Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:16

Το ότι είπε «ότι δεν ήμουν εκεί», αυτό φανερώνει. Αν ήμουν εκεί, δεν επρόκειτο να πεθάνει, διότι θα τον σπλαγχνιζόμουν ακόμη και όταν ασθενούσε ελαφρώς· τώρα όμως που απουσίαζα συνέβη ο θάνατος, ώστε, αφού τον αναστήσω, να σας προσφέρω μεγάλη ωφέλεια μέσω της πίστεως σε εμένα. Αυτά τα λέει ο Χριστός, όχι επειδή δύναται να επιτελεί θεοπρεπή έργα μόνο όταν είναι παρών, αλλά επειδή, αν ήταν παρών, δεν θα άφηνε τον φίλο Του να οδηγηθεί μέχρι τον θάνατο. Το δε «ας πάμε σε αυτόν», το λέει σαν να απευθύνεται σε ζωντανό· διότι για Αυτόν, ως Θεό, οι νεκροί ζουν, εφόσον πρόκειται να ζήσουν. <Είπε λοιπόν ο Θωμάς, ο λεγόμενος Δίδυμος, στους συμμαθητές του: Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του.> Ο λόγος του Θωμά κρύβει μεν προθυμία, κρύβει όμως και δειλία, και προήλθε μεν από φιλόθεο φρόνημα, έχει όμως αναμειχθεί με ολιγοπιστία. Διότι δεν ανέχεται να μείνει πίσω, αλλά πείθει και τους άλλους να κάνουν το ίδιο· ωστόσο, νομίζει ότι επρόκειτο και να θανατωθούν από τους Ιουδαίους, ακόμη και παρά τη θέληση του Χριστού, εξαιτίας της φονικής διαθέσεως των Ιουδαίων, χωρίς να αναλογίζεται τη δύναμη Εκείνου που σώζει, πράγμα που έπρεπε κυρίως να κάνει. Και τους έκανε δειλούς ο Χριστός, δείχνοντας υπέρμετρη ανεξικακία σε όσα υπέφερε από τους Ιουδαίους. Λέει λοιπόν ότι δεν πρέπει να αποχωριστούν τον διδάσκαλο, έστω κι αν επίκειται αναμφίβολος κίνδυνος· και κάπως μειδιώντας ελαφρώς ο Θωμάς έλεγε το «ας πάμε», δηλαδή «ας πεθάνουμε».

Διότι, αποφεύγοντας κάποτε τις παραφροσύνες των Ιουδαίων, και το ακράτητο του θυμού τους, και το αχαλίνωτο της γλώσσας τους, ο Χριστός διέμενε στα μέρη της Γαλιλαίας, και θαυμαζόταν για τα πολλά θαύματα που επιτελούσε ανάμεσά τους. Όταν όμως πέθανε ο αδελφός της Μαρίας και της Μάρθας, εννοώ βέβαια τον Λάζαρο, το γνώρισε πάλι ως Θεός, και έπειτα λέει στους μαθητές: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί, αλλά πηγαίνω για να τον ξυπνήσω». Σε αυτό λοιπόν απαντούν από αγάπη οι μαθητές: «Τώρα ζητούσαν οι Ιουδαίοι να σε λιθοβολήσουν, και πάλι πηγαίνεις εκεί;» Όταν δε ο Χριστός σηκώθηκε, και έδωσε εντολή και είπε ότι έπρεπε οπωσδήποτε να επιστρέψουν στη χώρα των Ιουδαίων· «ο Θωμάς ο λεγόμενος Δίδυμος είπε στους άλλους συμμαθητές: Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του». Έναν τέτοιο σκοπό νομίζω ότι κρύβουν και τα λόγια του Πέτρου. Διότι ίσως νομίζει, όπως ήδη προείπα, ότι ο Ιησούς θα αναχωρούσε κάπου για να κηρύξει, και ότι θα κινδύνευε ανάμεσά τους· γι' αυτό και αυτός, επειδή από την αγάπη του είναι ασυγκράτητος, υπόσχεται ότι θα επιδείξει ακαταμάχητη και ανίκητη προθυμία σε αυτό, λέγοντας ότι δεν έχει απομείνει απολύτως τίποτα που να μπορεί να τον εμποδίσει, αν και έχει επιλέξει να ακολουθεί, εφόσον σκοπός του είναι ακόμη και να πεθάνει πριν από τον δάσκαλό του. <Αποκρίνεται ο Ιησούς: Τη ζωή σου θα δώσεις για εμένα;>

εʹ. Από πού, λοιπόν, είχαν αυτοί τα υψηλά δόγματα; Διότι τα υψηλότερα τούς είπε ότι θα τα ακούσουν αργότερα: «Διότι έχω πολλά», λέγει, «να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα». Ώστε αυτά που υπολείπονταν ήσαν τα υψηλότερα. Ένας δε από τους μαθητές δεν ήθελε καν να μεταβεί στην Ιουδαία μαζί Του, επειδή άκουσε για κινδύνους, αλλά έλεγε: «Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί Του»· και το έλεγε δυσανασχετώντας, επειδή περίμενε ότι θα πεθάνει. Εάν όμως, ενώ ήταν μαζί Του περίμενε ότι θα πεθάνει και εξαιτίας αυτού δίσταζε, χωρίς Αυτόν και τους λοιπούς μαθητές, τι δεν θα περίμενε άραγε να πάθει τότε; Και ήταν μεγάλος ο έλεγχος της αναισχυντίας.

Για ποιον λόγο παρέμεινε; Για να ξεψυχήσει και να ταφεί, ώστε να μην μπορεί κανείς να πει ότι τον ανέστησε ενώ δεν είχε ακόμη πεθάνει· ότι επρόκειτο για λήθαργο, για λιποθυμία, για κατάπτωση και όχι για θάνατο. Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, παραμένει τόσο πολύ χρόνο, ώστε να επέλθει και η φθορά, και να ειπωθεί: «Ήδη μυρίζει». Έπειτα λέει στους μαθητές: «Ας πάμε στην Ιουδαία». Γιατί άραγε, ενώ πουθενά αλλού δεν το είχε προαναγγείλει, εδώ το προαναγγέλλει; Επειδή φοβούνταν σφόδρα· και εφόσον βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, το προαναγγέλλει για να μην τους ταράξει το ξαφνικό. Και τι απαντούν οι μαθητές; «Τώρα μόλις ζητούσαν οι Ιουδαίοι να σε λιθοβολήσουν, και πάλι πηγαίνεις εκεί;» Φοβούνταν, λοιπόν, και για εκείνον· το περισσότερο όμως μάλλον για τον εαυτό τους, διότι δεν ήταν ακόμη καταρτισμένοι. Γι' αυτό και ο Θωμάς, συγκλονισμένος από τον φόβο, λέει: «Ας πάμε, για να πεθάνουμε κι εμείς». Διότι ήταν πιο αδύναμος από τους άλλους και πιο ολιγόπιστος. Αλλά παρατήρησε πώς τους ενθαρρύνει ο Ιησούς με αυτά που τους λέει. «Δεν έχει δώδεκα ώρες η ημέρα;» Με αυτό, λοιπόν, εννοεί είτε το εξής, ότι όποιος δεν ελέγχεται από τη συνείδησή του για τίποτε το πονηρό δεν πρόκειται να πάθει τίποτε το δεινό, ενώ εκείνος που πράττει τα φαύλα θα πάθει (επομένως εμείς δεν πρέπει να φοβόμαστε, διότι δεν πράξαμε τίποτε άξιο θανάτου)· είτε ότι όποιος βλέπει το φως αυτού του κόσμου βρίσκεται σε ασφάλεια. Και εάν όποιος βλέπει το φως αυτού του κόσμου είναι ασφαλής, πολύ περισσότερο είναι εκείνος που βρίσκεται μαζί μου, εάν δεν απομακρύνει τον εαυτό του από εμένα.

«Τίποτα από τα δικά μου δεν σας είναι απρόσιτο για τη ζωή. Κανείς ας μην αισθάνεται ως αιχμάλωτος, κανείς ας μην καταβάλλεται ως φτωχός, κανείς ας μην ντρέπεται ως γυμνός, κανείς ας μην δειλιάζει ως εχθρός. Εγώ με τη σάρκα μου κατέλυσα την έχθρα, εγώ γκρέμισα το μεσότοιχο του φραγμού.» Αλλά, ω του θαύματος! Ο Σωτήρας εμφανιζόταν και ο Θωμάς απουσίαζε, ο Ποθούμενος βρισκόταν στις θύρες και εκείνος που τον προσδοκούσε δεν βρισκόταν εκεί. Τι είναι αυτό που έκανες, ω μακάριε; Εσύ που από παλιά φλεγόσουν από τον πόθο, εσύ που πριν από το γεγονός προσδοκούσες την ανάσταση, εσύ που πριν από τον σταυρό ευχόσουν να γίνεις κοινωνός του θανάτου, εσύ που φώναζες: «Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του».

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

Ο Θωμάς, ο περίεργος ερευνητής του ακατάληπτου μυστηρίου, έλεγε στους συμμαθητές του: «Ας πάμε και εμείς να πεθάνουμε μαζί του»· και βλέποντάς τον να σταυρώνεται, έφυγε. Τον βλέπει να σταυρώνεται και φεύγει· τον βλέπει να ανασταίνεται και διστάζει, λέγοντας: «Εάν δεν βάλω το δάχτυλό μου στον τύπο των ήλων και το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω». Αλλά ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος κατέβηκε για ένα πρόβατο, δεν περιφρόνησε το ένα αυτό πρόβατο, αλλά το σηκώνει στους ώμους του και λέει: «Φέρε το χέρι σου εδώ και βάλ' το στην πλευρά μου. Στρατιωτική λόγχη ανέχθηκα και δεν θα ανεχθώ το αποστολικό δεξί χέρι;». Αλλά, ω ληστή των καλών (διότι σε εσένα απευθύνω τον λόγο), έμαθες να ληστεύεις, δεν διδάχθηκες να πιστεύεις· μαθητής δεν έγινες, και πώς αποκαλείς τον Δημιουργό λέγοντας: «Κύριε, μνήσθητί μου, όταν έλθεις στη βασιλεία σου»; Σωστά μίλησες, με ευσέβεια πίστεψες. Πολλές φορές λεηλάτησες ριψοκίνδυνα, πολλές φορές άνοιξες θησαυρούς πλουσίων, όμως τέτοιο μαργαριτάρι σαν τον Χριστό δεν βρήκες. Απόστολος δεν έγινες, δεν άκουσες τον νομοθέτη να λέει: «Θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται»· και πώς τρύγησες από το ξύλο τη ζωή; Δεν άκουσες τον Ησαΐα να λέει: «Με τον μώλωπα του πάθους του, τα πάθη των ανθρώπων δέχονται τη θεραπεία»· και πώς μέσα στα πάθη βρήκες τη θεραπεία;

Τι λοιπόν να υπενθυμίσουμε για την εορτή, όντας αδύναμοι στον λόγο και αμαρτωλοί; Επειδή υπάρχει ανάγκη και από ικανότητα λόγου και από καθαρότητα ψυχής, αναλόγως με τη δύναμη του θέματος (διότι δεν είναι θεμιτό, όπως λέγεται, ο μη καθαρός να αγγίζει τον καθαρό), ωστόσο παρακινούμαι χάριν υμών να κάνω έστω και μόνο μια απλή μνεία, ώστε να καθαγιαστεί αφενός το δικό μου ταπεινό στόμα καθώς θα ομιλώ, και αφετέρου οι δικές σας καλές ακοές καθώς θα ακούτε. Ο πανταχού παρών Χριστός, ο Θεός μας, μεταβαίνει σήμερα σαρκικώς από τη Γαλιλαία στην Ιουδαία, προς τον αοίδιμο Λάζαρο, ο οποίος επρόκειτο ήδη να πεθάνει. Διότι προκαταθέτει τα ενέχυρα της δικής του ανάστασης και προεκπέμπει τις ακτίνες της αφθαρσίας μέσω της αναζωογόνησης εκείνου. Κατά τη μετάβασή του, λοιπόν, τι λέει ο πιο αξιόπιστος και αξιοθαύμαστος από τους μαθητές, ο Θωμάς, ο επιλεγόμενος Δίδυμος; «Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του». Δες τη θερμότητα της πίστης του μαθητή και τη σφοδρότητα της αγάπης! Συνανέστησε ολόκληρο εκείνο τον αποστολικό χορό και τους παρότρυνε σε ανδρεία ευτολμία ώστε να συγκινδυνεύσουν μαζί με τον διδάσκαλο!

Αλλά ας πάμε προς αυτόν. Είπε, λοιπόν, ο Θωμάς, ο λεγόμενος Δίδυμος, στους συμμαθητές του: «Ας πάμε και εμείς, για να πεθάνουμε μαζί του». Επειδή εκείνοι φοβούνταν την Ιουδαία, τους λέει ο Κύριος: Αν και οι Ιουδαίοι ζητούσαν να με λιθοβολήσουν, το έκαναν επειδή συζητούσα μαζί τους και τους έλεγχα· τώρα όμως δεν πηγαίνω για να συζητήσω, αλλά για να επισκεφθώ τον φίλο.

Διότι, αν ήμουν παρών, θα τον θεράπευα ενώ ήταν άρρωστος, όμως αυτό θα ήταν μικρό θαύμα για την απόδειξη της δυνάμεώς μου. Επειδή όμως εγώ απουσίαζα και επήλθε ο θάνατος, και πρόκειται πηγαίνοντας εκεί να τον αναστήσω, θα στερεωθείτε περισσότερο στην πίστη σε εμένα, όταν με δείτε να μπορώ να κάνω και αυτό που δεν έχω επιδείξει μέχρι τώρα, δηλαδή να ανασυγκροτώ και να ανασταίνω έναν νεκρό που έχει ήδη αποσυντεθεί και όζει. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, και τους υπέδειξε ως αναγκαία την παρουσία του εκεί, ο πιο δειλός από τους άλλους, ο Θωμάς, λέει: «Ας πάμε, για να πεθάνουμε μαζί του». Διότι αυτός ο λόγος δεν φανερώνει θάρρος, αλλά δειλία και βαρυθυμία. Για να αποτρέψει, λοιπόν, και τους άλλους συμμαθητές, τους υπενθυμίζει τον θάνατο, και επίτηδες παρεμβάλλει το: «Για να πεθάνουμε», σαν να λέει περίπου τα εξής: «Ας πάμε και εμείς», οι ανόητοι και παράφοροι, που δεν φροντίζουμε για τη δική μας σωτηρία και ζωή, «για να πεθάνουμε μαζί του». Έστω, λέει, ότι αυτός δεν υπολογίζει πολύ τη δική του ζωή. Εμείς όμως θα φερθούμε με τόση ανοησία; Αυτά είναι τα λόγια του δειλού.