Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:24

Περνούσε, λοιπόν, ο Σωτήρας μέσα από τα σπαρτά· ο κόκκος του σίτου μέσα από τα σπαρτά, ο νοητός κόκκος του σίτου, ο οποίος έπεσε σε έναν τόπο και αναστήθηκε πολλαπλασιασμένος σε ολόκληρη την οικουμένη· διότι ο ίδιος έλεγε για τον εαυτό του ότι: «Εάν ο κόκκος του σίτου, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό». Ας το διατυπώσουμε αυτό και διαφορετικά. Περνούσε, λοιπόν, ο Ιησούς μέσα από τα σπαρτά· διότι ο ίδιος άλλοτε μεν ονομάζεται κόκκος του σίτου λόγω της θρεπτικής του ιδιότητας, άλλοτε δε είναι ο σπορέας, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στα Ευαγγέλια: «Ιδού, εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει». Σπέρνει, λοιπόν, ο Ιησούς με αφθονία· η καρποφορία όμως πραγματοποιείται ανάλογα με το υποκείμενο έδαφος. Διότι, όπου η γη είναι πετρώδης, το σπέρμα ξηραίνεται εύκολα, όχι λόγω αδυναμίας του σπόρου, αλλά λόγω της καχεξίας της γης· επειδή ο μεν σπόρος είναι ενεργός, η γη όμως είναι άγονη, μη διαθέτοντας βάθος.

Διότι, αφού έπραξε όλα όσα οδηγούσαν τους ανθρώπους στην πίστη, και κήρυξε τον λόγο της βασιλείας των ουρανών, θέλει πλέον να προχωρήσει στο ίδιο το αποκορύφωμα της ελπίδας, στο να νεκρώσει τον θάνατο· πράγμα που δεν θα γινόταν αλλιώς, αν η ζωή δεν υπέμενε τον θάνατο υπέρ όλων, ώστε να ζήσουμε όλοι εν αυτώ. Γι' αυτό ακριβώς ονομάζει δική του δόξα τον θάνατο, και το να υποστεί όλα τα δεινά υπέρ των αμαρτωλών που τον ατίμασαν. Όμως, αν και ήταν πάντοτε δεδοξασμένος από τους αγγέλους στους ουρανούς, εντούτοις ο σταυρός έγινε γι' αυτόν η αρχή για να δοξαστεί πάνω στη γη από τα έθνη ως Θεός. Επειδή, αφού άφησε τους Ιουδαίους που τον ύβρισαν, μετέβη στα έθνη, και δοξολογείται ως Θεός από αυτούς, με την ελπίδα ότι θα έλθει με τη δόξα του Πατρός. Δεν λέει όμως ότι θα δοξαστεί ο Λόγος γυμνός, αλλά δεικνύοντας έναν Υιό, που νοείται αρρήτως εκ της ανθρωπότητας και της θεότητας, λέει «υιός ανθρώπου»· διότι ένας είναι ο Υιός και Χριστός, που δεν επιδέχεται διαίρεση μετά την ενανθρώπηση, αλλά υπάρχει και νοείται ως Θεός και μετά σαρκός. <Αμήν, αμήν σας λέγω, αν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει αυτός μόνος· αν όμως πεθάνει, φέρει πολύν καρπό.> Όχι μόνο προλέγει ότι πάσχει, ούτε μόνο ότι έχει φτάσει ο καιρός, αλλά παραθέτει και την αιτία για την οποία θεώρησε το πάθος ευάρεστο· και ότι είναι πολύ το κέρδος του πάθους· διαφορετικά δεν θα επέλεγε να πάθει, διότι δεν έπαθε παρά τη θέλησή του.

Ότι δε το μυστήριο της οικονομίας δεν θα είναι άκαρπο για Εκείνον που έγινε όμοιος με εμάς, και υπέμεινε τον σταυρό και τον θάνατο πάνω σε αυτόν, το αποδεικνύει λέγοντας: «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του», και ονομάζει «μισθό» τον καρπό που προέκυψε από τον κατά σάρκα θάνατό του. Διότι είπε: «Αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του. Εάν όμως πεθάνει, παράγει πολύ καρπό.» Και πάλι: «Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Όπως λέει άλλωστε και ο Παύλος: «Υπέμεινε σταυρό, αψηφώντας την ντροπή. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσει κάθε γόνατο, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Αυτό γνωρίζοντας εκ των προτέρων εν Πνεύματι και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ψάλλει και του λέει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Επομένως, ούτε χωρίς μισθό ούτε άκαρπη είναι η οικονομία.

