Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:41

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του. Ο δε Παύλος αποφάνθηκε ότι η οπτασία και η χρησμωδία είναι του Πνεύματος, λέγοντας: Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα ιδείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού αυτού.

Και είπε: «Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε». Αλλά ο μεν θεσπέσιος Ιωάννης λέγει περί του Μονογενούς: «Αυτά τα είπε ο Ησαΐας όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν». Ο δε σοφότατος Στέφανος, μιλώντας στους Ιουδαίους, είπε: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στις καρδιές και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα». Άραγε δεν είναι πλέον ολοφάνερο ότι, ως προς την ετερότητα της ιδιαίτερης υποστάσεως, διακρίνουμε πάρα πολύ καλά τι είναι ο Πατέρας, τι είναι ο Υιός και τι είναι το Πνεύμα; Βάσει όμως της φυσικής ενότητας, όλα ανήκουν σε όλους: και η παρουσία, και τα λόγια, και η μέθεξη, και η ενέργεια και η δόξα, και όλα όσα λαμπρύνουν τη θεία φύση. Αλλά παραλίγο να μου διαφύγει και τούτο. Β. Το ποιο δηλαδή; Α. Διότι ακούς βέβαια, αγαπητέ, τους αγίους προφήτες να ανακράζουν: «Αυτά λέγει ο Κύριος». Και τους δικούς μας μυσταγωγούς, οι οποίοι έγιναν αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου, να λένε: «Αυτά λέγει το Άγιο Πνεύμα». Έχει γραφτεί εξάλλου: «Ενώ δε αυτοί λειτουργούσαν στον Κύριο και νήστευαν, είπε το Άγιο Πνεύμα: Ξεχωρίστε μου τον Βαρνάβα και τον Παύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει».

Τη σκηνή, λοιπόν, μετά το χάλκινο θυσιαστήριο, ο απόστολος την ονομάζει πρώτη, σε σχέση με τα άγια των αγίων· επειδή ακριβώς βρισκόταν στο μέσο, όντας χωρισμένη από την αυλή με το προπέτασμα. Μετά από αυτή τη μεσαία σκηνή απλωνόταν πάλι το καταπέτασμα· και στο εσωτερικό του βρισκόταν η σκηνή που ονομαζόταν άγια των αγίων, στην οποία δεν εισερχόταν κανείς, παρά μόνον ο αρχιερέας, και αυτός μία φορά τον χρόνο. Εκεί φυλασσόταν η κιβωτός που έφερε τις πλάκες του νόμου, τη στάμνα του μάννα και τη ράβδο του Ααρών. Και βέβαια, τα βιβλία των Βασιλειών αναφέρουν ότι μέσα στην κιβωτό είχαν τοποθετηθεί μόνο οι πλάκες, ίσως όμως ο Παύλος πρόσθεσε από την παράδοση και τη ράβδο και τη στάμνα. <Πάνω δε από αυτήν τα χερουβίμ της δόξης, που επισκίαζαν το ιλαστήριο.> Κατανόησε, λοιπόν, πώς κατασκεύαζε το μεν ιλαστήριο ως εικόνα του ενανθρωπήσαντος Υιού· διότι τότε έγινε ιλαστήριο· προστάζει όμως τα χερουβίμ να στέκονται γύρω του και να το επισκιάζουν με τα φτερά τους, όντας πάντοτε στραμμένα προς Αυτόν και βλέποντάς Τον. Έπειτα, κάπως έτσι μας λέει ο προφήτης ότι Τον είδε, «όταν είδε τη δόξα, και μίλησε για Αυτόν».

