Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:37

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Διότι, όπως ακριβώς ο βραχίονας είναι της ίδιας ουσίας με εκείνον του οποίου αποτελεί βραχίονα, για τον λόγο αυτόν ονομάζεται βραχίονας του Πατρός, επειδή είναι συνεργός στη δημιουργία του Πατρός. Και αυτής της αποδείξεως μάρτυρας είναι ο μακάριος ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος ανέπεσε στο στήθος του Σωτήρος και άντλησε τη θεολογία σαν από αέναη πηγή. Διότι τι λέει αυτός, εκλαμβάνοντας τον βραχίονα σε σχέση με τη σωτηριώδη οικονομία και τη θεότητα του Σωτήρος; «Αν και ο Ιησούς», λέει, «είχε κάνει τόσα πολλά σημεία μπροστά τους, οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν σε αυτόν· για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του Ησαΐα: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;». Επειδή οι Ιουδαίοι ονομάστηκαν υιοί του σκότους.

Πολλοί, διαβάζοντας τα Ευαγγέλια και ακούγοντας τη φράση «Για να εκπληρωθεί το γεγραμμένο», νόμισαν ότι τα γεγονότα δεν συνέβαιναν για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να εκπληρωθούν όσα είχαν γραφτεί. Και εξαιτίας αυτού θεώρησαν πως όσοι τα έπρατταν όχι μόνο ήταν αναίτιοι, αλλά και μάλλον άξιοι επαίνου, διότι δεν ενεργούσαν ως αμαρτάνοντες, αλλά ως υπηρέτες των γεγραμμένων· επειδή οι λόγοι των προφητών δεν θα είχαν επαληθευτεί, αν δεν υπήρχαν οι δικές τους πράξεις. Σχημάτισαν μάλιστα αυτήν την άποψη παρακινούμενοι κυρίως από τα χωρία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, όπου, περιγράφοντας την απιστία των Ιουδαίων σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, αναφέρει: «Παρόλο δε που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν· για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Διότι, εάν οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, τότε δεν είναι οι ίδιοι υπαίτιοι της απιστίας, αλλά εκείνος που τα είπε, εξαιτίας του οποίου και έχουν εκπληρωθεί. Διότι θα ισχυριστούν: αφαίρεσε τον λόγο του προφήτη, και εκείνοι οπωσδήποτε θα πιστέψουν.

Εάν λοιπόν ο Ιωάννης λέγει: «Δεν πίστευαν σε αυτόν οι Ιουδαίοι, για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα», μην αποδώσεις την αιτία της απιστίας τους στον λόγο του προφήτη, αλλά στην πράξη των ίδιων των Ιουδαίων. Διότι αυτά που αυτοί έπρατταν τώρα, ο προφήτης τα είχε προβλέψει προ πολλού· και έπρεπε αυτός να μη διαψευστεί, αλλά να καταστεί γνωστό ότι προείδε αληθινά τα όσα συμβαίνουν τώρα. Διότι, για να φανεί ο λόγος του αληθινός στους μεταγενέστερους, ελέγχθηκαν ως άπιστοι και κρυπτόμενοι.

Έπειτα τους προλέγει τον τρόπο του θανάτου, και τους προτρέπει να πιστέψουν· εκείνοι όμως απειθούσαν, «για να εκπληρωθεί», λέει, «ο λόγος του Ησαΐα». Νίβει τους μαθητές· ελέγχει τον Ιούδα· και εκείνος, αφού έλαβε το ψωμίον, εξήλθε μέσα στη νύχτα. Στη συνέχεια, ο Ιησούς διαλέγεται με τους μαθητές. Τους παραγγέλλει περί αγάπης.

Υποχωρεί δε κατ' οικονομίαν, επειδή πλησίαζε το πάθος· δείχνοντας ότι του ήταν αβούλητο το να θανατωθεί από τους Ιουδαίους, αν και ο ίδιος εκουσίως παραδόθηκε στο πάθος, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο για τη δική μας ζωή, και δέχθηκε τον θάνατο, ο οποίος ευλόγως παρομοιάζεται με λύπη, και μετέτρεψε τη λύπη σε ευφροσύνη. <Και παρότι είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν.> Θέλοντας δε ο Ευαγγελιστής να ελέγξει την άμετρη δυστροπία τους, προσέθεσε και το «Μπροστά τους», δείχνοντας ότι δεν πίστευαν ούτε σε αυτά που έβλεπαν. <Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι παλαιότερα ο Ησαΐας είπε: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους γιατρέψω.> Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν φόνευσαν τον Κύριο για να εκπληρώσουν τις προφητείες· διότι αλλιώς ούτε ασεβείς θα ήταν· αλλά από δική τους κακόνοια. Διότι, αν και οι προφήτες προείπαν αυτά που οπωσδήποτε θα συνέβαιναν εξαιτίας της εκούσιας κακοβουλίας τους, τα προείπαν γι' αυτόν τον λόγο, ώστε οι νήφοντες να υπερπηδήσουν τους λάκκους του διαβόλου· διότι βεβαίως δινόταν η δυνατότητα σε αυτούς που άκουγαν να προφυλαχθούν. Γι' αυτό και ήταν αναγκαία η πρόρρηση. <Λύση πάλι ενός άλλου ζητήματος.> Ότι δεν τύφλωσε ο Θεός τους Ιουδαίους.

Αφού προφητεύθηκαν αυτά, στη συνέχεια προχωρώντας ο προφήτης μαρτυρεί ότι, αν και «ολόκληρη η γη» θα είναι «γεμάτη από τη δόξα του», εντούτοις το έθνος των Ιουδαίων δεν θα τον αποδεχτεί. Γι' αυτό λέει: Και είπε ο Κύριος (δηλαδή ο ίδιος ο «Κύριος Σαβαώθ» που εθεάθη), «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς αυτόν τον λαό; Και είπα, ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με. Και είπε, πορεύσου και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Μέσα από αυτά τα λόγια προφητεύει ξεκάθαρα τη μελλοντική αντίθεση του ιουδαϊκού λαού προς αυτόν, και ότι, παρόλο που θα τον δουν, δεν θα προσέξουν ποιος είναι, και ενώ θα τον ακούνε να μιλάει και να διδάσκει ανάμεσά τους, δεν θα κατανοήσουν ούτε ποιος είναι αυτός που τους μιλάει, ούτε τα διδάγματα της νέας διδασκαλίας που θα τους παραδώσει. Για την έκβαση αυτών των λόγων δίνει μαρτυρία ο ευαγγελιστής Ιωάννης, λέγοντας για τον Σωτήρα μας: «Παρόλο που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, τον οποίο είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;».

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Ερευνώντας τα βάθη των καρδιών, γνώριζε ότι ο θυμός τους αγρίευε, παρόλο που δεν έλεγαν τίποτα· γνώριζε ότι έβραζε και ήταν φονικός, και δεν περίμενε να εκδηλωθεί στην πράξη, αλλά κρύβεται, καταπραΰνοντας τον φθόνο τους. Δες, λοιπόν, πώς το υπαινίχθηκε αυτό ο ευαγγελιστής. Αμέσως, δηλαδή, πρόσθεσε: «Παρόλο που είχε κάνει τόσα πολλά σημεία, δεν πίστευαν σε αυτόν». Ποια είναι αυτά τα τόσα πολλά; Όσα παρέλειψε ο ευαγγελιστής.

2. Και συνεχώς θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς ότι έτσι ποικίλλει τη διδασκαλία, με την παρουσία, με την απουσία, με ταπεινούς, με υψηλούς λόγους. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ. Παρόλο δε που είχε κάνει τόσα σημεία, λέει, δεν πίστευαν σε αυτόν, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, τον οποίο είπε: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Και πάλι λέει, δεν μπορούσαν να πιστεύουν, επειδή είπε ο Ησαΐας: «Με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε». Αυτά δε τα είπε, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν. Ιδού και πάλι το «επειδή» και το «είπε», δεν αποτελούν δήλωση αιτίας, αλλά αποτελέσματος (έκβασης). Διότι δεν απίστησαν επειδή το είπε ο Ησαΐας, αλλά, επειδή δεν επρόκειτο να πιστέψουν, γι' αυτό το είπε ο Ησαΐας. Γιατί, λοιπόν, ο ευαγγελιστής δεν το εκφράζει έτσι, αλλά λέει ότι η απιστία προήλθε από την προφητεία και όχι η προφητεία από την απιστία; Και προχωρώντας, το διατυπώνει αυτό πιο έντονα, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, επειδή είπε ο Ησαΐας». Μέσα από αυτό επιθυμεί να αποδείξει με πολλά επιχειρήματα το αψευδές της Γραφής, και ότι αυτά που προφήτευσε δεν συνέβησαν διαφορετικά, παρά ακριβώς όπως τα είπε. Προκειμένου, δηλαδή, να μην πει κάποιος: «Και για ποιο λόγο ήρθε ο Χριστός; Δεν γνώριζε ότι δεν επρόκειτο να του δώσουν προσοχή;» Γι' αυτό εισάγει τους προφήτες, οι οποίοι το γνώριζαν αυτό.

Πώς ο Θεολόγος Ιωάννης ερμηνεύει την οικονομία ως βραχίονα Κυρίου; Διότι ο Θεολόγος Ιωάννης, εκλαμβάνοντας τον βραχίονα ως την οικονομία του Σωτήρος και ως την θεότητά του, λέει: «Παρότι ο Ιησούς έκανε τόσα πολλά σημεία, οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας, και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;». Αυτός λοιπόν είναι και δικαιοσύνη («διότι πλησιάζει η δικαιοσύνη μου να έλθει»), αυτός είναι και σωτήρας, αυτός και βραχίονας. Γι' αυτό και ο Παύλος, περιλαμβάνοντας τα πάντα, τα ανάγει σε ένα λέγοντας: «ο οποίος έγινε για εμάς από τον Θεό σοφία και αγιασμός και απολύτρωση». Αυτός ανέτειλε για εμάς ως δίκαιη ανατολή· διότι λέει: «Ιδού, θα ανατείλω στον οίκο του Δαβίδ δίκαιη ανατολή, και θα βασιλεύσει δίκαιος βασιλιάς». Μία είναι λοιπόν η ανατολή, αλλά πολλές οι ακτίνες της: ακτίνες φιλανθρωπίας, ιάσεως, ειρήνης, ακτίνες δικαιοσύνης και μυρίων άλλων. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προφητεύοντας έψαλλε: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, μέχρι να εξαλειφθεί η σελήνη». Αυτή λοιπόν η ανατολή ανέτειλε από τα ύψη αλλά και από τη γη· από τα ύψη μεν ως προς τη θεότητα, από τη γη δε ως προς την οικονομία.

Του ιδίου, ότι ο Χριστός είναι ανατολή, και σχετικά με το ότι ανέβηκε και κατέβηκε, και ότι το Άγιο Πνεύμα είναι παντοκράτορας. Ότι είναι ο Θεός Λόγος, λέει ο Ιωάννης, εκλαμβάνοντας τον βραχίονα ως την οικονομία του Σωτήρα και τη θεότητά Του. Διότι, λέει, αν και ο Ιησούς έκανε πολλά σημεία, οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Αυτός λοιπόν είναι και δικαιοσύνη· διότι πλησιάζει η δικαιοσύνη μου να έλθει. Αυτός είναι και Σωτήρας, αυτός και βραχίονας.

Διότι αυτό δηλώνει όταν λέει: «Ενόσω έχετε το φως»· δηλαδή, ενόσω μπορείτε να πιστεύετε σε εμένα· μπορείτε δε και πριν από τον σταυρό, και μετά από αυτά να πιστέψετε σε εμένα, που είμαι το φως. «Εκείνος δε που περπατά» μέσα στην απιστία, «δεν γνωρίζει πού πηγαίνει». Διότι πόσα πράττουν τώρα οι Ιουδαίοι, και δεν γνωρίζουν τι πράττουν, αλλά βαδίζοντας σαν μέσα στο σκοτάδι, νομίζουν μεν ότι πορεύονται τον ορθό δρόμο, παθαίνουν όμως το εντελώς αντίθετο, τηρώντας το Σάββατο και την περιτομή. Αλλά δεν είναι έτσι όσοι πίστεψαν. Αντιθέτως, περπατούν στο φως, πράττοντας όλα όσα οδηγούν στη σωτηρία. Διότι απέφυγαν τη σκιά του νόμου και το σκοτάδι των αινιγμάτων, και προσήλθαν στο κρυμμένο φως που έλαμψε, και έγιναν «υιοί φωτός», δηλαδή του Χριστού. «Για να γίνετε», λέει, «υιοί φωτός»· το οποίο σημαίνει, δικοί μου υιοί. Καίτοι στον πρόλογο ο ευαγγελιστής λέει ότι κάποιοι γεννήθηκαν από τον Θεό· εδώ όμως τους ονομάζει υιούς φωτός, δηλαδή του Χριστού. Ας ντρέπονται λοιπόν ο Άρειος και ο Ευνόμιος. Διότι αποδεικνύεται και από εδώ ότι είναι μία η ενέργεια του Πατρός και του Υιού. «Αυτά είπε ο Ιησούς· και αφού αναχώρησε, κρύφτηκε από αυτούς. Και παρόλο που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν· για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;»

Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: «Τύφλωσε τα μάτια τους, και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Για ποιο λόγο «κρύφτηκε από αυτούς»; Διότι δεν «σήκωσαν πέτρες» τώρα «εναντίον του», ούτε βλασφήμησαν κάτι τέτοιο όπως προηγουμένως. Για ποιο λόγο κρύφτηκε; Επειδή ερευνούσε τα βάθη των καρδιών τους, γνώριζε ότι ο θυμός τους αγρίευε, έστω κι αν δεν έλεγαν τίποτα. Κρύβεται, λοιπόν, για να καταπραΰνει τον φθόνο τους. Το ότι «δεν πίστευαν», αλλά φθονούσαν, το υπονόησε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Και παρότι είχε κάνει τόσα σημεία, δεν πίστευαν σε αυτόν.» Διότι, βεβαίως, δεν είναι έργο μικρής κακίας το να μην πιστεύουν σε τόσα πολλά σημεία. Τόσα σημεία, λέει, τα οποία παρέλειψε ο ευαγγελιστής. Κρύφτηκε λοιπόν ο Ιησούς, καταπραΰνοντας τον φθόνο τους, αλλά συνάμα δίνοντάς τους τον χρόνο και την άνεση, ώστε με ησυχία να αναλογιστούν τους λόγους του και τις πράξεις του. Διότι έτσι, αν βέβαια το ήθελαν, θα μπορούσαν να φτάσουν στην επίγνωση του αξιώματος της θεότητάς του. Διότι, έστω κι αν προγνώριζε την απιστία τους, εντούτοις έπραττε εκ μέρους του τα πάντα και αποσυρόταν, όπως ειπώθηκε, δίνοντάς τους χρόνο για περισυλλογή. Όσο για το «Δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα», δεν δηλώνει αιτιολογία, αλλά έκβαση, όπως έχουμε πει πολλές φορές.