Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:45

Ίσως, λοιπόν, να πουν με αναίδεια ότι αυτή η φράση δεν ανήκει στον Υιό, αλλά στον Λόγο. Όμως, από όσα ελέχθησαν προηγουμένως θα γίνει φανερό ότι αυτός που μιλάει είναι ο Υιός. Διότι εκείνος που λέει εδώ: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω», αποδεικνύεται ότι δεν είναι άλλος από τον μονογενή Υιό του Θεού. Διότι αναφέρει πρωτύτερα ο ίδιος ο Ιωάννης: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού. Και αυτή είναι η κρίση: ότι το φως ήλθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως· διότι τα έργα τους ήταν πονηρά». Εάν αυτός που λέει «διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω», είναι ο ίδιος που λέει «εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε», και αυτός που ήλθε για να σώσει τον κόσμο και όχι για να τον κρίνει είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, καθίσταται φανερό ότι ο ίδιος ο Υιός είναι αυτός που λέει «εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Επομένως, εάν όπως διά του Λόγου, έτσι και διά του Υιού δημιουργήθηκαν τα πάντα, δεν θα φανεί καμία αντίφαση, αλλά θα ήταν το ίδιο να πούμε, όπως «εν αρχή ην ο Λόγος», και «εν αρχή ην ο Υιός». Εάν όμως, επειδή ο Ιωάννης δεν είπε «εν αρχή ην ο Υιός», ισχυριστούν ότι τα γνωρίσματα του Λόγου δεν αρμόζουν στον Υιό, τότε είναι καιρός να πουν ότι και τα γνωρίσματα του Υιού δεν αρμόζουν στον Λόγο. Όμως για τον Υιό έχει αποδειχθεί ότι ισχύει το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «αυτός που βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα», που δηλώνει την ύπαρξή του· καθώς και το «εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει αυτόν που με έστειλε». Είναι ωστόσο κοινό, τόσο για τον Λόγο όσο και για τον Υιό, το ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού· ώστε εκ τούτου να αποδεικνύεται ότι ο Υιός υπάρχει προ του κόσμου. Διότι είναι αναγκαίο ο δημιουργός να υπάρχει πριν από τα δημιουργήματα. Και αυτό που ελέχθη προς τον Φίλιππο, σύμφωνα με αυτούς, δεν θα αφορούσε τον Λόγο, αλλά τον Υιό.

Αλλά εγώ πάλι φρίττω με τη βλασφημία· για τον καθένα όμως είναι εύκολο να το κατανοήσει. Διότι, αν δεν έχει καμία σύγκριση προς τον Πατέρα, πώς έλεγε στον Φίλιππο: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις δει, Φίλιππε;» και, «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει αυτόν που με έστειλε»; Διότι αυτόν που δεν επιδέχεται ούτε σύγκριση ούτε έχει καμία κοινωνία προς αυτόν, πώς θα τον φανέρωνε στον εαυτό Του ο Υιός; Επειδή δεν γίνεται καταληπτό το άγνωστο μέσω του ανόμοιου και του ξένου, αλλά από τη φύση του το οικείο αναγνωρίζεται μέσω του οικείου.

Γι' αυτό ακριβώς, υπερηφανευόμενοι πολύ για τον Μωυσή, θεωρούσαν και έλεγαν ότι πρέπει να περιγελούν τις διδασκαλίες του Χριστού: «Ο θεσπέσιος Μωυσής μάς παρουσίασε τη θεία φύση μέσω της αίσθησης των ματιών, και μας δώρισε το να ακούσουμε φωνή από ψηλά». Πώς λοιπόν ο Χριστός τους ήλεγξε, επειδή βρίσκονταν σε άγνοια, είχαν απομακρυνθεί πολύ από το πρέπον και είχαν πλανηθεί από την αλήθεια; «Αλήθεια, αλήθεια», λέει, «σας λέω, ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Αν και ήταν δυνατόν να δουν πολύ καθαρά στο πρόσωπο του Υιού τη φύση του Θεού και Πατέρα, οι άθλιοι δεν το έκαναν αυτό, αλλά αποτόλμησαν να αποδώσουν τη μορφή της θεότητας σε φωτιά, σε σκοτάδι και σε καπνούς. Γι' αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, καθοδηγώντας τους σταδιακά και ωφέλιμα προς το καλύτερο, και συνδυάζοντας το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε». Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, αν και ο Λόγος είχε λάβει σάρκα, το φανέρωσε πολύ καλά με το να δηλώσει ότι η πίστη δεν περιορίζεται στο πρόσωπό του. Και το ότι βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα σε όλα με τον Θεό και Πατέρα, εξαιτίας της φυσικής ομοιότητας και της ομοειδούς ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Διότι ακούω τον Υιό να λέει: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει». Και πολύ σωστά. Διότι η φύση του Πατέρα και του Υιού θα ενεργήσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και καθόλου διαφορετικά. Επειδή ζωή είναι ο Πατέρας, και ζωή είναι και ο Υιός, όχι σε μικρότερο βαθμό από τον Πατέρα. Β. Αλλά, νομίζω βέβαια, θα έλεγαν ότι: «Άνθρωπέ μου, λες ψέματα, και ο νους σου έχει ήδη χαθεί στο μηδέν και έχει αστοχήσει ως προς τις ακριβείς έννοιες, και έχει νοθεύσει και σμικρύνει την υπεροχή και την ανωτερότητα του Πατέρα ως προς το ότι είναι ζωή. Πώς δηλαδή και από πού θα τεθεί σε ίση μοίρα με τον Υιό, ακόμη και αν εκείνος ονομάζεται ζωή;». Α. Αφού σταθούμε για λίγο στους λόγους, εμείς θα θεωρήσουμε ότι πρέπει να παραμείνουμε ήρεμοι. Αυτοί όμως, που αγωνίζονται για τα δικά τους δόγματα, ας προσπαθήσουν να πείσουν ότι ο Πατέρας είναι ανώτερος ζωοποιός από τον Υιό, και ότι ο Υιός είναι κατώτερος από Αυτόν, αν και εκ φύσεως είναι ζωή. Αλλά ξέρω ότι δεν θα μπορέσουν να το κάνουν αυτό, παρά θα μαντέψουν αυθαίρετα αυτό που τους φαίνεται σωστό και θα καθορίσουν εύκολα για τον Υιό ό,τι θέλουν, υποτάσσοντας τη φύση που βασιλεύει στα πάντα στους δικούς τους κανόνες. Έπειτα νομίζουν ότι τιμούν τον Πατέρα, μειώνοντας με τις υποτιμητικές τους κρίσεις τον κατά φύσιν Υιό που έχει προέλθει από Αυτόν, αν και Εκείνος λέει σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε» και «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Επειδή λοιπόν αυτό ήταν που τους εμπόδιζε να πιστέψουν τότε, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Ο δε Ιησούς έκραξε και είπε· Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε, και εκείνος που βλέπει εμένα βλέπει εκείνον που με έστειλε». Κράζει δε, αντίθετα προς τη συνήθειά του, και η κραυγή ελέγχει εκείνους που πίστεψαν μεν σε αυτόν, αλλά καλύπτονταν ακόμη πίσω από την άκαιρη ντροπή. Διότι δεν επιθυμεί να τιμάται κρυφά από όσους επιλέγουν να τον θαυμάζουν, αλλά φανερά. Επειδή θεωρούσε ότι πρέπει μεν η πίστη να εναποτίθεται στην καρδιά, ωστόσο η σοφότατη ομολογία της πρέπει να γίνεται με πολλή παρρησία. Και επειδή, ενώ ήταν Θεός κατά φύση, ενδύθηκε τη δική μας μορφή, αποφεύγει προς το παρόν να πει ανοιχτά στα αυτιά εκείνων που τον μισούν ότι πρέπει να πιστεύουν σε αυτόν, μολονότι το είχε πει πολλές φορές. Αντιθέτως, με πολλή οικονομία, συνηθίζει σταδιακά τον νου όσων νοσούν από ατίθασο φθόνο εναντίον του να εισχωρεί στο βάθος των μυστηρίων του, όχι προς ένα ανθρώπινο πρόσωπο, αλλά προς αυτό της θείας ουσίας, θεωρώντας ολόκληρη τη θεότητα στο πρόσωπο του Θεού και Πατρός· διότι εμπεριέχει μέσα του τον Υιό και το Πνεύμα.

Αποκόπτοντας αναγκαστικά τον φόβο και τον δισταγμό γι' αυτά, και ανάγοντας την πίστη στη φύση της θεότητας, όπως στο πρόσωπο του Πατέρα, και μη αποδίδοντάς την στη δική μας μικρότητα, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε, και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε.» Δεν είναι άραγε σαν να λέει: Ω ακροατές των λόγων μου, μην έχετε μικρές και χαμερπείς δοξασίες για μένα· αλλά να γνωρίζετε ότι, προσφέροντας την πίστη σε εμένα τον ίδιο που βλέπετε εν σαρκί, δεν θα έχετε πιστέψει απλώς σε άνθρωπο, αλλά στον ίδιο τον Πατέρα, μέσω εμού του Υιού, ο οποίος κατά πάντα είμαι ίσος και απαράλλακτος προς Αυτόν, και ο οποίος σαρκώθηκα μεν για εσάς και οικειοποιήθηκα το μικροπρεπές περίβλημα της ανθρωπότητας, έχοντας όμως παντελώς αλώβητο το ομοούσιο, το ισουργό και την ταυτότητα της δόξας σε σχέση με Αυτόν; Β— Έτσι φαίνεται. Α— Θα μπορούσες όμως να μάθεις και με άλλον τρόπο ότι Αυτός δεν απορρίπτει την πίστη, αλλά την αποδέχεται χωρίς καμία διαίρεση και διαφορά ως προς το ίδιο Του το πρόσωπο, ακόμη κι αν έγινε σάρκα.

