Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:37

Επομένως, όταν η σάρκα έπασχε, ο Λόγος δεν βρισκόταν εκτός αυτής· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο το πάθος λέγεται ότι είναι δικό Του. Αλλά και όταν Εκείνος επιτελούσε θεϊκώς τα έργα του Πατέρα, η σάρκα δεν βρισκόταν έξω από Αυτόν· αντίθετα, μέσα στο ίδιο το σώμα Του ο Κύριος επιτελούσε πάλι τα έργα αυτά. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, έχοντας γίνει άνθρωπος έλεγε: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμα δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα, για να γνωρίσετε ότι ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε Αυτόν». Βεβαίως, όταν παρουσιάστηκε η ανάγκη να εγείρει την πεθερά του Πέτρου που είχε πυρετό, ανθρώπινα μεν άπλωσε το χέρι, θεϊκά όμως κατέπαυε τη νόσο.

Επομένως, όταν η σάρκα έπασχε, ο Λόγος δεν βρισκόταν εκτός αυτής· γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και το πάθος λέγεται ότι είναι δικό του. Και όταν Εκείνος επιτελούσε με τρόπο θεϊκό τα έργα του Πατέρα, η σάρκα δεν βρισκόταν έξω από αυτόν, αλλά μέσα στο ίδιο του το σώμα ο Κύριος τα έπραττε πάλι αυτά. Γι' αυτό τον λόγο, αφού έγινε άνθρωπος, έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου και γνωρίστε ότι ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα και εγώ μέσα σε αυτόν». Βεβαίως, όταν υπήρξε ανάγκη να σηκώσει την πεθερά του Πέτρου που είχε πυρετό, ανθρώπινα μεν άπλωσε το χέρι του, θεϊκά όμως κατέπαυε την ασθένεια. Και στην περίπτωση του εκ γενετής τυφλού, ανθρώπινα εξέβαλε πτύελο από τη σάρκα του, θεϊκά όμως άνοιγε τα μάτια του με τον πηλό· ενώ στην περίπτωση του Λαζάρου, έβγαζε ανθρώπινη φωνή ως άνθρωπος, θεϊκά όμως ως Θεός ανέστησε τον Λάζαρο από τους νεκρούς. Αυτά γίνονταν με αυτόν τον τρόπο και αποδείκνυαν ότι δεν είχε σώμα κατά φαντασία, αλλά αληθινά· και έπρεπε ο Κύριος, εφόσον ντύθηκε την ανθρώπινη σάρκα, να την ενδυθεί ολόκληρη μαζί με τα δικά της πάθη, ώστε, όπως ακριβώς λέμε ότι το σώμα είναι δικό του, έτσι και τα πάθη του σώματος να λέγονται αποκλειστικά δικά του, έστω κι αν δεν άγγιζαν τη θεότητά του. Αν, λοιπόν, το σώμα ανήκε σε άλλον, σε εκείνον θα αποδίδονταν και τα πάθη· αν όμως η σάρκα ανήκει στον Λόγο —διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα»—, είναι ανάγκη και τα πάθη της σάρκας να λέγονται δικά του, αφού δική του είναι και η σάρκα.

Επειδή, και όταν αυτός είπε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αγανάκτησαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Και ο Σωτήρας αποκρίθηκε επιβεβαιώνοντας αυτό που ειπώθηκε από αυτούς, πως δεν δήλωσε τίποτα άλλο λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», παρά το ότι και ο ίδιος είναι Θεός, όντας Υιός του Θεού: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί· για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε: Βλασφημείς· επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν θέλετε να πιστέψετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα· για να κατανοήσετε και να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Επομένως, το να είναι ο Υιός μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό, σημαίνει αυτό και τίποτα άλλο: το ότι ο Υιός του Θεού είναι αυτός που έχει γεννηθεί από τον Θεό, όντας Θεός κατά τη φύση του, όπως ακριβώς ο Πατέρας, και φανερώνοντας την πατρική μορφή μέσα στον εαυτό του, και φανερωνόμενος επί της πατρικής υποστάσεως.

Διότι, σύμφωνα με τον Ιωάννη, όταν ο Κύριος είπε «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», «πήραν στα χέρια τους πέτρες οι Ιουδαίοι, για να τον λιθοβολήσουν. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Πολλά καλά έργα σας έδειξα από τον Πατέρα· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε; Του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι: Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι “εγώ είπα: είστε θεοί”; Εάν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι “βλασφημείς”, επειδή είπα “είμαι Υιός του Θεού”; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να κατανοήσετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, κι εγώ στον Πατέρα». Καίτοι, από ό,τι πρέπει να κατανοήσει κανείς από το προφανές, δεν είπε ούτε «είμαι Θεός», ούτε «είμαι Υιός του Θεού», αλλά «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Αλλά, όπως ακριβώς από αυτά γινόταν γνωστό ότι ήταν σωματικά παρών, έτσι και από τα έργα τα οποία επιτελούσε μέσω του σώματος, φανέρωνε τον εαυτό Του ως Υιό του Θεού. Γι' αυτό και προς τους άπιστους Ιουδαίους διακήρυττε λέγοντας: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να μάθετε και να γνωρίζετε ότι ο Πατέρας είναι μέσα μου και εγώ μέσα στον Πατέρα». Διότι, όπως ενώ είναι αόρατος, γίνεται γνωστός από τα έργα της κτίσεως, έτσι, αφού έγινε άνθρωπος, και ενώ δεν είναι ορατός μέσα στο σώμα, μπορεί να γίνει γνωστός από τα έργα Του, ότι δηλαδή αυτός που τα επιτελεί δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, αλλά η Δύναμις και ο Λόγος του Θεού.

Κεφάλαιο Α'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αυτά τα έργα, τα οποία εγώ πράττω, μαρτυρούν για εμένα ότι ο Πατέρας με έχει αποστείλει. Εάν δεν πράττω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα πράττω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου· για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β'. Μη δίνοντας καμία αφορμή προσκόμματος σε τίποτα, για να μην κατακριθεί η διακονία. Αλλά σε κάθε περίπτωση συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διακόνους του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, και τα εξής.

Α. Γι' αυτό λοιπόν, καθιστούσε τη θεοπρεπή ενέργειά του σαφή απόδειξη της δικής του φύσης και δόξας, λέγοντας: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αλλά αν τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε μένα, να πιστεύετε στα έργα». Μήπως δεν απαιτούσε μέσα από αυτά να αναγνωρίζεται ότι είναι Θεός κατά φύση; Διότι, αν φαινόταν σε κάποιον ότι κατέχει την ικανότητα να ενεργεί εξίσου με τον Θεό, θα ήταν οπωσδήποτε ισόδοξος και τίποτε άλλο παρά Θεός. Διότι νομίζω ότι σε αυτό το συμπέρασμα μας οδηγεί η λογική. Β. Φαίνεται. Διότι δεν θα θεωρούσε ότι έπρεπε να καυχιέται για απολύτως ίσα κατορθώματα, αν δεν διεκδικούσε ίση δόξα. Α. Και αφού η Ιερή Γραφή μας διακηρύττει: «Κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής», από πού νομίζεις εσύ ότι πραγματοποιείται η διανομή των θείων χαρισμάτων σε εμάς; Β. Προφανώς από τον Θεό Πατέρα. Α. Και όμως, ο Χριστός έδινε με εξουσία στους αγίους αποστόλους την ισχύ κατά των ακάθαρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν και να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε αδυναμία στον λαό. Και, το ακόμη ανώτερο από αυτά, τους παρήγγειλε να μπορούν να νικήσουν και τον ίδιο τον θάνατο, λέγοντας με τρόπο θεοπρεπέστατο: «Να θεραπεύετε τους ασθενείς και να ανασταίνετε τους νεκρούς, να καθαρίζετε τους λεπρούς, να εκβάλλετε τα δαιμόνια».

Και, λοιπόν, αποδεικνύοντας ότι η ενέργεια που προέρχεται από τον Πατέρα είναι δική του, και παραθέτοντας στους φιλομαθείς την ισουργία σε όλα ως σαφή ένδειξη της ομοουσιότητάς του με αυτόν, λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μη με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, και αν σε εμένα δεν πιστεύετε, να πιστεύετε στα έργα». Και άλλοτε πάλι: «Ο Πατέρας όμως που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα». Διότι, βεβαίως, κατανοούσε ότι δεν έπρεπε να αποδίδει στα μέτρα της ανθρωπότητας τα έργα που είχαν επιτελεστεί θεοπρεπώς, αλλά τα απέδιδε στην άρρητη και υπέρλογη φύση· γι' αυτό ακριβώς λέει: «Και αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστεύετε στα έργα μου». Διότι τα έργα που έχουν επιτελεστεί θεοπρεπώς και υπέρλογα δεν επιτρέπουν η δόξα και η πίστη σε αυτόν να περιορίζονται στα μέτρα της κένωσης, αλλά ανυψώνονται ψηλά, και αναγνωρίζεται όχι απλώς ως ψιλός άνθρωπος, αλλά και ως Θεός και από Θεό. Α. Δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; Β. Βεβαιότατα. Α. Αλλά παρά λίγο να μου διέφευγε και τούτο. Β. Ποιο πράγμα εννοείς; Α. Το χωρίο του Παύλου που παρατέθηκε μόλις τώρα, στο οποίο ήταν πολύ σαφής η διδασκαλία ότι μέσω του Αγίου Πνεύματος η ζωοποίηση από τον Πατέρα επιτελείται και στον ίδιο τον Χριστό και σε εμάς. Διότι είπε ότι: «Αν, λοιπόν, το Πνεύμα αυτού που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί σε εσάς».

Επειδή δε οι πάντολμοι επέκριναν ακόμη και τα θαυμαστά έργα που υπερέβαιναν κάθε θαύμα, αποτρέποντάς τους από το να τον υβρίζουν, απέδιδε την ενέργεια των αποτελεσμάτων στον Πατέρα, λέγοντας: «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα· αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα.» Διότι ο Πατέρας ενεργεί μέσω του Υιού, και ποτέ δεν θα έπραττε τίποτα χωρίς τη δύναμη που ενυπάρχει σε αυτόν, δηλαδή του Λόγου που έχει φανερωθεί από αυτόν και υπάρχει μέσα σε αυτόν. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε και ο ίδιος: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου», θέτοντας νομίζω και εδώ το ότι είναι σε όλα ίσος κατά τη δύναμη ως ακριβή απόδειξη της ομοουσιότητάς του με Αυτόν. Β: Δεν θα μπορούσα σε τίποτα να επικρίνω αυτά που τόσο ορθά ειπώθηκαν, αλλά θα μου επέτρεπες πρόθυμα να ρωτήσω κάτι σύντομο ακόμη, ή μήπως θα με θεωρήσεις πλέον δυσμαθή, φορτικό και οχληρό κατά τα άλλα; Α: Κάθε άλλο, αγαπητέ μου. Διότι η προθυμία είναι καλύτερη από τον δισταγμό, και το να συνηγορεί κανείς είναι ένδοξο εάν συκοφαντείται από κάποιον η δόξα του Σωτήρα. Β: Αυτός, λοιπόν, λένε, για τον οποίο πιστεύετε ότι είναι ομοούσιος και ισουργός με τον Πατέρα, προσκυνεί μαζί με εμάς.

Διότι Βασιλεία του Θεού, νομίζω, ονομάζει πολύ σωστά την άκρως θεοπρεπή ενέργεια στο Άγιο Πνεύμα, ή ίσως και το ίδιο το Πνεύμα, οπωσδήποτε σύμφωνα με εκείνο που έχει ειπωθεί σε εμάς: «Η βασιλεία των ουρανών είναι εντός σας.» Όταν λοιπόν μεγαλουργεί στο Πνεύμα, αν και ο Υιός είναι Θεός, και αποκαλεί θεία βασιλεία την πανίσχυρη και ακατανίκητη εξουσία που βρίσκεται σε Αυτό και ασκείται μέσω Αυτού, πώς, πες μου, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το Πνεύμα είναι δημιούργημα, και να μην είναι η κτίση απολύτως και με κάθε τρόπο σε ανώτερη μοίρα, ή ανάμεσα σε εκείνα με τα οποία ο Δημιουργός των πάντων αναγνωρίζεται τόσο από εμάς όσο και από τα άνω πνεύματα; Διότι, (αν ήταν έτσι), θα είχε δοξαστεί μέσω ενός κτίσματος και θα είχε αποκομίσει για τον Εαυτό Του τη δόξα της παντοδυναμίας. Ωστόσο, για ποιον λόγο, μέσω της υπεροχής των όσων έπραττε και μέσω όσων ενήργησε σε εμάς στο Πνεύμα ο Θεός, αξίωνε να πιστεύεται ότι είναι κατά φύσιν (Θεός) και ότι ενεργεί εξίσου με Εκείνον που Τον γέννησε, και επιπλέον ότι είναι ομοούσιος, παρόλο που ο Μονογενής έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς; «Διότι, αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου», λέει, «μην με πιστεύετε. Αλλά αν τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου». Όταν λοιπόν η θεία φύση αναγνωρίζεται από την υπερφυή λαμπρότητα των κατορθωμάτων Του, και αυτά τα έπραττε μέσω της ενέργειας του Πνεύματος, πώς θα μπορούσε να είναι κτιστό εκείνο που ενεργεί εξίσου με τον Θεό, και (πώς θα μπορούσε) να συνδημιουργεί και να συζωοποιεί ένα ον που θα είχε το ίδιο ανάγκη από ζωή;

