Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:44

Ερώτηση ΡΝΑʹ. Εάν επιτρέπεται σε αυτόν που διακονεί να μιλάει με πιο δυνατή φωνή. Απόκριση. Το μέτρο της φωνής το καθορίζει η ανάγκη αυτών που ακούν. Επομένως, εάν μεν η φωνή είναι χαμηλότερη, έτσι ώστε από την ατονία της να πλησιάζει τον ψίθυρο, είναι άξια κατακρίσεως· εάν όμως είναι πιο δυνατή από όσο χρειάζεται, ενώ αυτός που ακούει μπορεί να ακούσει και όταν κάποιος του μιλάει ήρεμα, τότε γίνεται κατακριτέα κραυγή. Εκτός εάν τυχόν η νωθρότητα αυτού που ακούει μας οδηγήσει στην ανάγκη να χρησιμοποιήσουμε πιο δυνατή φωνή, ώστε να τον ξυπνήσουμε σαν από ύπνο. Διότι μαρτυρείται ότι αυτό το έπραξε και ο Κύριος, όπως λέει ο ευαγγελιστής: «Ο δε Ιησούς έκραξε και είπε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε».

Ή πώς θα μπορούσαν κάποιοι να πορευθούν πολύ σωστά και αλάνθαστα προς τον ζωντανό και αληθινό Δεσπότη, απορρίπτοντας τη λατρεία της κτίσης ως κάτι το παρωχημένο; Β. Μέσω της πίστης, νομίζω. Διότι αυτό είναι το «επερώτημα προς τον Θεό από αγαθή συνείδηση». Α. Αληθινός μεν είναι ο λόγος σου, αλλά πες μου τούτο: Άραγε η πίστη δεν είναι προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα; Β. Έτσι λέω. Α. Όσοι λοιπόν είναι πρόθυμοι να διαφυλάξουν την πίστη αταλάντευτη, ακατηγόρητη και ελεύθερη από κάθε ψεγάδι, θα πίστευαν άραγε ταυτόχρονα στον Θεό και στην κτίση, ή θα πίστευαν μονοτρόπως στον Θεό, αναγνωρίζοντας τον Υιό ως ισοφυή με τον Πατέρα; Β. Προφανώς ως προς έναν Θεό, δηλαδή σε μία φύση της θεότητας, διότι θα γνώριζαν ότι δεν θα απέφευγαν την ενοχή, αν συνέπλεκαν τον κατά φύση Θεό με την κτίση. Α. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι και η πίστη προς τον Υιό απευθύνεται ως προς ζωντανό και αληθινό Θεό. Αυτό θα σου γινόταν χωρίς κόπο σαφές, ακούγοντας τον Υιό να λέει: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε», όχι βέβαια σαν να πρόκειται για κτίση και Θεό, κάθε άλλο, αλλά μάλλον αναγάγοντας στην ίδια φύση της θεότητας λόγω της ταυτότητας της ουσίας και της απαράλλαχτης ισότητας. Και βέβαια είπε πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε». Διότι το να πιστεύει κανείς στον Υιό δεν τον απομακρύνει από τον Πατέρα, αλλά μέσω του Γεννήματος ανάγει τον αληθινά γνήσιο προσκυνητή προς τον Πατέρα που τον γέννησε.

Γι' αυτό ακριβώς, υπερηφανευόμενοι πολύ για τον Μωυσή, θεωρούσαν και έλεγαν ότι πρέπει να περιγελούν τις διδασκαλίες του Χριστού: «Ο θεσπέσιος Μωυσής μάς παρουσίασε τη θεία φύση μέσω της αίσθησης των ματιών, και μας δώρισε το να ακούσουμε φωνή από ψηλά». Πώς λοιπόν ο Χριστός τους ήλεγξε, επειδή βρίσκονταν σε άγνοια, είχαν απομακρυνθεί πολύ από το πρέπον και είχαν πλανηθεί από την αλήθεια; «Αλήθεια, αλήθεια», λέει, «σας λέω, ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Αν και ήταν δυνατόν να δουν πολύ καθαρά στο πρόσωπο του Υιού τη φύση του Θεού και Πατέρα, οι άθλιοι δεν το έκαναν αυτό, αλλά αποτόλμησαν να αποδώσουν τη μορφή της θεότητας σε φωτιά, σε σκοτάδι και σε καπνούς. Γι' αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, καθοδηγώντας τους σταδιακά και ωφέλιμα προς το καλύτερο, και συνδυάζοντας το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε». Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, αν και ο Λόγος είχε λάβει σάρκα, το φανέρωσε πολύ καλά με το να δηλώσει ότι η πίστη δεν περιορίζεται στο πρόσωπό του. Και το ότι βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα σε όλα με τον Θεό και Πατέρα, εξαιτίας της φυσικής ομοιότητας και της ομοειδούς ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Διότι ακούω τον Υιό να λέει: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει». Και πολύ σωστά. Διότι η φύση του Πατέρα και του Υιού θα ενεργήσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και καθόλου διαφορετικά. Επειδή ζωή είναι ο Πατέρας, και ζωή είναι και ο Υιός, όχι σε μικρότερο βαθμό από τον Πατέρα. Β. Αλλά, νομίζω βέβαια, θα έλεγαν ότι: «Άνθρωπέ μου, λες ψέματα, και ο νους σου έχει ήδη χαθεί στο μηδέν και έχει αστοχήσει ως προς τις ακριβείς έννοιες, και έχει νοθεύσει και σμικρύνει την υπεροχή και την ανωτερότητα του Πατέρα ως προς το ότι είναι ζωή. Πώς δηλαδή και από πού θα τεθεί σε ίση μοίρα με τον Υιό, ακόμη και αν εκείνος ονομάζεται ζωή;». Α. Αφού σταθούμε για λίγο στους λόγους, εμείς θα θεωρήσουμε ότι πρέπει να παραμείνουμε ήρεμοι. Αυτοί όμως, που αγωνίζονται για τα δικά τους δόγματα, ας προσπαθήσουν να πείσουν ότι ο Πατέρας είναι ανώτερος ζωοποιός από τον Υιό, και ότι ο Υιός είναι κατώτερος από Αυτόν, αν και εκ φύσεως είναι ζωή. Αλλά ξέρω ότι δεν θα μπορέσουν να το κάνουν αυτό, παρά θα μαντέψουν αυθαίρετα αυτό που τους φαίνεται σωστό και θα καθορίσουν εύκολα για τον Υιό ό,τι θέλουν, υποτάσσοντας τη φύση που βασιλεύει στα πάντα στους δικούς τους κανόνες. Έπειτα νομίζουν ότι τιμούν τον Πατέρα, μειώνοντας με τις υποτιμητικές τους κρίσεις τον κατά φύσιν Υιό που έχει προέλθει από Αυτόν, αν και Εκείνος λέει σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε» και «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Επειδή λοιπόν αυτό ήταν που τους εμπόδιζε να πιστέψουν τότε, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Ο δε Ιησούς έκραξε και είπε· Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε, και εκείνος που βλέπει εμένα βλέπει εκείνον που με έστειλε». Κράζει δε, αντίθετα προς τη συνήθειά του, και η κραυγή ελέγχει εκείνους που πίστεψαν μεν σε αυτόν, αλλά καλύπτονταν ακόμη πίσω από την άκαιρη ντροπή. Διότι δεν επιθυμεί να τιμάται κρυφά από όσους επιλέγουν να τον θαυμάζουν, αλλά φανερά. Επειδή θεωρούσε ότι πρέπει μεν η πίστη να εναποτίθεται στην καρδιά, ωστόσο η σοφότατη ομολογία της πρέπει να γίνεται με πολλή παρρησία. Και επειδή, ενώ ήταν Θεός κατά φύση, ενδύθηκε τη δική μας μορφή, αποφεύγει προς το παρόν να πει ανοιχτά στα αυτιά εκείνων που τον μισούν ότι πρέπει να πιστεύουν σε αυτόν, μολονότι το είχε πει πολλές φορές. Αντιθέτως, με πολλή οικονομία, συνηθίζει σταδιακά τον νου όσων νοσούν από ατίθασο φθόνο εναντίον του να εισχωρεί στο βάθος των μυστηρίων του, όχι προς ένα ανθρώπινο πρόσωπο, αλλά προς αυτό της θείας ουσίας, θεωρώντας ολόκληρη τη θεότητα στο πρόσωπο του Θεού και Πατρός· διότι εμπεριέχει μέσα του τον Υιό και το Πνεύμα.

Πολύ σοφά τους επαναφέρει λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε»· διότι δεν θέτει τον εαυτό του εκτός του να τον πιστεύουμε ότι είναι Θεός κατά φύση και ότι έχει φανερωθεί από τον Θεό και Πατέρα. Αλλά με έντεχνο τρόπο, όπως έχει λεχθεί, καθοδηγεί προς την ευσέβεια τον νου εκείνων που ασθενούν, ώστε να εννοήσεις ότι λέει κάτι τέτοιο: «Όταν πιστεύετε σε εμένα, που για χάρη σας έγινα άνθρωπος σαν κι εσάς, ενώ ως προς τον εαυτό μου και τον Πατέρα από τον οποίο προέρχομαι είμαι Θεός, μην νομίσετε ότι αποδίδετε την πίστη σας σε άνθρωπο. Διότι δεν είμαι λιγότερο Θεός κατά φύση, έστω κι αν φαίνομαι άνθρωπος σαν κι εσάς· και έχω μέσα μου αυτόν που με γέννησε. Επομένως, αφού εγώ είμαι ομοούσιος με αυτόν που με γέννησε, η πίστη θα μεταβεί οπωσδήποτε και στον ίδιο τον Πατέρα». Όπως λοιπόν είπαμε, ο Κύριος, αναπαιδεύοντάς τους λίγο-λίγο προς το καλύτερο και συμπλέκοντας ωφέλιμα το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», και τα εξής. Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, έστω κι αν ο Λόγος βρισκόταν εν σαρκί, το φανέρωσε πολύ καλά με το να μην κατευθύνεται η πίστη απλώς προς αυτόν. Το ότι δε βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα με τον Θεό και Πατέρα, λόγω της φυσικής ομοιότητας και του ταυτοειδούς της ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εγώ ως φως έχω έλθει στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Ιδού που πάλι ελκύει την πίστη προς τον εαυτό του, και κατορθώνει ταυτόχρονα δύο πολύ ωφέλιμα πράγματα.

ΑΛΛΟ. «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε». Εάν ο Υιός έχει τόσο μεγάλη ομοιότητα με τον δικό του Πατέρα, ώστε να είναι κατά κάποιον τρόπο ενωμένος κατ' ουσίαν μαζί Του και να φανερώνει τη δική Του φύση σαν σε εικόνα, πώς δεν είναι υπερβολικά ασεβής εκείνος που τολμά να τον αποκαλεί δημιούργημα, εκτός και αν αποδίδει την ιδιότητα του δημιουργήματος και στον ίδιο τον Πατέρα; Διότι είναι ανάγκη ο Υιός να είναι τέτοιος, ακριβώς όπως είναι κατά φύση ο Πατέρας. Επειδή δε ο Πατέρας δεν είναι δημιούργημα, άρα ούτε ο Υιός θα είναι δημιούργημα, αλλά μάλλον άκτιστος, όπως ακριβώς εκείνος που τον γέννησε. Διότι έτσι θα υπάρχει αληθινά ο Υιός, και στο πρόσωπό του θα θεωρήσουμε τον Πατέρα.

Αποκόπτοντας αναγκαστικά τον φόβο και τον δισταγμό γι' αυτά, και ανάγοντας την πίστη στη φύση της θεότητας, όπως στο πρόσωπο του Πατέρα, και μη αποδίδοντάς την στη δική μας μικρότητα, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε, και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε.» Δεν είναι άραγε σαν να λέει: Ω ακροατές των λόγων μου, μην έχετε μικρές και χαμερπείς δοξασίες για μένα· αλλά να γνωρίζετε ότι, προσφέροντας την πίστη σε εμένα τον ίδιο που βλέπετε εν σαρκί, δεν θα έχετε πιστέψει απλώς σε άνθρωπο, αλλά στον ίδιο τον Πατέρα, μέσω εμού του Υιού, ο οποίος κατά πάντα είμαι ίσος και απαράλλακτος προς Αυτόν, και ο οποίος σαρκώθηκα μεν για εσάς και οικειοποιήθηκα το μικροπρεπές περίβλημα της ανθρωπότητας, έχοντας όμως παντελώς αλώβητο το ομοούσιο, το ισουργό και την ταυτότητα της δόξας σε σχέση με Αυτόν; Β— Έτσι φαίνεται. Α— Θα μπορούσες όμως να μάθεις και με άλλον τρόπο ότι Αυτός δεν απορρίπτει την πίστη, αλλά την αποδέχεται χωρίς καμία διαίρεση και διαφορά ως προς το ίδιο Του το πρόσωπο, ακόμη κι αν έγινε σάρκα.

«Κουράστηκα να φωνάζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, θάμπωσαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου.» Και αυτά εκπληρώνονταν στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· στο οποίο στεκόταν ο Ιησούς και έκραζε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· και πάλι αναφέρεται: «Ο Ιησούς φώναζε και έλεγε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε. Εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.» Και στην περίπτωση του Λαζάρου, αφού ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό, είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς. Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, έλα έξω.» Αλλά και κατά τη διάρκεια του ίδιου του Πάθους εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Από την έκτη ώρα απλώθηκε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και περίπου την ενάτη ώρα, ανεβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί.» Τότε λοιπόν, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρακαλούσε τους πάντες με δυνατή φωνή να προσέλθουν και να σπεύσουν στη διδασκαλία του· και τον επί τέσσερις ημέρες νεκρό τον ανακαλούσε στη ζωή με μεγάλη κραυγή. Αλλά και περί την ενάτη ώρα του πάθους φώναζε με μεγάλη φωνή· και μετά από αυτά πάλι: «Αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, παρέδωσε το πνεύμα.»

Και από όσα ακολουθούν γίνεται αυτό φανερό. Διότι, αφού υποχώρησε και ενέδωσε, όταν επανήλθε, τους μιλά πάλι με συγκατάβαση, λέγοντας τα εξής: Εκείνος που πιστεύει σε μένα, δεν πιστεύει σε μένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Διότι, πρόσεξε τι κάνει: Αρχίζει από ταπεινά και συνεσταλμένα λόγια και καταφεύγει στον Πατέρα· έπειτα πάλι ανυψώνει τον λόγο του. Και όταν τους βλέπει να εξαγριώνονται, υποχωρεί, και πάλι παρουσιάζεται, και αρχίζει πάλι τον λόγο του με ταπεινότητα. Και πού το έκανε αυτό; Ή μάλλον, πού δεν το έκανε; Δες, λοιπόν, τι λέει στην αρχή: Καθώς ακούω, κρίνω· έπειτα, πιο υψηλά: Διότι, όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί εκείνους που θέλει· και πάλι: Εγώ δεν σας κρίνω, άλλος είναι αυτός που κρίνει. Έπειτα αναχωρεί πάλι· έπειτα, αφού εμφανίστηκε στη Γαλιλαία, λέει: Να εργάζεστε, όχι για την τροφή που φθείρεται. Και αφού είπε μεγάλα λόγια για τον εαυτό του, ότι δηλαδή κατέβηκε από τον ουρανό, ότι δίνει αιώνια ζωή, πάλι αναχωρεί. Και στη γιορτή της Σκηνοπηγίας, όταν παρουσιάστηκε πάλι, κάνει ακριβώς το ίδιο.

Άρα, λοιπόν, δεν ήταν άρχοντες, αλλά δούλοι στην έσχατη δουλεία. Όμως και αυτός ο φόβος αργότερα διαλύθηκε. Διότι πουθενά στην εποχή των αποστόλων δεν τους βλέπουμε να κυριαρχούνται από αυτό το πάθος. Επειδή, στην εποχή εκείνων, πίστεψαν και άρχοντες και ιερείς. Διότι η χάρη του Πνεύματος, όταν ήλθε, τους έκανε όλους πιο στερεούς και από διαμάντι. Επειδή, λοιπόν, αυτό ήταν που τους εμπόδιζε τότε να πιστέψουν, άκου τι λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε»· σαν να έλεγε: Γιατί φοβάστε να πιστέψετε σε εμένα; Στον Θεό διαβαίνει η πίστη μέσω εμού, όπως ακριβώς και η απιστία. Δες πώς με όλα αυτά αποδεικνύει το απαράλλακτο της ουσίας. Και δεν είπε: «Εκείνος που με πιστεύει», για να μην πει κανείς ότι το έλεγε εξαιτίας των λόγων του, πράγμα που θα μπορούσε να ειπωθεί και για τους ανθρώπους. Διότι εκείνος που πιστεύει στους αποστόλους, δεν πιστεύει σε αυτούς, αλλά στον Θεό. Αλλά για να μάθεις ότι μιλάει για την πίστη στην ουσία Του, δεν είπε: «Εκείνος που πιστεύει στα λόγια μου», αλλά: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα». Και γιατί, θα πει κανείς, πουθενά δεν είπε το αντίστροφο: «Εκείνος που πιστεύει στον Πατέρα, δεν πιστεύει στον Πατέρα, αλλά σε εμένα»; Διότι θα έλεγαν: «Ιδού, εμείς πιστεύουμε στον Πατέρα, αλλά σε εσένα δεν πιστεύουμε». Επειδή βρίσκονταν ακόμη σε κατάσταση αδυναμίας.

«Διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων.» Αυτό δε τους το είχε προείπει και ο Χριστός, λέγοντας: «Πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους, και τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό την αθετείτε;» Δείχνει λοιπόν ο ευαγγελιστής ότι αυτοί παθαίνουν αυτό το οποίο τους προείπε ο Χριστός. Επομένως, δεν ήταν άρχοντες, αλλά δούλοι, που υπηρετούσαν την έσχατη δουλεία. Από αυτό, λοιπόν, μαθαίνουμε ότι δούλος και άτιμος είναι ο φιλόδοξος. «Ο δε Ιησούς έκραξε και είπε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε.» Ο Ιησούς είχε κρυφτεί για λίγο, αποφεύγοντας τον θυμό των Ιουδαίων, πάλι όμως εμφανίζεται και κράζει με παρρησία. Και για να δείξει τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα και όχι αντίθεο, λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε», σαν να λέει το εξής: Γιατί φοβάστε να πιστέψετε σε εμένα; Η πίστη σε εμένα μεταβαίνει προς τον Πατέρα μου. Πρόσεξε δε και την ακρίβεια του λόγου.