Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:28

Έπρεπε, λοιπόν, το θέλημα της σαρκός να κινηθεί, να υποταχθεί όμως στο θεϊκό θέλημα. Και έτσι οι παρακοές των ανθρώπων λύνονται διά μέσου αυτής της παράδοξης υπακοής, την οποία ο Χριστός επέδειξε υπέρ ημών. Δες, λοιπόν, όταν εκδηλώθηκε η σαρκική κίνηση, τι λέει: «Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη. Αλλά γι' αυτό ήλθα στην ώρα τούτη. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα». Το «Τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη», το πρόφερε σύμφωνα με την κίνηση της σαρκός· το «δι' αυτό ήλθα στην ώρα τούτη», το προφέρει ενώ υπερνικά η θεότητα, καθώς το θεϊκό θέλημα δεν επιτρέπει σχεδόν ούτε καν να φανεί το σαρκικό. Διότι το «Τι να πω;» είναι ωσάν λόγος εκείνου που ανακόπτει την ορμή του, ώστε αφενός μεν να φανεί σε εμάς ότι η σάρκα είναι αληθινή, αφετέρου δε ότι υποτάσσεται, και δεν μπορεί να παρασύρει, όπως ακριβώς το άλογο τον αναβάτη, ούτε καν τόσο ώστε να χαλαρώσει το χέρι που κρατά τα ηνία.

Και βεβαίως πώς θεωρεί το πάθος; Όχι ως αδοξία, ούτε ως αισχύνη, αλλά ως δόξα δική Του και του Πατρός. Και επισπεύδει μάλλον, παρά αποτρέπει το πάθος. Πάτερ, δόξασε το όνομά Σου· δεν θα υπάρξει, λέγει, καμία αποφυγή από μέρους μου, αλλά θα υποχωρήσει εκείνο που αποφεύγει, και θα επικρατήσει εκείνο που δεν αποφεύγει. Διότι η σαρκική φύση αποφεύγει τον θάνατο, και αυτό υπήρχε στον Χριστό, επειδή ο Λόγος έγινε αληθινά σάρκα· η θεϊκή βούληση όμως επιλέγει τη σωτηρία του κόσμου, την οποία κατεργάστηκε ο θάνατος. Έπειτα φαίνεται να εκπληρώνεται το: Για να κάνω το θέλημα Εκείνου που με έστειλε. Λέγει ο Χριστός: Πάτερ, δόξασε το όνομά Σου· και έρχεται απόκριση από τον ουρανό: Και το εδόξασα, και πάλι θα το δοξάσω· για να γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διάσταση, ούτε χωρισμός του Πατρός και του Υιού· μάλλον δε για να κερδίσουμε τη δική μας συνάφεια προς τον Θεό, η οποία πραγματοποιήθηκε εν Χριστώ. Διότι δεν υπάρχει κανένας άνθρωπος που να μην απέσπασε τον εαυτό του από το θέλημα του Θεού ως προς κάποιο μέρος είτε πράγματος είτε χρόνου. Μόνο όμως στον Χριστό διαφυλάχθηκε το αχώριστο της θελήσεως· ακολουθώντας Τον κερδίζουμε τη συνάφεια προς τον Θεό, και τη σωτήρια ένωση καθ' ομοίωσή Του, καθ' ομοίωση της θείας ενώσεως, όπως ο Ίδιος είπε: Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί ας είναι ένα εν ημίν.

«Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου». Ως έπαινο εννοεί τη δοξολογία· και είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς ότι αυτή προήλθε από τον Πατέρα, όταν ήλθε φωνή άνωθεν που έλεγε: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». [Ή εννοεί ότι, όπως ακριβώς εγώ σε κατέστησα φανερό στους ανθρώπους, έτσι και εσύ οπωσδήποτε μου προσφέρεις την ίδια τιμή, πότε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου», και πότε αποκαλύπτοντάς το στον Πέτρο και στους υπολοίπους]. «Τις ευχές μου θα αποδώσω». Στην Θεία Γραφή ως ευχή ονομάζεται η υπόσχεση. Επομένως, η εκπλήρωση της υπακοής από τον Υιό προς τον Πατέρα μέχρι θανάτου, θα μπορούσε να νοηθεί ομοίως ως απόδοση της ευχής από αυτόν προς τον Πατέρα. [Στην Θεία Γραφή βέβαια, ως ευχή ονομάζεται η υπόσχεση. Άρα, πρόκειται για την εκπλήρωση της υπακοής που επεδείχθη από τον Υιό προς τον Πατέρα, και μάλιστα μέχρι τον θάνατο της σάρκας. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί η απόδοση της ευχής από αυτόν προς τον Πατέρα]. «Θα γευθούν οι πένητες και θα χορτάσουν». Μέσα από αυτά τα λόγια σημαίνεται η προσαγόρευση της κλήσεως των εθνών.

Διότι ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειές τους, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, ακολουθώντας τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού, και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα, λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ του Πατρός κατά φύση και να είναι όμοιος με αυτόν κατ' ουσίαν, αυτός που λέει: "Μου δόθηκε κάθε εξουσία"· και, "Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό"· και, "Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια"· και πάλι: "Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει"· και πάλι: "Κάθε τι που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε μένα". Έπειτα προσθέτουν: "Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε την ανάγκη να λάβει, αλλά θα τα κατείχε κατά φύση ως υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί κατά φύση και αληθινά δύναμη του Πατρός, αυτός που κατά τον καιρό του πάθους λέει: 'Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη· αλλά γι' αυτό ήρθα σε τούτη την ώρα. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα'. Ήρθε τότε φωνή από τον ουρανό: 'Και το εδόξασα, και πάλι θα το δοξάσω'"».

Πώς λοιπόν, λένε, είναι αυτός Σοφία, ο οποίος προόδευε στη σοφία και αγνοούσε εκείνα που ζητούσε να μάθει από άλλους; Λέγεται δε από αυτούς και τούτο: Πώς δύναται ο Λόγος να είναι ίδιος του Πατρός, χωρίς τον οποίο ποτέ δεν υπήρξε ο Πατέρας, και μέσω του οποίου δημιουργεί τα πάντα, όπως εσείς φρονείτε, αυτός που πάνω στον σταυρό λέει: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»· και πριν από αυτά προσευχόμενος έλεγε: «Δόξασόν σου το όνομα»· και, «Δόξασόν με εσύ, Πάτερ, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν από τη δημιουργία του κόσμου». Προσευχόταν επίσης στις ερήμους, και παράγγελλε στους μαθητές να προσεύχονται για να μην εισέλθουν σε πειρασμό· και έλεγε: «Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής»· και, «Περί της ημέρας εκείνης ή της ώρας κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι, ούτε ο Υιός». Έπειτα, βασιζόμενοι σε αυτά, λένε πάλι οι άθλιοι: «Εάν ο Υιός, σύμφωνα με τη δική σας αντίληψη, υπήρχε αιωνίως μαζί με τον Θεό, ούτε θα αγνοούσε για την ημέρα, αλλά θα γνώριζε ως Λόγος, ούτε θα εγκαταλειπόταν αυτός που συνυπάρχει, ούτε θα ζητούσε να λάβει δόξα, αφού την είχε εντός του Πατρός, ούτε καν θα προσευχόταν· διότι ως Λόγος δεν είχε ανάγκη από τίποτα· αλλά επειδή είναι κτίσμα και ένα από τα δημιουργήματα, γι' αυτό έλεγε τέτοια, και παρακαλούσε για όσα δεν διέθετε· διότι ίδιον των κτισμάτων είναι να χρειάζονται και να έχουν ανάγκη αυτά που δεν έχουν». Τέτοια λοιπόν παρασύρονται να λένε οι ασεβείς· θα έπρεπε όμως, εφόσον συλλογίζονται αυτά, να πουν και κάτι τολμηρότερο: Γιατί άραγε ο Λόγος έγινε σάρκα;

Διότι, ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειες, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, σύμφωνα με τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ φύσεως από τον Πατέρα και να είναι όμοιος με αυτόν κατ’ ουσίαν, Εκείνος που λέει: ‹Μου δόθηκε εξουσία›, και ‹ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό› και ‹ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του· και όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια› και πάλι: ‹τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει› και πάλι: ‹καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε εμένα›;». Έπειτα προσθέτουν: «Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε ανάγκη να λάβει, αλλά θα κατείχε τα πάντα ως Υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί φυσική και αληθινή δύναμη του Πατέρα, Εκείνος που κατά τον καιρό του πάθους λέει: ‹Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή; Αλλά γι’ αυτό ήρθα στην ώρα αυτή. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα. Ήλθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό: και το δόξασα και πάλι θα το δοξάσω›;»

Ότι η Τριάδα δοξάζεται αφ' εαυτής. Ο Υιός δοξάζει τον Πατέρα· διότι λέγει: «Εδόξασα το όνομά σου επί της γης»· ο Πατέρας λέγει προς τον Υιό στο Ευαγγέλιο: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Το ότι έχει δοξαστεί ο Υιός από τον Πατέρα, και ο Πατέρας από τον Υιό, το αναφέρει στο Ευαγγέλιο: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να σε δοξάσει». Το Πνεύμα δοξάζει τον Υιό· διότι λέγει περί του Παρακλήτου: «Εκείνος εμένα θα δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου και θα σας τα αναγγείλει». Ο Υιός δοξάζει το Πνεύμα, λέγοντας: «Κάθε αμαρτία θα συγχωρεθεί· όμως η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί», εξαιτίας της κοινωνίας του προς τον Πατέρα και τον Υιό· και σε τούτο, «ότι κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι».

Και το «Κάθου εκ δεξιών μου», δεν αποτελεί αξίωμα ανθρώπου, αλλά Θεού. Αλλά επειδή το αξίωμα του Θεού έγινε αξίωμα ανθρώπου, προκειμένου το αξίωμα του ανθρώπου να πιστευθεί ως αξίωμα Θεού, έχει λεχθεί: «Κάθου εκ δεξιών μου», και, «Δόξασέ με, Πατέρα, με την αΐδια δόξα». Δεν το λέει αυτό επειδή αποχωρίστηκε τη δόξα, αλλά επειδή έλαβε άδοξο σώμα, για να δείξει ότι η μορφή του δούλου δεν χωρίζεται από τη θεϊκή δόξα, αλλά ότι τη φανερώνει. Γι' αυτό λέει: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», υποδεικνύοντας ότι η δόξα πριν από την πρόσληψη του σώματος και μέσα στο σώμα είναι μία, όπως λέει ο Απόστολος: «Έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό είναι το όνομα που κληρονόμησε σε σύγκριση με αυτούς». Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Κάθου εκ δεξιών μου»; Βεβαίως, ο Λόγος, ο δημιουργός των αγγέλων, δεν έγινε ανώτερος σαν να ήταν προηγουμένως κατώτερος· αλλά απέδειξε ότι η μορφή του δούλου που ανέτειλε σε αυτόν είναι ανώτερη από τους αγγέλους και από ολόκληρη την κτίση. Επειδή ακριβώς, αν και είναι εικόνα του αόρατου Θεού, έγινε και πρωτότοκος όλης της κτίσης, όπως είναι γραμμένο και στα Ευαγγέλια: «Έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο».

Τώρα όμως, η αναφορά στην ενότητα φανερώνει τη δόξα που του αποδίδεται κατ' εξοχήν σε σχέση με τα υπόλοιπα. Διότι δεν είναι όπως εκείνοι που λένε: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ», αλλά όπως Εκείνος που είπε: «Πατέρα, σε δόξασα, το έργο που μου έδωσες το ολοκλήρωσα». Και όπως ο Πατέρας δοξάζει τον Υιό, λέγοντας: «Και σε δόξασα, και πάλι θα σε δοξάσω», έτσι και ο Υιός παραλαμβάνει το Πνεύμα στην κοινωνία με τον εαυτό Του και με τον Πατέρα. Ή ας μου δείξει κάποιος μεγαλύτερη δόξα από αυτήν, και θα παραδεχθώ ότι σε όλα λένε την αλήθεια όσοι αντιλέγουν.

Διπλή είναι και αυτή. «Διότι ο υιός», λέγει, «δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος τον κύριό του». Από αυτές, λοιπόν, η μεν δουλική προσφέρεται από την κτίση· η δε άλλη, για να το πω έτσι, η οικεία, εκπληρώνεται από το Πνεύμα. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε για τον εαυτό Του: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, τελείωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω»· έτσι λέγει και για τον Παράκλητο: «Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Και όπως δοξάζεται ο Υιός από τον Πατέρα, που λέγει: «Και δόξασα, και πάλι θα δοξάσω»· έτσι δοξάζεται και το Πνεύμα, μέσω της κοινωνίας με τον Πατέρα και τον Υιό, και μέσω της μαρτυρίας του Μονογενούς, που λέγει: «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρηθεί». Επειδή δε μέσω της φωτιστικής δυνάμεως ατενίζουμε το κάλλος της εικόνας του αόρατου Θεού, και μέσω αυτής αναγόμαστε στο υπέρκαλο θέαμα του αρχετύπου, εκεί ακριβώς παρίσταται αχωρίστως το Πνεύμα της γνώσεως, παρέχοντας μέσα Του την εποπτική δύναμη της εικόνας σε όσους αγαπούν τη θέα της αλήθειας, χωρίς να κάνει την υπόδειξη από έξω, αλλά εισάγοντας μέσα Του προς την επίγνωση. Διότι, όπως «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός», έτσι «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω». Διότι δεν έχει ειπωθεί «διά Πνεύματος», αλλά «εν Πνεύματι».

Κατανοώντας δε το άτοπο αυτών των ισχυρισμών, οφείλουμε να απορρίπτουμε την ανοησία των ετεροδόξων. <Άλλο, το οποίο αποδεικνύει ότι ο Υιός δεν μορφοποιείται σύμφωνα με τον ενδιάθετο λόγο, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, αλλά είναι εικόνα του ίδιου του Πατρός.> Αν γι' αυτόν τον λόγο ο Μονογενής Υιός του Θεού είναι και ονομάζεται Λόγος κατ' αυτούς, επειδή δηλαδή λαμβάνοντας τον ενδιάθετο λόγο του Πατρός κατά κάποιον τρόπο μορφοποιείται σύμφωνα με αυτόν, γιατί δεν φαίνεται να λέει προς τους μαθητές του: «Εγώ και ο λόγος του Πατρός είμαστε ένα», και «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον λόγο του Πατρός»; Επειδή όμως, ξεπερνώντας τα πάντα, εξομοιώνει τον εαυτό του αποκλειστικά και μόνο με τον Πατέρα, χωρίς να παρεμβάλλεται κανένα μέσο για την ομοίωση, συνεπώς ο Υιός θα νοηθεί ότι προσομοιάζει στον ίδιο τον γεννήτορα και σε κανέναν άλλον εκτός από αυτόν. <Αντίθεση, προερχόμενη από τους εναντίους.> «Βρίσκουμε», λένε, «ότι ο Υιός είναι διαφορετικός από τον ενδιάθετο λόγο του Θεού, όχι στηριζόμενοι στις δικές μας επινοήσεις για αυτό το ζήτημα, αλλά στις διδαχές της Θείας Γραφής. Διότι τι θα πούμε όταν ακούμε τον Υιό να λέει προς τον Πατέρα "Δόξασέ σου τον Υιό", και τον Πατέρα πάλι να αποκρίνεται και να λέει "Και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω"; Άραγε δεν θα δεχτούμε οπωσδήποτε ότι ο Πατέρας απαντά στον Υιό μέσω λόγου;»

Διότι μιλάει μεν ο Μωυσής, και ο Θεός του αποκρίνεται με φωνή, όχι βέβαια με δική του φωνή, γιατί δεν λέει αυτό, αλλά απλά και απόλυτα με φωνή, η οποία δημιουργείται παραδόξως με τρόπο πιο ανθρώπινο, μέσω του ήχου των λέξεων. Διότι σε ποιο από τα έργα θα μπορούσε να αδυνατήσει ο Θεός; Τι δεν θα μπορούσε να κατορθώσει ο Θεός, αν το θελήσει, και μάλιστα πολύ εύκολα; Μιλούσε λοιπόν ο Μωυσής, και ο Θεός του αποκρίθηκε με φωνή. Και ο μεν τύπος βρίσκεται σε αυτά· ας δούμε όμως την αλήθεια. Έχεις λοιπόν στα άγια ευαγγέλια τον Κύριο να μιλάει: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου», και τον Πατέρα να αποκρίνεται μέσω φωνής: «Και δόξασα και πάλι θα δοξάσω». Ότι όμως η φωνή αυτή δεν ανήκει πραγματικά στον Θεό και Πατέρα, το έδειξε ο Σωτήρας, λέγοντας σε αυτούς που ήταν παρόντες εκείνη τη στιγμή: «Αυτή η φωνή δεν έγινε για εμένα, αλλά για εσάς». Βλέπεις πώς βεβαίωσε σαφώς ότι η φωνή δημιουργήθηκε, επειδή δεν είναι λογικό να νομίζουμε ότι η θεία φύση χρησιμοποιεί φωνή μέσω ήχου, έστω κι αν συσχηματίζεται με τις δικές μας ανάγκες και μιλάει σαν εμάς σύμφωνα με τη θεία οικονομία.

Διότι σαφώς με αυτά λέει ότι το να σταυρωθεί, σημαίνει το να δοξαστεί· και δόξα είναι ο σταυρός. Διότι, αν και κατά τον καιρό του πάθους υπέμεινε εκουσίως και με ανεξικακία πολλά υβριστικά, από το γεγονός ότι, ενώ μπορούσε να μην πάθει, υπέστη για εμάς εκουσίως το πάθος, αυτό αποτελεί δείγμα υπερβολικής ευσπλαχνίας και ύψιστης δόξας, το να υποστεί δηλαδή αυτό για την ωφέλεια άλλων. Αλλά και με άλλον τρόπο ο Υιός περιβλήθηκε με δόξα. Διότι, μέσω των όσων κατανίκησε τον θάνατο, γνωρίσαμε ότι αυτός είναι ζωή και Υιός του ζώντος Θεού. Και ο Πατέρας δοξάζεται, όταν φανερώνεται ότι έχει τέτοιον Υιό γεννημένο από τον εαυτό του, όμοιο με τον ίδιο. Δηλαδή είναι αγαθός, φως, ζωή, και ανώτερος του θανάτου, και πράττει όσα θέλει. Όταν δε λέει «Δόξασόν σου τον Υιό», εννοεί τούτο: «Συγκατάνευσε σε εμένα που θέλω να πάθω». Διότι ο Πατέρας δεν παρέδωσε τον Υιό στον θάνατο χωρίς να το θέλει, αλλά εκουσίως, για τη ζωή του κόσμου· το να συναινέσει λοιπόν ο Πατέρας, ονομάστηκε ως δωρεά αγαθών προς εμάς· διότι αντί για τη λέξη πάθος, χρησιμοποίησε τη λέξη δόξα. Το λέει δε αυτό και ως υπόδειγμα για εμάς· ότι πρέπει μεν να προσευχόμαστε να μην πέσουμε σε πειρασμό, αλλά εάν πέσουμε, να τον υπομένουμε γενναία και να μην οπισθοχωρούμε, και να προσευχόμαστε στον Θεό για να σωθούμε. Αλλά, «δόξασόν σου το όνομα». Διότι, εάν μέσω των δικών μας κινδύνων συμβαίνει να δοξαστεί ο Θεός, όλα τα άλλα ας τίθενται σε δεύτερη μοίρα μπροστά σε αυτό.

Όπως ακριβώς ο θάνατος δεν καταργήθηκε με κανέναν άλλο τρόπο παρά μόνο με τον θάνατο του Σωτήρα, έτσι συνέβη και με καθένα από τα πάθη της σάρκας· διότι, αν δεν είχε δειλιάσει, η φύση δεν θα είχε ποτέ ελευθερωθεί από τη δειλία· αν δεν είχε λυπηθεί, δεν θα είχε ποτέ απαλλαγεί από τη λύπη· αν δεν είχε ταραχθεί και πτοηθεί, δεν θα είχε βρεθεί ποτέ έξω από αυτά. Και για καθένα από όσα συνέβησαν ανθρωπίνως, θα βρεις τον ίδιο λόγο να εφαρμόζεται στον Χριστό: τα πάθη της σάρκας κινήθηκαν, όχι για να επικρατήσουν, όπως συμβαίνει σε εμάς, αλλά για να καταργηθούν αφότου κινήθηκαν, με τη δύναμη του Λόγου που κατοίκησε στη σάρκα, καθώς η φύση μεταπλάθεται προς το καλύτερο. <Ήρθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό που έλεγε: Και δόξασα και πάλι θα δοξάσω.> Δεν είπε ο Ευαγγελιστής ότι ο Πατέρας μίλησε από πάνω, αλλά ότι η φωνή προήλθε από τον ουρανό, ώστε να μην επιχειρήσουν κάποιοι αιρετικοί, ακούγοντας τον Πατέρα να μιλάει, να πουν ότι και η θεία φύση, ο Πατέρας, περιβάλλεται από κάποιο παχύ σώμα. Γι' αυτό και εκφέρει έναρθρη φωνή, αλλά το πώς ακριβώς διαμορφώθηκε η φωνή δεν είναι δικό μας έργο να το πούμε. Αυτό που σημαίνει η ερμηνεία του λόγου είναι το εξής: μέσα από πολλά σημεία ο Υιός ήταν περίβλεπτος, καθώς ο Πατέρας συνεργαζόταν μαζί του στα παράδοξα, και επειδή ήταν συνεργάτης του σε όλα όσα έκανε, λέει ότι ήδη τον έχει δοξάσει, και υπόσχεται πρόθυμα ότι θα τον δοξάσει και πάλι στο μέλλον, μέσω του σημείου που θα γίνει κατά τον θάνατό του.

Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Αλλά άρρηκτο τείχος για εμένα και ακαταμάχητο πλήθος δορυφόρων είναι η δική σου ευμένεια, ω Δέσποτα, και η δική σου προστασία. Και δεν θα έχω ανάγκη από κανέναν, αφού η δική σου ημερότητα μου χαρίζει δόξα και υψώνει την κεφαλή μου, δηλαδή με τοποθετεί σε περίοπτη θέση και σαν να βρίσκομαι πάνω από τους εχθρούς. Ή ως κεφαλή εννοεί τη δική του εξουσία, την οποία, αφού για λίγο ταπεινώθηκε, την ανέλαβε και πάλι υψωμένη. Θα μπορούσε δε να πει και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα ως άνθρωπος, ότι Εσύ είσαι ο προστάτης μου, που δεν εγκαταλείπεις την ψυχή μου στον άδη, και είσαι η δόξα μου, λέγοντας: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», και τη δική μου κεφαλή, τη θεότητα, ύψωσας, δηλαδή την έκανες φανερή μέσω των θεοσημειών. Διότι τα θαύματα πάνω στον σταυρό αποτελούν όντως σαφή απόδειξη της θεότητας του Μονογενούς. Ο Θεός όμως υψώνει και τη δική μας κεφαλή, δηλαδή τον νου και το ηγεμονικό μέρος της ψυχής, όταν βλέπουμε προς τα άνω, υπερβαίνοντας καθετί το σωματικό. <Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, κ.λπ.> (A f. 18) Διηγούμενος ο προφήτης τα δικά του πάθη, και πώς υπέμεινε γενναία όσα του συνέβησαν, μέσα από το προσωπικό του παράδειγμα μας αφήνει μια ολοκάθαρη διδασκαλία περί της υπομονής, και μας διδάσκει ότι στις δύσκολες περιστάσεις σε κανέναν άλλον δεν πρέπει να προσερχόμαστε παρά μόνο στον Θεό, και ότι ο καρπός αυτής της προσέλευσης είναι το να εισακουγόμαστε.

Αντίθεση σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Ευνομίου. Στα Ευαγγέλια, αναφέρει, βρίσκουμε τον Υιό να λέει προς τον Πατέρα: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου», και να ακούει ως απάντηση από αυτόν: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Και πώς θα μπορούσε ο Υιός να είναι αληθινά ο Λόγος του Πατέρα, εφόσον φαίνεται ο Πατέρας να συνομιλεί μαζί του; Συνομιλία, όμως, χωρίς λόγο δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει. Ή λοιπόν θα συνομιλεί με τον εαυτό του, ή αν πράγματι ο Πατέρας τού λέει κάτι, τότε είναι διαφορετικός από τον ενδιάθετο και εκ φύσεως ενυπάρχοντα στον Θεό Λόγο, ο οποίος του μιλά κατά τη βούληση του Πατέρα.

Διότι, εάν θελήσεις να διατηρήσεις για την ασώματη φύση τον λόγο που της ταιριάζει, δεν θα νομίσεις ότι η φωνή του Πατρός είναι τέτοια, ώστε να φτάνει στην ακοή με σωματικό τρόπο. Διότι δεν άκουσε μόνο ο Κύριος τον Πατέρα να λέει: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω»· αλλά και εκείνοι που ήταν μαζί του. Διδάσκοντας δε σαφώς ο Χριστός ότι, κυριολεκτικά και φυσικά, εκείνη δεν ήταν η φωνή του Πατρός, αλλά κάποιος ήχος που έμοιαζε με φωνή ανήγγειλε το θέλημα του Πατρός για τον Υιό. Και για να δείξει ότι είναι πολύτιμος σε αυτόν, λέει προς τους ακροατές: «Δεν έγινε για εμένα αυτή η φωνή, αλλά για εσάς». Διότι πρόσεξε με ακρίβεια ότι δεν είπε: «Δεν μίλησε ο Πατήρ για εμένα» ή «φώναξε» ή κάτι άλλο παρόμοιο, αλλά ότι: «Δεν έγινε για εμένα η φωνή, αλλά για εσάς». Εάν, λοιπόν, η φωνή δημιουργήθηκε μέσω κάποιας θείας ενέργειας, όχι για τον Χριστό, όπως ο ίδιος λέει, αλλά για όσους ήταν μαζί του, και εφόσον ήταν αδύνατο, όντας άνθρωποι, να μπορέσουν να μάθουν με άλλον τρόπο το θέλημα του Πατρός, παρά μόνο εάν απευθυνόταν προς αυτούς ανθρώπινη φωνή· γιατί, μάταια, εκείνα που έγιναν κατ' οικονομίαν και διευθετήθηκαν με ανθρώπινο τρόπο για εμάς, εσύ τα ανάγεις πάλι στην ασώματη ουσία, αποδίδοντας ριψοκίνδυνα στην αγέννητη φύση εκείνα που αρμόζουν στη δημιουργημένη φύση;

ΑΛΛΟ. Θα συμφωνήσουμε και εμείς με το χωρίο που παραθέσατε, ω χριστομάχοι. Διότι ο Σωτήρας είπε αναντίρρητα: «Πάτερ, δόξασόν σου τον Υιόν». Αλλά σε αυτή τη φωνή του απάντησε και ο Πατέρας, λέγοντας: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Εάν λοιπόν ο Υιός, όπως νομίζετε, ζήτησε τέτοια δόξα επειδή τάχα την στερούνταν, και ο Πατέρας υποσχέθηκε να τον δοξάσει, για ποιον ακριβώς λόγο ακολουθούν ύβρεις μετά την αίτηση, και τα ραπίσματα από τους Ιουδαίους, και το αγκάθινο στεφάνι, και τα φτυσίματα; Διότι εδώ δεν φαίνεται ο Πατέρας να τον δοξάζει, αλλά έχει συμβεί εντελώς το αντίθετο από εκείνα που ήθελε και επιθυμούσε να λάβει, σύμφωνα με τον δικό σας ισχυρισμό. Επομένως, ο Υιός δεν ζητούσε δόξα για τον εαυτό του από τον Πατέρα (επειδή είναι ανενδεής δόξας, ως εκ φύσεως Θεός), αλλά ελκύει μέσω του εαυτού του τη δόξα του Πατέρα προς το ανθρώπινο γένος. Διότι εν αυτώ και δι' αυτού έχουμε πλουτίσει με όλα τα αγαθά.

Και βλασφημώντας λένε ότι αυτά είναι δηλωτικά της παύσης και της κατάλυσης εκείνου που βασιλεύει, «έως ότου παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα». Και δεν γνωρίζουν εξαρχής το νόημα της αλήθειας, ότι, επειδή ο Μονογενής μετέσχε σάρκας και αίματος, τα ανθρωποπαθή που αναφέρονται σε αυτόν και στην ένσαρκη παρουσία του ψάλλονται και λέγονται ως στοιχεία που προσλαμβάνουν δόξα, αλλά όχι εκτός της πάντοτε τέλειας και ένδοξης θεότητάς του, η οποία δεν έχει καμία ανάγκη να προσλάβει δόξα, αλλά κατέχει η ίδια το αυτοδεδοξασμένο και το αυτοτέλειο. Όπως και ο ίδιος εξηγεί για τα δύο αυτά μέρη, λέγοντας για το μεν πρόσφατο: «δόξασέ με, Πατέρα, με τη δόξα που είχα κοντά σου προτού να γίνει ο κόσμος». Ο δε Πατέρας, αναγγέλλοντας τη δόξα των δύο σχέσεων, για τη μεν πρώτη κατά το πνεύμα λέει, «και δόξασα», για να δείξει το αόριστο, για δε το πρόσφατο, λόγω της ένσαρκης παρουσίας, λέει ότι «και πάλι θα δοξάσω»· 75. ώστε και εδώ να αποδειχθεί με σαφήνεια αυτό για το οποίο έχει μιλήσει και ο απόστολος, εκθέτοντας την αλήθεια για αυτόν με διττό τρόπο, και το «μέχρις ότου παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα», αναφέρεται στην ένσαρκη παρουσία του που έλαβε αρχή μέσα στον χρόνο. Διότι η θεότητα του Μονογενούς ήταν πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, τουτέστιν ο Μονογενής Θεός Λόγος, που προήλθε από τον Πατέρα ανάρχως και αχρόνως.

Αυτά δε τα έθνη, τα οποία προηγουμένως καθόλου δεν τον γνώριζαν, όταν αναγνώρισαν ότι είναι Υιός του Θεού, τον επικαλέστηκαν ως Σωτήρα και Θεό· αλλά και εμείς, που ποτέ πριν δεν τον είχαμε γνωρίσει, καταφύγαμε σε αυτόν, έχοντας ξεφύγει από την προηγούμενη πλάνη και από τη δουλεία υπό τις αντίπαλες ενέργειες. Αυτά δε, λέει η προφητεία, θα γίνουν εξαιτίας του Κυρίου του Θεού του, επειδή τον εδόξασε. Είναι δε σαφές πώς τον δόξασε ο Πατέρας, σύμφωνα με τη φωνή που ακούστηκε προς αυτόν από τον ουρανό, η οποία έλεγε: «και δόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Πρόσεξε δε μήπως είναι συγγενικά με τα ρητά εδώ που αναφέρουν ότι: «έθνη τα οποία δεν σε γνωρίζουν θα σε επικαλεστούν, και λαοί που δεν σε γνώρισαν θα καταφύγουν σε σένα», τα όσα αναφέρονται στο προηγούμενο κεφάλαιο, όπου λεγόταν ότι: «εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε τίποτα περί αυτού θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει θα κατανοήσουν».

Επιπλέον, προχωρώντας, προσθέτει πάλι τα εξής: διότι ο άνθρωπος έλαβε δικαιολογημένα την εξουσία όχι μόνο των πραγμάτων επί της γης, αλλά και εκείνων στους ουρανούς· διότι, αν όταν έγινε και «άνθρωπος» και «μεσίτης Θεού και ανθρώπων», τότε σε αυτόν «κτίστηκαν τα πάντα», όπως είπε ο απόστολος, «τόσο αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και αυτά που είναι επί της γης», είναι επακόλουθο να γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι του έχει δοθεί η εξουσία όχι μόνο επί των επιγείων, αλλά και επί των επουρανίων. Και πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: διότι, αν το ιερό Ευαγγέλιο μιλά για κάποια δόξα που του δόθηκε από τον Πατέρα, φαίνεται ότι ο άνθρωπος την έχει λάβει αυτήν μέσω του Λόγου. Αφού έγινε «μεσίτης», σύμφωνα με τον ιερό απόστολο, «μεταξύ Θεού και ανθρώπων», με τη δόξα που του δόθηκε από τον Πατέρα δόξασε τους θεοσεβείς ανθρώπους. Και πάλι προσθέτει τα εξής: και αξίωσε τον άνθρωπο που έπεσε λόγω της παρακοής να ενωθεί με τον δικό Του Λόγο μέσω της Παρθένου. Διότι, ποια άλλη μεγαλύτερη δόξα θα μπορούσε να υπάρξει στους ανθρώπους από αυτήν τη δόξα; Και λέγοντας ότι «σε δόξασα», προσθέτει λέγοντας «και πάλι θα δοξάσω», ώστε, λόγω υπερβολικής φιλανθρωπίας, κατά τη δεύτερη δόξα μετά την ανάσταση της σαρκός, να καταστήσει τον προηγουμένως θνητό άνθρωπο αθάνατο, και να τον δοξάσει με τόση δόξα, ώστε όχι μόνο να απαλλαγεί από την προηγούμενη δουλεία, αλλά και να αξιωθεί δόξας ανώτερης από τον άνθρωπο.

Πράγμα το οποίο και ο ίδιος αποδεικνύει λέγοντας: «Πατέρα, δόξασέ με κοντά σου με τη δόξα που είχα πριν να υπάρξει ο κόσμος». Στον οποίο και αποκρίνεται ο Πατέρας λέγοντας: «Και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω». Και ακόμη περισσότερο βεβαιώνει την υπόστασή του ο ίδιος ευαγγελιστής προσθέτοντας: «Ο Ιωάννης μαρτυρεί για αυτόν και κραυγάζει λέγοντας: Αυτός ήταν εκείνος που έρχεται πίσω μου, ο οποίος πέρασε μπροστά από εμένα, διότι ήταν πριν από εμένα. Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Αλλά, παρόλο που ο Ιωάννης βροντοφωνάζει ότι «ήταν πριν από αυτόν», ο νέος Σαβέλλιος δεν ακούει. Και όμως, κατά σάρκα ο βαπτιστής Ιωάννης προηγήθηκε στη γέννηση από τον Σωτήρα· πώς λοιπόν μαρτυρείται ότι υπήρξε πριν από αυτόν; Διότι, ως προς την κατά σάρκα γέννηση, ο Σωτήρας δεν ήταν πριν από αυτόν. Επομένως, κατά το ότι ήταν ο μονογενής του Θεού, ήταν «πριν» από τον Ιωάννη και «πέρασε μπροστά» από αυτόν. Άραγε, λοιπόν, είναι δυνατόν αυτά να αναφέρονται στον Πατέρα και Θεό των όλων, ή σε κάποιον ανούσιο και ανυπόστατο μέσα στον Θεό Λόγο, ο οποίος ταυτίζεται με τον Θεό; Και πώς θα ήταν δυνατόν να λέγεται για έναν Λόγο χωρίς υπόσταση το «πέρασε μπροστά από εμένα»; Και ποιος θα ήταν τόσο παράφρων, ώστε να νομίσει ότι ο βαπτιστής Ιωάννης είπε για τον Θεό των όλων το «πέρασε μπροστά από εμένα» και «διότι ήταν πριν από εμένα»;

Το Άγιο Πνεύμα, πρώτα απ' όλα, μεταξύ εκείνων που είναι κατά φύση άγια, είναι εκείνο ακριβώς που είναι ο Πατέρας, ο οποίος είναι κατά φύση άγιος, όπως και ο Μονογενής. Έτσι είναι και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι, ως προς το ζωοποιό, το άφθαρτο, το αναλλοίωτο και το αΐδιο, είναι δίκαιο, σοφό, ευθές, ηγεμονικό, αγαθό, δυνατό, χορηγός όλων των αγαθών και πρωτίστως αυτής της ίδιας της ζωής. Βρίσκεται παντού και είναι παρόν στον καθένα, γεμίζει τη γη και παραμένει στους ουρανούς, εκχέεται στις υπερκόσμιες δυνάμεις, τα γεμίζει όλα ανάλογα με την αξία του καθενός και παραμένει το ίδιο πλήρες, βρίσκεται μαζί με όλους τους άξιους και δεν χωρίζεται από την Αγία Τριάδα. Πάντοτε ερευνά τα βάθη του Θεού, πάντοτε λαμβάνει από τον Υιό, αποστέλλεται, δεν χωρίζεται, δοξάζεται και έχει δόξα· διότι αυτό που δίνει δόξα σε άλλον, είναι φανερό ότι περιβάλλεται από υπερβάλλουσα δόξα. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να δοξάσει εκείνο που στερείται δόξας; Εάν κάτι δεν είναι φως, πώς θα επιδείξει τη χάρη του φωτός; Έτσι, δεν θα μπορούσε να επιδείξει δοξαστική δύναμη εκείνο που δεν είναι το ίδιο δόξα, τιμή, μεγαλωσύνη και μεγαλοπρέπεια. Το Πνεύμα, λοιπόν, δοξάζει τον Πατέρα και τον Υιό. Αλλά είναι αψευδής Αυτός που είπε: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». «Εγώ σε δόξασα», λέει προς τον Πατέρα ο Κύριος· και πάλι: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου από την αρχή, προτού να υπάρξει ο κόσμος». Και αποκρίνεται η θεία φωνή: «Και σε δόξασα, και πάλι θα σε δοξάσω».

Αλλά, όταν εμφανίστηκε η φωτεινή νεφέλη και αντήχησε η πατρική φωνή από τη νεφέλη, έπεσαν, λέει, με το πρόσωπο στη γη οι μαθητές· όχι εξαιτίας της φωνής, επειδή αυτή ακούστηκε πολλές φορές και άλλοτε, όχι μόνο στον Ιορδάνη, αλλά και καθώς πλησίαζε το σωτήριο πάθος στα Ιεροσόλυμα. Διότι, όταν ο Κύριος είπε: «Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα· ήλθε τότε φωνή από τον ουρανό: και το δόξασα και πάλι θα το δοξάσω», ενώ όλο το πλήθος άκουσε, κανείς από αυτούς δεν έπεσε. Εδώ όμως δεν εμφανίστηκε μόνο φωνή, αλλά και φως αχώρητο μαζί με τη φωνή. Για τον λόγο αυτόν ευλόγως, όχι εξαιτίας της φωνής, αλλά εξαιτίας του παράδοξου και υπερφυούς φωτός, αναγνώρισαν οι θεοφόροι ότι οι μαθητές έπεσαν με το πρόσωπο στη γη· διότι και πριν ακουστεί η φωνή ήταν έντρομοι, όπως λέει ο Μάρκος, οπωσδήποτε από εκείνη τη θεοφάνεια.

Κάθε κτίση λοιπόν, κάθε φύση, κάθε πνοή αίνεσε, δόξασε, μεγάλυνε, βλέποντας τον δικό της δεσπότη και βασιλιά, αυτόν που φανερώθηκε προηγουμένως ως κτίστης και δημιουργός στο όρος να μεταμορφώνεται και να αλλοιώνεται, και ως Θεός να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο, ως άνθρωπος να δοξάζεται από τον Θεό και ως Θεός να ανυμνείται υπεράνω αυτού, ως Θεός να δοξάζεται και ως άνθρωπος να συνδοξάζεται μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, ως Θεός να αστράφτει και ως άνθρωπος να συνεκλάμπει, ως άνθρωπος να γνωρίζεται και ως θεάνθρωπος να αναγνωρίζεται, με τη σάρκα προηγουμένως να εμφανίζεται και μέσα στο φως να θεωρείται, ως άνθρωπος να γνωρίζεται και ως Θεός να καθοράται, ως άνθρωπος να μεταμορφώνεται και ως θεάνθρωπος να λαμβάνει τη μαρτυρία άνωθεν, με το πρόσωπό του να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο και τα ιμάτιά του λευκά σαν το χιόνι να ακτινοβολούν φως. Εξάλλου και ο ίδιος ο Υιός μετά από λίγο έλεγε, πριν από το πάθος, προς τον Πατέρα του: «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου και θέωσε το δικό μου φύραμα με τη δόξα της θεότητας που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος»· γι' αυτό και ο Πατέρας του είπε άνωθεν: «Και δόξασα», στο Θαβώρ δηλαδή, όπου συνάστραψε και έδωσε τη μαρτυρία και επισκίασε, «και πάλι θα δοξάσω», στον σταυρό πιο λαμπρά και πιο τέλεια.

Διότι όσοι λάβουν το βάπτισμα, την ημέρα εκείνη δεν θα ντροπιαστούν. «Αυτός ο φτωχός»: ο Χριστός πάνω στον σταυρό· διότι με τη θέλησή του έγινε φτωχός, αν και ήταν πλούσιος. «Και ο Κύριος εισάκουσε»: ο Πατέρας [εισάκουσε] τον Υιό που είπε: «Πατέρα, δόξασέ με». Διότι λέει: «Και δόξασα και πάλι θα δοξάσω». «Και από όλες»: από όσες του προκάλεσαν οι Ιουδαίοι, όπως νόμιζαν· αλλά από όλες ήταν ελεύθερος ως (ο) Θεός. «Θα στρατοπεδεύσει»: Τότε μεν για τον Ισραήλ στους πολέμους· τώρα δε για τους πιστούς (μαζί με τους πιστούς) ο Χριστός, ως Άγγελος της Μεγάλης Βουλής. «Γευθείτε»: [Προτροπή (προτρέπει) σε θεοσέβεια]· και αναφέρεται στη μετάληψη του Σώματος και του Αίματος του Χριστού. «Μακάριος ο άνθρωπος»: Όσοι γεύτηκαν τα θεία μυστήρια και παραμένουν σε αυτά αταλάντευτοι. «Φοβηθείτε»: Οι δίκαιοι· διότι αυτοί αληθινά φοβούνται τον Κύριο. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι σε αυτούς που ζητούν τον Κύριο (Θεό), δεν θα τους στερήσει ο Θεός τα αγαθά (τα αγαθά τους ο Θεός). «Οι πλούσιοι»: Οι Ιουδαίοι, οι οποίοι εξέπεσαν από όλα τα νομικά προστάγματα· των απαρχών, των θυσιών, των προσφορών [και των λοιπών φτώχυναν και πείνασαν]. «Αυτοί όμως που εκζητούν»: Αυτοί που προέρχονται από τα έθνη και επέστρεψαν (πίστεψαν)· διότι σε αυτούς δόθηκε [όλος] ο πλούτος της χάριτος.

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας. «Θα επιστρέψουν»: Διότι οι Ιουδαίοι πείνασαν από το πρωί έως το βράδυ, μη βρίσκοντας ευκαιρία ούτε για να φάνε, σκεπτόμενοι τον θάνατο του Σωτήρος, και κατά τη νύχτα μάλιστα τρέχοντας εδώ και εκεί σε όλη την πόλη και ξεσηκώνοντας τους πάντες εναντίον του Χριστού. «Αυτοί θα διασκορπιστούν»: Διότι ο καθένας απήλθε στον οίκο του για να λάβει τροφή, σαν από πολύ κόπο. «Εάν δε χορτασθούν»: Διότι ούτε κατά κόρον έφαγαν, γογγύζοντας και βιαζόμενοι να συλλάβουν τον Κύριο. «Εγώ δε θα ψάλω»: Ο Χριστός προς τον Πατέρα: «Εδόξασα», λέγει, «και πάλι θα δοξάσω», το οποίο σημαίνει «θα ψάλω». «Και θα αγαλλιάσω»: Ομιλεί περί της αναστάσεως, διότι έγινε τα ξημερώματα. «Διότι έγινες»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, ο οποίος σώθηκε από την πλάνη των δαιμόνων. «Και καταφυγή»: Δηλαδή αναφέρεται στον Αδάμ, που είναι ο άνθρωπος, ο οποίος συνήλθε από την πλάνη και κατέφυγε στον Θεό. «Βοηθός μου»: Διότι ο άνθρωπος, έχοντας σωθεί, δεν παύει πλέον να δοξάζει τον Θεό με ψαλμούς και ύμνους. «Διότι είσαι αντιλήπτορας»: Επειδή Αυτός είναι και το έλεος και η ζωή του ανθρώπου.

«και άφρων λαός» Ο λαός των Ιουδαίων λέγοντας: εμείς δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα. «μη παραδώσεις» Την ψυχή του λαού [που προέρχεται από τα έθνη] μην την εγκαταλείψεις στους δαίμονες, ώστε να υποτάσσεται σε αυτούς. «των ψυχών» Διότι τα έθνη ήταν φτωχά από θεοσέβεια, γι' αυτό ο Θεός κατέστησε τα έθνη λαό περιούσιο, ευάρεστο σε Αυτόν. «επίβλεψον» Κοίταξε τον λαό σου, προς τους οποίους συνήψες τη διαθήκη σου εξαιτίας των πατέρων τους· πώς, λησμονώντας την, την αθέτησαν. «ότι επληρώθησαν» Σκοτίστηκαν τα παιδιά των αιρετικών και των Ελλήνων (ειδωλολατρών) και δημιούργησαν για τον εαυτό τους άνομες εκκλησίες. «μην αποστραφεί» Ο λόγος είναι μεταφορικός· ας αποστραφεί, λέει, ο διάβολος, ταπεινωμένος και κατροπιασμένος, για όσα μηχανεύτηκε. «φτωχός» Ο Χριστός· διότι και τα δύο τα ανέλαβε εκουσίως [ο Σωτήρας]· επειδή Αυτός δοξάζει το όνομα του Πατέρα αληθινά· εδόξασα, λέει, και πάλι θα δοξάσω. «Ανάστα, ο Θεός» Αναφέρεται μεν στη δική του ανάσταση, μέσω της οποίας καταδικάστηκαν οι Ιουδαίοι· αναφέρεται δε και στη μέλλουσα παγκόσμια κρίση. «θυμήσου» Διότι τότε θα θυμηθεί ο Θεός [τον λαό] των Ιουδαίων, πώς με αφροσύνη χλεύαζαν τον Χριστό πάνω στον σταυρό την ημέρα του πάθους. «μην ξεχάσεις» Τότε, [λέει,] όταν πρόκειται να αποδώσεις στον καθένα [σύμφωνα με τα έργα του], τότε θυμήσου αυτούς που σε δοξολογούν και όρισε σε αυτούς τον μισθό, ως ελεήμων.

Διότι έλειωσε, λέει, από το πρόσωπο του Κυρίου, δηλαδή από την ενέργεια του Πνεύματος. Επειδή ακριβώς εδώ ονομάζει δύο φορές το πρόσωπο του Κυρίου, είναι σαφές ότι πρόσωπο μεν του Πατρός ονομάζει τον Υιό, και πρόσωπο του Υιού το Πνεύμα. Ώστε το προφητικό κερί να μην λειώσει μόνο με την έλευση του Μονογενούς, αλλά και με τη χορηγία του Πνεύματος. Διότι, ακόμη και όταν ήλθε ο Χριστός, δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τις προφητείες για αυτόν, εάν δεν τους έδινε τη χορηγία του Πνεύματος. Το δηλώνει δε ο Κύριος λέγοντας προς αυτούς: «Ω ανόητοι και βραδείς στην καρδιά στο να κατανοήσετε όλα όσα ελάλησαν οι προφήτες». Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Αν και πολλές φορές οι ουρανοί ανήγγειλαν τη δικαιοσύνη του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, διότι ήλθε από αυτούς φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», όχι μόνο κατά το βάπτισμα, αλλά και στο όρος Θαβώρ. Και πάλι, όταν ο Χριστός φώναξε προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασέ σου τον Υιό», ακούστηκε κάποια φωνή από τους ουρανούς: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Αλλά όμως, οι ουρανοί που αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη του Θεού, είναι κυρίως οι απόστολοι, διότι δεν ήταν χοϊκοί, αλλά ουράνιοι. Γι' αυτό και ονομάζονται ουρανοί.

«Πατέρα, δόξασε το όνομά σου. Αν και η ταραχή με αναγκάζει να λέω εκείνο, λέω το αντίθετο: "Δόξασε το όνομά σου"· δηλαδή, "Οδήγησέ με πλέον στον σταυρό"· πράγμα που φανερώνει έντονα την ανθρώπινη ιδιότητα και τη φύση που δεν επιθυμεί να πεθάνει, αλλά προσκολλάται στην παρούσα ζωή, αποδεικνύοντας ότι δεν βρισκόταν έξω από τα ανθρώπινα πάθη. Διότι, όπως ακριβώς το να πεινάει κανείς δεν είναι κατακριτέο, ούτε το να κοιμάται, έτσι δεν είναι ούτε το να επιθυμεί την παρούσα ζωή. Ο δε Χριστός είχε σώμα καθαρό από αμαρτήματα, όχι όμως απαλλαγμένο από τις φυσικές ανάγκες· διότι, σε διαφορετική περίπτωση, δεν θα ήταν καν σώμα. Μέσω αυτών λοιπόν δίδαξε και κάτι άλλο. Ποιο είναι άραγε αυτό;»

Ώστε, αν ποτέ βρεθούμε σε αγώνα και δειλία, ούτε και τότε να μην εγκαταλείψουμε αυτά που βρίσκονται ενώπιόν μας. «Πάτερ, δόξασόν σου το όνομα». Δείχνει ότι πεθαίνει υπέρ της αληθείας, αποκαλώντας το γεγονός δόξα για τον Θεό. Και αυτό συνέβη μετά τον σταυρό. Επρόκειτο δηλαδή να επιστρέψει η οικουμένη, και να γνωρίσει το όνομα του Θεού και να τον λατρεύσει· αν και όχι μόνο του Πατρός, αλλά και του Υιού· όμως αυτό το αποσιωπά. Ήλθε, λοιπόν, φωνή από τους ουρανούς: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω».

Διότι, εάν ήθελε να μας απωλέσει, δεν θα έχυνε το αίμα του υπέρ ημών. Απέθανε, λοιπόν, για να σου χαρίσει αθανασία· πείνασε, για να σε χορτάσει με τη δική του σάρκα· δίψασε, για να σε ποτίσει με το δικό του αίμα· κάθισε σε πλοίο, για να σε καθίσει υπεράνω των Χερουβίμ· βαπτίσθηκε, για να σε φωτίσει· ραπίσθηκε, για να σε ελευθερώσει· οδοιπόρησε, για να σε καταστήσει ακάματο· έπλευσε, για να σε καταστήσει άφοβο· κοιμήθηκε, για να σε καταστήσει αμέριμνο· προήλθε από γυναίκα, για να σπλαχνιστεί την παράβαση που έγινε στον παράδεισο· ονομάσθηκε άνθρωπος, για να σε ονομάσει θεό· ονομάσθηκε Υιός ανθρώπου, για να σε ονομάσει υιό Θεού· έλαβε τα δικά μας και μας έδωσε τα δικά του· προσευχήθηκε, για να σε καταστήσει πιστό, καθώς λέγει στο περιστατικό του Λαζάρου: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Και ήλθε φωνή από τους ουρανούς, η οποία έλεγε: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω. Γνωρίζω ότι πάντοτε με ακούς, αλλά εξαιτίας του πλήθους που παρίσταται το είπα, για να πιστέψουν όλοι ότι εσύ με απέστειλες». Οτιδήποτε, λοιπόν, υπέστη, δεν το υπέστη για τον εαυτό του, ούτε για τον Πατέρα του, αλλά για να σώσει το ανθρώπινο γένος διά του σταυρού. Και εάν θέλεις να γνωρίσεις, αγαπητέ, τη δύναμη του σταυρού και όλα τα εγκώμια περί του σταυρού, άκουγε.

Στη δε Καινή ο ίδιος, άλλοτε μεν απαντώντας άμεσα προς αυτόν «και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω»· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν προς εμάς, «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Έδωσε μαρτυρία και για το Πνεύμα, στη μεν Παλαιά λέγοντας «θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· στη δε Νέα, «μεριμνώντας ώστε αυτό να φανεί ωσεί περιστερά, και να κατέλθει, και να παραμείνει πάνω στον ίδιο τον Υιό». Έδωσε μαρτυρία και ο Υιός για τον Πατέρα κατά την ένσαρκη οικονομία· άλλοτε μεν λέγοντας σε αυτόν «σε δοξολογώ, Πατέρα, κύριε του ουρανού και της γης· και δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά σου, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος»· και, «Πατέρα άγιε, ο κόσμος δεν σε γνώρισε»· και όσα είναι παρόμοια με αυτά· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν σε εμάς «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και «αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και όσα έχουν αυτήν την έννοια.

Ψαλμός 3. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του γιου του, Αβεσσαλώμ. «Κύριε, γιατί πλήθυναν αυτοί που με θλίβουν; Πολλοί επαναστατούν εναντίον μου· πολλοί λένε στην ψυχή μου: δεν υπάρχει σωτηρία για αυτόν στον Θεό του. Εσύ όμως, Κύριε», ακυρώνοντας την απόφασή τους, «είσαι ο υπερασπιστής μου, η δόξα μου και αυτός που υψώνει το κεφάλι μου». Και αυτά μεν τα έλεγε ο Δαβίδ καθώς καταδιωκόταν από τον ίδιο του τον γιο, τον Αβεσσαλώμ, ήταν όμως αυτά τύποι και προτυπώσεις του πάθους του Κυρίου Ιησού, ο οποίος καταδιώχθηκε από τους δικούς του γιους και φονιάδες. «Γιους», λέει, «γέννησα και ανέθρεψα, αλλά αυτοί με αθέτησαν». Εγώ όμως «με τη φωνή μου προς τον Κύριο έκραξα» λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε το όνομά σου», «και με εισάκουσε από το άγιο όρος του», λέγοντας: «Και δόξασα και πάλι θα δοξάσω». Δόξασα, δίνοντας τη μαρτυρία: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», «και πάλι θα δοξάσω» μετά τον σταυρό και το πάθος. «Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα» τριήμερος μέσα στον τάφο· «σηκώθηκα, διότι ο Κύριος», ο Πατέρας μου, «θα με υπερασπιστεί». «Διότι ο θάνατος δεν θα με κυριεύσει πλέον». «Δεν θα φοβηθώ από μυριάδες λαού, που ολόγυρα μου επιτίθενται». Διότι εγώ είμαι ασύλληπτος μετά την ανάσταση, απρόσβλητος και αθέατος, και εκτός από τους μαθητές, ο κόσμος δεν με βλέπει πλέον. «Ανάστα, Κύριε, σώσε με, ο Θεός μου».

27. Κι αν βέβαια τέτοιοι λογισμοί δεν κατείχαν, ούτε αναστάτωναν, ούτε συντάραζαν τους μαθητές (διότι ίσως είναι πιο ευλαβές να ομολογήσουμε ότι εκείνος ο ιερός χορός ήταν ανώτερος από μια τέτοια σύγχυση και ταραχή), εντούτοις ο εφευρέτης και τεχνίτης της κακίας, αν περιέβαλλε το καλύτερο με τη φαντασία του χειρότερου, θα μπορούσε να κάνει πολλούς θήραμα της δικής του μηχανουργίας και να σπείρει αιρετικές δοξασίες στις ψυχές των ανθρώπων. Αυτή τη δοξασία, μαζί με την ίδια τη ρίζα της και τον ίδιο τον τεχνίτη της, καταισχύνοντας και διαλύοντας ο Σωτήρας, προσθέτει με οξύτητα και θεοπρέπεια τα εξής: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό Του, αλλά όσα ακούσει θα μιλήσει». Διότι και για τον εαυτό Του είχε πει προηγουμένως: «Όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, σας τα έκανα γνωστά», υποδηλώνοντας: Και στους δυο μας, το έργο του να διδάσκουμε και να φωτίζουμε τις διάνοιές μας προέρχεται από τον Πατέρα. Γι’ αυτό και επειδή νωρίτερα είπε για τον Πατέρα: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη» –αλλά και ο Πατέρας δοξάζει τον Υιό, διότι είπε: «Και δόξασα και θα δοξάσω»– τώρα και ο Υιός δοξάζει το Πνεύμα μέσα από τους προαναφερθέντες υψηλούς και θεοπρεπείς λόγους. Γι' αυτό το λόγο, λίγο πιο κάτω προσθέτει: «Εκείνος θα δοξάσει εμένα», διατηρώντας παντού αλώβητο το ομοούσιο, το ομοφυές και το αξίωμα της ομοτιμίας· σαν να έλεγε κανείς: Αποτελεί κοινό γνώρισμα της υπερούσιας και υπερδεδοξασμένης Τριάδος το να δοξάζονται αμοιβαία τα Πρόσωπα μεταξύ τους με άρρητο τρόπο.

Πατέρα, δόξασε το όνομά σου. Ήρθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό: «Και το δόξασα, και πάλι θα το δοξάσω.» Τι είναι αυτό που λέει;

Μας διδάσκει δε φανερά μέσω αυτού, ώστε ούτε εμείς, ακόμη κι αν ταρασσόμαστε και αδημονούμε, να αποφεύγουμε τον θάνατο υπέρ της αλήθειας. Διότι κι εγώ, λέει, ταράσσομαι (επειδή πράγματι είμαι άνθρωπος και επιτρέπω στη φύση να εκδηλώνει τα δικά της γνωρίσματα)· όμως δεν λέω προς τον Πατέρα να με σώσει «από αυτήν την ώρα»· αλλά τι λέω; «Πατέρα, δόξασε το όνομά σου»· δηλαδή, ευδόκησε να αναλάβω τον σταυρό και τον κίνδυνο υπέρ της σωτηρίας των πάντων. Πρόσεξε δε ότι ονόμασε δόξα του Θεού το να πεθάνει κανείς υπέρ της αλήθειας· γι' αυτό και ο Πατέρας λέει: «Και δόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Διότι και με τα θαύματα πριν από τον σταυρό, τα οποία τελούσες στο όνομά μου, «σε δόξασα, και πάλι» με το να επιτελέσω μέσω εσού θαύματα πάνω στον ίδιο τον σταυρό, «θα σε δοξάσω», και αφού σε αναστήσω μετά την ταφή, και στείλω το Πνεύμα, θα καταστήσω ακόμη πιο ένδοξο και το όνομά μου και εσένα. Μερικοί δε το «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», δεν το κατανόησαν να λέγεται με την έννοια ότι ο Ιησούς φοβόταν τον θάνατο κατά το ανθρώπινο, αλλά ότι προβλέποντας, λένε, την έκπτωση της απειθούς γενιάς των Ιουδαίων, και πονώντας βαθιά γι' αυτούς, και σπλαχνιζόμενος, και φροντίζοντας, ταράσσεται εξαιτίας τους και κυριεύεται από λύπη ο φιλάνθρωπος.

Άλλοι δε συγκράτησαν μεν τα ίδια τα λόγια της φωνής, δηλαδή το «Εδόξασα, και πάλιν δοξάσω», μη κατανοώντας όμως ποιο ήταν το νόημα αυτών των λόγων, νόμισαν ότι του μίλησε άγγελος, γι' αυτό και τους ήταν δυσνόητα αυτά, ως λεχθέντα από άγγελο.

Ο δε Ιησούς είπε: «Δεν έγινε για μένα αυτή η φωνή, αλλά για σας». Διότι εγώ δεν είχα ανάγκη να μάθω ότι ο Πατέρας δόξασε και θα δοξάσει και πάλι το όνομά του· εσείς όμως είχατε ανάγκη να μάθετε ότι δεν είμαι αντίθεος, αλλά ενεργώ προς δόξα του ονόματος του Θεού. Διότι, εάν μέσω εμού πρόκειται να δοξαστεί το όνομα του Θεού, πώς είμαι αντίθεος; «Για σας λοιπόν έγινε η φωνή», ώστε να γνωρίσετε ότι υπάρχω προς δόξαν του Θεού. Και αν δεν μπορείτε να το γνωρίσετε, ρωτήστε τουλάχιστον για να μάθετε αυτό που αγνοείτε. Το δε, «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου», φαίνεται μεν να είναι ανακόλουθο με τα προηγούμενα. Διότι ποια λογική ακολουθία έχει αυτό προς το, «Δόξασα, και πάλι θα δοξάσω;» Και όμως είναι απολύτως ακόλουθο. Επειδή δηλαδή ο Πατέρας είπε από ψηλά ότι «Θα δοξάσω», ο Κύριος μας δείχνει τον τρόπο της δόξας. Και ποιος είναι αυτός; Το να εκδιωχθεί έξω ο κοσμοκράτορας και να νικηθεί, και να κριθεί ο κόσμος, δηλαδή να αποδοθεί δικαιοσύνη. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: