Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:40

Του ιδίου αγίου Αθανασίου από την επιστολή προς τον Γερμανό, της οποίας η αρχή είναι: «Αφού ανέγνωσα αυτά που γράφτηκαν τώρα». Ερωτά ανθρωπίνως πού κείτεται ο Λάζαρος —διότι ήταν άνθρωπος— τον ανασταίνει όμως θεϊκώς —διότι ήταν και Θεός. Γι' αυτό, ας μη γελά κανείς αναφέροντας ότι υπήρξε παιδί και κάνοντας λόγο για ηλικία, για σωματική αύξηση, για το ότι έφαγε, ήπιε και έπαθε, για να μην καταλήξει, αρνούμενος τα ιδιώματα του σώματος, να αρνηθεί ολοκληρωτικά και τη θεία οικονομία Του για εμάς. Διότι, όπως ακριβώς γεννήθηκε ως άνθρωπος όχι σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, έτσι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον προσέλαβε σώμα, να φανερώνει τα ιδιώματα του σώματος, ώστε να μην επικρατήσει η φαντασία του άθεου Μανιχαίου.

Αμήν. Απόκριση του ιδίου μεγάλου Γέροντος προς τον ίδιο που ζήτησε τα ίδια και την παρά του Θεού σύνεση: Αδελφέ Ανδρέα, είπε ο Δεσπότης μας Χριστός στη Μάρθα: «Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού». Και εσύ λοιπόν πίστεψε, και θα δεις τον Λάζαρο να εγείρεται από τους νεκρούς και να συντρώγει με τον Ιησού. Και θα δεις τη Μαρία να κάθεται δίπλα στα άγια πόδια Του και να έχει απαλλαγεί από τον περισπασμό της Μάρθας. Και πίστεψε ότι θα σου γίνουν όλα όσα παρακλήθηκε ο Θεός, μέσω εμού του αναξίου, να παράσχει στην αγάπη σου. Τίποτε λοιπόν δεν απαιτεί από εσένα ο Θεός, παρά μόνο υπομονή και ευχαριστία, και σου ανοίγει τους θησαυρούς της εις Αυτόν σοφίας και συνέσεως. Σε ασπάζομαι εν Κυρίω. Στον Οποίο να έχεις υγεία ψυχής και σώματος, και προσεύχου υπέρ εμού.

Την επόμενη ημέρα λοιπόν, εγώ ο Κλήμης, ενώ ήταν ακόμα νύχτα, ξύπνησα και, μαθαίνοντας ότι ο Πέτρος ήταν ήδη ξύπνιος και συζητούσε περί θεοσεβείας με τους παρευρισκόμενους, οι οποίοι ήταν δεκαέξι και των οποίων τα ονόματα αποφάσισα να παραθέσω για να γνωρίζεις ποιοι ήταν: πρώτος ο Ζακχαίος, ο πρώην τελώνης, και ο Σοφωνίας ο αδελφός του, ο Ιώσηφος και ο σύντροφός του ο Μιχαίας, προσέτι δε ο Θωμάς και ο Ελιέζερος οι δίδυμοι, και ο Αινέας ο ιερέας, και ο Λάζαρος ο ιερέας, τον οποίο ανέστησε εκ νεκρών μετά από τέσσερις ημέρες ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και ο Ελισσαίος και ο Βενιαμίν του Σαφρά, ομοίως ο Ρούβιλος και ο Ζαχαρίας οι οικοδόμοι, ο Ανανίας και ο Αγγαίος οι Ιαμμινοί, και ακόμη ο Νικήτης και ο Ακύλας οι εταίροι, εισήλθα κι εγώ και, αφού τον χαιρέτησα, κάθισα καθώς μου το υπέδειξε.

Διότι οι συγγενείς των νεκρών σπεύδουν, προτού το σώμα γίνει δυσώδες, να το κρύψουν στη γη, επειδή ντρέπονται τους ζωντανούς και θεωρούν ατίμωση για τον νεκρό το να τον σιχαίνονται κάποιοι. <Λέει σε αυτήν ο Ιησούς: Δεν σου είπα ότι εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;> Μεγάλο αγαθό είναι η πίστη, όταν προέρχεται από θερμή διάνοια, και έχει τόση δύναμη, ώστε όχι μόνο σώζεται εκείνος που πιστεύει, αλλά έχουν σωθεί και άλλοι μέσω της πίστεως άλλων, όπως ο παράλυτος στην Καπερναούμ που κατέβασαν, εξαιτίας της πίστεως αυτών που τον μετέφεραν. Όπως και ο Λάζαρος, εξαιτίας της πίστεως της αδελφής του, προς την οποία είπε ο Κύριος: Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού; Σαν να της έλεγε σχεδόν: Επειδή ο Λάζαρος, όντας νεκρός, δεν μπορεί να πιστέψει, αναπλήρωσε εσύ την πίστη που λείπει από τον νεκρό. Είναι δε διπλό το είδος της πίστεως: το ένα είναι το δογματικό, που αποτελεί τη συγκατάθεση της ψυχής περί ενός συγκεκριμένου ζητήματος, όπως το: «Ο πιστεύων εις τον Υιόν δεν κρίνεται». Το άλλο δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. «Διότι στον έναν μεν», λέει, «δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη», η οποία δεν είναι μόνο δογματική, αλλά έχει και τη δύναμη να ενεργεί υπερφυσικά, όπως το να «μετακινεί βουνά». Η Μάρθα, ωστόσο, εξαιτίας της αδυναμίας των λογισμών της έπεσε στην απιστία. Όμως ο Κύριος δεν την εγκαταλείπει, προσφέροντας γρήγορη θεραπεία στο πάθος της. Διότι, λέει, πρέπει κανείς να πιστεύει σταθερά, προκειμένου να δει αυτά που ξεπερνούν κάθε ελπίδα.