Αν όμως κάποιος θεωρεί ότι πρέπει να εξετάσει τα λεχθέντα με ευρύτερες θεωρήσεις, ας παρατηρήσει μόνος του και τα παράδοξα που έχουν γίνει μέσω καθενός από τους αγίους και εκείνα που έγιναν μέσω του Σωτήρα μας Χριστού, και θα βρει ότι η διαφορά είναι τόσο μεγάλη, όση ήδη αναφέραμε προηγουμένως. Εκτός δε από αυτό και το εξής: διότι οι μεν ως γνήσιοι υπηρέτες ασχολούνται με τον οίκο, ο δε «ως Υιός είναι επικεφαλής του οίκου του»· και για μεν τον Μονογενή η θεία Γραφή λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου»· για τους αγίους όμως ο Θεός και Πατέρας λέει: «Και απέστειλα προς εσάς όλους τους δούλους μου, τους προφήτες». Και οι μεν δανείζονταν τη δύναμη άνωθεν, ο δε, ως Κύριος των δυνάμεων, λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Επομένως, αν ο Μονογενής είναι τόσο μεγάλος σε δύναμη, όσο ακριβώς θα ήταν και ο Πατέρας, και αυτό φαίνεται από τα ίδια τα έργα, θα δοξαστεί αναλόγως με ισάξιες δόξες, αφού είναι εργάτης ίσων έργων. Θα υπερέχει δε πάντως, αν και έλαβε σάρκα, από εκείνους που έχουν κληθεί στην αδελφότητα, τόσο όσο ο κατά φύση Θεός υπερέχει από τους ανθρώπους, και ο αληθινός Υιός από τους κατά θέσιν υιούς.

Διότι η θεία και απόρρητη φύση δεν μας είναι κατανοητή, στο μέτρο του δυνατού, με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο μέσω όσων επιτελεί και εργάζεται. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, και από «το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναλόγως» ο μεν Παύλος μας προστάζει να προχωρούμε στη θεωρία του Δημιουργού, ο δε Σωτήρας μας καθοδηγεί πάλι στην κατανόηση του Εαυτού Του λέγοντας: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην πιστεύετε σε εμένα. Αν όμως τα κάνω, κι αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Κάπου δε κατηγορούσε, και πολύ εύλογα, τον ίδιο του τον μαθητή, ο οποίος ήταν ο Φίλιππος, επειδή υπέθεσε αβασάνιστα ότι μπορούσε να φτάσει διαφορετικά στη θεωρία του Θεού και Πατέρα, ενώ ήταν στην ευχέρειά του να παρατηρήσει την απαράλλακτη εικόνα, η οποία έδειχνε με ακρίβεια μέσα της Εκείνον που την γέννησε. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα». «Ερευνάτε τις γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα για να έχετε ζωή». Η ομαλή, βατή στους πολλούς και συνηθισμένη έννοια του ρητού μας πείθει να νομίζουμε ότι ειπώθηκε προστακτικά από τον Σωτήρα μας προς τους Φαρισαίους, ότι δηλαδή οφείλουν, ερευνώντας τις θείες γραφές, να συλλέγουν τις μαρτυρίες για Αυτόν με σκοπό την αιώνια ζωή.

Διότι από εκείνους μεν θεωρούνταν ως κάποιος ταπεινός και ένα απολύτως τίποτα· και μάλιστα δεν έφριτταν να τον αποκαλούν Σαμαρείτη, ενώ, όταν ήθελαν να τον ατιμάσουν κάπως πιο κόσμια, τον αποκαλούσαν γιο του μαραγκού. Όμως από όσους πιστεύουν σε αυτόν, θαυμάζεται ως μεγαλουργός και Θεός, ως δημιουργός θαυμαστών έργων. Διότι μπορείς να δεις πόσο ευσεβής σκοπός ενυπάρχει σε όσους τον ακολούθησαν. Επειδή δηλαδή έβλεπαν τα θαύματα που έκανε στους ασθενείς, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θεωρούσαν ότι έπρεπε να τον ακολουθούν πολύ θερμά, καθώς καθοδηγούνταν αναλογικά από τα τελούμενα θαύματα στην επίγνωση εκείνου που τα επιτελούσε, και από τη θεοπρεπή του εξουσία κατανοούσαν φυσικώ τω τρόπω ως Υιό Εκείνον που ήταν ενδεδυμένος με αυτήν. Άλλωστε, ο Σωτήρας υπέδειξε ότι μέσω αυτής της οδού οφείλουμε να βαδίζουμε προς την πίστη σε Αυτόν: «Διότι τα έργα», λέει, «που εγώ κάνω, αυτά τα έργα μαρτυρούν για εμένα». Και πάλι: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μη με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Όπως λοιπόν «από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναγνωρίζεται ο Δημιουργός τους» Θεός, έτσι και από τα θεία σημεία, κατά την ίδια λογική ακολουθία, αναγνωρίζεται εκείνος που επιτελεί τα σημεία, και η πίστη αυτών που τον ακολουθούν δικαίως θα μπορούσε να θαυμαστεί.

Το «ηγίασε» η Γραφή το εκλαμβάνει με πολλούς τρόπους. Διότι λέγεται ότι αγιάζεται αυτό που αφιερώνεται στον Θεό. Και γι' αυτό είπε στον Μωυσή: «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο». Αγιάζεται πάλι εκείνο που ορίζεται από τον Θεό για να πράξει κάτι σύμφωνα με το θέλημά Του· διότι έτσι λέγει για τον Κύρο και τους Μήδους, όταν ήθελε να εκστρατεύσουν εναντίον των Βαβυλωνίων: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν την οργή μου, χαίροντες και συνάμα αλαζονευόμενοι· είναι αγιασμένοι, και εγώ τους οδηγώ». Αγιάζεται πάλι εκείνο που γίνεται μέτοχο του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, ο Υιός λέγει ότι έχει αγιαστεί από τον Πατέρα, επειδή ορίστηκε από Αυτόν για την επίτευξη της ζωής του κόσμου και για την κατάλυση των εναντίων. Ή ακόμη, επειδή εστάλη για να σφαγιαστεί υπέρ της σωτηρίας του κόσμου· διότι άγια ονομάζονται και τα όσα ξεχωρίζονται για θυσία στον Θεό. Λέμε δε ότι αγιάστηκε και μαζί με εμάς ως άνθρωπος όταν έγινε σάρκα· διότι αγιάστηκε η σάρκα Του, επειδή δέχθηκε τον Λόγο που ενώθηκε με αυτήν, χωρίς να είναι από τη φύση της αγία· μέσω δε αυτών αγιάζεται από τον Πατέρα· διότι μία είναι η Θεότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. <Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εντός μου είναι ο Πατέρας και εγώ εντός αυτού.> Αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια.

Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, έλεγε άλλοτε μεν ότι «εκείνο που εγώ λαλώ, δεν το λαλώ από τον εαυτό μου», άλλοτε πάλι: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Αλλά εκτός από αυτά ήταν εξαιρετικά αναγκαίο να γίνεται αποδεκτή η ορθή και άψογη διδασκαλία και για το ίδιο το Άγιο Πνεύμα. Διότι έτσι ο νους των ακροατών θα κατευθυνόταν ολοκληρωτικά στην ορθότητα της πίστεως. Τι λοιπόν μας διδάσκει ο Χριστός με τα προκείμενα, θα το εκθέσω με λίγα λόγια. Λέγοντας ότι θα μας σταλεί έτερος από τον Θεό και Πατέρα, διασφαλίζει πάλι οικονομικώς τον λόγο περί της πίστεως. Διότι ήταν βέβαια φυσικό κάποιοι, μη κατανοώντας ορθά αυτό που ειπώθηκε, να νομίσουν ότι Εκείνος λέει πως το Άγιο Πνεύμα δεν προέρχεται από την ουσία του Θεού, όπως ακριβώς πίστεψαν κάποιοι από τους ασύνετους, αλλά ότι είναι κάτι άλλο ως προς τη φύση Του· διότι η χρήση της λέξης «Άλλον», τουλάχιστον στους πιο αμαθείς, θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση μιας τέτοιας κατάστασης.

Διότι δεν θα είναι μαζί με τον Χριστό, και εφόσον δεν θα έχει συμμετάσχει με κανέναν τρόπο στη δική Του δόξα, δεν θα δει τον κλήρο των αγίων. «Κύριε, είναι ψηλά ο βραχίονάς σου, αλλά δεν το γνώρισαν· όταν όμως το γνωρίσουν, θα ντροπιαστούν. Ζήλος θα καταλάβει έναν λαό απαίδευτο, και τώρα φωτιά θα καταφάει τους εναντίους.» Επειδή ο Θεός απειλεί όσους δεν μαθαίνουν τη δικαιοσύνη και όσους δεν πράττουν την αλήθεια, σύμφωνα με τα λόγια που μόλις αναφέραμε, ο προφήτης έρχεται να υπενθυμίσει τόσο την άγνοια όσο και την απείθεια του Ισραήλ. Διότι ο δημιουργός των όλων Θεός Λόγος, ο παντοδύναμος βραχίονας του Πατρός, μέσω του οποίου τα πάντα ήλθαν στην ύπαρξη, ενώ υπήρχε στη μορφή και στην ισότητα του Πατρός, υποβίβασε τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και ταπείνωσε τον εαυτό του, όπως έχει γραφεί, γινόμενος άνθρωπος, για να δικαιώσει τους ανθρώπους πάνω στη γη, προφανώς μέσω της πίστης σε αυτόν. Και τελούσε μεν έργα που ξεπερνούν τη λογική, και μέσω της μεγαλοπρέπειας των πεπραγμένων του, ότι είναι κατά φύση Θεός και προερχόμενος από Θεό, ζητούσε να αναγνωρίζεται, λέγοντας: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα.» Παρόλο όμως που έγιναν θεατές αυτών των τόσο θαυμαστών έργων και αυτήκοοι μάρτυρες των λόγων Του, παρέμειναν σκληροί και αδιόρθωτοι, και μάλιστα απέκτησαν στόμα αχαλίνωτο.

Διότι έσωσε αυτούς που βρίσκονταν επί της γης, και απάλλαξε από τον θάνατο και τη φθορά, καθώς και από την πλεονεξία του διαβόλου, το ανθρώπινο γένος που είχε εντελώς χαθεί. Διότι τον κατήργησε, μαζί με τις δυνάμεις που ήταν μαζί του, και μας δικαίωσε μέσω της πίστεως, απομακρύνοντας την αμαρτία που μας είχε τυραννήσει. Όμως όλα αυτά κατορθώθηκαν μέσω του Χριστού· «διότι έγινε για εμάς από τον Θεό και Πατέρα δικαιοσύνη και απολύτρωση και αγιασμός». Και έχουμε φωτιστεί μέσω αυτού, και έχουμε συμμετάσχει στη συγχώρεση και στην αγάπη, και γενικά σε καθετί που φέρνει τη σωτηρία. Και αυτό μας το προανήγγειλε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου, ήλιος δικαιοσύνης, και ίαση θα υπάρχει στις φτερούγες του». Ποιος λοιπόν, λέει, έκανε τη δικαιοσύνη να ανατείλει όπως ο ήλιος από την ανατολή; δηλαδή, τον Χριστό. Ποιος την κάλεσε; Δηλαδή, την παρασκεύασε να έρθει, και να εμφανιστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να πορεύεται ακολουθώντας τα βήματα εκείνου που την κάλεσε, δηλαδή σχεδόν να βαδίζει στα ίχνη του Θεού και Πατέρα; Διότι έτσι συναναστράφηκε στη γη ο Κύριος, εκπληρώνοντας τα έργα του Πατέρα, και φανερώνοντάς τον σε εμάς μέσω της δικής του φύσης. Διότι ήταν και είναι ισοδύναμος με αυτόν, και μέσω αυτών των ίδιων των έργων έπεισε όσους βρίσκονταν επί της γης, ότι σε καθετί είναι απολύτως ίσος με εκείνον που τον γέννησε. Και γι' αυτό έλεγε ξεκάθαρα: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε».

Διότι τι δεν έπραξε Εκείνος από όσα ξεπερνούν κάθε λόγο και θαύμα; Θεραπεύονταν λεπροί και με το άγγιγμα του χεριού και με ένα θεοπρεπές νεύμα, αναστήθηκαν νεκροί από τα μνήματα, τυφλοί δέχονταν το τριπόθητο φως, αναπήδησαν σαν ελάφια οι ανάπηροι στα πόδια. Και μάλιστα σε αυτούς που τα είχαν δει αυτά, έλεγε ο Χριστός: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου.» —«Είπα», λοιπόν, λέγει, «"Εγώ είμαι", στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου»· διότι βρίσκεται άλλοτε μεν να λέει, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», και άλλοτε πάλι, «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του»· αλλά δεν ήθελαν να επικαλεστούν το όνομά του, παρόλο που έλεγε ρητά το «Εγώ είμαι» σε πάρα πολλά σημεία. Το ότι δε έγιναν ανεπίδεκτοι νουθεσίας και περίπου ίσοι με αυτούς που δεν έχουν αυτιά, σκληροί και απειθείς, το αποδεικνύει λέγοντας ότι «Άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα»· διότι έχουμε συνηθίσει πάντοτε, όταν απευθυνόμαστε στους ανυπάκουους, να απλώνουμε τα χέρια φωνάζοντας, και να τους απευθύνουμε τη μέγιστη δυνατή επίπληξη· «αλλά δεν πορεύτηκαν», λέγει, «σε αληθινή οδό.»

