Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:33

Βέβαια, δεν ελέγχει τη Μαρία, που ήταν μεθυσμένη από τη λύπη, όταν είπε το «Αν ήσουν εδώ», σε Εκείνον που πληροί ολόκληρη την κτίση. Αυτό το κάνει για δικό μας υπόδειγμα, ώστε να μην ελέγχουμε αυτούς που βρίσκονται στην ακμή των θρήνων τους. Απεναντίας, συγκαταβαίνει, απογυμνώνοντας την ανθρώπινη φύση, και δακρύζει και συγχύζεται, βλέποντάς την να κλαίει και τους Ιουδαίους που την ακολούθησαν να κλαίνε. <Ο Ιησούς, λοιπόν, όταν την είδε να κλαίει και τους Ιουδαίους που είχαν έλθει μαζί της να κλαίνε, εμβριμήθηκε στο πνεύμα και τάραξε τον εαυτό Του και είπε: Πού τον έχετε θέσει;> Επειδή, όμως, ο Χριστός δεν ήταν μόνο Θεός κατά φύση, αλλά και άνθρωπος, συμπάσχει με τους άλλους το ανθρώπινο. Και καθώς άρχιζε κατά κάποιον τρόπο να κινείται μέσα Του η λύπη, και η αγία σάρκα να ρέπει ήδη προς το δάκρυ, δεν την αφήνει να το πάθει αυτό ανεξέλεγκτα, όπως συνηθίζεται σε εμάς. Αλλά εμβριμάται στο πνεύμα, δηλαδή με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος επιπλήττει κατά κάποιον τρόπο τη δική Του σάρκα. Και εκείνη, μη αντέχοντας την κίνηση της θεότητας που της είχε ενωθεί, τρέμει και λαμβάνει σχήμα ταραχής. Διότι αυτό νομίζω πως σημαίνει το «Ετάραξεν εαυτόν». Επειδή, πώς αλλιώς θα μπορούσε να υπομείνει θόρυβο; Με ποιον τρόπο, άλλωστε, θα ταραζόταν η πάντοτε αθόλωτη και γαληνιώσα φύση; Επιτιμάται, λοιπόν, η σάρκα διά του πνεύματος, διδασκόμενη να φρονεί αυτά που είναι υπέρ τη δική της φύση.

Ή πρέπει να κατανοήσουμε το «Ενεβριμήσατο τω πνεύματι και ετάραξεν εαυτόν» με την έννοια ότι, παρακινημένος σε έλεος από τα δάκρυα των πολλών, έδωσε τρόπον τινά εντολή στο ίδιο του το πνεύμα να καταπολεμήσει τον θάνατο ακόμη και πριν από τον καιρό του και να αναστήσει τον Λάζαρο. Και δεν ρωτάει «Πού τον έχετε βάλει;» επειδή δήθεν το αγνοεί· διότι αυτός που βρισκόταν σε ξένο τόπο και γνώριζε ότι πέθανε, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί το μνήμα; Αλλά μιλάει με αυτόν τον τρόπο χωρίς διάθεση επίδειξης· δεν είπε δηλαδή «Ας πάμε στο μνημείο, διότι θα τον αναστήσω», αν και η ερώτησή του κατ' ουσίαν αυτή τη σημασία έχει. Όμως, λέγοντας αυτό, παρακίνησε πολλούς να προπορεύονται από αυτόν, ώστε να του υποδείξουν αυτό που ζητούσε. Κατ' οικονομίαν λοιπόν είπε και αυτόν τον λόγο, ελκύοντας πολλούς στον τόπο του μνήματος, και προσποιείται ότι αγνοεί, μην αποποιούμενος πουθενά τη φτώχεια της ανθρώπινης φύσης, Εκείνος που είναι κατά φύσιν Θεός και γνωρίζει τα πάντα, όχι μόνο τα όσα έχουν γίνει, αλλά και τα όσα πρόκειται να γίνουν, πριν καν αυτά υπάρξουν.

Γι' αυτόν τον λόγο, δια του Πνεύματος, όπως λέει πάλι ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, κράζουμε, όταν καθοδηγούμαστε από αυτό να αποκαλούμε ακατάπαυστα τον Θεό πατέρα: Αββά, ο Πατήρ. 62. Ο θυμός συνηθίζει να ταράσσει και να συγχέει την ψυχή περισσότερο από τα άλλα πάθη· υπάρχει όμως περίπτωση που την ωφελεί τα μέγιστα. Διότι, όταν τον χρησιμοποιούμε ατάραχα εναντίον εκείνων που ασεβούν ή με οποιονδήποτε τρόπο ασελγούν, ώστε είτε να σωθούν είτε να καταισχυνθούν, της προσπορίζουμε περισσότερη πραότητα· διότι οπωσδήποτε συμπράττουμε με τον σκοπό της δικαιοσύνης και της αγαθότητας του Θεού, αλλά και συχνά κάνουμε ανδρεία τη δειλή κατάστασή της, οργιζόμενοι σφοδρά κατά της αμαρτίας. Και δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε ότι, όταν βρισκόμαστε σε μεγάλη αθυμία και επιτιμούμε πνευματικά τον ίδιο τον δαίμονα της φθοράς, υψώνουμε το φρόνημά μας πάνω από την καύχηση του θανάτου. Για να μας το διδάξει αυτό ο Κύριος, εμβριμήθηκε στο πνεύμα δύο φορές ενάντια στον Άδη και τάραξε τον εαυτό Του, καίτοι ποιεί τα πάντα ατάραχα μόνο με τη βούλησή Του, και έτσι απέδωσε την ψυχή του Λαζάρου στο σώμα, ώστε νομίζω ότι ο σώφρων θυμός παραχωρήθηκε στη φύση μας μάλλον ως όπλο δικαιοσύνης από τον Θεό που μας έκτισε.

Και είπε προς αυτές ο Κύριος: «Πιστέψτε, και θα δείτε τη δόξα του Θεού», διδάσκοντας ότι η πίστη είναι η αρχή των αγαθών έργων. Και βλέποντας αυτές να κλαίνε, καθώς και τους παρόντες Ιουδαίους, «συγκλονίστηκε στο πνεύμα του, και ταράχθηκε, και είπε: πού τον έχετε βάλει;» Τι σημαίνει το «συγκλονίστηκε στο πνεύμα του»; Δείξε υπομονή, αγαπητέ, και σε λίγο θα βρεις τη λύση του ζητουμένου. «Ταράχθηκε ο ίδιος», όχι όπως εμείς που ταρασσόμαστε από δειλία ή λύπη, αλλά αυτός «ταράχθηκε από μόνος του», και λέει: «Πού τον έχετε βάλει;» Άραγε αγνοούσε πού έχει ταφεί, αυτός που γνώριζε πότε είχε πεθάνει; Αλλά αναμειγνύει τα ανθρώπινα λόγια με τα θεία θαύματα, για να δείξει ότι ήταν και άνθρωπος, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Και άνθρωπος είναι, και ποιος θα τον γνωρίσει;» Και αυτό το έθεσε πρώτο για να υποδηλώσει ότι είναι και κάτι άλλο, δηλαδή Θεός. «Πού τον έχετε βάλει;» Και η Μαρία λέει: «Έλα και δες, Κύριε. Και δάκρυσε ο Ιησούς». Αλλά ποια ανάγκη υπήρχε να δακρύσει για εκείνον που επρόκειτο να αναστήσει μετά από λίγο;

Επειδή το θαύμα ήταν μεγάλο, και τέτοιο που σπάνια είχε επιτελέσει, και επρόκειτο πολλοί να πιστέψουν δι' αυτού, για να μην προκαλέσει δυσφορία στα πλήθη το ότι θα ενεργούσε χωρίς αυτούς και έτσι δεν ωφεληθούν καθόλου από το μέγεθος του θαύματος, προσελκύει πολλούς μάρτυρες με τη συγκατάβασή του, για να μη χάσει το πνευματικό θήραμα, και φανερώνει αυτό που ανήκε στην ανθρώπινη φύση· γι' αυτό δακρύζει και ταράζεται. Διότι το πένθος γνωρίζει να αναζωπυρώνει τον ψυχικό πόνο. Έπειτα, αφού επιτίμησε το πάθος (διότι η φράση «ενεβριμήσατο τω πνεύματι» αυτό ακριβώς σημαίνει), συγκράτησε την ταραχή, και έτσι ρωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε η ερώτησή του να μη γίνει με οδυρμό. Γιατί άραγε ρωτά; Επειδή δεν ήθελε να προβάλει επιδεικτικά τον εαυτό του, αλλά να τα μαθαίνει όλα από εκείνους και να ενεργεί αφού πρώτα τον παρακαλέσουν, ώστε να απαλλάξει το σημείο από κάθε υποψία. Του λένε: «Έλα και δες». Εδάκρυσε ο Ιησούς. Βλέπεις ότι κανένα σημείο αναστάσεως δεν είχε ακόμη φανερωθεί, ούτε κατευθύνεται προς τα εκεί ως κάποιος που πρόκειται να αναστήσει, αλλά ως κάποιος που πρόκειται να δακρύσει;

Για να συντομεύσω τον λόγο, έρχεται ο Ιησούς στη Βηθανία, τον προϋπάντησαν οι αδελφές του Λαζάρου, προσπίπτουν στα γόνατα του Κυρίου κλαίγοντας και λέγοντας: Κύριε, εάν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας. Άραγε δεν ήταν εκεί; Κατά το σώμα βέβαια δεν ήταν εκεί, κατά τη θεότητα όμως, όχι μόνο βρισκόταν εκεί, αλλά και στους ουρανούς. Διότι πώς γνώριζε το πότε πέθανε ο Λάζαρος, εάν δεν ήταν παρών σύμφωνα με την αόρατη δύναμη της θεότητάς Του; Και έλεγαν: Κύριε, εάν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας. Είπε δε προς αυτές ο Κύριος: Πιστέψτε, και θα δείτε τη δόξα του Θεού, διδάσκοντας ότι η πίστη είναι η απαρχή των αγαθών έργων. Και βλέποντας αυτές να κλαίνε, καθώς και τους παρευρισκόμενους Ιουδαίους, αναστέναξε βαθιά στο πνεύμα Του, ταράχθηκε και είπε: Πού τον έχετε τοποθετήσει;

Τι σημαίνει το «Ενεβριμήσατο τω πνεύματι»; Περίμενε, αγαπητέ, και μετά από λίγο θα βρεις τη λύση του ζητουμένου. Τάραξε τον εαυτό του, όχι όπως ταραζόμαστε εμείς από δειλία ή λύπη, αλλά ο ίδιος τάραξε τον εαυτό του, και λέει: «Πού τον έχετε τοποθετήσει;» Άραγε αγνοούσε πού έχει ταφεί, Εκείνος που γνώριζε πότε είχε πεθάνει;

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

«Ενεμβριμήθη» δε «στο πνεύμα του». Διότι, βλέποντας αυτούς που ήταν γύρω από τη Μαρία να κλαίνε, οδηγήθηκε σε συμπόνια ως άνθρωπος και φιλάνθρωπος. Επειδή, λοιπόν, δεν έπρεπε Εκείνος που παρευρέθηκε για τη σωτηρία και την ανάσταση του νεκρού, και που επρόκειτο να αποτελέσει για τους άλλους παρηγοριά και λύση της λύπης, να κυριευθεί από το πάθος της λύπης, για τον λόγο αυτό επιτιμά και εμποδίζει την ανθρώπινη φύση να παρασυρθεί στον θρήνο. Αντιθέτως, υποχωρεί μεν για λίγο, αποδεικνύοντας την ενανθρώπηση απολύτως αληθινή, την ανακόπτει όμως πάλι αμέσως, αφενός διδάσκοντάς μας να μην οδυρόμαστε για αυτούς που πεθαίνουν, και αφετέρου προδιαγράφοντας το μεγαλείο της μελλοντικής αναστάσεως.

Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς την είδε να κλαίει, και τους Ιουδαίους που είχαν έλθει μαζί της να κλαίνε, συγκλονίστηκε βαθιά στο πνεύμα του, ταράχθηκε και είπε: