Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:38

Έχουμε διδαχθεί από τις θείες Γραφές ότι η θεότητα του Πατρός και του Υιού είναι αδιαίρετη. Διότι, εάν κάποιος χωρίζει τον Υιό, δηλαδή τον Λόγο, από τον παντοκράτορα Θεό, αναγκαστικά είτε θα νομίζει ότι υπάρχουν δύο θεοί, πράγμα που θεωρείται ξένο προς τη θεία διδασκαλία, είτε θα ομολογεί ότι ο Λόγος δεν είναι Θεός, πράγμα που και αυτό φαίνεται να είναι ξένο προς την ορθή πίστη, εφόσον ο ευαγγελιστής λέει: «και Θεός ήταν ο Λόγος». Εγώ όμως έχω μάθει με ακρίβεια ότι η δύναμη του Πατρός, ο Υιός, είναι αδιαίρετος και αχώριστος. Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, λέει: «ο Πατέρας είναι μέσα μου και εγώ μέσα στον Πατέρα», και «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Αυτή την πίστη, την οποία έλαβα από τις θείες Γραφές και διδάχθηκα από τους κατά Θεόν προγόνους, κηρύττω μέσα στην Εκκλησία του Θεού και έγραψα τώρα σε εσένα, κρατώντας το αντίγραφό της για τον εαυτό μου. Και ζητώ να καταχωρίσεις το αντίγραφό του στην επιστολή προς τους επισκόπους, ώστε να μην εξαπατηθούν ορισμένοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν καλά ούτε εμάς ούτε εκείνους, δίνοντας προσοχή σε όσα έχουν γραφτεί από αυτούς. Να είστε υγιείς». Έχει ολοκληρωθεί. 4. Εάν, λοιπόν, αυτό το έγγραφο είναι ορθό, ας το πουν εκείνοι που μπορούν να το διαβάσουν και να εξετάσουν με ακρίβεια τα όσα αναφέρονται σε αυτό· και εάν είναι εσφαλμένο, ας το κρίνουν οι ίδιοι. Διότι δεν επιθυμούμε να λέμε τίποτα πέρα από όσα γνωρίζουμε και όσα έχουν φτάσει σε εμάς.

Διότι, όταν μεν ο Κύριος λέγει: «Εγώ σε προστάζω»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ στον Πατέρα»· και, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και, «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας»· και, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· και, «Έχω δοξαστεί μέσα σε αυτούς»· και όσα παρόμοια, αποδεικνύει τη δύναμή Του, η οποία βρίσκεται υπεράνω κάθε φύσεως και εξουσίας. Όταν όμως προσαρμόζει τον λόγο Του προς την αδυναμία της δικής μας φύσεως, εκφωνεί τα εξής: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου»· «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον»· «Δεν δύναται ο Υιός αφ' εαυτού να πράξει τίποτα»· «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να μιλήσω»· «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Σε αυτά να συγκαταλέξεις και το δάκρυ για τον Λάζαρο, και την κούραση από την οδοιπορία, και την επιθυμία για τροφή, και τη ζήτηση του νερού, και τη μετάβαση προς τη συκιά, και την άγνοια για την ακαρπία του φυτού, και τον ύπνο πάνω στο πλοίο. Διότι όλα αυτά, και όσα είναι παρόμοια με αυτά, δεν υποδηλώνουν το αξίωμα του Θεού Λόγου που υπήρχε εξ αρχής, αλλά τη συγκατάβαση προς την αδυναμία της φύσεώς μας Εκείνου, ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό Του λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου.