Και επιπλέον αυτών, για να κηρύξει ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως. Και δεκτός μεν είναι ο ενιαυτός κατά τον οποίο σταυρώθηκε για εμάς ο Χριστός. Διότι τότε γίναμε δεκτοί από τον Θεό και Πατέρα και προσφερθήκαμε ως καρπός μέσω αυτού, και αυτό το δίδαξε ο ίδιος λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού πέφτοντας στη γη δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύ καρπό.» Και πάλι: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Και πράγματι αναστήθηκε τριήμερος, καταπατώντας το κράτος του θανάτου.

Θα βρούμε λοιπόν ότι κάτι τέτοιο έχουν πάθει ιδίως και εκείνοι που συμπεριφέρθηκαν με ύβρη και αυθάδεια απέναντι στον Χριστό. Διότι βρέθηκε μπροστά στα μάτια τους ήδη κατά κάποιον τρόπο ο άρτος της ζωής, «Εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο», «ο κόκκος του σιταριού που έπεσε στη γη» και βλάστησε πολλαπλάσιος, ο νοητός οίνος, αυτός που γνωρίζει να ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου. Επειδή όμως δεν σταμάτησαν να υβρίζουν με την απείθειά τους, χάθηκαν από τα μάτια τους και σχεδόν εκλείψαν από ανάμεσά τους τα πνευματικά εδέσματα· διότι απομακρύνθηκε από αυτούς η μέθεξη σε κάθε αγαθό, και αφαιρέθηκε επίσης από τον οίκο τους η ευφροσύνη και η χαρά· διότι έχουν παραδοθεί στην ερήμωση, και συνεχίζουν να ζουν οι ταλαίπωροι «χωρίς να υπάρχει βασιλιάς ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατεία ούτε δήλοι». Και με άλλον τρόπο, βέβαια, λέμε ότι έχουν αφαιρεθεί από τα μάτια τους και τα εδέσματα και η ευφροσύνη και η χαρά. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε ότι «Ο άνθρωπος δεν θα ζήσει μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και ότι η τροφή του νου είναι ο λόγος, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Αυτό έχει αφαιρεθεί από το πλήθος των Ιουδαίων· διότι έχουν περιέλθει σε στέρηση της πνευματικής τροφής· δεν κατανόησαν τα όσα έγραψε ο Μωυσής. Διότι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Μέχρι σήμερα, κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους»· και επιπλέον έχουν μισήσει τα προστάγματα του Χριστού.

Αυτός λοιπόν είναι ο ιστορικός λόγος γι' αυτά· ο βαθύτερος όμως και αληθινότερος βρίσκεται στον Χριστό. Διότι, επειδή αναβίωσε από τους νεκρούς, αφού ο Θεός και Πατέρας ανέστησε τη σκηνή του που είχε πέσει στον θάνατο, δηλαδή τη χωματένια σάρκα, τότε ακριβώς όλα τα ανθρώπινα αναστήθηκαν στο αρχικό τους σχήμα, και όλα τα δικά μας που είχαν καταρρεύσει οδηγήθηκαν σε νέα μορφή. Διότι «αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση», σύμφωνα με τις Γραφές· διότι συνανστηθήκαμε μαζί του. Και ο μεν θάνατος κατέστρεψε τις σκηνές όλων, ο δε Θεός και Πατέρας τις ανοικοδόμησε εν Χριστώ. Και αυτό δεν θα υπάρξει για εμάς για περιορισμένο χρόνο, αλλά για τις ημέρες της αιωνιότητας· διότι είναι αναφαίρετο μέσα μας το αγαθό της αφθαρσίας, και ο θάνατος δεν θα εξουσιάσει πλέον όσους έχουν σωθεί εν Χριστώ. Τότε ακριβώς και οι υπόλοιποι άνθρωποι, μετά από όσους από τον Ισραήλ πίστεψαν, γνώρισαν τον κατά φύση και αληθινό Θεό, έχοντας απομακρυνθεί από εκείνη την αρχαία και βέβηλη πλάνη. Διότι δεν ήταν δυνατόν να διαψευστεί ο Χριστός όταν έλεγε: «Εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, αυτός μένει μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Κατά την ημέρα λοιπόν εκείνη, κατά την οποία θα ανοικοδομήσω την κατεστραμμένη και πεσμένη σκηνή του Δαβίδ, θα προσκληθούν όλα τα έθνη, και πάνω τους θα επικληθεί το όνομά μου.

Όταν, λοιπόν, υψώθηκε ο ήλιος σύμφωνα με τη φωνή του Προφήτη· διότι ο Χριστός ανέβηκε για χάρη μας στον τίμιο σταυρό· τότε έλαμψε και η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία και στάθηκε στην τάξη της ως φως, δηλαδή, ολόφωτη σαν κάποια σελήνη, και διατηρώντας την τάξη της δικής της τροχιάς, έγινε φως για όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι, όπως μόλις ανέφερα. Το ότι δε με την ύψωση του Χριστού και την υπομονή του σταυρού για τη ζωή των πάντων συγκροτήθηκε πλέον η Εκκλησία, θα μας το διδάξει πάλι ο Ίδιος: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει και δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Κι εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Επομένως, το να υψωθεί ο ήλιος σημαίνει σίγουρα είτε το πάθος πάνω στον σταυρό, είτε την άνοδο στους ουρανούς· διότι λέμε ότι και με αυτόν τον τρόπο υψώθηκε. <Οι βολίδες σου θα πορευτούν στο φως της αστραπής των όπλων σου.> Με τη λέξη βολίδες εδώ εννοεί αυτούς που διατρέχουν ολόκληρη τη γη και στέλνονται σαν από τόξο, δηλαδή από ισχυρό χέρι, τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, για τους οποίους είπε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Σαν βέλη στο χέρι δυνατού, έτσι είναι οι γιοι των εκδιωγμένων».

Ή παρομοιάζει με βουνά τους εκάστοτε ηγέτες των αγίων Εκκλησιών και τους προϊσταμένους των λαών, δηλαδή τους ποιμένες και τους διδασκάλους. Διότι, όπως ακριβώς τα όρη και οι λόφοι υπερέχουν από όλη την υπόλοιπη γη, με τον ίδιο τρόπο και η αξία των αγίων μυσταγωγών είναι υψηλότερη από των άλλων. Αυτοί περιζώνονται με αγαλλίαση, δηλαδή έχουν μέσα τους την παράκληση του Πνεύματος. <Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο.> (E f. 120) Τότε και οι κοιλάδες, δηλαδή οι Εκκλησίες, πλήθυναν εκείνον τον σίτο, για τον οποίο ο Κύριος έλεγε: «Εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύ καρπό.» Και για ποιον λόγο οι Εκκλησίες ονομάζονται κοιλάδες; Διότι δέχονται το ύδωρ των νοητών ορέων, δηλαδή των προφητών.

Ότι δε για αυτούς ο θάνατος του Χριστού έγινε σαν κάποια ρίζα του γένους και αιτία, ο ίδιος το βεβαιώνει λέγοντας: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω· εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό.» Όταν λοιπόν έπεσε στη γη σαν ένας κόκκος, φύτρωσε πολλαπλασιασμένος σαν το στάχυ, καθώς η ανθρώπινη φύση αναπλάστηκε μέσα Του, σύμφωνα με την αρχική εικόνα κατά την οποία δημιουργήθηκε ο πρώτος άνθρωπος.

Και ποιο είναι το τελευταίο σημείο; Ο επί του ξύλου θάνατος και η άμεση αναβίωση του Χριστού, που είναι συνεζευγμένη και ακολουθεί ευθύς τον θάνατο.» Το ότι δε δόθηκε ως σημείο στους υιούς του Ισραήλ ο θάνατος του Σωτήρα, και αυτό το ίδιο το μέγα και αξιοθαύμαστο μυστήριο της εκ νεκρών αναστάσεως, καθίσταται σαφές από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα. Διότι τον πλησίασαν κάποτε οι Φαρισαίοι, έπειτα από την επίδειξη αναρίθμητων σημείων, ειρωνευόμενοι και λέγοντας: «Δάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα ένα σημείο.» Εκείνος δε τους απάντησε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης, τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.» Είναι δε εύκολο να δει κανείς ότι ο θάνατος του Εμμανουήλ κέρδισε πολλούς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. Διότι είπε πάλι, άλλοτε μεν ότι «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τα πάντα προς τον εαυτό μου», και άλλοτε πάλι, «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει αυτός μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό.» Βλέπεις πώς μέσω ενός σαφούς παραδείγματος μας υπέδειξε τον καρπό που προέρχεται από τον θάνατο;