Αλλά αυτό που έλειπε από τον νεκρό, αυτό συμπληρώθηκε από τις γνήσιες αδελφές του. Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, έπεσε στα πόδια του η αδελφή του· και όταν Εκείνος είπε: «Πού τον έχετε θέσει;», και εκείνη αποκρίθηκε: «Κύριε, ήδη μυρίζει άσχημα, διότι είναι τέσσερις ημέρες στον τάφο», λέει ο Κύριος: «Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού»· σαν να έλεγε: εσύ αναπλήρωσε αυτό που λείπει από την πίστη του νεκρού. Και τόσο πολύ ίσχυσε η πίστη των αδελφών, ώστε ανακάλεσε τον νεκρό από τις πύλες του άδη. Έπειτα, αν άλλοι, πιστεύοντας για χάρη άλλων, μπόρεσαν να τους αναστήσουν από τους νεκρούς, εσύ, εάν πιστέψεις ειλικρινά για τον εαυτό σου, δεν θα ωφεληθείς πολύ περισσότερο; Αλλά ακόμη και αν είσαι άπιστος ή ολιγόπιστος, ο Κύριος είναι φιλάνθρωπος, δείχνει συγκατάβαση σε σένα που μετανοείς. Μόνο πες και εσύ με ευγνωμοσύνη: «Πιστεύω, Κύριε, βοήθησε την απιστία μου». Εάν πάλι νομίζεις ότι είσαι πιστός, αλλά δεν έχεις ακόμη την τελειότητα της πίστεως, έχεις και εσύ ανάγκη να πεις όπως οι Απόστολοι: «Κύριε, πρόσθεσέ μας πίστη». Διότι ένα μέρος το έχεις από τον εαυτό σου, αλλά το μεγαλύτερο μέρος το λαμβάνεις από Εκείνον.

Ε΄. Τι λοιπόν; Θα πει κάποιος: Χαθήκαμε; Είναι η αμαρτία τόσο φοβερή, και δεν υπάρχει σωτηρία; Πέσαμε, και δεν μπορούμε να σηκωθούμε; Τυφλωθήκαμε, και δεν μπορούμε να ξαναδούμε; Κουτσαθήκαμε, και δεν μπορούμε να περπατήσουμε και πάλι σωστά; Για να το πούμε με λίγα λόγια: πεθάναμε, δεν υπάρχει δυνατότητα να αναστηθούμε; Άραγε Εκείνος που ανέστησε τον τετραήμερο Λάζαρο ο οποίος ήδη μύριζε, δεν μπορεί να μας αναστήσει; Εκείνος που έχυσε το τίμιο αίμα Του για εμάς, δεν μπορεί να μας ελευθερώσει από την αμαρτία; Ας μην απελπιστούμε για τον εαυτό μας, αδελφοί, ας μην τον εγκαταλείψουμε. Διότι είναι φοβερό πράγμα να μην πιστεύει κανείς στη μετάνοια. Εκείνος που δεν προσδοκά τη σωτηρία, αυξάνει τα κακά, ενώ εκείνος που ελπίζει στη θεραπεία, εύκολα πλέον προφυλάσσει τον εαυτό του. Ο ληστής που δεν περιμένει συγχώρηση, φτάνει σε μεγαλύτερη απόγνωση· αν όμως έχει ελπίδα, πολλές φορές οδηγείται στη μετάνοια. Έπειτα, το μεν φίδι αποβάλλει το παλιό του δέρμα· εμείς δεν θα αποβάλουμε την αμαρτία; Και η γεμάτη αγκάθια γη, όταν καλλιεργηθεί, μεταβάλλεται σε καρποφόρα· εμείς που διδασκόμαστε, δεν θα γίνουμε καλύτεροι;

Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έφτυσε στη γη και έκανε πηλό; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος ανάγκασε τα μάτια από τον πηλό να αναβλέψουν; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έκλαψε στο μνημείο του Λαζάρου; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος έβγαλε έξω με πρόσταγμα τον τετραήμερο νεκρό; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος κάθισε πάνω στο πουλάρι; Και αν δεν ήταν Θεός, προς προϋπάντηση ποιου έβγαιναν τα πλήθη με δόξα; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιον συνέλαβαν οι Ιουδαίοι;

Ή μήπως και τα πόδια δένεις νεκροπρεπώς Εκείνου που χάρισε το βάδισμα στα ακίνητα πόδια; Άραγε και πάνω σε κλίνη σηκώνεις Εκείνον που πρόσταξε τον παράλυτο: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα»; Άραγε και μύρα χύνεις πάνω στο ουράνιο μύρο, σε Εκείνον που κένωσε τον εαυτό του και αγίασε τον κόσμο; Άραγε τολμάς να σκουπίσεις εκείνη την πλευρά του θείου σώματος του Ιησού που ακόμη αιμορραγεί, του Θεού που θεράπευσε την αιμορροούσα; Άραγε και με νερό ξεπλένεις το σώμα του Θεού, Εκείνου που ξέπλυνε τους πάντες και χάρισε τον καθαρμό; Ποιες λαμπάδες άραγε θα ανάψεις στο φως το αληθινό, σε Αυτόν που φώτισε κάθε άνθρωπο; Και ποιες επιτάφιες ωδές θα ψάλεις σε Εκείνον που ακατάπαυστα υμνείται από κάθε ουράνια στρατιά; Άραγε χύνεις δάκρυα ως για νεκρό, για Εκείνον που δάκρυσε και ανέστησε τον τετραήμερο νεκρό Λάζαρο; Άραγε και θρηνείς για Εκείνον που χαρίζει σε όλους τη χαρά και διέλυσε τη λύπη της Εύας;

Αυτός, σύμφωνα με την προφητεία που αναφερόταν στο πρόσωπό του, είπε σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά να βγουν έξω· άμεσα μεν, όπως στην περίπτωση του Λαζάρου, τον οποίο, ενώ ήταν δεμένος με τα σάβανα και βρισκόταν στο μνήμα για τέσσερις ημέρες, λέγοντάς του «Λάζαρε, δεύρο έξω» («Λάζαρε, έλα έξω»), τον άφησε να φύγει ελεύθερος· κατά μία πνευματική δε έννοια στην περίπτωση της θυγατέρας του Αβραάμ, την οποία είχε δέσει ο Σατανάς για δεκαοχτώ χρόνια, την οποία επίσης, αφού την απάλλαξε από την ασθένεια, την απέλυσε υγιή· γενικότερα δε, όταν σε όλους όσοι ήταν σφιγμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών, παρείχε την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων τους, εφόσον μόνο αυτός έχει την εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες. Σε αυτούς, ακόμη και τώρα, μέσω της διδασκαλίας του, τους παραγγέλλει να βγουν από τα προηγούμενα δεσμά, λέγοντας στον καθένα: «Ιδού, έγινες καλά, μην αμαρτάνεις πλέον». Επιπλέον, ακόμη και τώρα προστάζει σε αυτούς που είναι έως τώρα θαμμένοι στην άγνοια και την πονηρία να αποκαλυφθούν, καθότι είναι ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, και είναι κριτής των προθέσεων και των σκέψεων της καρδιάς. Και για να προχωρήσουμε όσο το δυνατόν πιο σύντομα, εφαρμόζοντας και τα προηγούμενα σε όσα λέγονται για τον Χριστό, θα τα εξετάσουμε από την αρχή και θα εκθέσουμε και εμείς τη βαθύτερη έννοιά τους.

Και ας αναλογιστούμε, βεβαίως, πόσων και ποιων παράδοξων έργων έγινε δημιουργός, έχοντας ζήσει ανάμεσα στους ανθρώπους, πότε καθαρίζοντας με θεϊκή δύναμη όσους είχαν λεπρό σώμα, πότε εκδιώκοντας με την προσταγή του λόγου του τους δαίμονες που κατοικούσαν στους ανθρώπους, και άλλοτε πάλι δωρίζοντας άφθονα τη θεραπεία σε όσους νοσούσαν και καταπονούνταν από παντοειδείς ασθένειες. Και κάποτε είπε σε έναν παραλυτικό: «Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και περπάτα», και εκείνος έπραξε αυτό που του προστάχθηκε. Σε τυφλούς, επίσης, άλλοτε χάριζε την ικανότητα να βλέπουν το φως. Κάποτε, μάλιστα, μια αιμορροούσα γυναίκα, η οποία βασανιζόταν από την πάθηση για μακρά περίοδο ετών, επειδή έβλεπε αμέτρητα πλήθη να τον κυκλώνουν και να μην της επιτρέπουν καθόλου να πλησιάσει, να γονατίσει και να ζητήσει την απαλλαγή από την πάθησή της, βάζοντας στον νου της απλώς και μόνο να αγγίξει την άκρη του ιματίου του, εισχώρησε κρυφά στο πλήθος, και πιάνοντας το κράσπεδο, ταυτόχρονα έλαβε και τη θεραπεία των δεινών της και έγινε αμέσως καλά στην υγεία της, αποκομίζοντας το μέγιστο δείγμα της ένθεης δύναμης του Σωτήρα μας. Κάποιος άλλος πάλι, βασιλικός αξιωματούχος, που είχε το παιδί του βαριά άρρωστο, αφού έπεσε στα πόδια του Ιησού, το έλαβε πίσω αμέσως υγιές· και ένας άλλος την κόρη του, ο οποίος ήταν αρχισυνάγωγος των Ιουδαίων, αν και αυτή είχε ήδη πεθάνει. Τι ανάγκη υπάρχει να πούμε πώς ένας άλλος, τέσσερις ημέρες νεκρός, αναστήθηκε με τη δύναμη του Ιησού;

Επειδή δε όλοι, σαν από δυσωδία νεκρού, έγιναν γύπες εναντίον μου, και κατασπάραζαν τον λαό με ευτελείς τομές, πώς με οδήγησες, Χριστέ, χαλινέ της ζωής μου και της καρδιάς μου; Διότι δικό σου είναι αυτό το έργο. Σαν τον τετραήμερο Λάζαρο, με έβγαλες από τους τάφους με τη φωνή σου.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και τις αγγελικές φωνές, επειδή είναι σε όλους ολοφάνερες, τις παραλείψαμε. Διότι ο Κύριος δεν λέει μόνο με τα λόγια ότι θα αναστηθούν οι νεκροί, αλλά πραγματοποιεί και ο ίδιος την ανάσταση, αρχίζοντας τη θαυματουργία του από τα πιο οικεία σε εμάς, τα οποία ελάχιστα μπορούν να αμφισβητηθούν. Διότι πρώτα δείχνει τη ζωοποιό του δύναμη στις θανατηφόρες ασθένειες, αποδιώχνοντας με πρόσταγμα και με λόγο τις αρρώστιες· έπειτα ανασταίνει ένα παιδί που μόλις είχε πεθάνει, στη συνέχεια έναν νεαρό που ήδη μεταφερόταν στο μνήμα, αφού τον αναστήσει από το φέρετρο, τον παραδίδει στη μητέρα του· μετά από αυτό, βγάζει από τον τάφο τον νεκρό Λάζαρο, ο οποίος βρισκόταν ήδη επί τέσσερις ημέρες σε κατάσταση φθοράς, δίνοντας ζωή με τη φωνή και το πρόσταγμά του σε αυτόν που κειτόταν· έπειτα το δικό του ανθρώπινο σώμα, που είχε διαπεραστεί από τα καρφιά και τη λόγχη, το ανασταίνει από τους νεκρούς την τρίτη ημέρα, φέροντας τα σημάδια των καρφιών και την πληγή της λόγχης ως μαρτυρία της ανάστασης.

Ο μεν Ηλίας λοιπόν ανέστησε έναν διά της προσευχής, και ο Ελισσαίος ανέστησε έναν όσο ζούσε, και έναν άλλο όντας νεκρός, επιβεβαιώνοντας και προδεικνύοντας τη θεανδρική ζωοποιό ενέργεια του Χριστού· ο δε Κύριος ανέστησε εκ νεκρών τρεις με ένα πρόσταγμα πριν από τον σταυρό, αυτόν τον γιο της χήρας, την κόρη του αρχισυναγώγου και τον τετραήμερο Λάζαρο. Στον σταυρό δε ανέστησε πολλούς, οι οποίοι και «εμφανίστηκαν σε πολλούς». Εκτός από αυτούς, μετά τον υπέρ ημών θάνατο διά του σταυρού ανέστησε τον εαυτό Του, ή μάλλον αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, γινόμενος ο Ίδιος ο μόνος αρχηγός της αιώνιας ζωής. Διότι όλοι οι άλλοι, αν και αναστήθηκαν, εντούτοις μετείχαν και πάλι στη θνητή ζωή, όπως και εμείς.

