Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:15

Εκείνοι όμως που λέγουν ότι ο Χριστός όλα τα πράττει και τα ενεργεί με μία θεανδρική ενέργεια, πώς θα ερμηνεύσουν το «Ηγέρθη, δεν είναι εδώ»; Πού δεν είναι παρούσα η θεία ενέργεια; Και πώς θα ερμηνεύσουν το «Λάζαρος ο φίλος μας πέθανε, και χαίρω που δεν ήμουν εκεί»; Κατά ποια ενέργεια δεν ήταν εκεί; Κατά τη θεία, ή κατά την ανθρώπινη, ή κατά ολόκληρη τη θεανδρική του ενέργεια; Αν βέβαια δεν πείτε το πρώτο, οπωσδήποτε θα πείτε το δεύτερο· και αν δεν δεχθείτε το δεύτερο, οπωσδήποτε λέγετε το τελευταίο. Πώς πάλι θα κατανοήσουμε το «Εμένα όμως δεν με έχετε πάντοτε μαζί σας»; Εκείνοι που λέγουν ότι στον Χριστό υπάρχει μία ενέργεια, και μάλιστα αυτή θεία, είναι φανερό ότι δεν έχουν μαζί τους τη θεία του ενέργεια. Εμείς όμως λέγουμε ότι ο Χριστός τώρα δεν είναι παρών μαζί μας κατά την περιγραπτή και τοπική φύση και ενέργεια της σαρκός· κατά δε τη θεία του ενέργεια, ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα μας και περιπατεί ανάμεσά μας και κάνει σε εμάς μονή, όπως υποσχέθηκε, λέγοντας: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε σε σας μονή».

Όταν τους ρωτούμε για κάθε ευαγγελική και αποστολική και προφητική και μωσαϊκή πτωχοπρεπή φωνή, που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, όπως το «Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος», και το «Ἐγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος», και το «Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου», και το «Ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;», και πάλι τις ευαγγελικές φωνές, όπως το «Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι», και το «Οὐ δύναμαι ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐδέν», και το «Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε», και το «Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν;», και το «Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ», και ό,τι λέγεται από τον άγγελο, ότι «Ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε», και το «Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσι», και το «Ὁ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρε», και το «Ἐδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν», δηλαδή τον δούλο του, και, για να το πω σύντομα, οποιοδήποτε πτωχοπρεπές ρήμα του Χριστού από τη θεία Γραφή, τους ρωτούμε: κατά ποια φύση του Χριστού έχουν ειπωθεί αυτά τα ταπεινά λόγια; Εκείνοι, αποφεύγοντας να πουν ότι η σάρκα του Χριστού είναι φύση, λέγουν ότι αυτά λέγονται κατά την ανθρωπότητα του Χριστού, κατά το πρόσλημμα, κατά το ορατό, κατά το σώμα, κατά τη σάρκα· και γενικά ονομάζουν με μυριάδες άλλες προσηγορίες την ανθρωπότητά του, αλλά να την πουν φύση δεν ανέχονται καθόλου. Έπειτα τους ρωτούμε: «Για ποιο λόγο αποφεύγετε να ονομάσετε φύση την ανθρωπότητα του Χριστού;» Και αποκρίνονται λέγοντας ότι, «αν την πούμε φύση, τότε από κάθε ανάγκη την λέμε και πρόσωπο, και έτσι βρισκόμαστε να ομολογούμε δύο πρόσωπα, όπως ο Νεστόριος. Διότι δεν υπάρχει απρόσωπη φύση.»