Και αυτός είναι η θυσία υπέρ ημών, το πνευματικό πρωτογέννημα, δηλαδή η απαρχή της ανθρωπότητας, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, ο πρώτος προς την αφθαρσία, το οιονεί πρωτόλειο αυτών που έχουν κοιμηθεί. Ως «κόκκος σίτου» που έπεσε στη γη και πέθανε, βλάστησε δε πολλαπλώς δίκην σταχυού. Διότι αυτό μας το εξήγησε ο ίδιος λέγοντας: «Εάν ο κόκκος του σίτου, αφού πέσει στη γη, δεν πεθάνει, αυτός μένει μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύν καρπό». Όμως πέθανε, όχι για τον εαυτό του, αλλά για εμάς. Αυτό βέβαια μας το υπαινίχθηκε εύστοχα το γράμμα του νόμου. «Εάν λοιπόν, λέει, κάποιος επιλέξει να προσφέρει θυσία πρωτογεννημάτων στον Κύριο, να προσφέρει στον Θεό νέους φρυγμένους, συνθλιμμένους κόκκους». Παρατήρησε λοιπόν πώς ο Μωυσής, δηλαδή το γράμμα του νόμου, μας προτρέπει να προσφέρουμε καρπό από τα νέα. Διότι απαρχή, όπως είπα, της φύσης που ανανεώνεται σε καινότητα ζωής είναι ο Χριστός, και εν αυτώ τα πάντα έχουν γίνει καινά. Όμως, αυτά που προσφέρονται για θυσία δεν προέρχονται μόνο από σιτάρι, αλλά και από συνθλιμμένα όσπρια. Διότι με τον ίδιο τρόπο που όρισε να προσφέρουν ως ολοκαύτωμα σεμίδαλι από σιτάρι, και όχι τον ίδιο τον κόκκο ακέραιο, έτσι και εδώ πρόσταξε ότι πρέπει να προσφέρονται τα εκ των οσπρίων συνθλιμμένα, δηλαδή αλεσμένα, ώστε να φαίνεται ότι η θυσία έχει τον χαρακτήρα του εδώδιμου. Επειδή έχουμε συνηθίσει να κάνουμε τροφή όχι τον ακέραιο κόκκο, αλλά μάλλον τον συνθλιμμένο.

Επομένως, ως άρτος νοείται ο Χριστός ως ζωή και ζωοποιός· ως μόσχος πάλι, προσφερόμενος ως ολοκαύτωμα και αναθέτοντας τον εαυτό Του σε οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα· και υπό τη μορφή τράγου, έχοντας γίνει για εμάς αμαρτία, και σφαζόμενος υπέρ των αμαρτιών. Ως δράγμα (δεμάτι) πάλι, νοείται με διαφορετικό τρόπο. Ποιος είναι αυτός, θα εξηγηθεί, κατά το δυνατόν. Με τα στάχυα του αγρού θα μπορούσε κανείς να παρομοιάσει το ανθρώπινο γένος, το οποίο κατά κάποιον τρόπο φυτρώνει από τη γη και περιμένει την πρέπουσα σε αυτό ολοκλήρωση, ενώ με τον χρόνο θερίζεται από τον θάνατο. Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός έλεγε στους αγίους μαθητές: «Δεν λέτε εσείς ότι απομένει ακόμη ένα τετράμηνο και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέω· σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό. Και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό και συγκεντρώνει καρπό για την αιώνια ζωή.» Επομένως, όπως μόλις ανέφερα, με τα σπαρτά του αγρού πρέπει να παρομοιάζονται απόλυτα οι επί της γης άνθρωποι. Ο Χριστός όμως έγινε όμοιος με εμάς, φυτρώνοντας σαν στάχυ από την αγία Παρθένο. Επειδή άλλωστε και τον εαυτό Του ονόμασε κόκκο σιταριού, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω· αν ο κόκκος του σιταριού, αφού πέσει στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό.» Προσφέρθηκε λοιπόν ως ανάθημα υπέρ ημών στον Πατέρα, και σε θέση δράγματος, ως απαρχή της γης, η οποία, μέσα από αυτά που γέννησε, αποδεικνύεται εύκαρπη.

Και γνωρίζοντάς το αυτό ο ίδιος ο Υιός έλεγε, πότε μεν, «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου», πότε δε, «Αλήθεια σας λέω, αν ο κόκκος δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μόνος του· αν όμως πεθάνει, φέρει περισσότερο καρπό». ΠΑΛΛ. Ορθώς μίλησες. Το ότι όμως δεν πρέπει να θανατώνεται η μητέρα μαζί με τα τέκνα της σε μία ημέρα, τι άραγε να σημαίνει πάλι; ΚΥΡ. Επειδή νομοθέτησε με άριστο τρόπο τα σχετικά με τον Χριστό, και προανήγγειλε κομψά την τελείωση μέσω αυτού, δεν αγνόησε, ως Θεός, την απείθεια των Ιουδαίων και τον ανυπότακτο χαρακτήρα της Ιερουσαλήμ, και ότι εξαιτίας αυτής της αιτίας θα εξολοθρευτούν οι εκ του Ισραήλ ως κυριοκτόνοι και επειδή συμπεριφέρθηκαν με άγρια αυθάδεια προς τον Υιό. Εντούτοις, η Ιερουσαλήμ δεν θα καταστραφεί εντελώς εκ θεμελίων, αλλά θα παραμείνει σαν έρημη από τέκνα, περιμένοντας τον τελευταίο και έσχατο καιρό, κατά τον οποίο θα σωθεί και αυτή, ακολουθώντας πίσω από τα έθνη. Διότι έχει τοποθετηθεί στα νώτα, δηλαδή πίσω, σύμφωνα με τα λόγια του Ψαλμωδού: «Διότι θα τους θέσεις στα νώτα»· διότι όλος ο Ισραήλ θα σωθεί, αφού πρώτα το ποίμνιο από τα έθνη θα έχει ήδη εγκατασταθεί στις θείες μάντρες. Επομένως, ο νόμος δεν επιτρέπει να επέλθει η φθορά ως έσχατη πανωλεθρία, προαναγγέλλοντας την οργή εναντίον των απειθών συγκερασμένη με επιείκεια, και ταυτόχρονα, νομίζω, καθιστώντας το ζήτημα αυτό ως έναν τύπο κάποιας αναγκαίας γνώσης.

Δες λοιπόν, ω Παλλάδιε, τον θάνατο του Εμμανουήλ, που καρποφορεί πολλούς, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο με σαφήνεια και αλήθεια: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού, αφού πέσει στη γη, δεν πεθάνει, αυτός μένει μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό». Διότι σφάζεται ο αμνός, ως τύπος του Χριστού, κατά τον πρώτο μήνα σύμφωνα με τον νόμο, και μάλιστα τη δέκατη τέταρτη ημέρα. Και προσφέρονται μοσχάρια, και ένας κριός, και αμνοί για θυσία και ολοκαυτώματα, τα οποία, όπως νομίζω, υποδηλώνουν τυπικά τόσο το πλήθος εκείνων που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στον αγιασμό, όσο και το μέτρο της πνευματικής τους ευεξίας· διότι εάν ο Χριστός δεν πέθαινε για εσάς, εμείς δεν θα γινόμασταν δεκτοί ως οσμή ευωδίας από τον Θεό και Πατέρα. Επειδή όμως έχει τελειωθεί μέσω των παθημάτων, ακολουθούμε αμέσως και εμείς, προσφέροντας τους εαυτούς μας ως ιεροπρεπές ανάθημα και αληθινά πνευματική θυσία στον Θεό και Πατέρα. Δύο είναι λοιπόν τα μοσχάρια, διότι δύο είναι οι λαοί· εννοώ τον Ισραήλ, και βεβαίως εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. Ένας δε είναι ο κριός, επειδή ενωνόμαστε στον Χριστό, «ο οποίος έκανε και τα δύο ένα, και κατέρριψε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα, για να κτίσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Για να μη χρησιμοποιήσω λοιπόν πολλές μαρτυρίες (διότι δεν είναι λίγες αυτές στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με την ελπίδα και την ανάστασή μας), θα πω με συντομία τούτο: ότι, εάν ήταν άλλο εκείνο που ανασταίνεται, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ο απόστολος δεν θα διαβεβαίωνε λέγοντας: «διότι πρέπει τούτο το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και το θνητό να ντυθεί την αθανασία». Επειδή όμως πρέπει να εδραιωθούμε στην ελπίδα και σχετικά με τη δόξα των αγίων, για το πώς πρόκειται δηλαδή να λαμπρυνθούν και να μεταβληθούν μέσα σε δόξα μετά την ανάσταση (όπως ακριβώς λέει: «ανασταίνεται μέσα σε δόξα»), η Αγία Γραφή λέει: «Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά, αν τύχει, έναν κόκκο σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα, και ο Θεός του δίνει σώμα όπως θέλησε». Αυτό το είπε για τη δόξα εκείνων που ανασταίνονται μέσα σε λαμπρότητα· και για να δείξει ότι ο ίδιος ο κόκκος είναι που προσλαμβάνει τη δόξα, μίλησε ο Ίδιος στο Ευαγγέλιο, Αυτός που «μίλησε και μέσω του Παύλου» για την ανάσταση: «εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει», λέει, «μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολλούς κόκκους». Επομένως, ο απόστολος μίλησε για κόκκο και ο Σωτήρας απέδειξε μέσω του εαυτού Του τον ίδιο κόκκο του σώματος. Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν αναστήθηκε το ίδιο το δικό Του σώμα που σπάρθηκε, δηλαδή ο κόκκος; Ή μήπως ήταν άλλο εκείνο που αναστήθηκε από αυτό μετά το τριήμερο από το μνήμα;