Και ο Άδης κάτω, καθώς φαίνεται, παραδίδοντας τον νεκρό, κραύγαζε: «Ποιος είναι αυτός που με τη φωνή του εγείρει τους νεκρούς από τους τάφους σαν να κοιμούνται; Ποιος είναι αυτός που καταλύει τους παλαιούς νόμους των νεκρών; Ποιος είναι αυτός που ξεσηκώνει τους νεκρούς να επαναστατήσουν εναντίον μου; Ποιος είναι αυτός που κηρύττει στους νεκρούς την επάνοδο στη ζωή; Ποιος είναι αυτός που συνηθίζει τους ενταφιασμένους να επιστρέφουν στη ζωή; Ποιος είναι αυτός που ελευθερώνει τους δεσμώτες μου με τόση ευκολία; Ποιος είναι αυτός που αποσπά όλους τους νεκρούς μου για να τους φέρει στον χορό των ζωντανών; Χάθηκε, όπως βλέπω, το σκήπτρο της τυραννίας μου εναντίον των ανθρώπων. Το δεσμωτήριο του θανάτου μου κατάντησε σαθρό. Έφυγε ο Ηλίας, αφού μου αφαίρεσε έναν νεκρό για χάρη μιας γυναίκας. Μετά τον Ηλία, ήρθε ο Ελισαίος και αποδείχθηκε διπλός άρπαγας των νεκρών μου. Τώρα, αυτός, ο ακόμη πιο πικρός βοηθός των νεκρών, εκστράτευσε εναντίον μου, καλώντας ως ζωντανούς τους σαπισμένους νεκρούς, και κινδυνεύω πλέον να μην έχω εξουσία ούτε στους σαπισμένους νεκρούς· διότι έχω συληθεί έναν νεκρό που είχα καταναλώσει. Με θριαμβεύει ένα σώμα τεσσάρων ημερών, το οποίο χορεύει μαζί με τους ζωντανούς φορώντας την εντάφια εσθήτα του.»

Εσύ που υπέμεινες τον κόπο και θεράπευσες τον παράλυτο με τον λόγο, ελέησον ημάς. Εσύ που υπέμεινες τη δίψα και μετέβαλες το ύδωρ σε οίνο, ελέησον ημάς. Εσύ που έκλαψες για τον Λάζαρο και ανέστησες τον τετραήμερο νεκρό, ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συγκέντρωσες τους αποστόλους και〉 τους 〈ανέδειξες〉 κληρονόμους 〈της βασιλείας των ουρανών,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συνελήφθης από τους Ιουδαίους και παραδόθηκες από τους αρχιερείς,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που οδηγήθηκες στον Ηρώδη και ανακρίθηκες από τον Πιλάτο,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που〉 στον σταυρό 〈προσηλώθηκες κατά σάρκα〉 [207r] 〈και κρεμάστηκες πάνω στο ξύλο του,〉 ελέησον ημάς.

Ακούστε με σύνεση· διότι πολλοί το ρωτούν αυτό και λέγουν: Για ποιον λόγο, αφού αναστήθηκε, δεν εμφανίστηκε αμέσως στους Ιουδαίους; Αλλά αυτός ο λόγος είναι περιττός και μάταιος. Διότι, εάν επρόκειτο να τους προσελκύσει στην πίστη, δεν θα απέφευγε να εμφανιστεί σε όλους μετά την ανάσταση· το ότι, όμως, δεν επρόκειτο να τους προσελκύσει εάν εμφανιζόταν σε αυτούς μετά την ανάσταση, το αποδεικνύει μέσω του Λαζάρου. Διότι, αφού τον ανέστησε, ενώ ήταν νεκρός επί τέσσερις ημέρες, ενώ μύριζε και βρισκόταν σε αποσύνθεση, και αφού τον έκανε να εξέλθει μπροστά στα μάτια όλων δεμένος με τα σάβανα, όχι μόνο δεν τους προσέλκυσε στην πίστη, αλλά και τους εξόργισε· διότι προσήλθαν και θέλησαν να θανατώσουν και εκείνον εξαιτίας αυτού.

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Και στους μεν μαθητές είπε: «Για να δοξαστεί ο Υιός του Θεού», αναφερόμενος στον εαυτό του· στη δε γυναίκα: «Θα δεις τη δόξα του Θεού», μιλώντας για τον Πατέρα. Βλέπεις ότι η αδυναμία των ακροατών είναι η αιτία της διαφοράς των λεγομένων; Της υπενθυμίζει δε όσα συζήτησε μαζί της, σχεδόν επιπλήττοντάς την σαν να τα είχε λησμονήσει.

Ή, επειδή δεν ήθελε προς το παρόν να καταπλήξει τους παρευρισκομένους, λέει με ηρεμία: «Δεν σου είπα ότι, εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;» γ΄. Μεγάλο αγαθό, λοιπόν, είναι η πίστη, μεγάλο, και αιτία πολλών αγαθών· ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να κάνουν τα έργα του Θεού στο όνομά Του. Διότι λέει: «Εάν πιστέψετε, θα πείτε σε τούτο το βουνό: μετακινήσου, και θα μετακινηθεί»· και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, θα κάνει τα έργα που κάνω εγώ, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει». Ποια είναι, λέει, τα μεγαλύτερα; Αυτά που φαίνεται να κάνουν οι μαθητές μετέπειτα. Διότι και μόνο η σκιά του Πέτρου ανέστησε νεκρό. Έτσι, κηρυσσόταν ακόμη περισσότερο η δύναμη του Χριστού. Επειδή δεν είναι τόσο θαυμαστό το να θαυματουργεί ο ίδιος όντας ζωντανός, όσο το να μπορούν άλλοι, μετά τον θάνατό του, να επιτελούν στο όνομά του μεγαλύτερα θαύματα από αυτόν. Διότι αυτό αποτελούσε αναμφισβήτητη απόδειξη της αναστάσεως· δεν θα γινόταν τόσο πιστευτός, ούτε κι αν είχε εμφανιστεί σε όλους. Επειδή εκείνοι μεν θα μπορούσαν ακόμη και να πουν ότι ήταν φάντασμα· αυτός όμως που βλέπει να επιτελούνται με μόνο το όνομά Του θαύματα πολύ μεγαλύτερα από τότε που ο ίδιος συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, δεν θα μπορούσε να απιστήσει, εκτός και αν ήταν υπερβολικά αναίσθητος. Μεγάλο αγαθό, λοιπόν, είναι η πίστη, όταν πηγάζει από θερμή διάνοια, από πολλή αγάπη και ψυχή που φλέγεται.

Πάλι ο εκατόνταρχος αυτός λέει: «Πες μόνο έναν λόγο, και θα θεραπευτεί ο δούλος μου»· και θαυμάζοντάς τον έλεγε: «Ούτε στον Ισραήλ δεν βρήκα τόση πίστη». Για να μάθεις όμως το ίδιο και από την αντίθετη περίπτωση: επειδή η Μάρθα δεν είπε τίποτα από αυτά, αλλά το αντίθετο, δηλαδή ότι «Όσα κι αν ζητήσεις από τον Θεό, θα σου τα δώσει», όχι μόνο δεν επαινέθηκε, μολονότι του ήταν γνωστή και αγαπητή και από εκείνους που είχαν δείξει μεγάλο ενδιαφέρον γι' αυτόν, αλλά και επιτιμήθηκε και διορθώθηκε από τον ίδιο, επειδή δεν μίλησε ορθά. Διότι της έλεγε: «Δεν σου είπα ότι, εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;», ελέγχοντάς την επειδή δεν είχε ακόμη πιστέψει. Και πάλι, επειδή έλεγε «Όσα κι αν ζητήσεις από τον Θεό, θα σου τα δώσει», για να την απομακρύνει από αυτή τη λανθασμένη αντίληψη και να την διδάξει ότι δεν έχει ανάγκη να λάβει από άλλον, αλλά ο ίδιος είναι η πηγή των αγαθών, της λέει: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή»· που σημαίνει: Δεν περιμένω να λάβω δύναμη (ενέργεια) από αλλού, αλλά τα πάντα τα ενεργώ από τον εαυτό μου. Γι' αυτό και τον εκατόνταρχο τον θαυμάζει, τον τοποθετεί ψηλότερα από ολόκληρο τον λαό, τον τιμά με τη δωρεά της βασιλείας και προσκαλεί τους υπόλοιπους να επιδείξουν τον ίδιο ζήλο. Και για να μάθεις ότι γι' αυτό είπε αυτά τα λόγια, προκειμένου να εκπαιδεύσει και τους άλλους να πιστεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο, άκουσε την ακρίβεια του ευαγγελιστή, πώς το υποδήλωσε αυτό. Διότι αναφέρει: «Στράφηκε ο Ιησούς και είπε σε εκείνους που τον ακολουθούσαν: Ούτε στον Ισραήλ δεν βρήκα τόση πίστη».

Συνήθειά μου είναι να διώκομαι και να μη διώκω, να εκδιώκομαι και να μην εκδιώκω. Έτσι και ο Χριστός επικράτησε, όχι σταυρώνοντας, αλλά αφού σταυρώθηκε, όχι ραπίζοντας, αλλά αφού ραπίσθηκε. «Αν μίλησα κακά», λέγει, «μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Ο Δεσπότης της οικουμένης απολογείται στον δούλο του αρχιερέα, αν και δέχθηκε ράπισμα στο στόμα, από το οποίο εξήλθε λόγος που και τη θάλασσα χαλιναγώγησε και τον τετραήμερο Λάζαρο ανέστησε από τους νεκρούς· από όπου η κακία δραπέτευσε, από όπου νοσήματα και αμαρτήματα λύνονταν· αυτό είναι το θαύμα του Σταυρωθέντος. Διότι, αν και είχε τη δύναμη να ρίξει κεραυνό, και να σείσει τη γη, και να ξηράνει το χέρι του δούλου, δεν έκανε τίποτε από αυτά, αλλά αντίθετα απολογείται και επικρατεί με την πραότητα, διδάσκοντάς σε, ως άνθρωπο που είσαι, να μην αγανακτείς ποτέ· ακόμη κι αν σταυρωθείς, ακόμη κι αν δεχθείς ράπισμα, να λες τα ίδια λόγια με τον Δεσπότη σου: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία Του, πώς τιμωρεί τα όσα υφίστανται οι δούλοι Του, ενώ τα δικά Του τα προσπερνά. Υπήρξε κάποτε ένας προφήτης, ο οποίος ήλεγχε έναν ασεβή βασιλιά, και όταν πήγε, λέγει: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, άκουσε». Επειδή ακριβώς ο βασιλιάς Ιεροβοάμ στεκόταν προσφέροντας θυσία στα είδωλα, ο προφήτης, όταν πήγε, απευθύνεται στο θυσιαστήριο.

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

Θα μπορούσε, άραγε, ποτέ κανείς από αυτούς που σκέπτονται ορθά να ισχυριστεί ότι οι ψυχές βρίσκονται στα μνήματα; Και όχι μόνο με τον λόγο, αλλά και με το έργο φανέρωσε ο Κύριος την ανάσταση των σωμάτων. Πρώτα μεν, ανασταίνοντας τον Λάζαρο, ο οποίος ήταν νεκρός τέσσερις ημέρες, είχε ήδη υποστεί φθορά και όζε· διότι δεν ανέστησε μια ψυχή στερημένη από το σώμα, αλλά το σώμα μαζί με την ψυχή, και όχι κάποιο άλλο, αλλά αυτό ακριβώς το σώμα που είχε φθαρεί. Επειδή, πώς θα μπορούσε να γίνει γνωστή ή πιστευτή η ανάσταση του νεκρού, εάν δεν την επιβεβαίωναν τα χαρακτηριστικά ιδιώματα της υποστάσεώς του; Αλλά τον Λάζαρο τον ανέστησε για να αποδείξει τη δική Του θεότητα και για να επιβεβαιώσει τόσο τη δική Του όσο και τη δική μας ανάσταση, μολονότι εκείνος επρόκειτο να επιστρέψει και πάλι στον θάνατο.

Διότι είναι ευχάριστο να βλέπει κανείς στον γάμο το νερό από τα αγγεία να ρέει σαν από τσαμπιά σταφυλιών και να μετατρέπεται σε κρασί για τους φίλους· ευχάριστο είναι επίσης τα αγριεμένα κύματα της θάλασσας, που αφρίζουν απειλώντας ναυάγιο, με ένα μόνο πρόσταγμα να γαληνεύουν και να ημερεύουν, και, το πιο παράδοξο, να μεταφέρουν σαν σε κυρτωμένες ράχες αυτούς που πλέουν· και να τρέφεται ένα πλήθος στις ερημιές με επτά άρτους, και άλλη φορά πολλές χιλιάδες με πέντε, και τα περισσεύματα του δείπνου να αφήνουν πίσω τους τροφή για πολλούς· ευχάριστο είναι επίσης να βλέπει κανείς τον τυφλό να αποκτά όραση, και τις φθοροποιές αιμορραγίες να σταματούν, και τους λεπρούς να αποβάλλουν τα λέπια της νόσου τους και να καθαρίζονται από τα υγρά των πληγών με μόνο τον λόγο και το θέλημα· και τον χωλό να αναπηδά, και τα δαιμόνια να εκδιώκονται, και το πλάσμα του Θεού να ελευθερώνεται από αυτά που το βασανίζουν· ευχάριστο είναι επίσης και ο Λάζαρος να καλείται από τον τάφο, και να ανασταίνεται τεταρταίος, και να ακούγεται ο ύμνος των παιδιών που κρατούν κλαδιά για τον Βασιλέα της δόξης.

Τον νόμο καταπάτησες, τους προφήτες σκότωσες, και τώρα στρέφεις τη λόγχη εναντίον του νομοθέτη και υποβάλλεις αυτόν που προφητεύτηκε σε θάνατο κακούργων· ο δούλος τον δεσπότη, ο πηλός τον κεραμέα, το πλάσμα τον πλάστη. Πράγματι, οι αχάριστοι τον ευεργέτη, οι αιχμάλωτοι τον ελευθερωτή, οι δεσμώτες αυτόν που ήρθε να τους λύσει από τα δεσμά, οι καταδικασμένοι τον κριτή, επειδή χάρισε το φως στους τυφλούς, επειδή δυνάμωσε και στερέωσε τα παραλελυμένα χέρια, επειδή ανόρθωσε και στήριξε τα πόδια των χωλών, επειδή καθάρισε τους λεπρούς από τη λέπρα, επειδή συναρμολόγησε και έσφιξε τα μέλη των παραλύτων, επειδή στέρεψε τις πηγές του αίματος εκείνης που τον άγγιξε, επειδή έθρεψε πολλές χιλιάδες με λίγους άρτους που πολλαπλασιάζονταν μέσα στις παλάμες των μαθητών, επειδή φυγάδευσε και εξαφάνισε κάθε ασθένεια και κάλεσε από τον τάφο τον Λάζαρο και τον ανέστησε την τέταρτη ημέρα.

