: Είμαι Υιός του Θεού;». Διότι, αν είχε φυσική ισότητα με τους προφήτες, δεν θα έκανε τη σύγκριση με το κατώτερο από τον εαυτό Του, λαμβάνοντας τη δική τους περίπτωση ως παράδειγμα. Επειδή, λέγοντας, «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού», αποδεικνύει σαφώς ότι δεν απευθύνθηκε λόγος του Θεού προς Αυτόν, όπως ακριβώς έγινε προς εκείνους, αλλά ότι ο Ίδιος είναι ο Λόγος του Πατρός που απευθύνεται στους προφήτες.

ΑΛΛΟ. «Τους αποκρίθηκε ο Ιησούς: Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας: Εγώ είπα, θεοί είστε; Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι Βλασφημείς, επειδή είπα, Υιός του Θεού είμαι;» Βλέπεις πώς αντιδιαστέλλει σαφώς τον εαυτό του από τους κατά θέσιν θεούς, εφόσον ο ίδιος προφανώς υπάρχει κατά φύσιν αυτό που σε εκείνους προστίθεται ως χάρισμα; Πώς λοιπόν ενδέχεται αυτός που είναι ουσιωδώς Θεός να μην αποφεύγει οπωσδήποτε το να είναι δημιούργημα, εφόσον τοποθετούμε τη θεία και απερινόητη φύση υπεράνω του να είναι κτιστή;

Διότι λέει: «Αγίασμα στον Κύριο». Ή μήπως δεν είπε σαφώς ο Εμμανουήλ ότι ο ίδιος αγιάστηκε από τον Θεό και Πατέρα; ΠΑΛΛ. Ναι, διότι θυμάμαι που έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, εσείς λέτε για εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, ότι βλασφημείς, επειδή είπα, είμαι Υιός του Θεού;» ΚΥΡ. Όταν όμως ο Υιός λέει ότι αγιάστηκε από τον Θεό και Πατέρα, αυτό δηλώνει ότι κατά κάποιον τρόπο έχει εκλεγεί και αποσταλεί. Επομένως, το αγίασμα του Κυρίου, λέει, σημαίνει την ανάδειξη και αποστολή σε αυτόν τον κόσμο, αλλά για βασιλεία και δόξα. Διότι έτσι τελειοποιεί τον Ααρών, τοποθετώντας στο μέτωπό του το χρυσό έλασμα. Κύριος δε των όλων και βασιλιάς είναι ο Χριστός, ταυτόχρονα εκ φύσεως αλλά και κατά μετοχήν. Διότι, ενώ είναι Θεός εκ φύσεως, κένωσε τον εαυτό του, κατεβαίνοντας σε μορφή δούλου. Και λαμβάνει τη βασιλεία, σύμφωνα βέβαια με αυτό που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση, αν και είναι σύνεδρος εξ αρχής και άνωθεν με τον Θεό και Πατέρα, και συγκυβερνήτης των πάντων και συνδεσπότης. Κατανόησε δε πώς η μίτρα του κατασκευάστηκε από υάκινθο, φέροντας το λαμπρό σύμβολο της βασιλείας, εννοώ δηλαδή το χρυσό πέταλο. Και ο υάκινθος είναι σύμβολο του ουρανού· και να θυμάσαι τον Χριστό που λέει: «Η δική μου βασιλεία δεν είναι από αυτόν τον κόσμο». Διότι ο Χριστός δεν είναι επίγειος βασιλιάς, αλλά ουράνιος, έχοντας κάτω από τα πόδια του ολόκληρη την κτίση.

