Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:39

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Ότι ούτε οπτασία ούτε χρησμωδία συμβαίνει χωριστά από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι πτέρυγες είχε το καθένα». Και μετά από λίγο λέει: «Και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας, και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι επάχυνε η καρδιά του λαού αυτού», και τα εξής. Όσον αφορά, λοιπόν, την ίδια τη διάταξη και την ακολουθία του προφητικού κειμένου, ο επί πάντων Πατέρας είναι εκείνος που φανερώθηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη. Όμως, ο υιός της βροντής, αφού διακήρυξε εξαίσια πράγματα και εξέφρασε λόγια πιο φοβερά και από τη βροντή, του οποίου γνώρισμα δεν είναι το «Δεν ήταν», αλλά το «Ήταν ο Λόγος», είπε ότι ο Υιός ήταν εκείνος που φανερώθηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη. Διότι λέει στο δικό του σύγγραμμα: «Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορούσαν οι Ιουδαίοι να πιστέψουν στον Ιησού, διότι είπε ο Ησαΐας για αυτούς: Έχουν τυφλωθεί οι οφθαλμοί τους, και έχει πωρωθεί η καρδιά τους, ώστε να μη δουν με τους οφθαλμούς, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω».

Υποχωρεί δε κατ' οικονομίαν, επειδή πλησίαζε το πάθος· δείχνοντας ότι του ήταν αβούλητο το να θανατωθεί από τους Ιουδαίους, αν και ο ίδιος εκουσίως παραδόθηκε στο πάθος, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο για τη δική μας ζωή, και δέχθηκε τον θάνατο, ο οποίος ευλόγως παρομοιάζεται με λύπη, και μετέτρεψε τη λύπη σε ευφροσύνη. <Και παρότι είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν.> Θέλοντας δε ο Ευαγγελιστής να ελέγξει την άμετρη δυστροπία τους, προσέθεσε και το «Μπροστά τους», δείχνοντας ότι δεν πίστευαν ούτε σε αυτά που έβλεπαν. <Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι παλαιότερα ο Ησαΐας είπε: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους γιατρέψω.> Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν φόνευσαν τον Κύριο για να εκπληρώσουν τις προφητείες· διότι αλλιώς ούτε ασεβείς θα ήταν· αλλά από δική τους κακόνοια. Διότι, αν και οι προφήτες προείπαν αυτά που οπωσδήποτε θα συνέβαιναν εξαιτίας της εκούσιας κακοβουλίας τους, τα προείπαν γι' αυτόν τον λόγο, ώστε οι νήφοντες να υπερπηδήσουν τους λάκκους του διαβόλου· διότι βεβαίως δινόταν η δυνατότητα σε αυτούς που άκουγαν να προφυλαχθούν. Γι' αυτό και ήταν αναγκαία η πρόρρηση. <Λύση πάλι ενός άλλου ζητήματος.> Ότι δεν τύφλωσε ο Θεός τους Ιουδαίους.

Διαφορετικά, δεν θα τους ζητούσε ευθύνες· εφόσον συγχωρεί ακόμη και τα ακούσια σφάλματα. Το νόημα λοιπόν είναι το εξής: διότι ο Ησαΐας προφέρει τα λόγια αυτά ως ειπωμένα από τον Θεό: «Αν γίνω άνθρωπος και σας εισηγηθώ με τη δική μου φωνή τα ωφέλιμα, ούτε και τότε θα με ακούσετε, όπως ακριβώς δεν ακούσατε ούτε τους προφήτες· ούτε όταν δείτε τα υπερφυή σημεία θα ωφεληθείτε καθόλου από αυτά που θα δείτε». Και αυτό δηλώνει η φράση: «Δεν πρόκειται να δείτε». Διότι δεν είπε ότι θα πωρώσω τις καρδιές τους και θα τυφλώσω τα μάτια τους, αλλά ότι ακόμη κι αν ακούσετε, δεν πρόκειται να ακούσετε πραγματικά· και ακόμη κι αν δείτε, δεν πρόκειται να δείτε πραγματικά, ώστε να μην επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Διότι, αν άκουγαν και έβλεπαν με τον τρόπο που έπρεπε, οπωσδήποτε θα αποκτούσαν ωφέλεια. Επομένως, ο λόγος δεν δηλώνει κάποια αναπόφευκτη τιμωρία, ούτε αποτελεί απόφαση εκείνου που καταδικάζει και καταψηφίζει τους Ιουδαίους, αλλά είναι προαναγγελτικός των γεγονότων. Επειδή γνώριζε ποιοι επρόκειτο να γίνουν, αποφάνθηκε για αυτούς. Ωστόσο, ο λόγος δεν αφορά όλους, αλλά απευθύνεται μόνο στους απίστους· διότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν. Έτσι λοιπόν έχουν αποδώσει το κείμενο οι Εβδομήκοντα. Είναι πιθανό όμως, ότι ο Ευαγγελιστής, ακολουθώντας την εβραϊκή έκδοση που διαφέρει από εκείνη των Εβδομήκοντα, είπε: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, επειδή τους ετύφλωσε»· και, τουλάχιστον από την προφανή έννοια των λέξεων, δεν είπε ότι ο Θεός τους τύφλωσε. Είναι πιθανό δε, ότι κάποιος άλλος το έκανε αυτό, ώστε να μην επιστρέψουν οι Ιουδαίοι και τύχουν θεραπείας.

«Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: ετύφλωσε τους οφθαλμούς τους και επώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας όταν είδε τη δόξα Του, και έδωσε μαρτυρία γι' αυτόν». Αναμφίβολα, λοιπόν, ο ευαγγελιστής ανήγαγε τη θεοφάνεια του Ησαΐα στον Χριστό και στον ιουδαϊκό λαό, ο οποίος δεν αποδέχθηκε τον Κύριο που είχε δει ο προφήτης, σύμφωνα με την προφητεία για αυτόν. Στον προφήτη, εξάλλου, ο οποίος είδε «τον Κύριο Σαβαώθ», αναφέρει ο χρησμός να πει στο ιουδαϊκό έθνος ότι βεβαίως και οι ίδιοι θα Τον δουν κάποτε, αλλά δεν θα καταλάβουν ποιος είναι, και θα Τον ακούσουν να ομιλεί ανάμεσά τους και να διδάσκει, αλλά δεν θα κατανοήσουν, εξαιτίας του ότι έχει πωρωθεί η καρδιά τους.

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Το να χορηγεί, εντούτοις, και να αποστέλλει, είναι εύλογο να τα εκλαμβάνουμε αυτά αναφορικά με τη μόνη ακίνητη και άπειρη φύση, την οποία ούτε ο κόσμος δεν δύναται να χωρέσει. Το ότι, εξάλλου, αυτός ο τρόπος έκφρασης είναι συνήθης στη θεόπνευστη Γραφή, είναι προφανές από τα εξής. Όλο αυτό το αναφέρουν τα ιερά Ευαγγέλια λέγοντας: «για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε από τον προφήτη Ησαΐα», και «για να εκπληρωθούν τα λόγια των προφητών», και «δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι είπε ο Ησαΐας, τύφλωσε τα μάτια τους», και «για να εκπληρωθεί η Γραφή». Διότι, βεβαίως, ένα τόσο μεγάλο μυστήριο δεν οικονομήθηκε απλώς και μόνο για να εκπληρωθούν τα λόγια των προφητών, αλλά, επειδή ακριβώς οικονομήθηκε, εκπληρώθηκαν και εκείνα, εφόσον η έκβαση των έργων έγινε η αιτία της εκπλήρωσής τους, και όχι το αντίστροφο.

2. Και συνεχώς θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς ότι έτσι ποικίλλει τη διδασκαλία, με την παρουσία, με την απουσία, με ταπεινούς, με υψηλούς λόγους. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ. Παρόλο δε που είχε κάνει τόσα σημεία, λέει, δεν πίστευαν σε αυτόν, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, τον οποίο είπε: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Και πάλι λέει, δεν μπορούσαν να πιστεύουν, επειδή είπε ο Ησαΐας: «Με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε». Αυτά δε τα είπε, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν. Ιδού και πάλι το «επειδή» και το «είπε», δεν αποτελούν δήλωση αιτίας, αλλά αποτελέσματος (έκβασης). Διότι δεν απίστησαν επειδή το είπε ο Ησαΐας, αλλά, επειδή δεν επρόκειτο να πιστέψουν, γι' αυτό το είπε ο Ησαΐας. Γιατί, λοιπόν, ο ευαγγελιστής δεν το εκφράζει έτσι, αλλά λέει ότι η απιστία προήλθε από την προφητεία και όχι η προφητεία από την απιστία; Και προχωρώντας, το διατυπώνει αυτό πιο έντονα, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, επειδή είπε ο Ησαΐας». Μέσα από αυτό επιθυμεί να αποδείξει με πολλά επιχειρήματα το αψευδές της Γραφής, και ότι αυτά που προφήτευσε δεν συνέβησαν διαφορετικά, παρά ακριβώς όπως τα είπε. Προκειμένου, δηλαδή, να μην πει κάποιος: «Και για ποιο λόγο ήρθε ο Χριστός; Δεν γνώριζε ότι δεν επρόκειτο να του δώσουν προσοχή;» Γι' αυτό εισάγει τους προφήτες, οι οποίοι το γνώριζαν αυτό.

Του ίδιου Αγίου Βασιλείου από τον τέταρτο λόγο του κατά Ευνομίου, του οποίου η αρχή είναι: «Αν κατά φύση είναι Θεός ο Υιός». Ότι ούτε οπτασία ούτε χρησμοδοσία συμβαίνει ξεχωριστά από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο. Και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι φτερούγες είχε το ένα και έξι φτερούγες το άλλο». Και λίγο μετά λέει: «Και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε καλά και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού», και τα εξής. Όσον αφορά λοιπόν αυτή τη διατύπωση και την ακολουθία του προφητικού κειμένου, αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη είναι ο επί πάντων Πατέρας. Ωστόσο, ο υιός της βροντής, ο οποίος μίλησε με τρόπο εξαίσιο και είπε πράγματα πιο φοβερά και από βροντή, του οποίου ίδιον δεν είναι το «δεν υπήρχε», αλλά το «ήταν ο Λόγος», είπε ότι αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη ήταν ο Υιός. Διότι λέει στο δικό του σύγγραμμα: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν οι Ιουδαίοι να πιστέψουν στον Ιησού, επειδή ο Ησαΐας είπε γι' αυτούς: Έχουν τυφλωθεί τα μάτια τους και έχει πωρωθεί η καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του».

Του ιδίου. Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι είχε πει ο Ησαΐας: Τύφλωσε τους οφθαλμούς τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα Του και μίλησε για Αυτόν. Ωστόσο, ακόμη και από τους άρχοντες πολλοί πίστεψαν σε Αυτόν, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν, για να μην αποβληθούν από τη συναγωγή, διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο παρά τη δόξα του Θεού.

Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: «Τύφλωσε τα μάτια τους, και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Για ποιο λόγο «κρύφτηκε από αυτούς»; Διότι δεν «σήκωσαν πέτρες» τώρα «εναντίον του», ούτε βλασφήμησαν κάτι τέτοιο όπως προηγουμένως. Για ποιο λόγο κρύφτηκε; Επειδή ερευνούσε τα βάθη των καρδιών τους, γνώριζε ότι ο θυμός τους αγρίευε, έστω κι αν δεν έλεγαν τίποτα. Κρύβεται, λοιπόν, για να καταπραΰνει τον φθόνο τους. Το ότι «δεν πίστευαν», αλλά φθονούσαν, το υπονόησε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Και παρότι είχε κάνει τόσα σημεία, δεν πίστευαν σε αυτόν.» Διότι, βεβαίως, δεν είναι έργο μικρής κακίας το να μην πιστεύουν σε τόσα πολλά σημεία. Τόσα σημεία, λέει, τα οποία παρέλειψε ο ευαγγελιστής. Κρύφτηκε λοιπόν ο Ιησούς, καταπραΰνοντας τον φθόνο τους, αλλά συνάμα δίνοντάς τους τον χρόνο και την άνεση, ώστε με ησυχία να αναλογιστούν τους λόγους του και τις πράξεις του. Διότι έτσι, αν βέβαια το ήθελαν, θα μπορούσαν να φτάσουν στην επίγνωση του αξιώματος της θεότητάς του. Διότι, έστω κι αν προγνώριζε την απιστία τους, εντούτοις έπραττε εκ μέρους του τα πάντα και αποσυρόταν, όπως ειπώθηκε, δίνοντάς τους χρόνο για περισυλλογή. Όσο για το «Δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα», δεν δηλώνει αιτιολογία, αλλά έκβαση, όπως έχουμε πει πολλές φορές.

Διότι δεν επρόκειτο εκείνοι να απιστήσουν στον Χριστό επειδή το προείπε γι' αυτούς ο Ησαΐας, αλλά επειδή επρόκειτο αυτοί να απιστήσουν, γι' αυτό το προείπε γι' αυτούς ο προφήτης. Και το χωρίο, «Δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας» γι' αυτούς, την ίδια ακριβώς έννοια έχει. Διότι μέσω όλων αυτών, αυτό θέλει να καταδείξει, ότι η Γραφή είναι αψευδής, και ότι όσα προφήτευσε ο Ησαΐας δεν εκπληρώθηκαν διαφορετικά, αλλά όπως ακριβώς τα είπε. Για να μην έχει, λοιπόν, κανείς το περιθώριο να λέει και να απορεί για ποιον λόγο ήρθε ο Χριστός, εφόσον γνώριζε ότι οι Ιουδαίοι δεν επρόκειτο να τον πιστέψουν, εισάγει και τους προφήτες που το είχαν προαναγγείλει αυτό, και δείχνει ότι ούτε ο Χριστός αγνοούσε την απιστία τους, αλλά παρ' όλα αυτά ήρθε, ώστε να μην έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους, ούτε να μπορούν να πουν ότι «Αν είχε έρθει, θα είχαμε πιστέψει». Το δε, «Δεν μπορούσαν να πιστέψουν», να το εννοείς αντί του «δεν ήθελαν». Διότι ο κακός και πονηρός άνθρωπος δεν δύναται να πιστέψει εφόσον παραμένει τέτοιος, εφόσον δηλαδή προτιμά τα πονηρά έργα.