Πρόσεξε δε ότι δεν είπε «Ο Λάζαρος πέθανε και πηγαίνω να τον αναστήσω», αλλά λέει «Έχει κοιμηθεί», αποφεύγοντας την κομπορρημοσύνη, για δική μας διδασκαλία και ωφέλεια· διότι αλλιώς δεν θα εξέφερε έναν τόσο αμυδρό και συγκαλυμμένο λόγο, ώστε ούτε οι ίδιοι οι μαθητές να μην κατανοήσουν τα λεγόμενά του. Διότι δεν είπε «Πηγαίνω για να του δώσω ζωή ή για να τον αναστήσω από τους νεκρούς», αλλά «για να τον ξυπνήσω»· πράγμα που ήταν προς το παρόν ασαφές ώστε να κινήσει υποψία. <Είπαν λοιπόν οι μαθητές του: «Κύριε, αν έχει κοιμηθεί, θα σωθεί». Είχε μιλήσει όμως ο Ιησούς για τον θάνατό του· εκείνοι όμως νόμισαν ότι μιλάει για την κοίμηση του ύπνου.> Εκείνοι δε, μη κατανοώντας τη δύναμη του λόγου, θεώρησαν ότι ο Ιησούς μιλούσε για την κοίμηση του ύπνου, ο οποίος, καθώς συμβαίνει ως επί το πλείστον στους αρρώστους, επιφέρει ανάπαυση· γι' αυτό λένε ότι δεν αξίζει τον κόπο η μετάβαση για να ξυπνήσει τον Λάζαρο· διότι δεν είναι ωφέλιμο το να ξυπνήσεις έναν άρρωστο. Αυτά δε τα έλεγαν, θέλοντας να τον αποτρέψουν από το ταξίδι, υποστηρίζοντας ότι δεν αξίζει να βρεθεί ανάμεσα σε φονιάδες, για να κάνει ένα πράγμα που δεν είναι ωφέλιμο. <Τότε τους είπε ο Ιησούς ξεκάθαρα: «Ο Λάζαρος πέθανε, και χαίρω για εσάς, για να πιστέψετε, που δεν ήμουν εκεί. Αλλά ας πάμε σε αυτόν».> Επειδή λοιπόν οι μαθητές δεν είχαν κατανοήσει ότι ονόμασε τον θάνατο ύπνο, τους το φανέρωσε πιο καθαρά λέγοντας ότι πέθανε. Λέει δε ότι χαίρεται, όχι από φιλοδοξία, επειδή επρόκειτο να κάνει το θαύμα, αλλά επειδή αυτό επρόκειτο να γίνει αφορμή στους μαθητές για να πιστέψουν.

Επειδή, λοιπόν, «νόμισαν οι μαθητές ότι ο Κύριος μιλούσε για την κοίμηση του ύπνου, τους είπε ανοιχτά: Ο Λάζαρος, ο φίλος μας, πέθανε· και χαίρομαι για εσάς, ώστε να πιστέψετε, που δεν ήμουν εκεί· αλλά ας πάμε προς αυτόν». «Αυτός που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού» χαίρεται τώρα για τον θάνατο του φίλου του; «Χαίρομαι», όχι για τον εαυτό μου, ούτε για τον νεκρό, αλλά «για εσάς»· διότι χρησιμοποιώ τον θάνατο ως θεμέλιο της δικής σας πίστης. Ω θάνατε, αγαλλίαση του Χριστού. Ω θάνατε, γεμάτε ζωή. Ω θάνατε, λυτρωτή του θανάτου, «αρχηγέ της σωτηρίας», ανάσταση αυτών που έχουν πέσει, ανάπαυση των κοπιώντων, ίαση των ασθενών, δροσιά των δικαίων· ω θάνατε, κατάλυση του διαβόλου, καθαίρεση των δαιμόνων, ανανέωση του πρωτόπλαστου Αδάμ. Ω θάνατε, συνεργέ της ευφροσύνης, μηνυτή της αφθαρσίας, χορευτή της χαράς. Και για να συντομεύσω τον λόγο; Έρχεται ο Ιησούς στη Βηθανία, τον συνάντησαν οι αδελφές του Λαζάρου, πέφτουν στα γόνατα του Κυρίου κλαίγοντας και λέγοντας: «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας». Άραγε δεν ήταν εκεί; Αλλά με το σώμα μεν δεν ήταν εκεί, με τη θεότητα δε δεν ήταν μόνο εκεί, αλλά και στους ουρανούς. Πώς λοιπόν γνώριζε το πότε πέθανε ο Λάζαρος, αν δεν ήταν παρών κατά την αόρατη δύναμη της θεότητος; Και έλεγαν: «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας».

Προηγουμένως, λοιπόν, τα έλεγε αυτά θέλοντας να δείξει την απουσία κομπασμού· επειδή όμως δεν κατάλαβαν, προσθέτει: «Πέθανε, και χαίρω για εσάς». Γιατί άραγε λέει «για εσάς»; Διότι το προείπα χωρίς να είμαι εκεί, και διότι, όταν τον αναστήσω, δεν θα υπάρξει καμία απολύτως υποψία. Βλέπεις πώς οι μαθητές βρίσκονταν ακόμη σε ατελέστερη κατάσταση και δεν γνώριζαν τη δύναμή του όπως έπρεπε; Αυτό δε το προκαλούσαν οι φόβοι που μεσολαβούσαν, ταράζοντας και αναστατώνοντας τις ψυχές τους. Και όταν μεν έλεγε «Έχει κοιμηθεί», λέει: «Πηγαίνω για να τον ξυπνήσω»· όταν όμως είπε «Πέθανε», δεν πρόσθεσε πλέον το «Πηγαίνω για να τον αναστήσω». Διότι δεν ήθελε να προαναγγέλλει με τα λόγια εκείνα τα οποία επρόκειτο να επιβεβαιώσει διά των έργων, διδάσκοντάς μας παντού την έλλειψη κενοδοξίας και το ότι δεν πρέπει να δίνουμε επιπόλαια υποσχέσεις.

Ο Λάζαρος ο φίλος μας κοιμήθηκε· αλλά πηγαίνω για να τον ξυπνήσω. Οι μαθητές, ακούγοντάς το, είπαν: Κύριε, αν κοιμήθηκε, θα γίνει καλά. Και αποκρίθηκαν με αυτόν τον τρόπο όχι τόσο από θεοσέβεια, όσο με ιατρικό σκεπτικό. Διότι ο ύπνος, όταν παρατείνεται, βλάπτει μεν αυτούς που βρίσκονται σε λήθαργο, αλλά καταπολεμά τους πυρετούς περισσότερο και από τους ιδρώτες. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές νόμισαν ότι ο Κύριος μιλούσε για τη φυσική κατάσταση του ύπνου, τους είπε ξεκάθαρα: Ο Λάζαρος πέθανε· και χαίρομαι για εσάς, ώστε να πιστέψετε, που δεν ήμουν εκεί· αλλά ας πάμε σε αυτόν. Αυτός που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, τώρα χαίρεται για τον θάνατο του φίλου: Χαίρομαι όχι για εμένα, ούτε για τον νεκρό, αλλά για εσάς· διότι χρησιμοποιώ τον θάνατο ως θεμέλιο για τη δική σας πίστη. Ω θάνατε, αγαλλίαση του Χριστού! Ω θάνατε, γεμάτε από ζωή! Ω θάνατε, λυτήριο του θανάτου, αρχηγέ της σωτηρίας, ανάσταση των πεπτωκότων, ανάπαυση των κοπιαζόντων, θεραπεία των ασθενών, αναψυχή των δικαίων! Ω θάνατε, κατάλυση του διαβόλου, καθαίρεση των δαιμόνων, ανανέωση του πρωτόπλαστου Αδάμ! Ω θάνατε, συνεργέ της ευφροσύνης, μηνυτή της αφθαρσίας, χορευτή της χαράς!

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

Άφησε τον χρόνο να περάσει, ώστε ο θάνατος να παραλάβει ολοφάνερα τον Λάζαρο· ώστε το κύμα, περνώντας, να βυθίσει το σκάφος. Διότι, εάν ήταν παρών, ο πυρετός θα εξαφανιζόταν, και το γεγονός θα αποδιδόταν στη φύση της ασθένειας· κι αν πάλι αποδιδόταν στον Ιησού, το θαύμα θα ήταν υποδεέστερο. Τον κατέλαβε, λοιπόν, ο κοινός θάνατος των ανθρώπων και τον κρατούσε δέσμιο. Μετά από αυτά, ο Ιησούς, ο οποίος δεν ήταν παρών, δεν τον είχε ψηλαφήσει, ούτε τον είχε δει ως αυτόπτης, λέγει σε αυτούς που δεν γνώριζαν: Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί. Αλλά πηγαίνω για να τον ξυπνήσω. Μεγάλη είναι η παρηγοριά για τους ανθρώπους: ο θάνατος μεταβλήθηκε σε ύπνο, η απώλεια μετετράπη με έναν λόγο σε σωτηρία. Κανείς, λοιπόν, ας μην απελπίζεται για τους νεκρούς· διότι όλοι ζουν για τον Θεό, κοιμώμενοι όταν Εκείνος το θέλει, και εγειρόμενοι όταν Εκείνος το θέλει. Του λέγουν οι μαθητές, μη κατανοώντας το νόημα του αινίγματος: Κύριε, εάν έχει κοιμηθεί, θα σωθεί. Διότι ο φυσικός ύπνος αποτελεί θεραπεία για όσους ασθενούν. Τότε τους λέγει ξεκάθαρα: Ο Λάζαρος πέθανε, και χαίρομαι για εσάς. Και ποιος χαίρεται πάνω από έναν νεκρό; Ποιος ευφραίνεται για έναν φίλο που έχει πεθάνει; Θα έπρεπε να είναι κανείς σκυθρωπός και να λυπάται όταν χάνει τους δικούς του. Αλλά, Χαίρομαι για εσάς, που δεν ήμουν εκεί.

ΙΗ΄. Βέβαια, ενώ βρισκόταν επί της γης, και εμφανιζόταν και συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, όταν βρισκόταν σωματικά μέσα στον ναό και δίδασκε, ήταν περιγραπτός. Και ενώ ήταν παρών εδώ, δεν βρισκόταν ταυτόχρονα και στη Γαλιλαία σωματικά· αν και τα πάντα πληρούσε, και βρισκόταν παντού, και υπεράνω του παντός ως Θεός, και επομένως ήταν απερίγραπτος. Διαφορετικά, πώς και από πού μεταβαίνει στη Βηθανία, Εκείνος που λέει στους μαθητές, «Χαίρομαι για εσάς, για να πιστέψετε, που δεν ήμουν εκεί»; Επρόκειτο να επιτελέσει εκείνο το μέγα μυστήριο, τα προοίμια της κοινής και καθολικής αναστάσεως, πιστοποιώντας το σαφώς ως εξής: καλώντας ως ζωντανό από τα πιο μύχια και αφανή χωρία του άδη τον τετραήμερο νεκρό που ήδη όζε, και συγκαταλέγοντας μεταξύ των ζώντων αυτόν που ήδη παραδιδόταν στη φθορά και αποσυντίθετο, καθώς το θαύμα αποδείκνυε ολοφάνερα τη δύναμη Εκείνου που ζωοποιεί τους νεκρούς.

Κύριε, εάν έχει κοιμηθεί, θα σωθεί. Ο Ιησούς όμως είχε μιλήσει για τον θάνατό του, ενώ εκείνοι νόμισαν ότι μιλάει για την ανάπαυση του ύπνου. Τότε λοιπόν ο Ιησούς τους είπε ξεκάθαρα: Ο Λάζαρος πέθανε, και χαίρομαι για εσάς, ώστε να πιστέψετε, επειδή δεν ήμουν εκεί.

Αλλά ας πάμε προς αυτόν. Είπε, λοιπόν, ο Θωμάς, ο λεγόμενος Δίδυμος, στους συμμαθητές του: «Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του». Επειδή εκείνοι φοβούνταν την Ιουδαία, τους λέει ο Κύριος: Αν και οι Ιουδαίοι ζητούσαν να με λιθοβολήσουν, το έκαναν επειδή συζητούσα μαζί τους και τους έλεγχα· τώρα όμως δεν πηγαίνω για να συζητήσω, αλλά για να επισκεφθώ τον φίλο.

Και όπως ακριβώς για εμάς είναι εύκολο να ξυπνήσουμε αυτόν που κοιμάται, έτσι και για Εκείνον είναι εύκολο, ή μάλλον μυριάδες φορές ευκολότερο, να αναστήσει τον νεκρό. «Χαίρομαι δε», λέει, «για εσάς, ώστε να πιστέψετε» σε εμένα περισσότερο τώρα ως Θεό, «που δεν ήμουν εκεί», αλλά ευρισκόμενος μακριά, σας προλέγω τον θάνατο στη Βηθανία, όχι επειδή τον άκουσα, αλλά επειδή ως Θεός βλέπω εκ των προτέρων αυτό που συνέβη μακριά. Κάποιοι δε το κατανόησαν αυτό ως εξής: «Χαίρομαι», λέει, «για χάρη σας· διότι το γεγονός ότι δεν ήμουν εκεί, θα συντελέσει σε μεγαλύτερη πίστη για εσάς».