Και πρόσεξε πώς ονόμασε θεούς αυτούς που κρίνονται, και δεν δίστασε να τους αποκαλέσει συναγωγή θεών, προς καταισχύνην εκείνων που αρνούνται τη θεότητα του Σωτήρα. Διότι, αν αυτούς που ελέγχονταν και κατηγορούνταν για κακία δεν δίσταζε να τους ονομάζει θεούς, πώς δεν είναι απολύτως δίκαιο να σεμνύνεται με τη σεβάσμια τιμή του Θεού ο ποιητής τόσων θαυμαστών έργων, αυτός που έλαβε την εξουσία της κρίσης από τον Πατέρα; Αυτό ακριβώς πρόβαλε ελεγκτικά και ο ίδιος ο Σωτήρας προς τους ίδιους τους άρχοντες των Ιουδαίων, χρησιμοποιώντας ακριβώς αυτές τις παρούσες λέξεις. Διότι, όταν εκείνοι είπαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, άνθρωπος ώντας, κάνεις τον εαυτό σου Θεό», ο Ιησούς τους απάντησε: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι, Εγώ είπα: Είστε θεοί; Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι βλασφημεί, επειδή είπα: Είμαι Υιός του Θεού;» Και αν ο Σωτήρας λέει, «δεν είναι γραμμένο στον νόμο;», μην απορήσεις· επειδή διδάσκει να αποδεχόμαστε κάθε λόγο του Θεού –όχι μόνο αυτόν που ειπώθηκε μέσω του Μωυσή, αλλά και αυτόν που ειπώθηκε μέσω των προφητών– ως έναν βασιλικό νόμο. Επομένως, και όσα έχουν παραγγελθεί μέσω των προφητών, εύλογα θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι νόμοι του Θεού· και ομοίως, όσα δόθηκαν μέσω της ψαλμωδίας.

Διότι λέγει ότι θεοί είναι εκείνοι, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού. Στη συνέχεια, λοιπόν, μνημονεύει ονομαστικά και τον Χριστό, λέγοντας σε προσευχή: «Και επίβλεψε στο πρόσωπο του Χριστού σου». Αντί δε του, «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», ο Ακύλας λέγει: «Θα εμφανιστεί ισχυρός Θεός στη Σιών».

Αλλά παρατήρησε επιπλέον σε αυτά πώς, αφού τον ονόμασε άπαξ Λόγο, και τον ανακήρυξε Θεό και τον αποκάλεσε φως και τον είπε μονογενή και τον ομολόγησε Υιό του Θεού, δεν τον ονομάζει πλέον Λόγο, αλλά στο εξής εξιστορεί ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας δεν αποκαλεί τον εαυτό του Λόγο, αλλά Υιό και μονογενή και φως και ζωή και αλήθεια και μύρια άλλα, όπως ακριβώς μπορεί να τον ακούσει κανείς να διδάσκει κάπως έτσι: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν», και πάλι: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο», και ξανά: «εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού». Και εδώ πάλι ο μεν Θεός έδινε και «απέστελλε τον Υιό ως σωτήρα του κόσμου», ενώ εκείνος απεστέλλετο, όντας δηλαδή έτερος σε σχέση με αυτόν που τον απέστελλε. Γι’ αυτό μου φαίνεται ότι στα παρακάτω, σαν να απευθύνεται στον ίδιο τον Μάρκελλο και σε όσους εχθρεύονται τη φύση του Υιού, έχει καταγραφεί ο ίδιος ο Σωτήρας μας να λέει: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο ότι εγώ είπα: είστε θεοί; Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, γι' αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημεί, επειδή είπα: είμαι Υιός του Θεού;»

«Ενώτισαι» (Άκουσε), δηλαδή, κρίνε την άξια της ακοής σου. «Πρόσχες δε στη φωνή», ώστε να δείξεις συμπάθεια σε εκείνον που σου προσφέρει τη δέηση, βλέποντάς τον να ακμάζει στην ένταση της ψυχής και στον πόθο του για εσένα (διότι αυτό σημαίνει «Φωνή προσευχής»). Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Την ημέρα της θλίψης μου έκραξα προς εσένα, διότι με εισάκουσες». Επειδή ακριβώς οι θλίψεις τις περισσότερες φορές διακόπτουν τις προσευχές, οδηγώντας τον άνθρωπο σε ολιγωρία, αυτός λέει ότι δεν έπαθε κάτι τέτοιο, αλλά αντίθετα έκραξε και χρησιμοποίησε πιο έντονη φωνή, πράγμα που δεν φανέρωνε άνθρωπο που έχει καταπέσει, αλλά κάποιον που έχει θάρρος για το αίτημά του. Και ποια είναι η αιτία; «Ότι με εισάκουσες». Διότι, έχοντας ήδη εισακουστεί, ευλόγως δεν αδράνησε στην προσευχή του, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιήσει και τη φωνή του. «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα σαν τα δικά σου». Ο λόγος του προφήτη τώρα δεν αναφέρεται στα είδωλα (διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ή τι σύγκριση υπάρχει μεταξύ του ψεύδους και της αλήθειας;), αλλά ονομάζει θεούς εκείνους προς τους οποίους έγινε ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς έλεγε ο Χριστός στα Ευαγγέλια, δηλαδή τους αγίους και θεοφόρους άνδρες, από τους οποίους κανείς δεν θα μπορέσει να εξομοιωθεί με τον Κύριο. Διότι, αν και τύγχανε συγγενής τους κατά τη σάρκα, εντούτοις εξαιτίας της θεότητάς του ήταν ασύγκριτος, μάλλον δε και εξαιτίας της ανθρωπότητάς του. Διότι κανείς από αυτούς δεν γεννήθηκε από παρθένο, ούτε βάσταξε τις δικές μας αμαρτίες, και κανείς τους δεν κατατρόπωσε τον θάνατο δια του θανάτου.

Και προς το παρόν δεν αναφέρει τίποτα για τον Ιούδα, επειδή ήταν σε όλους φανερό τι είδους τιμωρία υπέστη, αλλά σιωπά, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο ισχυρό από το να τους απευθύνεται μέσα από τις προφητείες· αυτό είναι πιο ισχυρό και από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι, όταν ο Χριστός επιτελούσε θαύματα, πολλές φορές τον αμφισβητούσαν· όταν όμως ο Χριστός τούς παρουσίασε τον προφήτη να λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου», σιώπησαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε κανείς πλέον δεν μπόρεσε να του δώσει καμία απάντηση. Και σε πολλά σημεία των Γραφών και ο ίδιος το υπενθυμίζει λέγοντας: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού». Ή μάλλον, αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς παντού. Γι' αυτό και εδώ αναφέρει: «Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· δηλαδή, στα έθνη. Αλλά δεν το αποκαλύπτει ακόμη, ούτε το ερμηνεύει· διότι δεν ήταν ωφέλιμο, επειδή και τούτο ήταν ασαφές.

Διότι τα πρόβατα βρίσκονται στο χέρι του Πατέρα μου, όπως λέει ο προφήτης: «Στο χέρι μου ζωγράφισα τα τείχη σου». Έπειτα, δείχνοντας ότι το χέρι είναι ένα, αναφέρει ότι άλλοτε είναι δικό του και άλλοτε του Πατέρα. Όταν όμως ακούς τη λέξη χέρι, να μην σκεφτείς τίποτα το αισθητό, αλλά τη δύναμη και την εξουσία. Αν όμως δεν τα άρπαζε κανείς για τον λόγο ότι ο Πατέρας τον ενδυνάμωνε, θα ήταν περιττό να πει στη συνέχεια: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Διότι, αν ήταν κατώτερος, ο λόγος αυτός θα έδειχνε μεγάλη τόλμη. Επειδή δεν αποδεικνύει τίποτα άλλο παρά το ισοστάσιο της δύναμης· πράγμα το οποίο κατανοώντας οι Ιουδαίοι, άρχισαν να τον λιθοβολούν. Αλλά ούτε και έτσι δεν κατέρριψε αυτή την πεποίθηση και την υποψία. Και βέβαια, αν εκείνοι είχαν υποπτευθεί λανθασμένα, θα έπρεπε να τους διορθώσει και να πει: «Για ποιον λόγο τα κάνετε αυτά; Εγώ δεν τα είπα αυτά μαρτυρώντας ίση δύναμη για εμένα και τον Πατέρα». Τώρα όμως κάνει το εντελώς αντίθετο, και εδραιώνει την υποψία, και την ενισχύει· και αυτά μάλιστα ενώ εκείνοι εξαγριώνονταν. Διότι δεν απολογείται για τα όσα είπε, σαν να ειπώθηκαν λανθασμένα, αλλά αντιθέτως τους επιπλήττει, επειδή δεν έχουν την πρέπουσα άποψη για αυτόν. Επειδή δηλαδή έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό», άκουσε τι λέει: «Αν η Γραφή ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, πώς εσείς λέτε ότι βλασφημώ, επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού;»

Και λίγο παρακάτω, κάνοντας σύγκριση του εαυτού του προς εκείνους που είναι θεοί κατά θέσιν και όχι κατά φύσιν, λέει: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας: "Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου"; Αν αποκάλεσε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να καταλυθεί, σε εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "βλασφημείς", επειδή είπα: "Είμαι Υιός του Θεού";» Και αποδεικνύοντας ότι είναι Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα, βάσει της ομοιότητας των έργων λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα εκείνου που με έστειλε, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Όπως και πιο πάνω λέει: «Διότι, όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», «επειδή είναι Υιός ανθρώπου. Μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και εκείνοι που θα την ακούσουν θα ζήσουν». Λέγοντας: «Όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί», πρόσθεσε: «Έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», αποδεικνύοντας ότι ο Υιός είναι ζωοποιός αυτεξουσίως και κατά φύσιν, όπως ακριβώς και ο Πατέρας, και όχι κατά χάριν. Έπειτα προσθέτει: Ότι αυτός ο Υιός του Θεού, που είναι ζωοποιός κατά φύσιν, «είναι Υιός ανθρώπου». Δεν είπε: Ονομάζεται Υιός ανθρώπου, αλλά «είναι», και «μην απορείτε γι' αυτό», λέει, ότι δηλαδή «ο Υιός ανθρώπου ζωοποιεί».

«Σας έδειξα πολλά καλά έργα από τον Πατέρα μου· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε;» Του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι, λέγοντας: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Τους αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας: “Εγώ είπα, είστε θεοί”; Αν, λοιπόν, ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημεί, επειδή είπα: “Είμαι Υιός του Θεού”;» Επειδή είπε ότι «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αναμφίβολα ως προς την εξουσία και τη δύναμη, και έδειξε ότι το χέρι του Πατέρα και το δικό του είναι ένα, οι Ιουδαίοι θεώρησαν το πράγμα βλασφημία και έριξαν πέτρες, θεωρώντας ότι κάνει τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Ο Κύριος λοιπόν, για να τους φέρει σε αμηχανία και να δείξει ότι δεν έχουν καμία εύλογη αιτία για τη μανία εναντίον του, αλλά ότι λυσσομανούν μάταια, τους υπενθυμίζει τα θαύματα που έγιναν από αυτόν, και λέει: «Πολλά καλά έργα σας έδειξα· για ποιο από αυτά με λιθοβολείτε;» Εκείνοι δε λένε: «Για βλασφημία σε λιθοβολούμε, διότι κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Αυτός, επομένως, δεν το αρνείται αυτό, ούτε λέει ότι «Δεν κάνω τον εαυτό μου Θεό, δεν είμαι ίσος με τον Πατέρα», αλλά μάλλον επιβεβαιώνει τη δική τους γνώμη, και αποδεικνύει ότι είναι Θεός, ξεκινώντας από όσα είναι γραμμένα στον νόμο.

Ας ντραπούν εξαιτίας αυτού οι Αρειανοί και οι Νεστοριανοί. Διότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, και Θεός κατά την ουσία και τη φύση, και όχι κτίσμα, και χαρίζει τη θεότητα στους άλλους, σε εκείνους στους οποίους ήλθε, όντας Λόγος του Θεού, όμως ο ίδιος δεν θεώνεται κατά χάριν. Διότι προφανώς διακρίνει τον εαυτό του από εκείνους που θεώνονται κατά χάριν, μέσα από τα όσα λέγονται εδώ, και δείχνει ότι και σε αυτούς ο ίδιος είναι ο πρόξενος της θεώσεως, όντας Λόγος του Θεού και κατοικώντας μέσα τους. Διότι αυτό σημαίνει όταν λέγει: «Στους οποίους ήλθε ο λόγος του Θεού», δηλαδή, με τους οποίους υπήρξε, στους οποίους κατοίκησε. Πώς λοιπόν βλασφημώ, αποκαλώντας τον εαυτό μου Υιό του Θεού; Διότι, αν και φορώ σάρκα και προέρχομαι από το σπέρμα του Δαβίδ, εντούτοις αγνοείτε το μυστήριο, και ότι με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα μπορούσε η σαρκική φύση των ανθρώπων να δεχθεί την επικοινωνία με τον Θεό, εάν Εκείνος δεν συναναστρεφόταν με αυτήν μέσω της σάρκας, σαν μέσα από παραπέτασμα. «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, και εγώ σε αυτόν.» Θέλετε, λέγει, να γνωρίσετε την ισότητά μου προς τον Πατέρα; Από την ουσία δεν μπορείτε να το γνωρίσετε, διότι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς την ουσία του Θεού. Λάβετε λοιπόν από την ισότητα και την ταυτότητα των έργων την απόδειξη της ταυτότητας ως προς τη δύναμη. Διότι από αυτά θα λάβετε τη μαρτυρία της δικής μου θεότητας, και θα γνωρίσετε και θα πιστέψετε, ότι εγώ δεν είμαι τίποτε άλλο, παρά ό,τι ακριβώς είναι ο Πατέρας.