Έθετε δε τα χέρια του σε καθέναν από τους ασθενείς και τους απάλλασσε από την αρρώστια, δείχνοντας ότι η άγια σάρκα, την οποία έκανε δική Του, έφερε την ενέργεια της δύναμης του Λόγου, έχοντας εμφυτεύσει σε αυτήν θεοπρεπή δύναμη. Ώστε να μάθουμε πως, αν και ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε όμοιος με εμάς, δεν είναι καθόλου λιγότερο, ακόμα και έτσι, Θεός, ο οποίος εκπληρώνει τα πάντα εύκολα και μέσω της δικής Του σάρκας· διότι μέσω αυτής επιτελούσε τα παράδοξα. Και μην παραξενευτείς υπερβολικά, αλλά μάλλον αναλογίσου πώς και η φωτιά, όταν βρεθεί σε χάλκινο σκεύος, του μεταδίδει την ενέργεια της δικής της θερμότητας. Έτσι, λοιπόν, και ο παντοδύναμος Λόγος του Θεού, αφού ένωσε αληθινά με τον εαυτό Του τον έμψυχο και έλλογο ναό από την αγία Παρθένο, εμφύτευσε σε αυτόν την ενέργεια της δικής Του και θεοπρεπούς ισχύος· και μάλιστα ελέγχοντας τους Ιουδαίους έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην πιστεύετε σε μένα· αν όμως τα κάνω, κι αν σε μένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Μπορεί κανείς, λοιπόν, να δει, με την ίδια την αλήθεια να δίνει μαρτυρία, πως ο Μονογενής δεν έδωσε τη δική Του δόξα σε έναν άνθρωπο γεννημένο από γυναίκα, ο οποίος νοείται ως ξεχωριστός και ανεξάρτητος από Αυτόν, αλλά, υπάρχοντας ως ένας Υιός, μαζί με το άγιο σώμα που ενώθηκε με Αυτόν, επιτελούσε τα θεία σημεία· και προσκυνείται από την κτίση ως Θεός.

Επειδή δε, ελέγχοντάς τους ως θεομάχους, ο Κύριος τους ρωτούσε να μάθει την αιτία της άκριτης μανίας τους, λέγοντας: «Πολλά καλά έργα σας έδειξα από τον Πατέρα μου· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε;» εκείνοι παραληρώντας έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Έπειτα, τι τους λέει ο Σωτήρας; «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μη με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου.» Διότι δεν απαιτούσε να κριθεί για τον εαυτό του με βάση αυτό που φαινόταν ως άνθρωπος σε όσους τον έβλεπαν, αλλά με βάση τα έργα που έπραττε ως Θεός, καθώς δεν είχε το αξίωμα της θεότητας ως κάτι επίκτητο, όπως συμβαίνει σε εμάς, όταν η θεία Γραφή μάς αποκαλεί θεούς, αλλά μάλλον ενυπήρχε σε αυτόν ουσιωδώς, εφόσον ήταν πράγματι Θεός κατά φύση και κληρονόμος της ιδιότητας Εκείνου που τον γέννησε.

Παρέμεινε λοιπόν αυτό που ήταν και αφού προσέλαβε σάρκα, και αφού ταπείνωσε τον εαυτό του σε οικονομική κένωση, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «Εμφανίστηκε πάνω στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», μεταμορφώνοντας προς τον αγιασμό, δικαιώνοντας με την πίστη αυτόν που προσέρχεται, αφού άνοιξε διάπλατα την πύλη της βασιλείας των ουρανών, υποδεικνύοντας τα ωφέλιμα και φανερώνοντας την αλήθεια. Και μεταδίδοντας το θείο φως, μέσα από το μεγαλείο των έργων του, καθιστούσε φανερό ακόμη και σε εκείνους που είχαν αντίθετο φρόνημα ότι είναι κατά φύσιν Θεός, έστω και αν έγινε σάρκα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι ο μεν λόγος του προσέλκυε προς την υπακοή, η δε τέλεση των θείων σημείων επαρκούσε απολύτως για την ξεκάθαρη απόδειξη του ότι ο ίδιος είναι κατά φύσιν Θεός. Όμως δεν φαίνονταν να σκέφτονται ορθά οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ· διότι, προσβάλλοντας τον Σωτήρα των πάντων και Λυτρωτή με την υπερβολική τους απείθεια, συνέχισαν έτσι για πολύ καιρό, και στο τέλος τον σταύρωσαν, «ανταποδίδοντας σε αυτόν πονηρά αντί για αγαθά», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· και συμφωνώντας χωρίς καθυστέρηση με τις υποδείξεις του διαβόλου.

Εξάλλου (διότι νομίζω πως πρέπει να εξετάσουμε και τούτο), εάν κάποιοι από τους πλανεμένους κατηγορούνται και κατακρίνονται σφοδρά «επειδή αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα της εικόνας φθαρτού ανθρώπου»· πρέπει και εμείς οι ίδιοι να αποφύγουμε εντελώς το να θεωρούμε τον Χριστό με βάση μόνο την απλή και δική μας φύση· αντίθετα, διαφυλάσσουμε αδιάσπαστη την ένωση της ανθρώπινης φύσης με τον Λόγο, εννοώ, που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ώστε πλέον να προσκυνείται ως Θεός τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τα άνω πνεύματα. Και αν είναι πράγματι βαρύτατο σφάλμα να λατρεύει κανείς την κτίση παρά τον Κτίστη, και εμείς έχουμε ταχθεί να λατρεύουμε τον Χριστό, τότε πρέπει να νοείται ανώτερος από την κτιστή φύση ως Θεός, έστω κι αν νοείται ως κτιστός εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου. Εδραιώνοντας αυτή τη δόξα για τον εαυτό Του, απευθυνόταν κάποτε σε εκείνους που προτιμούσαν να απειθούν, εγκαλώντας τους σχεδόν και για πνευματική νωθρότητα: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν σε μένα δεν πιστεύετε, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι υπήρχαν πράγματι μερικοί από τους ασύνετους που είχαν ταπεινά φρονήματα γι' αυτόν εξαιτίας της σάρκας, και ξεσηκώνονταν εναντίον του με φλυαρίες, και του επιτίθονταν σαν σκυλιά, προφασιζόμενοι αμαρτωλές προφάσεις, και κατηγορώντας τον έλεγαν: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό».

Με ποιον τρόπο όμως φανερώθηκε; Κατεβάζοντας τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και εμφανιζόμενος παραδόξως ως άνθρωπος πάνω στη γη. Διότι «έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του», εκτός μόνο από την αμαρτία. Επειδή δεν ήταν δυνατόν η θεία και άφθαρτη φύση, που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και υπερβαίνει κάθε λόγο και θαύμα, να πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας. Διότι «είναι το φως το αληθινό, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Επειδή όμως φαινόταν ως άνθρωπος σαν κι εμάς, για να μη νομιστεί ότι είναι μόνο αυτό από όσους δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το μυστήριό του, όντας μαζί με αυτό και αναγνωριζόμενος ως Θεός των όλων, απέδειξε μέσω πάρα πολλών μεγαλουργημάτων τον εαυτό του ισοφυή και ομοούσιο με τον Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου»· διότι εκπλήρωνε τα πέρα από κάθε λογική μόνο με ένα νεύμα και με τη θέλησή του, συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δύναμης Εκείνου που τον γέννησε, και πλαισιωνόμενος τιμητικά από τους αγίους αγγέλους· διότι μετά τον πειρασμό του διαβόλου, προσήλθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν· και επιπλήττοντας την κτίση θεοπρεπώς κατά καιρούς· διότι είπε στη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε», και διέταξε τους σφοδρούς ανέμους να ηρεμήσουν, οπότε και όλοι οι μαθητές, στεφανώνοντάς τον με τους ύμνους που του έπρεπαν, έλεγαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού».