Δίνει δε την άδεια και σε γυναίκες να τελούν το βάπτισμα. Διότι σε αυτούς τα πάντα είναι γεμάτα εμπαιγμό και τίποτε άλλο, εφόσον τολμούν να τελούν τα μυστήρια ακόμη και ενώπιον των κατηχουμένων. Όσο για την ανάσταση, όπως είπα, αυτός διδάσκει ότι δεν είναι των σωμάτων, αλλά των ψυχών, και ορίζει τη σωτηρία για αυτές και όχι για τα σώματα. Ομοίως δε ισχυρίζεται ότι γίνονται μεταγγίσεις ψυχών και μετενσωματώσεις από σώμα σε σώμα. 5. Από παντού όμως καταρρέει η μάταιη κενοφωνία του, όπως ήδη έχω πραγματευθεί και σε άλλες αιρέσεις. Διότι πώς θα αναστηθεί η ψυχή, εφόσον δεν έχει πέσει; Και πώς θα ονομαστεί ανάστασή της, αφού η ψυχή δεν έχει πέσει; Επειδή καθετί που πέφτει έχει ανάγκη αναστάσεως· όμως δεν πέφτει η ψυχή, αλλά το σώμα. Εξού και δικαίως η καθομιλουμένη συνηθίζει να το αποκαλεί «πτώμα», αλλά και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας ότι «όπου είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν οι αετοί». Και πράγματι, στα μνήματα δεν εγκλείουμε ψυχές, αλλά σώματα καταθέτουμε θάβοντάς τα στη γη, την ανάσταση των οποίων το κήρυγμα διατηρεί ως ελπίδα, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον κόκκο του σίτου· όπως άλλωστε και ο άγιος Απόστολος προσκόμισε τη μαρτυρία περί του κόκκου του σίτου και των άλλων σπερμάτων, αλλά και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο [είπε] ότι «εάν ο κόκκος του σίτου, αφού πέσει [στη γη], δεν πεθάνει, μένει μόνος του». Ο δε άγιος Απόστολος λέει «άφρον» (διότι άφρονα αποκαλεί τον άπιστο, αυτόν που αμφιβάλλει παντελώς και λέει «πώς γίνεται η ανάσταση; και με ποιο σώμα έρχονται;»).

Εάν όμως δεν ήταν έτσι, ω εσύ που έχεις υποστεί βλάβη στον νου από τη φλύαρη επινόησή σου, τότε άραγε ο Σωτήρας μας και Κύριος, ο Υιός του Θεού, ο οποίος ήλθε για να παράσχει κάθε ασφάλεια στη δική μας ζωή, αποτυπώνοντας τα μέγιστα στον εαυτό του τη δική μας ελπίδα για τη σύσταση της αλήθειάς του προς εμάς, θα είχε αποθέσει ένα μέρος του εαυτού του, και ένα άλλο μέρος θα είχε εγείρει, σύμφωνα με τη μυθώδη σου ανασκευή και τη συλλογή πλήθους μάταιων λογισμών, ω φιλόνεικε; Διότι ο Ίδιος αμέσως, ελέγχοντας τον τρόπο της σκέψης σου, αναφέρει λέγοντας: «εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πέσει και πεθάνει, φέρει πολλούς κόκκους». Και για ποιον κόκκο άραγε μιλούσε; Σε όλους είναι σαφές και έχει ομολογηθεί σε όλο τον κόσμο ότι μιλούσε για τον εαυτό του, δηλαδή για το σώμα της αγίας του σάρκας, την οποία έλαβε από τη Μαρία, και για ολόκληρη την ενανθρώπησή του. Και το να πέσει και να πεθάνει, όπως λέει «όπου είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν οι αετοί», το έλεγε για την τριήμερη κοίμηση του σώματός του, όπως και εσύ ο ίδιος θα ομολογήσεις· διότι η θεότητά του είναι ακοίμητη, άπτωτη, ακράτητη και άτρεπτη. Πέθανε, λοιπόν, ο κόκκος του σιταριού και αναστήθηκε. Ολόκληρος λοιπόν ο κόκκος αναστήθηκε ή κάποιο υπόλειμμά του; Αναστήθηκε άλλος κόκκος από αυτόν που υπήρχε ή ο ίδιος ο υπάρχων στην ύπαρξή του; Αυτό που κηδεύτηκε από τον Ιωσήφ με σινδόνη και τέθηκε σε καινό μνήμα αναστήθηκε, γεγονός που οπωσδήποτε δεν πρόκειται να αρνηθείς.