«Κουράστηκα να φωνάζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, θάμπωσαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου.» Και αυτά εκπληρώνονταν στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· στο οποίο στεκόταν ο Ιησούς και έκραζε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· και πάλι αναφέρεται: «Ο Ιησούς φώναζε και έλεγε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε. Εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.» Και στην περίπτωση του Λαζάρου, αφού ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό, είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς. Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, έλα έξω.» Αλλά και κατά τη διάρκεια του ίδιου του Πάθους εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Από την έκτη ώρα απλώθηκε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και περίπου την ενάτη ώρα, ανεβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί.» Τότε λοιπόν, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρακαλούσε τους πάντες με δυνατή φωνή να προσέλθουν και να σπεύσουν στη διδασκαλία του· και τον επί τέσσερις ημέρες νεκρό τον ανακαλούσε στη ζωή με μεγάλη κραυγή. Αλλά και περί την ενάτη ώρα του πάθους φώναζε με μεγάλη φωνή· και μετά από αυτά πάλι: «Αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, παρέδωσε το πνεύμα.»

«Διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων.» Αυτό δε τους το είχε προείπει και ο Χριστός, λέγοντας: «Πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους, και τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό την αθετείτε;» Δείχνει λοιπόν ο ευαγγελιστής ότι αυτοί παθαίνουν αυτό το οποίο τους προείπε ο Χριστός. Επομένως, δεν ήταν άρχοντες, αλλά δούλοι, που υπηρετούσαν την έσχατη δουλεία. Από αυτό, λοιπόν, μαθαίνουμε ότι δούλος και άτιμος είναι ο φιλόδοξος. «Ο δε Ιησούς έκραξε και είπε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε.» Ο Ιησούς είχε κρυφτεί για λίγο, αποφεύγοντας τον θυμό των Ιουδαίων, πάλι όμως εμφανίζεται και κράζει με παρρησία. Και για να δείξει τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα και όχι αντίθεο, λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε», σαν να λέει το εξής: Γιατί φοβάστε να πιστέψετε σε εμένα; Η πίστη σε εμένα μεταβαίνει προς τον Πατέρα μου. Πρόσεξε δε και την ακρίβεια του λόγου.

Δεν είπε, «Εκείνος που με πιστεύει», αλλά, «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα»· το οποίο δηλώνει την πίστη στον Θεό. Διότι άλλο είναι να πιστεύεις κάποιον, και άλλο να πιστεύεις σε κάποιον. Διότι αυτός που πιστεύει κάποιον, μπορεί να νοηθεί ότι τον πιστεύει επειδή λέει την αλήθεια· αυτός όμως που πιστεύει σε κάποιον, οπωσδήποτε πιστεύει όπως σε Θεό. Γι' αυτό, θα μπορούσε κανείς να πει να πιστεύουμε τους αποστόλους· το να πιστεύουμε όμως στους αποστόλους, όχι πια. Γι' αυτό, λοιπόν, ο Κύριος δεν είπε, «Εκείνος που με πιστεύει» (διότι αυτό θα μπορούσαν ίσως να το πουν και ο Παύλος και ο Πέτρος, το «Εκείνος που με πιστεύει»· αλλά και οι Εβραίοι κατηγορούνται διότι δεν πίστευαν τον Μωυσή), αλλά είπε το σπουδαιότερο, ότι «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα»· με το οποίο αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι Θεός· όπως ακριβώς λέει και στους μαθητές: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε». Ώστε, επειδή αυτός που πιστεύει σε αυτόν μεταβιβάζει την πίστη στον Πατέρα· άρα και αυτός που απιστεί σε αυτόν, απιστεί στον ίδιο τον Πατέρα. «Και εκείνος που βλέπει εμένα βλέπει εκείνον που με έστειλε». Άραγε εκείνος που βλέπει τα σωματικά χαρακτηριστικά;