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε μένα, πιστέψτε στα έργα μου.» Αλλά ο Ισραήλ ήταν τόσο σκληρός και άκαμπτος, θρασύς, ανυπότακτος και εντελώς αδιαπαιδαγώγητος· διότι ενώ έπρεπε αμέσως να τον πιστέψουν, υψώνοντας αλαζονικά τον αυχένα, τον χτυπούσαν με λοιδορίες, και συνέχισαν να τον ατιμάζουν μέχρι τέλους, και καταλήγοντας τον σταύρωσαν. Μπορούσε βέβαια, αν το ήθελε, να μην πάθει και να ξεφύγει άκοπα από τις παγίδες των Ιουδαίων· διότι πώς να συλληφθεί ο Θεός, σαν να υστερεί απέναντι στην ανθρώπινη δύναμη; Επειδή όμως το πάθος του ήταν λύση του θανάτου και της φθοράς (διότι δεν ήταν δυνατόν να νικηθεί από τον θάνατο το σώμα της ζωής), επέτρεψε εκουσίως να ισχύσουν για λίγο τα τολμήματα των Ιουδαίων. Ώστε, έχοντας επιτεθεί στον θάνατο και έχοντας αναστηθεί εκ νεκρών, να γίνει οδός και θύρα για την ανθρώπινη φύση, προκειμένου να δυνηθεί αυτή να τον κατατροπώσει. Διότι αναστήθηκε και ανέβηκε προς τον Πατέρα, ως απαρχή της ανθρωπότητας που ανανεώθηκε προς την αφθαρσία. Παρουσιάζοντας τρόπον τινά τον εαυτό του υπέρ ημών, παρακάθεται ως σύνεδρος με Εκείνον που τον γέννησε. Και θα έλθει στους καθορισμένους καιρούς μέσα στη δόξα του Πατέρα, για να κρίνει την οικουμένη. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταμοιβή του ανάλογα με όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» δ΄.

Δεν αναγνώρισε τον Λυτρωτή όταν ήταν παρών με σάρκα, αν και ο πάνσοφος Μωυσής με πολλούς τρόπους προτύπωσε αυτό το μυστήριο. Είπε λοιπόν ο Χριστός, κατηγορώντας τους για την υπερβολική τους ασυνεσία και απείθεια: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Επομένως, αφού με τις απείθειές τους λύπησαν τον νόμο που τους καθοδηγούσε, παρέμειναν στο σκοτάδι και έγιναν εντελώς αμέτοχοι του θείου φωτός. Και αυτό ήταν άραγε εκείνο που είχε ειπωθεί γι' αυτούς μέσω της φωνής των προφητών: «Ενώ περίμεναν το φως, ήρθε σε αυτούς σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι». Σε πολλά σημεία θα βρούμε τον Κύριο να τους φωνάζει και να λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής»· και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Για να καταστήσει δε αδικαιολόγητη την άγνοιά τους, αν και φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς, επεδείκνυε παντού τη δύναμη που υπήρχε μέσα του, με τρόπο θεοπρεπή και υπερκόσμιο. Διότι, τι είναι αυτό που ξεπερνά κάθε λόγο και θαύμα, και δεν φαίνεται να το έχει κατορθώσει; Και γι' αυτό τους είπε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι από την ίδια του τη φύση το Θείο είναι αόρατο. Όπως είναι γραμμένο: «Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό».

Διότι προσέθεσαν το «αληθώς», διαβεβαιώνοντας ότι αυτός είναι Υιός του Θεού και Πατέρα. Β— Άριστα τα είπες. Α— Και πώς έχει δικούς του τους αγγέλους ο Υιός του ανθρώπου, και διαπρέπει μέσα στη δόξα του Πατέρα του; «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγγέλους του;» Και πάλι: «Και θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του». Εάν όμως απιστούν ακόμη, βλέποντάς τον εστεμμένο με θεοπρεπή δόξα και με τόσο λαμπρά και υπέρτατα αξιώματα, θα τον ακούσουν να λέει: «Εάν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Και πάλι: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην πιστεύετε σε εμένα».

Άλλως το ίδιο. Ο Θεός τον έκανε Κύριο και Χριστό, όχι φέρνοντάς τον από την ανυπαρξία στην ύπαρξη· διότι ο Λόγος του Θεού υπήρχε πάντοτε και πριν από τη σάρκωση, και κανείς συνετός δεν θα εκλάμβανε εδώ το «εποίησεν» ως αναφερόμενο στην ουσία, για να μην αναγκαστεί να ασεβήσει, θεωρώντας δηλαδή ότι τότε για πρώτη φορά έδωσε ύπαρξη στον Λόγο του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος· απεναντίας, το «εποίησεν» πρέπει να νοηθεί αντί του «απέδειξε» (ανέδειξε). Έτσι και ο ίδιος ο Πέτρος, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, έλεγε: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς από τον Θεό με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε». Επομένως, δείχνοντας μέσα από τα έργα ότι ενυπάρχει σε αυτόν το αξίωμα του Πατέρα, γίνεται Κύριος εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν· και αναδεικνύεται ότι αυτός είναι ο Χριστός. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε στους Ιουδαίους που απειθούσαν: «Και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και πάλι: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε». Εάν, λοιπόν, εξαιτίας του ότι μπορεί να κάνει τα έργα του Πατέρα και να έχει μέσα του τον Πατέρα, και να είναι ομοίως μέσα στον Πατέρα, αναδεικνύεται ως αληθινός Θεός, βάσει αυτού έγινε Κύριος εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν, και φανερώθηκε ότι αυτός είναι ο Χριστός· αν πάλι λέγεται ότι καταστάθηκε Κύριος από τον Θεό, και αυτό είναι ορθό.

ΑΛΛΟ. «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα, ώστε να γνωρίσετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα και εγώ στον Πατέρα.» Ότι τα όντα που διαφέρουν ως προς τη φύση, επειδή στερούνται ομογένειας μεταξύ τους, έχουν και διαφορετική ενέργεια, το αποδεικνύει σαφέστατα ο Σωτήρας με αυτά που είπε. Διότι, λέει, αν αποβλέποντας στην ευτέλεια της σάρκας δεν πιστεύετε σε εμένα, τουλάχιστον η μεγαλειότητα των έργων είναι ικανή και απολύτως αξιόπιστη ώστε να μπορέσει να σας πείσει ότι εγώ είμαι Θεός που προήλθε από τον Θεό. Διότι εκείνος που είναι ίσος στα έργα με τον Πατέρα, πώς θα μπορούσε να είναι κατώτερος ως προς τη φύση Του; Και εκείνος που περιβάλλεται την ίδια ενέργεια και δύναμη με Εκείνον, πώς θα μπορούσε να είναι ετεροφυής ως προς Αυτόν; Μάλλον δε, πώς να μην είναι σε όλα όμοιος, και έτσι να ταυτίζεται απόλυτα κατά την ουσιώδη ομοιότητα, έχοντας μέσα του φυσικώς ολόκληρο το ιδίωμα του γεννήσαντος, ώστε να είναι ο ίδιος μέσα στον Πατέρα και να έχει ομοίως μέσα του τον Πατέρα; Επομένως, ποιος είναι αυτός που τολμά να αποκαλεί κτίσμα την εικόνα του Πατέρα, χωρίς να ασεβεί με αυτόν τον τρόπο απολύτως στον ίδιο τον Πατέρα;

«Τους εαυτούς μας δε ως δούλους δικούς σας για χάρη του Χριστού, διότι ο Θεός, που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του στο πρόσωπο του 〈Ιησού〉 Χριστού.» Ιδού, λοιπόν, καθαρά και ολοφάνερα ο φωτισμός της γνώσης του Θεού και Πατέρα διέλαμψε στο πρόσωπο του Χριστού. Γι' αυτό και έλεγε: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Ο θείος χαρακτήρας δεν είναι σωματικός, αλλά έγκειται σε δύναμη και δόξα θεοπρεπέστατη. Και αυτό ήταν απολύτως αμιγές στον Χριστό· και αξίωνε να αναγνωρίζεται μέσα από αυτά, και μέσα από την υπεροχή των όσων έπραττε ήθελε οι ακροατές του να ανυψώνονται στις ορθές έννοιες γι' αυτόν, καθώς η ορατή σάρκα κατά κάποιον τρόπο τον υποβίβαζε. «Διότι εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, λέει, μην με πιστεύετε. Εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου.» Και νομίζω ότι ο Χριστός είπε αυτά τα λόγια τότε, γνωρίζοντας ότι το πράγμα αυτό δεν ήταν ανώφελο. Επειδή, δηλαδή, θεωρούσαν ότι αυτός που ενανθρώπησε για εμάς δεν ήταν κατά φύση Θεός, αλλά απλώς ένας ψιλός άνθρωπος σαν και εμάς, για τον λόγο αυτόν κάποιοι απέρριπταν την πίστη προς αυτόν.

Η γυναίκα όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά βγάζει το συμπέρασμά της από εκεί που θέλει ο Χριστός, από την απόδειξη των έργων. Διότι και ο Ίδιος με βάση αυτά κρίνεται, λέγοντας τα εξής: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μη με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα». Έτσι και η γυναίκα οδηγείται στην πίστη. Γι' αυτό και Εκείνος, όταν άκουσε: «Μήπως είσαι εσύ μεγαλύτερος από τον πατέρα μας Ιακώβ;», αφήνοντας κατά μέρος τον Ιακώβ, συζητά για το νερό λέγοντας: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι»· και κάνει τη σύγκριση όχι απορρίπτοντάς το, αλλά με βάση την υπεροχή. Διότι δεν λέει ότι το νερό αυτό δεν είναι τίποτα, ούτε ότι είναι ευτελές και αξιοκαταφρόνητο· αλλά διατυπώνει αυτό που και η ίδια η φύση μαρτυρεί: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα». Είχε ακούσει η γυναίκα προηγουμένως για «ζωντανό νερό», αλλά δεν το είχε κατανοήσει. Επειδή δηλαδή «ζωντανό νερό» ονομάζεται και το αέναο και εκείνο που αναβλύζει συνεχώς, χωρίς να διακόπτεται η ροή των πηγών, η γυναίκα νόμισε ότι αναφερόταν σε αυτό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, κάνοντας πλέον πιο σαφές σε αυτήν εκείνο που της έλεγε, και αναδεικνύοντας την υπεροχή μέσα από τη σύγκριση, πρόσθεσε λέγοντας: «Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα»· δείχνοντας μέσα από αυτό, όπως είπα, την υπεροχή, καθώς και μέσα από όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια· διότι το αισθητό νερό δεν διαθέτει κανένα από αυτά τα γνωρίσματα. Ποια είναι όμως αυτά που ακολουθούν;

Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Εάν εκείνοι που το έλαβαν αυτό κατά χάριν δεν κατηγορούνται αποκαλώντας τους εαυτούς τους θεούς, εκείνος που το κατέχει εκ φύσεως, πώς θα ήταν δίκαιο να επιτιμάται; Αλλά δεν το είπε έτσι, αργότερα όμως το απέδειξε, αφού πρώτα μετρίασε και συγκατέβη στον λόγο του, λέγοντας: «Εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε»· και αφού κατεύνασε τον θυμό τους, τότε προβάλλει σαφή την απόφανσή του. Διότι προηγουμένως, προκειμένου να γίνει δεκτός ο λόγος του, μίλησε πιο ταπεινά· αργότερα όμως τον ανύψωσε σε ανώτερο επίπεδο, λέγοντας τα εξής: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμα και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου». Βλέπεις πώς αποδεικνύει αυτό ακριβώς που ανέφερα, ότι δηλαδή σε τίποτα δεν υπολείπεται από Αυτόν, αλλά είναι παντού ίσος; Διότι, επειδή ήταν αδύνατον να δουν την ουσία Του, μέσα από την ισότητα και την ταυτότητα των έργων Του παρέχει την απόδειξη της απαραλλαξίας Του ως προς τη δύναμη.

Αρχίζοντας τον ψαλμό, δεν ξεκίνησε από το εξής: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε»· αλλά, αφού πρώτα φανέρωσε τα κατορθώματά Του και Τον ανακήρυξε μέσω των έργων Του, ύστερα καταδεικνύει την αξία Του εκ μέρους του Κυρίου. Έτσι και ο Ίδιος έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε εμένα, πιστέψτε στα έργα»· ώστε, μαθαίνοντας ότι Αυτός που κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, Αυτός που ονομάζεται Κύριος όπως και ο Πατέρας, Αυτός που κατέχει καθ' εαυτόν την εξουσία, Αυτός που απεργάζεται τέτοια λαμπρότητα, Αυτός που κυριαρχεί ανάμεσα στα έθνη, να μην θορυβηθείς, εάν ακούσεις ότι Αυτός είναι Υιός και υπάρχει πριν από ολόκληρη την κτίση. Είναι δε άξιο να θαυμάζει κανείς τον Προφήτη, για το πώς άλλα μεν τα διακηρύσσει εκ προσώπου του Θεού και άλλα εκ του δικού του προσώπου. Διότι το μεν «Κάθου εκ δεξιών μου» και το «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε», τα οποία είναι ανώτερα από αυτόν, παρουσιάζει τον ίδιο τον Θεό να τα λέει· ενώ τα υπόλοιπα τα διηγείται ο ίδιος. Παρατήρησε, επίσης, με πόση οικειότητα χρησιμοποιεί τις λέξεις. Διότι θα αρκούσε απλώς το να πει: «Εγέννησά σε»· αλλά, για χάρη εκείνων που βαδίζουν χαμαί, προκειμένου να καταδείξει τη γνησιότητα, μνημόνευσε και τούτη τη ρήση.

Γι' αυτό και ο Μονογενής έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστέψετε στα έργα». Επειδή, δηλαδή, πολλοί που έχουν παχυλή και αναίσθητη αντίληψη ξεστομίζουν πολλά τέτοια λόγια, ότι τάχα «τον δείνα επέλεξε και τον δείνα αγάπησε, ενώ τον δείνα μίσησε, και γι' αυτό ο ένας έγινε πονηρός και ο άλλος φαύλος»· για τον λόγο αυτόν ο Θεός τούς πείθει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, διορθώνοντας την αντίληψη του καθενός από αυτούς και φέρνοντας στο προσκήνιο την απόδειξη που προκύπτει από τα έργα. Και αποφαίνεται μεν, ακόμη και πριν από τα γεγονότα, ότι ο δείνα είναι ενάρετος, προκειμένου να μάθουν την προγνωστική Του δύναμη· προσθέτει όμως και την επιβεβαίωση μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε να μην πει κανένας από τους ανόητους ότι εξαιτίας της προφητείας έγινε ο δείνα τέτοιος. Δες, λοιπόν, πώς το δηλώνει αυτό και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι προτού ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού που γίνεται κατ' εκλογήν, όχι εξαιτίας των έργων, αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, ειπώθηκε σε αυτήν ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Διότι δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να περιμένει την έκβαση των έργων, αλλά και πριν από αυτά γνωρίζει ο Ίδιος ποιος πρόκειται να γίνει φαύλος και ποιος όχι. «Την πορεία μου και την ανάπαυσή μου Εσύ τα ερεύνησες, και προείδες όλους τους δρόμους μου».

Και λίγο παρακάτω, κάνοντας σύγκριση του εαυτού του προς εκείνους που είναι θεοί κατά θέσιν και όχι κατά φύσιν, λέει: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας: "Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου"; Αν αποκάλεσε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να καταλυθεί, σε εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "βλασφημείς", επειδή είπα: "Είμαι Υιός του Θεού";» Και αποδεικνύοντας ότι είναι Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα, βάσει της ομοιότητας των έργων λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα εκείνου που με έστειλε, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Όπως και πιο πάνω λέει: «Διότι, όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», «επειδή είναι Υιός ανθρώπου. Μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και εκείνοι που θα την ακούσουν θα ζήσουν». Λέγοντας: «Όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί», πρόσθεσε: «Έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», αποδεικνύοντας ότι ο Υιός είναι ζωοποιός αυτεξουσίως και κατά φύσιν, όπως ακριβώς και ο Πατέρας, και όχι κατά χάριν. Έπειτα προσθέτει: Ότι αυτός ο Υιός του Θεού, που είναι ζωοποιός κατά φύσιν, «είναι Υιός ανθρώπου». Δεν είπε: Ονομάζεται Υιός ανθρώπου, αλλά «είναι», και «μην απορείτε γι' αυτό», λέει, ότι δηλαδή «ο Υιός ανθρώπου ζωοποιεί».

Και μάλιστα εφόσον ο Σωτήρας είπε προς τους Ιουδαίους που δεν πίστευαν σε αυτόν: Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως κάνω τα έργα, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου· και εφόσον μας έχει δώσει αλάνθαστη και βέβαιη διάνοια και κρίση που ποτέ δεν ψεύδεται, ώστε να συμπεραίνουμε από τα έργα αυτούς που τα ενεργούν. Διότι από τα έργα τους, λέει, θα τους γνωρίσετε· και από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο. [7] Και αυτό είναι ανόητο: αν, δηλαδή, ο τυφλός που θεραπεύτηκε, χωρίς να έχει ακούσει αυτά, αναγνώρισε τον Κύριο, και αντελήφθη την ενέργεια του Θεού. Διότι, λέει, αν αυτός δεν προερχόταν από τον Θεό, δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα. Εμείς, από την άλλη, ενώ ακούμε αυτά κάθε ώρα, πώς να μην αναγνωρίσουμε εκείνους που θεράπευσαν εμάς που επρόκειτο να γίνουμε τυφλοί και που μας δώρισαν τόσες ευεργεσίες; Διότι, τι είναι αυτό που κάνουν και πράττουν οι μάρτυρες, αλλά αδυνατούν να το εργαστούν ο Κύρος και ο Ιωάννης; Τίποτα. Αν όμως υπάρχει, ας έρθει κάποιος να το δείξει, και εμείς θα απολογηθούμε· διότι δεν έχουμε να πούμε τίποτα περισσότερο, ότι δηλαδή αυτοί πράττουν κάποια πράγματα που δεν πράττουν άλλοι μάρτυρες. [8] Διότι παρομοίως σεβόμαστε όλους τους μάρτυρες, και αυτούς που πράττουν θαύματα, και αυτούς που δεν πράττουν θαύματα· και επιδιώκουμε να μιλάμε υπέρ των αγίων και όχι να κατακρίνουμε τους αγίους.

Ας ντραπούν εξαιτίας αυτού οι Αρειανοί και οι Νεστοριανοί. Διότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, και Θεός κατά την ουσία και τη φύση, και όχι κτίσμα, και χαρίζει τη θεότητα στους άλλους, σε εκείνους στους οποίους ήλθε, όντας Λόγος του Θεού, όμως ο ίδιος δεν θεώνεται κατά χάριν. Διότι προφανώς διακρίνει τον εαυτό του από εκείνους που θεώνονται κατά χάριν, μέσα από τα όσα λέγονται εδώ, και δείχνει ότι και σε αυτούς ο ίδιος είναι ο πρόξενος της θεώσεως, όντας Λόγος του Θεού και κατοικώντας μέσα τους. Διότι αυτό σημαίνει όταν λέγει: «Στους οποίους ήλθε ο λόγος του Θεού», δηλαδή, με τους οποίους υπήρξε, στους οποίους κατοίκησε. Πώς λοιπόν βλασφημώ, αποκαλώντας τον εαυτό μου Υιό του Θεού; Διότι, αν και φορώ σάρκα και προέρχομαι από το σπέρμα του Δαβίδ, εντούτοις αγνοείτε το μυστήριο, και ότι με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα μπορούσε η σαρκική φύση των ανθρώπων να δεχθεί την επικοινωνία με τον Θεό, εάν Εκείνος δεν συναναστρεφόταν με αυτήν μέσω της σάρκας, σαν μέσα από παραπέτασμα. «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, και εγώ σε αυτόν.» Θέλετε, λέγει, να γνωρίσετε την ισότητά μου προς τον Πατέρα; Από την ουσία δεν μπορείτε να το γνωρίσετε, διότι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς την ουσία του Θεού. Λάβετε λοιπόν από την ισότητα και την ταυτότητα των έργων την απόδειξη της ταυτότητας ως προς τη δύναμη. Διότι από αυτά θα λάβετε τη μαρτυρία της δικής μου θεότητας, και θα γνωρίσετε και θα πιστέψετε, ότι εγώ δεν είμαι τίποτε άλλο, παρά ό,τι ακριβώς είναι ο Πατέρας.