Ότι δε είδε τον ίδιο τον Υιό, το αποδεικνύει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, διότι είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν». Επομένως, και αν ο Πατέρας δοξάζεται δι' αυτού, και επειδή έχει τεθεί «μέσω της πίστεως ως ιλαστήριο», έχει γίνει και «λειτουργός των αγίων» λόγω της ανθρώπινης φύσης του, ιερουργώντας ως πνευματική θυσία την προσευχή καθενός από τους αγίους. Διότι μέσω αυτού αναπέμπουμε εμείς το αμήν. Και δεν θα μπορούσε να νοηθεί εξαιρετέος από το να πρέπει να προσκυνείται και να συνδοξάζεται με εκείνον που τον γέννησε, τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από το άνω πλήθος των αγίων πνευμάτων. Είπε εξάλλου κάπου ο θεσπέσιος Παύλος: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Καίτοι, σε ποιον δεν είναι καταφανές ότι είναι Μονογενής κατά το ότι νοείται ως Θεός; Διότι μόνος από τον μόνο Πατέρα έχει γεννηθεί. Επειδή όμως, συγκαταβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, βρέθηκε ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, τότε τέθηκε ο ίδιος ως πρωτεύων. Και εκτός από το να είναι Μονογενής ως Θεός, ονομάστηκε και πρωτότοκος λόγω της ανθρώπινης φύσης του. <Αυτός δε που μας βεβαιώνει μαζί με εσάς στον Χριστό κ.τ.λ.

Εσύ όμως πάλι, αυτόν που έχει φανερωθεί από τον Θεό και γι' αυτό είναι Θεός, τον συγκαταλέγεις στα δημιουργήματα, και τον θεωρείς μέρος του κόσμου, και αν όχι ίσως αυτού του κόσμου, πάντως κάποιου άλλου. Διότι, όσον αφορά τον λόγο περί δημιουργίας, η όποια νοούμενη διαφορά των κόσμων δεν έχει απολύτως καμία σημασία. Έπειτα, τον Λόγο που κάθεται στον ίδιο θρόνο με αυτόν που τον γέννησε, δεν ντρέπεσαι να τον συγκαταλέγεις στους δορυφόρους και στους παραστάτες; Διότι, πώς δεν ακούς τον Γαβριήλ να λέει προς τον Ζαχαρία: «Εγώ είμαι ο Γαβριήλ που παρίσταμαι ενώπιον του Θεού, και στάλθηκα για να σου μιλήσω»· και τον Ησαΐα πάλι να λέει: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Και το πιο παράδοξο είναι ότι ο προφήτης έβλεπε τον Υιό, και τον ονόμαζε Κύριο Σαβαώθ, και τον παρουσιάζει με την τάξη βασιλιά να δορυφορείται από τις ανώτατες δυνάμεις. Ότι δε έβλεπε ξεκάθαρα τη δόξα του Μονογενούς, το μαρτυρεί ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Αυτά τα είπε ο Ησαΐας, επειδή είδε τη δόξα του και μίλησε για αυτόν». Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος, ξεκινώντας από το γεγονός ότι κάθεται στον ίδιο θρόνο με τον Θεό και Πατέρα, και από το ότι ονομάζεται Υιός κατά φύση, φτάνοντας στην ακριβέστατη κατανόηση του μυστηρίου και συλλέγοντας τη γνώση της θεωρίας γι' αυτόν, λέει: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ», ο Θεός και Πατέρας δηλαδή, «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;».

Ιωάννης 12, 41 Από τα όσα δηλώνει εδώ, ότι δηλαδή ο Υιός έχει τόσο μεγάλη δόξα, την οποία είδε ο Ησαΐας, είναι φανερό ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ Πατρός και Υιού. Διότι δεν υπάρχει κάτι περισσότερο που να μπορεί να αντικρίσει ο άνθρωπος, ούτε αναφέρει η Γραφή κάτι άλλο μεγαλύτερο από αυτό. Επειδή τα Σεραφείμ, τα οποία είδε ο Ησαΐας κάτω από τον θρόνο του Θεού, είναι ανώτερα και τιμιότερα από όλους τους αγγέλους. Η δε αναφορά στον «θρόνο» σημαίνει τη δεσποτική φύση ή το να κάθεται με βασιλική τάξη, ενώ παρίστανται αυτοί που έχουν το σχήμα της δουλείας της κτίσεως.

Διότι συγκλονίστηκαν τα Ιεροσόλυμα και σείστηκε ολόκληρη η χώρα των Ιουδαίων. Θα το μάθουμε δε αυτό και από όσα είχε γράψει ο προφήτης Αμώς. Λέει δηλαδή τα εξής: «Λόγοι του Αμώς που έγιναν στην Ακκαρείμ της Θεκουέ, τους οποίους είδε για την Ιερουσαλήμ κατά τις ημέρες του Οζίου, βασιλιά του Ιούδα, και κατά τις ημέρες του Ιεροβοάμ, γιου του Ιωάς, βασιλιά του Ισραήλ, δύο χρόνια πριν από τον σεισμό». Επειδή δε πέθανε ο Οζίας, μαζί του έληξε και ο καιρός της σιωπής. Και πάλι ο Θεός των όλων έδινε τις θεοπτίας στους αγίους προφήτες. Γι' αυτό λοιπόν λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Και συνέβη το έτος που πέθανε ο βασιλιάς Οζίας, είδα τον Κύριο Σαβαώθ καθισμένο σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο». Ότι λοιπόν ο προφήτης είδε τον Υιό μέσα στη δόξα του Θεού και Πατρός, κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει, αφού ο Ιωάννης γράφει ξεκάθαρα γι' αυτόν: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν». Πρόσεξε, λοιπόν, το αξίωμα της θεοπρεπούς υπεροχής και την κυριαρχία πάνω σε όλη την κτίση. Διότι Εκείνος βρίσκεται πάνω σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, όντας απόλυτα στεφανωμένος με τα πιο λαμπρά καυχήματα της βασιλείας. Ενώ οι ανώτατες δυνάμεις, πέρα από τις οποίες λέγεται ότι δεν υπάρχει τίποτα απολύτως από τα δημιουργήματα, στέκονται γύρω του, έχοντας τάξη υπηρετών, και τον τιμούν με δοξολογίες. Και λέει ότι ολόκληρη η γη είναι γεμάτη από τη δόξα του.

Ποιον λοιπόν είναι θεμιτό να πούμε ότι είδε ο προφήτης ως Κύριο, παρά εκείνον ο οποίος αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι εμφανίστηκε και συνομίλησε με τους προπάτορες της εποχής του Αβραάμ; Διότι έχουμε ήδη διδαχθεί ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Θεός και Κύριος, αλλά και άγγελος και αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου. Επειδή, λοιπόν, ο παρών λόγος πρόκειται να προφητεύσει την έλευσή του στους ανθρώπους, προθεωρεί τη θεϊκή του βασιλεία, για την οποία λέει ότι τον είδε «να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο». Και αυτός θα πρέπει να είναι ο θρόνος του, ο οποίος φανερώνεται και στον Ψαλμό «περί του Αγαπητού», σύμφωνα με το «ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος», στον οποίο και ο Ύψιστος Ποιητής των πάντων, ο Θεός και Πατέρας του, τον προέτρεψε να καθίσει, ως Μονογενή και Αγαπητό του, λέγοντας: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Την ερμηνεία μας δε αυτή για τα χωρία επιβεβαιώνει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος, παραθέτοντας τα προκείμενα λόγια του Ησαΐα, στα οποία είχε λεχθεί «διότι επωρώθη η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους», προσθέτει μιλώντας για τον Χριστό: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μαρτύρησε για αυτόν».

«Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: ετύφλωσε τους οφθαλμούς τους και επώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας όταν είδε τη δόξα Του, και έδωσε μαρτυρία γι' αυτόν». Αναμφίβολα, λοιπόν, ο ευαγγελιστής ανήγαγε τη θεοφάνεια του Ησαΐα στον Χριστό και στον ιουδαϊκό λαό, ο οποίος δεν αποδέχθηκε τον Κύριο που είχε δει ο προφήτης, σύμφωνα με την προφητεία για αυτόν. Στον προφήτη, εξάλλου, ο οποίος είδε «τον Κύριο Σαβαώθ», αναφέρει ο χρησμός να πει στο ιουδαϊκό έθνος ότι βεβαίως και οι ίδιοι θα Τον δουν κάποτε, αλλά δεν θα καταλάβουν ποιος είναι, και θα Τον ακούσουν να ομιλεί ανάμεσά τους και να διδάσκει, αλλά δεν θα κατανοήσουν, εξαιτίας του ότι έχει πωρωθεί η καρδιά τους.

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Παρατήρησε δε με ποιον τρόπο προσθέτει ο Ιωάννης, λέγοντας: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», υποδεικνύοντας ότι ο προφήτης είχε δει τον Χριστό και τη δόξα του Χριστού κατά την οπτασία στην οποία είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ καθισμένο σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο», και τα εξής.

Διότι έτσι ρητά αποδίδει στο Άγιο Πνεύμα τη γέννηση των τέκνων του Θεού, λέγοντας ότι, όπως ακριβώς εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, έτσι και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. Όσοι δε γεννήθηκαν από το Πνεύμα, ονομάστηκαν τέκνα Θεού. Έτσι και όταν ο Κύριος, μέσω του εμφυσήματος, έδωσε στους μαθητές το Άγιο Πνεύμα, ο Ιωάννης λέει: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Ο δε μέγας Παύλος διαβεβαιώνει ότι σε αυτόν κατοικεί το πλήρωμα της θεότητας· αλλά και επιπλέον, μέσω του προφήτη Ησαΐα, σχετικά με τη θεοφάνεια που του συνέβη, όταν είδε εκείνον που καθόταν σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, η μεν αρχαιότερη παράδοση λέει ότι αυτός που εμφανίστηκε είναι ο Πατέρας, ο δε ευαγγελιστής Ιωάννης αποδίδει την προφητεία στον Κύριο, λέγοντας σχετικά με τους Ιουδαίους που δεν πίστεψαν στα λόγια που ειπώθηκαν στον προφήτη για τον Κύριο, ότι: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν».

2. Και συνεχώς θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς ότι έτσι ποικίλλει τη διδασκαλία, με την παρουσία, με την απουσία, με ταπεινούς, με υψηλούς λόγους. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ. Παρόλο δε που είχε κάνει τόσα σημεία, λέει, δεν πίστευαν σε αυτόν, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, τον οποίο είπε: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Και πάλι λέει, δεν μπορούσαν να πιστεύουν, επειδή είπε ο Ησαΐας: «Με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε». Αυτά δε τα είπε, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν. Ιδού και πάλι το «επειδή» και το «είπε», δεν αποτελούν δήλωση αιτίας, αλλά αποτελέσματος (έκβασης). Διότι δεν απίστησαν επειδή το είπε ο Ησαΐας, αλλά, επειδή δεν επρόκειτο να πιστέψουν, γι' αυτό το είπε ο Ησαΐας. Γιατί, λοιπόν, ο ευαγγελιστής δεν το εκφράζει έτσι, αλλά λέει ότι η απιστία προήλθε από την προφητεία και όχι η προφητεία από την απιστία; Και προχωρώντας, το διατυπώνει αυτό πιο έντονα, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, επειδή είπε ο Ησαΐας». Μέσα από αυτό επιθυμεί να αποδείξει με πολλά επιχειρήματα το αψευδές της Γραφής, και ότι αυτά που προφήτευσε δεν συνέβησαν διαφορετικά, παρά ακριβώς όπως τα είπε. Προκειμένου, δηλαδή, να μην πει κάποιος: «Και για ποιο λόγο ήρθε ο Χριστός; Δεν γνώριζε ότι δεν επρόκειτο να του δώσουν προσοχή;» Γι' αυτό εισάγει τους προφήτες, οι οποίοι το γνώριζαν αυτό.

Αυτό εξάλλου θα μπορούσε να το δει κανείς να τηρείται και στην καθημερινή συνήθεια· όπως όταν λέει κάποιος: «Δεν μπορώ να αγαπήσω τον τάδε», ονομάζοντας τη σφοδρότητα της βούλησης, δύναμη. Και πάλι: «Δεν μπορεί ο τάδε να γίνει χρηστός». Και ο προφήτης τι λέει; «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να κάνει το καλό, έχοντας μάθει τα κακά». Δεν λέει αυτό, ότι δηλαδή τους είναι αδύνατη η εργασία της αρετής· αλλά ότι επειδή δεν θέλουν, γι' αυτό δεν μπορούν. Και αυτό που λέει ο ευαγγελιστής, αυτό εννοεί, ότι ήταν αδύνατο να ψευστεί ο προφήτης. Όμως, δεν ήταν εξαιτίας αυτού αδύνατο σε αυτούς να πιστέψουν. Διότι ήταν δυνατό, ακόμα κι αν αυτοί πίστευαν, εκείνος να παραμείνει αψευδής. Επειδή δεν θα τα είχε προφητεύσει αυτά, αν επρόκειτο να πιστέψουν. Γιατί λοιπόν, λέει, δεν το είπε έτσι; Επειδή η Γραφή έχει ορισμένα τέτοια ιδιώματα, και πρέπει να συμμορφωνόμαστε με τους κανόνες της. Αυτά δε τα είπε, όταν είδε τη δόξα του. Τίνος; Του Πατρός. Πώς λοιπόν ο Ιωάννης μιλάει για τον Υιό, και ο Παύλος για το Πνεύμα; Όχι συγχωνεύοντας τις υποστάσεις, αλλά για να δηλώσουν ότι η αξία είναι μία, λέει. Διότι τα του Πατρός ανήκουν στον Υιό, και τα του Υιού στον Πατέρα. Αν και πολλά ειπώθηκαν μέσω αγγέλων, κανείς δεν λέει: «καθώς είπε ο άγγελος»· αλλά τι; «Ο Θεός είπε». Επειδή όσα λέχθηκαν από τον Θεό μέσω αγγέλων, θα ανήκαν στον Θεό· τα του Θεού όμως δεν ανήκουν πλέον στους αγγέλους.

Τι είπε; Είδα τον Κύριο καθήμενο επί θρόνου υψηλού, και τα εξής. Δόξα, λοιπόν, ονομάζει εδώ το θέαμα εκείνο, τον καπνό, την ακρόαση των απόρρητων μυστηρίων, τη θέα των Σεραφείμ, την αστραπή που ξεπηδούσε από τον θρόνο, απέναντι στην οποία δεν μπορούσαν να στρέψουν το βλέμμα τους οι δυνάμεις εκείνες. Και μίλησε για αυτόν. Τι είπε; Ότι άκουσε μια φωνή να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί;

Του ίδιου Αγίου Βασιλείου από τον τέταρτο λόγο του κατά Ευνομίου, του οποίου η αρχή είναι: «Αν κατά φύση είναι Θεός ο Υιός». Ότι ούτε οπτασία ούτε χρησμοδοσία συμβαίνει ξεχωριστά από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο. Και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι φτερούγες είχε το ένα και έξι φτερούγες το άλλο». Και λίγο μετά λέει: «Και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε καλά και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού», και τα εξής. Όσον αφορά λοιπόν αυτή τη διατύπωση και την ακολουθία του προφητικού κειμένου, αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη είναι ο επί πάντων Πατέρας. Ωστόσο, ο υιός της βροντής, ο οποίος μίλησε με τρόπο εξαίσιο και είπε πράγματα πιο φοβερά και από βροντή, του οποίου ίδιον δεν είναι το «δεν υπήρχε», αλλά το «ήταν ο Λόγος», είπε ότι αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη ήταν ο Υιός. Διότι λέει στο δικό του σύγγραμμα: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν οι Ιουδαίοι να πιστέψουν στον Ιησού, επειδή ο Ησαΐας είπε γι' αυτούς: Έχουν τυφλωθεί τα μάτια τους και έχει πωρωθεί η καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του».

Και ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, στον λόγο του περί του Πνεύματος προς τον Ερμεία, του οποίου η αρχή είναι: «Πόνων ἀγαθῶν», αναφέρει τα εξής: «Τι λοιπόν; Δεν λέει η Γραφή ότι και αυτά τα ίδια τα λόγια του Θεού ανήκουν στο Πνεύμα; Διότι ο θεσπέσιος Ησαΐας, διηγούμενος σε εμάς εκείνη την εξαίσια και φρικωδέστατη θεοπτία, λέει: "Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο", και αφού παραθέτει τα ενδιάμεσα, προσθέτει: "Άκουσα τον Κύριο Σαβαώθ να λέει: Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και είπε: Πήγαινε και πες στον λαό αυτόν: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε". Αλλά ο μεν θεσπέσιος Ιωάννης λέει για τον Μονογενή: "Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε για αυτόν". Ο δε σοφότατος Στέφανος, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, είπε: "Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και οι πατέρες σας". Άραγε δεν είναι πλέον ολοφάνερο πως, από τη μία, ως προς την ετερότητα της ιδιαίτερης υποστάσεως, το τι είναι ο Πατέρας, και τι ο Υιός, και τι το Πνεύμα διακρίνεται σαφέστατα, από την άλλη όμως, λόγω της συμφωνίας τους προς τη φυσική ενότητα, τα πάντα ανήκουν σε όλους τους, δηλαδή η παρουσία, οι λόγοι, η μέθεξη, η ενέργεια, η δόξα και όλα όσα περικοσμούν τη θεία φύση;»

Του ιδίου. Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι είχε πει ο Ησαΐας: Τύφλωσε τους οφθαλμούς τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα Του και μίλησε για Αυτόν. Ωστόσο, ακόμη και από τους άρχοντες πολλοί πίστεψαν σε Αυτόν, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν, για να μην αποβληθούν από τη συναγωγή, διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο παρά τη δόξα του Θεού.

Ας δούμε όμως και τα του Ησαΐα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας;» αντί του «Κανείς δεν πίστεψε». Διότι το «ποιος», σε πολλά μέρη της Γραφής, τίθεται αντί του «κανείς». Και ο προφήτης το είπε αυτό εκ μέρους του προσώπου του Χριστού, σαν να λέει δηλαδή ο Χριστός προς τον Πατέρα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας;» αντί του «Κανείς δεν πίστεψε στον λόγο μας και στο κήρυγμά μου»· το οποίο κήρυγμα το ονόμασε ακοή. Διότι πράγματι, λέει, «Εκείνα που άκουσα από τον Πατέρα μου, αυτά λέω». —«Και ο βραχίονας σε ποιον αποκαλύφθηκε;» δηλαδή, η ισχυρή ενέργεια των θαυμάτων, την οποία ονομάζει βραχίονα, σε κανέναν από τους αγνώμονες Ιουδαίους δεν αποκαλύφθηκε· αλλά, παρόλο που επιτελώ τόσα θαύματα, με συκοφαντούν. «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν. Όμως βέβαια και από τους άρχοντες πολλοί πίστεψαν σε αυτόν· αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν τον ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι. Διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο παρά τη δόξα του Θεού». —«Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του». Τίνος;

Τη δόξα του Υιού, αν και φαίνεται ότι ο προφήτης είδε τη δόξα του Πατέρα, όπως προκύπτει από τη συνάφεια. Εδώ όμως ο ευαγγελιστής λέει ότι ο Ησαΐας είδε τη δόξα του Υιού, ενώ ο Παύλος του Πνεύματος. Μία είναι λοιπόν η δόξα της Αγίας Τριάδας: αυτή του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ως δόξα που είδε ο Ησαΐας εννοεί εκείνον τον καπνό που αποκαλύφθηκε στο όραμά του, τα Σεραφείμ, τους άνθρακες, το θυσιαστήριο, τον θρόνο. Είδε λοιπόν ο Ησαΐας αυτή τη δόξα και μίλησε για αυτόν, δηλαδή για τον Υιό. Και τι είπε για αυτόν; Τα όσα προαναφέρθηκαν: «Ότι τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε τις καρδιές τους.» Επισημαίνει δε ο ευαγγελιστής ότι «Και πολλοί από τους άρχοντες πίστεψαν σε αυτόν,» δείχνοντας ότι και σε αυτό ψεύδονταν οι Φαρισαίοι όταν έλεγαν: «Μήπως κάποιος από τους άρχοντες πίστεψε σε αυτόν;» Διότι ιδού, «πολλοί πίστεψαν και από τους άρχοντες, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν.»