εξουσία έχω να την παραδώσω και πάλι εξουσία έχω να την πάρω πίσω.» 〈και πάλι: «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός και γνωρίζω τα δικά μου και με γνωρίζουν τα δικά μου» και «την ψυχή μου παραδίδω υπέρ των προβάτων». Την δε αιτία του θανάτου την παρουσιάζει με συντομία λέγοντας: «εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, αυτός μένει μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύν καρπό». Παρέχοντας, λοιπόν, τέτοια τεκμήρια για τον θάνατο, ο ίδιος ελεύθερα, από μόνος του, πραγματοποιούσε την αναχώρηση από το σώμα〉. Έπειτα δε, αφού το σώμα του παρελήφθη από τους γνωρίμους του και παραδόθηκε στην πρέπουσα ταφή, την τρίτη ημέρα πάλι ο ίδιος το πήρε πίσω 〈αυτός που προηγουμένως είχε αναχωρήσει εκούσια〉. Και πάλι παρουσιάζει τον εαυτό του ένσαρκο, τον ίδιο ακριβώς ενσώματο, όπως ακριβώς ήταν και πρώτα, στους οικείους του μαθητές, με τους οποίους, αφού συνομίλησε για λίγο και συνδιέτριψε για κάποιο χρονικό διάστημα, ανέρχεται εκεί από όπου και είχε έλθει, πραγματοποιώντας μπροστά στα μάτια τους την πορεία 〈και την άνοδο〉 προς τους ουρανούς, 〈στους οποίους μάλιστα, αφού παρέδωσε παραγγελίες για τα όσα έπρεπε να πράξουν, τους ανέδειξε διδασκάλους όλων των εθνών στην ύψιστη θεοσέβεια〉.

Και με τον ίδιο τρόπο που το κλήμα της αμπέλου, όταν φυτεύτηκε στη γη, στον κατάλληλο καιρό καρποφόρησε, και «ο κόκκος του σίτου, αφού έπεσε στη γη» και διαλύθηκε, εγέρθηκε πολλαπλασιασμένος μέσω του Πνεύματος του Θεού που συγκρατεί τα πάντα, και έπειτα, μέσω της σοφίας του Θεού, αφού προσφέρθηκαν για χρήση από τους ανθρώπους και δέχτηκαν τον λόγο του Θεού, γίνονται Ευχαριστία, που είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού, έτσι και τα δικά μας σώματα, τα οποία τρέφονται από αυτήν και τοποθετούνται στη γη και διαλύονται μέσα σε αυτήν, θα αναστηθούν στον κατάλληλο καιρό, καθώς ο Λόγος του Θεού θα τους χαρίσει την έγερση προς δόξαν του Θεού και Πατρός. Αυτός πραγματικά περιβάλλει το θνητό με αθανασία και χαρίζει στο φθαρτό την αφθαρσία, διότι η δύναμη του Θεού τελειούται μέσα στην αδυναμία, ώστε να μην υπερηφανευτούμε και επαρθούμε ποτέ εναντίον του Θεού αποκτώντας αχάριστη νοοτροπία, σαν να έχουμε τη ζωή από τον εαυτό μας, αλλά, μαθαίνοντας από την εμπειρία ότι έχουμε την αιώνια διαμονή από τη δική Του υπεροχή και όχι από τη δική μας φύση, ούτε να εκπέσουμε από τη δόξα του Θεού όπως πραγματικά είναι, ούτε να αγνοήσουμε τη δική μας φύση, αλλά να γνωρίζουμε τι δύναται ο Θεός και ποιες ευεργεσίες λαμβάνει ο άνθρωπος, και να μην απομακρυνθούμε ποτέ από την αληθινή αντίληψη των όντων όπως ακριβώς είναι, δηλαδή του Θεού και των ανθρώπων.

Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός καταδεικνύει αυτό το ίδιο πράγμα σαφέστερα, λέγοντας: «Ο κόκκος του σίτου, εάν, αφού πέσει στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύ καρπό»· από εκεί αντλώντας και ο Παύλος αυτό το παράδειγμα, δεν είπε ότι «Δεν ζει», αλλά «Δεν ζωοποιείται», εισάγοντας και πάλι τη δύναμη του Θεού και δείχνοντας ότι δεν είναι η φύση της γης, αλλά ο Ίδιος που κατεργάζεται τα πάντα. Και για ποιο λόγο άραγε δεν παρουσίασε αυτό που θα ήταν πιο οικείο, εννοώ δηλαδή το ανθρώπινο σπέρμα;

Ήλθε η ώρα να δοξασθεί ο Υιός του ανθρώπου. Εάν ο κόκκος του σίτου δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μόνος του. Τι σημαίνει το «Ήλθε η ώρα»; Έλεγε: «Σε οδό εθνικών μην πορευθείτε», αποκόπτοντας κάθε πρόφαση αγνωμοσύνης από τους Ιουδαίους, και τους συγκρατούσε. Επειδή, λοιπόν, αυτοί επέμεναν να απειθούν, ενώ εκείνοι επιθυμούσαν να προσέλθουν, είναι καιρός πλέον, λέει, να προχωρήσει στο πάθος, εφόσον όλα έχουν εκπληρωθεί.

Διότι, για να μη θεωρήσουν ότι το να υποστεί το πάθος ήταν ανάξιό Του, τους διδάσκει το κέρδος αυτού του γεγονότος όχι μόνο μέσω όσων προηγήθηκαν, αλλά και μέσω όσων ακολουθούν. Στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, λοιπόν, λέει: «Εάν ο κόκκος του σιταριού, αφού πέσει στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό»· εδώ όμως, επεξεργαζόμενος αυτό το ζήτημα εκ περισσού, δεν προεκτείνει τον λόγο περί της αναγκαιότητας του θανάτου μόνο στον εαυτό Του, αλλά και σε εκείνους. Διότι τόσο μεγάλο είναι το κέρδος αυτού του πράγματος, ώστε και στην περίπτωσή σας, το να μη θέλετε να πεθάνετε είναι δεινό, ενώ το να είστε έτοιμοι για αυτό είναι αγαθό. Αλλά αυτό μεν το φανερώνει μέσω όσων ακολουθούν, ενώ προς το παρόν το αναλύει από μία μόνο πλευρά. Και πρόσεξε πώς καθιστά τον λόγο αβίαστο και απαλλαγμένο από κάθε εξαναγκασμό.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Ω αλώνι που έφερες τη θημωνιά του ζωοποιού σίτου, όπως αποφάνθηκε ο ίδιος ο Χριστός: Εάν ο κόκκος του σίτου, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του. Ω μαστοί που θηλάσατε εκείνην η οποία έθρεψε τον τροφέα του κόσμου. Ω θαύματα των θαυμάτων και παράδοξα των παραδόξων.

Β΄. ΠΕΡΙ ΚΟΛΛΥΒΩΝ Αφού αυτά έχουν προηγουμένως ομολογηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, ερχόμαστε τώρα να απολογηθούμε συντόμως για όσα κατηγορούμαστε. Πριν από την Απολογία μας, όμως, κρίναμε αναγκαίο να πληροφορήσουμε τους αναγνώστες για το τι σημαίνουν τα λεγόμενα Κόλλυβα. Κόλλυβο, λοιπόν, είναι το βρασμένο σιτάρι, το οποίο αποτελεί σύμβολο του ανθρωπίνου σώματος, επειδή το ανθρώπινο σώμα τρέφεται και αυξάνεται μέσω του σίτου. Γι' αυτό και ο Κύριος παρομοίασε το θεοϋπόστατο Σώμα Του με τον κόκκο του σίτου. Έτσι, πράγματι, αναφέρει στο δωδέκατο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Αγίου Ευαγγελίου: «Εάν ο κόκκος του σίτου δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό». Είπε δε και ο μακάριος Παύλος, στην Α΄ Προς Κορινθίους Επιστολή, κεφ. 16: «Αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει». Διότι το νεκρό σώμα θάβεται στη γη και σήπεται, ακριβώς όπως και ο κόκκος. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αφορμή από αυτά, η Εκκλησία του Χριστού παρασκευάζει τα λεγόμενα Κόλλυβα, τόσο στις εορτές των Αγίων, όσο και στα μνημόσυνα των αδελφών μας που έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, όπως λέγει ο Γαβριήλ Φιλαδελφείας στο Εγχειρίδιο.

Έφτασε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου. Αμήν, αμήν σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό.» Εξαιτίας του κάλλους του ναού και των όσων θαυμαστών λέγονταν μεταξύ των Ιουδαίων, πολλοί και από τους Έλληνες ανέβαιναν για να προσκυνήσουν.