Η γυναίκα όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά βγάζει το συμπέρασμά της από εκεί που θέλει ο Χριστός, από την απόδειξη των έργων. Διότι και ο Ίδιος με βάση αυτά κρίνεται, λέγοντας τα εξής: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μη με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα». Έτσι και η γυναίκα οδηγείται στην πίστη. Γι' αυτό και Εκείνος, όταν άκουσε: «Μήπως είσαι εσύ μεγαλύτερος από τον πατέρα μας Ιακώβ;», αφήνοντας κατά μέρος τον Ιακώβ, συζητά για το νερό λέγοντας: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι»· και κάνει τη σύγκριση όχι απορρίπτοντάς το, αλλά με βάση την υπεροχή. Διότι δεν λέει ότι το νερό αυτό δεν είναι τίποτα, ούτε ότι είναι ευτελές και αξιοκαταφρόνητο· αλλά διατυπώνει αυτό που και η ίδια η φύση μαρτυρεί: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα». Είχε ακούσει η γυναίκα προηγουμένως για «ζωντανό νερό», αλλά δεν το είχε κατανοήσει. Επειδή δηλαδή «ζωντανό νερό» ονομάζεται και το αέναο και εκείνο που αναβλύζει συνεχώς, χωρίς να διακόπτεται η ροή των πηγών, η γυναίκα νόμισε ότι αναφερόταν σε αυτό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, κάνοντας πλέον πιο σαφές σε αυτήν εκείνο που της έλεγε, και αναδεικνύοντας την υπεροχή μέσα από τη σύγκριση, πρόσθεσε λέγοντας: «Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα»· δείχνοντας μέσα από αυτό, όπως είπα, την υπεροχή, καθώς και μέσα από όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια· διότι το αισθητό νερό δεν διαθέτει κανένα από αυτά τα γνωρίσματα. Ποια είναι όμως αυτά που ακολουθούν;

Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Εάν εκείνοι που το έλαβαν αυτό κατά χάριν δεν κατηγορούνται αποκαλώντας τους εαυτούς τους θεούς, εκείνος που το κατέχει εκ φύσεως, πώς θα ήταν δίκαιο να επιτιμάται; Αλλά δεν το είπε έτσι, αργότερα όμως το απέδειξε, αφού πρώτα μετρίασε και συγκατέβη στον λόγο του, λέγοντας: «Εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε»· και αφού κατεύνασε τον θυμό τους, τότε προβάλλει σαφή την απόφανσή του. Διότι προηγουμένως, προκειμένου να γίνει δεκτός ο λόγος του, μίλησε πιο ταπεινά· αργότερα όμως τον ανύψωσε σε ανώτερο επίπεδο, λέγοντας τα εξής: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμα και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου». Βλέπεις πώς αποδεικνύει αυτό ακριβώς που ανέφερα, ότι δηλαδή σε τίποτα δεν υπολείπεται από Αυτόν, αλλά είναι παντού ίσος; Διότι, επειδή ήταν αδύνατον να δουν την ουσία Του, μέσα από την ισότητα και την ταυτότητα των έργων Του παρέχει την απόδειξη της απαραλλαξίας Του ως προς τη δύναμη.

Αρχίζοντας τον ψαλμό, δεν ξεκίνησε από το εξής: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε»· αλλά, αφού πρώτα φανέρωσε τα κατορθώματά Του και Τον ανακήρυξε μέσω των έργων Του, ύστερα καταδεικνύει την αξία Του εκ μέρους του Κυρίου. Έτσι και ο Ίδιος έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε εμένα, πιστέψτε στα έργα»· ώστε, μαθαίνοντας ότι Αυτός που κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, Αυτός που ονομάζεται Κύριος όπως και ο Πατέρας, Αυτός που κατέχει καθ' εαυτόν την εξουσία, Αυτός που απεργάζεται τέτοια λαμπρότητα, Αυτός που κυριαρχεί ανάμεσα στα έθνη, να μην θορυβηθείς, εάν ακούσεις ότι Αυτός είναι Υιός και υπάρχει πριν από ολόκληρη την κτίση. Είναι δε άξιο να θαυμάζει κανείς τον Προφήτη, για το πώς άλλα μεν τα διακηρύσσει εκ προσώπου του Θεού και άλλα εκ του δικού του προσώπου. Διότι το μεν «Κάθου εκ δεξιών μου» και το «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε», τα οποία είναι ανώτερα από αυτόν, παρουσιάζει τον ίδιο τον Θεό να τα λέει· ενώ τα υπόλοιπα τα διηγείται ο ίδιος. Παρατήρησε, επίσης, με πόση οικειότητα χρησιμοποιεί τις λέξεις. Διότι θα αρκούσε απλώς το να πει: «Εγέννησά σε»· αλλά, για χάρη εκείνων που βαδίζουν χαμαί, προκειμένου να καταδείξει τη γνησιότητα, μνημόνευσε και τούτη τη ρήση.

Γι' αυτό και ο Μονογενής έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστέψετε στα έργα». Επειδή, δηλαδή, πολλοί που έχουν παχυλή και αναίσθητη αντίληψη ξεστομίζουν πολλά τέτοια λόγια, ότι τάχα «τον δείνα επέλεξε και τον δείνα αγάπησε, ενώ τον δείνα μίσησε, και γι' αυτό ο ένας έγινε πονηρός και ο άλλος φαύλος»· για τον λόγο αυτόν ο Θεός τούς πείθει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, διορθώνοντας την αντίληψη του καθενός από αυτούς και φέρνοντας στο προσκήνιο την απόδειξη που προκύπτει από τα έργα. Και αποφαίνεται μεν, ακόμη και πριν από τα γεγονότα, ότι ο δείνα είναι ενάρετος, προκειμένου να μάθουν την προγνωστική Του δύναμη· προσθέτει όμως και την επιβεβαίωση μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε να μην πει κανένας από τους ανόητους ότι εξαιτίας της προφητείας έγινε ο δείνα τέτοιος. Δες, λοιπόν, πώς το δηλώνει αυτό και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι προτού ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού που γίνεται κατ' εκλογήν, όχι εξαιτίας των έργων, αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, ειπώθηκε σε αυτήν ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Διότι δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να περιμένει την έκβαση των έργων, αλλά και πριν από αυτά γνωρίζει ο Ίδιος ποιος πρόκειται να γίνει φαύλος και ποιος όχι. «Την πορεία μου και την ανάπαυσή μου Εσύ τα ερεύνησες, και προείδες όλους τους δρόμους μου».

Και λίγο παρακάτω, κάνοντας σύγκριση του εαυτού του προς εκείνους που είναι θεοί κατά θέσιν και όχι κατά φύσιν, λέει: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας: "Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου"; Αν αποκάλεσε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να καταλυθεί, σε εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "βλασφημείς", επειδή είπα: "Είμαι Υιός του Θεού";» Και αποδεικνύοντας ότι είναι Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα, βάσει της ομοιότητας των έργων λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα εκείνου που με έστειλε, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Όπως και πιο πάνω λέει: «Διότι, όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», «επειδή είναι Υιός ανθρώπου. Μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και εκείνοι που θα την ακούσουν θα ζήσουν». Λέγοντας: «Όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί», πρόσθεσε: «Έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», αποδεικνύοντας ότι ο Υιός είναι ζωοποιός αυτεξουσίως και κατά φύσιν, όπως ακριβώς και ο Πατέρας, και όχι κατά χάριν. Έπειτα προσθέτει: Ότι αυτός ο Υιός του Θεού, που είναι ζωοποιός κατά φύσιν, «είναι Υιός ανθρώπου». Δεν είπε: Ονομάζεται Υιός ανθρώπου, αλλά «είναι», και «μην απορείτε γι' αυτό», λέει, ότι δηλαδή «ο Υιός ανθρώπου ζωοποιεί».

Και μάλιστα εφόσον ο Σωτήρας είπε προς τους Ιουδαίους που δεν πίστευαν σε αυτόν: Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως κάνω τα έργα, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου· και εφόσον μας έχει δώσει αλάνθαστη και βέβαιη διάνοια και κρίση που ποτέ δεν ψεύδεται, ώστε να συμπεραίνουμε από τα έργα αυτούς που τα ενεργούν. Διότι από τα έργα τους, λέει, θα τους γνωρίσετε· και από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο. [7] Και αυτό είναι ανόητο: αν, δηλαδή, ο τυφλός που θεραπεύτηκε, χωρίς να έχει ακούσει αυτά, αναγνώρισε τον Κύριο, και αντελήφθη την ενέργεια του Θεού. Διότι, λέει, αν αυτός δεν προερχόταν από τον Θεό, δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα. Εμείς, από την άλλη, ενώ ακούμε αυτά κάθε ώρα, πώς να μην αναγνωρίσουμε εκείνους που θεράπευσαν εμάς που επρόκειτο να γίνουμε τυφλοί και που μας δώρισαν τόσες ευεργεσίες; Διότι, τι είναι αυτό που κάνουν και πράττουν οι μάρτυρες, αλλά αδυνατούν να το εργαστούν ο Κύρος και ο Ιωάννης; Τίποτα. Αν όμως υπάρχει, ας έρθει κάποιος να το δείξει, και εμείς θα απολογηθούμε· διότι δεν έχουμε να πούμε τίποτα περισσότερο, ότι δηλαδή αυτοί πράττουν κάποια πράγματα που δεν πράττουν άλλοι μάρτυρες. [8] Διότι παρομοίως σεβόμαστε όλους τους μάρτυρες, και αυτούς που πράττουν θαύματα, και αυτούς που δεν πράττουν θαύματα· και επιδιώκουμε να μιλάμε υπέρ των αγίων και όχι να κατακρίνουμε τους αγίους.

Ας ντραπούν εξαιτίας αυτού οι Αρειανοί και οι Νεστοριανοί. Διότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, και Θεός κατά την ουσία και τη φύση, και όχι κτίσμα, και χαρίζει τη θεότητα στους άλλους, σε εκείνους στους οποίους ήλθε, όντας Λόγος του Θεού, όμως ο ίδιος δεν θεώνεται κατά χάριν. Διότι προφανώς διακρίνει τον εαυτό του από εκείνους που θεώνονται κατά χάριν, μέσα από τα όσα λέγονται εδώ, και δείχνει ότι και σε αυτούς ο ίδιος είναι ο πρόξενος της θεώσεως, όντας Λόγος του Θεού και κατοικώντας μέσα τους. Διότι αυτό σημαίνει όταν λέγει: «Στους οποίους ήλθε ο λόγος του Θεού», δηλαδή, με τους οποίους υπήρξε, στους οποίους κατοίκησε. Πώς λοιπόν βλασφημώ, αποκαλώντας τον εαυτό μου Υιό του Θεού; Διότι, αν και φορώ σάρκα και προέρχομαι από το σπέρμα του Δαβίδ, εντούτοις αγνοείτε το μυστήριο, και ότι με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα μπορούσε η σαρκική φύση των ανθρώπων να δεχθεί την επικοινωνία με τον Θεό, εάν Εκείνος δεν συναναστρεφόταν με αυτήν μέσω της σάρκας, σαν μέσα από παραπέτασμα. «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, και εγώ σε αυτόν.» Θέλετε, λέγει, να γνωρίσετε την ισότητά μου προς τον Πατέρα; Από την ουσία δεν μπορείτε να το γνωρίσετε, διότι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς την ουσία του Θεού. Λάβετε λοιπόν από την ισότητα και την ταυτότητα των έργων την απόδειξη της ταυτότητας ως προς τη δύναμη. Διότι από αυτά θα λάβετε τη μαρτυρία της δικής μου θεότητας, και θα γνωρίσετε και θα πιστέψετε, ότι εγώ δεν είμαι τίποτε άλλο, παρά ό,τι ακριβώς είναι ο Πατέρας.