Αναγνώσθηκε απόσπασμα του μακαρίου Λεοντίου, επισκόπου Αραβισσού, από τον λόγο του για την κτίση και για τον Λάζαρο. Το να σιωπά κανείς σε ακατάλληλο χρόνο μιμείται το θράσος στα λόγια· και τον ίδιο ψόγο που δέχεται αυτός που δεν συγκρατεί τα χείλη του, τον δέχεται και εκείνος που σιωπά από οκνηρία. Είναι ίδιον των αρίστων στρατηγών να εγείρουν το τρόπαιο κατά του αντιπάλου μέσω αυτών που έχουν ηττηθεί, και με τα ίδια τα βέλη που χρησιμοποίησε ο εχθρός, με αυτά να τον εξοντώνουν. Για να μη θεωρηθεί, λοιπόν, η σιωπή αμαρτία, και κινδυνεύσει το κάλλος της εορτής μέσα στη σαθρότητα της σιωπής, αν και είναι τολμηρό να προφέρει κανείς με ακάθαρτα χείλη τα δεσποτικά μυστήρια, αποβλέποντας στο παρόν θα αποτολμήσω τον ύμνο, εναποθέτοντας ό,τι μου λείπει σε αξία στο θαύμα· διότι Εκείνος που ανέχθηκε τη δυσωδία του νεκρού, για να επιδείξει την ευωδία της δικής Του φιλανθρωπίας, θα ανοίξει μαζί με τον τάφο του Λαζάρου και το δικό μου στόμα, καθαρίζοντας την κηλίδα της ζωής μου όπως τη δική του νέκρωση.

Και βρισκόταν μεν επί της γης ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλες τις ασθένειες των ανθρώπων, αλλά ελάμβανε ανάξιες ανταμοιβές από τους θεομάχους Ιουδαίους· διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάρισε λεπρούς, χάρισε την όραση σε τυφλούς, θεράπευσε ασθενείς, έδιωξε δαίμονες, ανέστησε εκ των νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο και χόρτασε πεντακισχίλιους από πέντε άρτους· περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, θεράπευσε την αιμορροούσα και ζωοποίησε τη νεκρή θυγατέρα του αρχισυναγώγου·

Λέει σε αυτόν η αδελφή του νεκρού, η Μάρθα: Κύριε, ήδη μυρίζει, διότι είναι τέσσερις ημέρες νεκρός. Της λέει ο Ιησούς: Δεν σου είπα ότι, εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού; Αφαίρεσαν, λοιπόν, τον λίθο, εκεί όπου ήταν τοποθετημένος ο νεκρός. Ο δε Ιησούς σήκωσε τα μάτια του ψηλά και είπε: Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ βέβαια γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς, αλλά το είπα εξαιτίας του πλήθους που παρίσταται, για να πιστέψουν ότι εσύ με απέστειλες. Γιατί άραγε ο ευαγγελιστής τονίζει διαρκώς ότι «εδάκρυσε ο Ιησούς» και ότι «συγκλονίστηκε εσωτερικά;» Για να μάθουμε εμείς ότι αληθινά περιβλήθηκε τη δική μας φύση.

Ο δε Χριστός, υπενθυμίζοντάς της όσα είχε συζητήσει μαζί της, και σχεδόν επιτιμώντας την επειδή τα ξέχασε, λέει: «Δεν σου είπα ότι εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;» Στους μεν μαθητές λοιπόν έλεγε: «Για να δοξαστεί ο Υιός του Θεού, γι' αυτό πέθανε ο Λάζαρος»· στη Μάρθα όμως λέει: «Τη δόξα του Θεού θα δεις», αναφερόμενος στον Πατέρα. Διότι η αδυναμία των ακροατών είναι η αιτία που τα όσα λέγονται διατυπώνονται με διαφορετικό τρόπο. Επειδή, δηλαδή, παρίσταντο εκεί Ιουδαίοι, δεν ήταν σωστό να πει ο Κύριος ότι «θα δεις τη δόξα του Υιού του Θεού»· διότι τότε θα φαινόταν ότι καυχιέται για τον εαυτό Του.