Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:46

Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος και επιστρέφει τις ψυχές. Εννοεί δηλαδή τον ευαγγελικό νόμο. Επειδή λοιπόν οι προερχόμενοι από τα έθνη έχουν ήδη παιδαγωγηθεί από τα προαναφερθέντα στοιχεία στο ότι ο Δημιουργός είναι ένας, διδάσκονται στη συνέχεια και τον ευαγγελικό νόμο, ώστε να επιστρέψουν οι ψυχές όλων των εθνών στην αλήθεια. Η μαρτυρία του Κυρίου είναι πιστή, κάνοντας σοφά τα νήπια. Τη μαρτυρία αυτή έδωσε για τον εαυτό Του ο Μονογενής λέγοντας: «Εγώ ως φως έχω έλθει στον κόσμο»· και, «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έλθει»· και, «Εγώ είμαι η ζωή». [Κάνοντας σοφά τα νήπια, εννοεί ότι στερεώνει τους αποστόλους, ή ονομάζει νήπια εκείνους που έγιναν νήπια και άφρονες εν Χριστώ, και τους ανθρώπους που στερούνται κοσμικής σοφίας.] Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα και ευφραίνουν την καρδιά.

Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε: από όλα όσα μου έχει δώσει να μην χάσω τίποτα, αλλά να τα αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι αυτό είναι το θέλημα του Πατέρα μου: καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει σε αυτόν να έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Και πάλι: Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι. Και πάλι λέει: Εγώ για αυτόν τον σκοπό έχω γεννηθεί και για αυτόν τον σκοπό έχω έρθει στον κόσμο, για να μαρτυρήσω την αλήθεια. Ο δε Ιωάννης έγραψε: για να καταλύσει τα έργα του διαβόλου.

Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, από όλα όσα μου έχει δώσει να μη χάσω τίποτα, αλλά να τα αναστήσω την έσχατη ημέρα· διότι αυτό είναι το θέλημα του Πατέρα μου, καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει σε αυτόν να έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα». Και πάλι: «Εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μη μείνει στο σκοτάδι». Και πάλι λέει: «Εγώ γι' αυτό έχω γεννηθεί και γι' αυτό έχω έλθει στον κόσμο, για να δώσω μαρτυρία στην αλήθεια». Ο δε Ιωάννης έγραψε: «Γι' αυτό φανερώθηκε ο Υιός του Θεού, για να καταλύσει τα έργα του διαβόλου».

Διότι και αυτά τα λόγια είναι του Υιού. Λέει λοιπόν ο ίδιος ο Ιωάννης: «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει εκείνον που με έστειλε», και: «όποιος δέχεται εμένα, δέχεται εκείνον που με απέστειλε», και: «εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι. Και εάν κάποιος ακούσει τα λόγια μου και δεν τα τηρήσει, εγώ δεν τον κρίνω· διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο. Ο λόγος όμως, τον οποίο ακούει, εκείνος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα»· «διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα».

Διότι εκείνος που λέγει «όποιος πιστεύει σε εμένα» και «εάν κάποιος ακούσει τα λόγια μου, εγώ δεν τον κρίνω», αυτός είναι ο Υιός, για τον οποίο λέγει τα εξής: «όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· ενώ όποιος δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού». Και πάλι: «και αυτή είναι η κρίση εκείνου που δεν πιστεύει στον Υιό, ότι το φως ήλθε στον κόσμο, και δεν πίστεψαν σε αυτό», δηλαδή στον Υιό. Διότι αυτός είναι «το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο»· και για όσο διάστημα βρισκόταν επάνω στη γη κατά την ενανθρώπησή του, ήταν φως για τον κόσμο, όπως λέγει ο ίδιος: «όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός. Διότι εγώ», λέγει, «ως φως έχω έλθει στον κόσμο».

Αλλά η κτίση έχει ανάγκη από εκείνον που φωτίζει, μη έχοντας τούτο από τον εαυτό της. Άρα ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, και γι' αυτό είναι φως, καθώς δύναται να φωτίζει όσα έχουν ανάγκη φωτός. Άλλο. Εφόσον ο Υιός είναι φως κατά φύση, ή είναι κάτι διαφορετικό από την κτίση (πράγμα προφανές ως προς τον τρόπο ύπαρξής Του), ή είναι ομοφυής με αυτήν. Αν, λοιπόν, είναι ομογενής και ομοούσιος, μάταια, όπως φαίνεται, ήρθε σε εμάς λέγοντας «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο»· διότι η κτίση θα έχει από μόνη της το να είναι και η ίδια φως· φως μάλιστα που δεν μετέχει σε άλλο φως, για να νοείται ως φως. Εάν όμως δεν είναι ομοφυής, και η κτίση έχει ανάγκη από φως, ακούγοντας το «τι έχεις που δεν έλαβες;», κατ' ανάγκη πλέον ο Υιός διαφεύγει το να θεωρείται κτιστός, ελκύοντας στον εαυτό Του μακριά από την κτίση το δικό Του αγαθό· διότι η κτίση δεν θα είναι φως κατά φύση, αλλά μάλλον θα έχει ανάγκη από το φως και θα είναι μέτοχος αυτού. Άλλο. Αν τίποτα δεν μετέχει στον ίδιο του τον εαυτό, αλλά η κτίση μετέχει στον Υιό ως φως, άρα ο Ίδιος δεν είναι κτίσμα, αλλά ούτε και η κτίση είναι το φως, το οποίο είναι ο Υιός. Άλλο. Αν είναι διαφορετικό το να φωτίζει κανείς και διαφορετικό το να φωτίζεται, όπως η ενέργεια και το πάθος, και ο μεν Υιός φωτίζει, ενώ η κτίση φωτίζεται, άρα ο Υιός και η κτίση δεν είναι το ίδιο, αφού ούτε το ενεργούν είναι ταυτόσημο με το ενεργούμενο. <Και το φως στο σκοτάδι φέγγει, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε.> Αναγκαίως ο σοφότατος Ευαγγελιστής σπεύδει να αναπτύξει για εμάς, μέσω όσων ακολουθούν, τη θεωρία που διατυπώθηκε στα προηγούμενα.

Αλλά ίσως πει κάποιος ως προς αυτά: Τι λέμε λοιπόν, ω γενναίε, όταν κάποιος μας προβάλει τον Χριστό να λέει: «Εγώ ως φως έχω έρθει στον κόσμο;» Και τι όταν ο ψαλμωδός αναφωνεί: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου;» Διότι ιδού, εδώ αφενός μεν ο ίδιος λέει σαφώς ότι έχει έρθει στον κόσμο, προφανώς σαν να μην ήταν σε αυτόν· αφετέρου δε ο μελωδός παρακαλούσε να πεμφθεί αυτός που δεν ήταν ακόμη παρών, σύμφωνα τουλάχιστον με το σχήμα του λόγου και την έμφαση της αποστολής του σε εμάς. Σε αυτά λοιπόν απαντούμε, ότι ο θεολόγος, αποδίδοντας θεοπρεπές αξίωμα στον Μονογενή, λέει ότι αυτός υπάρχει πάντοτε και διαπαντός στον κόσμο, ως ζωή κατά φύση, ως φως κατ' ουσίαν, πληρώντας την κτίση, ως Θεός, που δεν περιγράφεται σε τόπο, δεν μετριέται με διαστήματα, δεν καταλαμβάνεται με ποσότητα, ούτε εμπεριέχεται καθόλου από τίποτα, ούτε έχει ανάγκη μετάβασης από τόπο σε τόπο, αλλά ενδημεί στα πάντα και δεν απουσιάζει από τίποτα. Ισχυρίστηκε δε ότι έχει έρθει στον κόσμο, αν και ήταν παρών σε αυτόν, σύμφωνα με τον τρόπο της ενανθρωπήσεως. «Διότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» με σάρκα, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο πιο εμφανή την παρουσία του στον κόσμο, και αυτός που παλαιότερα ήταν καταληπτός με τη νόηση, ορώμενος πλέον και με τα ίδια τα μάτια του σώματος, μας ενέθεσε μια πιο απτή, ας το πω έτσι, αίσθηση της θεογνωσίας, γνωριζόμενος μέσα από θαύματα και μεγαλουργήματα.

Και συλλογίσου πάλι τη διαφορά σε καθένα από αυτά που ειπώθηκαν. Διότι η ορτυγομήτρα υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο τον νόμο. Επειδή πράγματι το πτηνό αυτό πετάει πάντα χαμηλά και κοντά στη γη. Έτσι θα έβλεπες και εκείνους που παιδαγωγούνται μέσω του νόμου σε μια πιο χαμηλή θεοσέβεια μέσω τύπων, σε ό,τι αφορά, εννοώ, τις θυσίες, τους ραντισμούς και τις ιουδαϊκές καθάρσεις. Διότι αυτοί ελάχιστα απομακρύνονται κατά κάποιον τρόπο από τη γη και φαίνεται μεν ότι υψώνονται από αυτήν, όμως παραμένουν μέσα σε αυτήν και γύρω από αυτήν. Επειδή στον νόμο δεν υπάρχει το τέλεια αγαθό και το υψηλό ως προς τη σύνεση. Προσφέρεται λοιπόν το βράδυ. Είτε επειδή ο λόγος μάς υποδηλώνει πάλι, μέσω της εσπέρας, το σκοτεινό νόημα του γράμματος, είτε τη σκοτεινή κατάσταση του κόσμου, ο οποίος δεν είχε ακόμη το αληθινό φως, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος αφού ενανθρώπησε λέει: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Λέει δε ότι οι γιοι του Ισραήλ θα γνωρίσουν ότι ο Κύριος τους έβγαλε από την Αίγυπτο. Διότι στα Μωσαϊκά συγγράμματα διαφαίνεται μόνο η γνώση της καθολικής σωτηρίας μέσω του Χριστού, ενώ η χάρη δεν ήταν ακόμη παρούσα αυτοπροσώπως. Διότι αυτό ακριβώς υποδήλωνε όταν πρόσθετε: «Το πρωί θα δείτε τη δόξα του Κυρίου, με το να σας δώσει άρτους για να χορτάσετε».

Πολύ σοφά τους επαναφέρει λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε»· διότι δεν θέτει τον εαυτό του εκτός του να τον πιστεύουμε ότι είναι Θεός κατά φύση και ότι έχει φανερωθεί από τον Θεό και Πατέρα. Αλλά με έντεχνο τρόπο, όπως έχει λεχθεί, καθοδηγεί προς την ευσέβεια τον νου εκείνων που ασθενούν, ώστε να εννοήσεις ότι λέει κάτι τέτοιο: «Όταν πιστεύετε σε εμένα, που για χάρη σας έγινα άνθρωπος σαν κι εσάς, ενώ ως προς τον εαυτό μου και τον Πατέρα από τον οποίο προέρχομαι είμαι Θεός, μην νομίσετε ότι αποδίδετε την πίστη σας σε άνθρωπο. Διότι δεν είμαι λιγότερο Θεός κατά φύση, έστω κι αν φαίνομαι άνθρωπος σαν κι εσάς· και έχω μέσα μου αυτόν που με γέννησε. Επομένως, αφού εγώ είμαι ομοούσιος με αυτόν που με γέννησε, η πίστη θα μεταβεί οπωσδήποτε και στον ίδιο τον Πατέρα». Όπως λοιπόν είπαμε, ο Κύριος, αναπαιδεύοντάς τους λίγο-λίγο προς το καλύτερο και συμπλέκοντας ωφέλιμα το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», και τα εξής. Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, έστω κι αν ο Λόγος βρισκόταν εν σαρκί, το φανέρωσε πολύ καλά με το να μην κατευθύνεται η πίστη απλώς προς αυτόν. Το ότι δε βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα με τον Θεό και Πατέρα, λόγω της φυσικής ομοιότητας και του ταυτοειδούς της ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εγώ ως φως έχω έλθει στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Ιδού που πάλι ελκύει την πίστη προς τον εαυτό του, και κατορθώνει ταυτόχρονα δύο πολύ ωφέλιμα πράγματα.

Για να μη φανεί ότι ο Θεός τιμωρεί άσκοπα και ότι επιβάλλει τιμωρίες χωρίς λόγο, παραθέτει αμέσως τις αιτίες, εξαιτίας των οποίων βρέθηκαν ένοχοι και παραδίδονται προς όλεθρο στους εχθρούς, δηλαδή στα θηρία για κατασπάραξη. Διότι «δείτε», λέει, «ότι όλοι έχουν τυφλωθεί, δεν γνώρισαν τη σύνεση». Επειδή πραγματικά τυφλοί είναι εκείνοι από τον Ισραήλ, και περισσότερο από όλους τους άλλους οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και εκείνοι που έλαχαν να είναι καθοδηγητές της Συναγωγής. Διότι δεν δέχθηκαν το αληθινό φως, ούτε θέλησαν να γνωρίσουν τον Χριστό, αν και Εκείνος διακήρυττε ξεκάθαρα, άλλοτε μεν ότι «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», άλλοτε δε πάλι ότι «Εγώ ήρθα ως φως σε τούτο τον κόσμο· όποιος με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Ενώ, λοιπόν, ήταν δυνατόν να πλουτίσουν με το φως αποδεχόμενοι την πίστη, δεν το έπραξαν αυτό, αλλά όπως λέει ο προφήτης, «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε το σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Είπε εξάλλου και ο ίδιος ο Σωτήρας και γι' αυτούς και για τους λαούς που είχαν υπό την εξουσία τους ότι «Είναι τυφλοί, και οδηγοί τυφλών». Άρα, όλοι έχουν τυφλωθεί, λέει, και δεν γνώρισαν τη σύνεση.

Αυτός ελευθέρωσε αυτούς που ήταν αιχμάλωτοι, καθαιρώντας τον αποστάτη τύραννο, δηλαδή τον Σατανά. Αυτός έλαμψε το θεϊκό και νοητό φως σε όσους έχουν σκοτισμένη την καρδιά. Είπε άλλωστε: «Εγώ ήρθα ως φως σε τούτον τον κόσμο». Αυτός απάλλαξε από τα δεσμά της αμαρτίας, δηλαδή όσους έχουν συντετριμμένη καρδιά· (B f. 51) αλλά και τη μέλλουσα ζωή ο ίδιος υπέδειξε, και προειδοποίησε για τη δίκαιη κρίση.

Η αναζήτηση του πεσόντος έγινε αφού η γυναίκα άναψε λυχνάρι· διότι βρεθήκαμε από τη σοφία του Θεού και Πατρός, η οποία είναι ο Υιός, καθώς ανέλαμψε μέσα μας το φως του θείου και νοητού εωσφόρου, και αφού ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, και έλαμψε η ημέρα, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Γι' αυτό λοιπόν, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, είπε κάπου ο Θεός για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου να αποκαλυφθεί, και το σωτήριό μου θα ανάψει σαν λαμπάδα». Και ο Ίδιος λέει για τον εαυτό Του, άλλοτε μεν: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· άλλοτε δε πάλι ότι: «Εγώ ήρθα ως φως σε αυτόν τον κόσμο· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Επομένως, το χαμένο σώθηκε μέσα στο φως, και το γεγονός αυτό προκάλεσε χαρά στις άνω δυνάμεις· διότι και αυτές χαίρονται έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· και αυτό μας το δίδαξε ο Ίδιος που γνωρίζει τα πάντα.

Διότι έτσι κάπου και ο Ψαλμωδός σε κάποιο άλλο σημείο λέει για αυτούς: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν το χνούδι που σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης.»] <Και άγγελος Κυρίου να τους καταθλίβει.> (B f. 114) Και το ακόμη πιο βαρύ από αυτό: διότι, όταν επιπίπτει άγγελος και συσσωρεύει επάνω τους κάθε θλίψη, θα υποβληθούν στις πιο έσχατες από όλες τις συμφορές. Έτσι λέμε ότι εξολοθρεύτηκαν και τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Αλλά και οι εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, όταν ο Ραψάκης εκστόμιζε βλάσφημα λόγια και αυθαδίαζε ανόσια απέναντι στη θεία υπεροχή. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου, λέει, και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των αλλοφύλων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες». <Ας γίνει η οδός τους σκοτάδι.> (B. f. 114. b) Θα βρούμε σε πολλά σημεία τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στα ευαγγελικά παραγγέλματα να καθιστά φανερή την ωφέλεια της παρουσίας Του, εννοώ της παρουσίας Του σε τούτο τον κόσμο, και να λέει: «Εγώ ήλθα ως φως σε αυτόν τον κόσμο». Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι απείθησαν στον αληθινό, και κλείνοντας το μάτι της διάνοιάς τους, παρέμειναν στο σκοτάδι. Και αυτό μας το διακήρυξε προφητικά από παλιά ο λόγος: «Διότι, ενώ περίμεναν, λέει, φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι.»

Δεν αναγνώρισε τον Λυτρωτή όταν ήταν παρών με σάρκα, αν και ο πάνσοφος Μωυσής με πολλούς τρόπους προτύπωσε αυτό το μυστήριο. Είπε λοιπόν ο Χριστός, κατηγορώντας τους για την υπερβολική τους ασυνεσία και απείθεια: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Επομένως, αφού με τις απείθειές τους λύπησαν τον νόμο που τους καθοδηγούσε, παρέμειναν στο σκοτάδι και έγιναν εντελώς αμέτοχοι του θείου φωτός. Και αυτό ήταν άραγε εκείνο που είχε ειπωθεί γι' αυτούς μέσω της φωνής των προφητών: «Ενώ περίμεναν το φως, ήρθε σε αυτούς σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι». Σε πολλά σημεία θα βρούμε τον Κύριο να τους φωνάζει και να λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής»· και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Για να καταστήσει δε αδικαιολόγητη την άγνοιά τους, αν και φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς, επεδείκνυε παντού τη δύναμη που υπήρχε μέσα του, με τρόπο θεοπρεπή και υπερκόσμιο. Διότι, τι είναι αυτό που ξεπερνά κάθε λόγο και θαύμα, και δεν φαίνεται να το έχει κατορθώσει; Και γι' αυτό τους είπε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι από την ίδια του τη φύση το Θείο είναι αόρατο. Όπως είναι γραμμένο: «Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό».

«Εγώ είμαι το φως. Εγώ είμαι η αλήθεια. Ο οποίος όντας απαύγασμα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· όλα αυτά, που δηλώνουν την ουσία του Υιού, δεν έχουν κάποια αιτία για την οποία υπάρχουν. Στην περίπτωση όμως της ένσαρκης γεννήσεως, η Γραφή παραθέτει τις αιτίες συνυφασμένες μαζί της. Λέει, λοιπόν, ο ίδιος ο Σωτήρας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα, να μη μείνει στο σκοτάδι». Και πάλι: «Εγώ για τούτο έχω γεννηθεί και για τούτο έχω έρθει στον κόσμο, για να μαρτυρήσω την αλήθεια». Και ο μακάριος Παύλος, αναφέροντας με απόλυτη σαφήνεια την αιτία της ελεύσεώς του σε εμάς, γράφει στις επιστολές του: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε σε αυτά». Και πάλι: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών». Και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και πάλι: «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού».

ΑΛΛΟ. «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο.» Αν το φως που αποστέλλεται στον κόσμο από τον Θεό και Πατέρα είναι ο Λόγος που προήλθε από αυτόν, σύμφωνα με τα δικά του λόγια: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και ήλθα»· και πάλι: «Εγώ έχω έρθει ως φως στον κόσμο»· προς αυτόν, επομένως, απευθύνεται και ο μακάριος Ψαλμωδός, κρούοντας την πνευματική λύρα: «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λυχνάρι μου, Κύριε ο Θεός, φως στο σκοτάδι μου.» Όταν, λοιπόν, σύμφωνα με την ίδια τη φωνή του Σωτήρα, ο μακάριος Δαβίδ εν Πνεύματι τον ομολογεί Κύριο και Θεό, πώς είναι δυνατόν να είναι δημιούργημα, και με ποιον τρόπο θα μπορούσε ποτέ να είναι κτιστός αυτός που είναι εκ φύσεως Θεός;

Ο Σωτήρας: Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μη μείνει στο σκοτάδι. Ομοίως: Εγώ είμαι το φως του κόσμου, εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Τι να πω; Και τι να λαλήσω για την ολόρριζη δόξα; Γι' αυτήν την όσια κόρη, την αείπαιδα και παρθένο, λέει ο Θεός μέσω του προφήτη: Από εσένα θα προέλθει για εμένα ηγούμενος, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος. Γι' αυτό θα τους παραδώσει μέχρι τον καιρό εκείνης που πρόκειται να γεννήσει, θα γεννήσει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς του θα επιστρέψουν στους υιούς Ισραήλ· και θα σταθεί, και θα επιβλέψει, και το ποίμνιό του με τη δύναμη του Κυρίου. Ώ Παρθένε αγία, που είσαι μητέρα του αιωνίου φωτός· του φωτός που φώτισε στους ουρανούς τις στρατιές των αγγέλων· του φωτός που φώτισε το ανεκλάλητο όμμα των Σεραφείμ· του φωτός που φώτισε με λαμπρές λαμπάδες τον ήλιο· του φωτός που φώτισε τα πέρατα της οικουμένης στην Τριάδα· του φωτός που είπε: Εγώ είμαι το φως του κόσμου· του φωτός που έχει πει: Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο· του φωτός που αναλήφθηκε και φώτισε στους ουρανούς και στη γη τα σύμπαντα.

«Κουράστηκα να φωνάζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, θάμπωσαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου.» Και αυτά εκπληρώνονταν στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· στο οποίο στεκόταν ο Ιησούς και έκραζε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· και πάλι αναφέρεται: «Ο Ιησούς φώναζε και έλεγε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε. Εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.» Και στην περίπτωση του Λαζάρου, αφού ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό, είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς. Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, έλα έξω.» Αλλά και κατά τη διάρκεια του ίδιου του Πάθους εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Από την έκτη ώρα απλώθηκε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και περίπου την ενάτη ώρα, ανεβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί.» Τότε λοιπόν, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρακαλούσε τους πάντες με δυνατή φωνή να προσέλθουν και να σπεύσουν στη διδασκαλία του· και τον επί τέσσερις ημέρες νεκρό τον ανακαλούσε στη ζωή με μεγάλη κραυγή. Αλλά και περί την ενάτη ώρα του πάθους φώναζε με μεγάλη φωνή· και μετά από αυτά πάλι: «Αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, παρέδωσε το πνεύμα.»

† Ιωάννου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου λόγος εις την Ανάληψιν. Εμπρός λοιπόν, ας δοξάσουμε και σήμερα με αγαλλίαση την άνοδο του Σωτήρος από τη γη στους ουρανούς. Διότι σήμερα ο πρωτότοκος της κτίσεως και ευεργέτης μας Κύριος, καθώς ο ίδιος είπε, υψούμενος από τη γη, είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό του. Σήμερα ο αχώριστος από τους φίλους του χωρίστηκε από τους μαθητές του, αναλήφθηκε στον ουρανό και «κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα υψηλά». Σήμερα εν σαρκί «επέβη επί των Χερουβίμ και πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων· και έθεσε το σκότος ως απόκρυψή του». Διότι κάθε σκότος αποτελεί απόκρυψη του Θεού και του φωτός. Επειδή, ερχόμενος ως φως στον κόσμο, έκανε κάθε σκότος και κάθε καταχνιά να απομακρυνθεί από τη γη· «Διότι εγώ», λέγει, «έχω έλθει ως φως στον κόσμο». Σήμερα υψώνεται ο νέος Αδάμ και ανύψωσε τον παλαιό Αδάμ στην αρχέγονη τιμή. Σήμερα πορεύεται, καθώς παρήγγειλε στους αγίους μαθητές και αποστόλους του, για να τους ετοιμάσει τόπο· «Διότι, εάν πορευθώ», λέγει, «και σας ετοιμάσω τόπο, πάλι θα έλθω και θα σας παραλάβω κοντά μου»· «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς· έρχομαι σε εσάς· λίγο ακόμη και ο κόσμος δεν θα με βλέπει πλέον, εσείς όμως με βλέπετε, διότι εγώ ζω, και εσείς θα ζήσετε».

Μάλλον δε, και αυτή η εικόνα είναι ακόμη πιο αδύναμη ως προς το προκείμενο. «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο». Διότι επειδή ο Πατέρας αποκαλείται παντού με αυτό το όνομα, και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη, γι' αυτό και ο ίδιος χρησιμοποίησε αυτό το όνομα. Γι' αυτό τον λόγο και ο Παύλος τον αποκαλεί απαύγασμα, έχοντας διδαχθεί από εδώ. Και αποδεικνύει εδώ τη μεγάλη συγγένειά του με τον Πατέρα, και ότι δεν υπάρχει καμία απόσταση μεταξύ τους, εφόσον λέει ότι η πίστη προς αυτόν δεν παραμένει μόνο σε αυτόν, αλλά μεταβαίνει σε Εκείνον. Ονόμασε δε τον εαυτό του φως, επειδή απαλλάσσει από την πλάνη και διαλύει το νοητό σκότος. «Εάν κάποιος δεν με ακούσει, εγώ δεν τον κρίνω. Διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Διότι, για να μη νομίσουν ότι από αδυναμία παραβλέπει εκείνους που τον καταφρονούν, γι' αυτό είπε το: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο».

Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του. Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί.» «Εγώ έχω έλθει ως φως σε τούτον τον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.

Σε αυτούς λοιπόν, λέει, που κατοικούν στο σκότος της άγνοιας, έλαμψε η σωτήρια χάρη, και ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, διασκορπίζοντας τη νύχτα της αθεΐας· διότι περιφερόταν κηρύττοντας τη μετάνοια, ώστε αφενός να απομακρυνθούν από την εξουσία των αρχόντων του σκότους, χλευάζοντας την αδυναμία και την απατηλή τους ενέργεια, και αφετέρου, προσκαλούμενοι, να πορεύονται στο φως του προσώπου του Κυρίου, ο οποίος λέει: Εγώ ως φως έχω έλθει στον κόσμο· και: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Και: Εκείνος που περπατά στο φως δεν προσκόπτει.

Διότι, όσον αφορά τον μέλλοντα αιώνα, προσερχόμαστε στον Χριστό έχοντας ήδη προετοιμαστεί, ενώ τώρα προετοιμαζόμαστε αφού προσέλθουμε· διότι τότε είναι ανάγκη να προσέλθουμε έχοντας τα πάντα, ενώ στον παρόντα αιώνα είναι ανάγκη να τα λάβουμε όλα αφού προσέλθουμε. Γι' αυτόν τον λόγο, τότε ο νυμφώνας δεν είναι προσιτός για τις μωρές παρθένους, ενώ στον παρόντα αιώνα καλεί τους άφρονες στο συμπόσιο και στη συντροφική αγάπη. Διότι τότε δεν είναι δυνατόν ο νεκρός να αναστηθεί, ο τυφλός να αναβλέψει και ο διεφθαρμένος να αναπλαστεί, ενώ σε αυτήν τη ζωή χρειάζεται μόνο θέληση και προθυμία, και όλα τα υπόλοιπα ακολουθούν· «Διότι ήλθα», λέει, «στον κόσμο για να έχουν ζωή», και, «ως φως έχω έλθει στον κόσμο». Και αυτό επίσης είναι δείγμα της άρρητης φιλανθρωπίας του, το ότι, παρόλο που ο ίδιος τα έχει κατεργαστεί όλα μέσω των οποίων λυτρώθηκα, άφησε κάτι και σε εμάς να συνεισφέρουμε για την ελευθερία, δηλαδή το να πιστέψουμε στη σωτηρία του βαπτίσματος και να θελήσουμε να προσέλθουμε, ώστε χάρη σε αυτά να μας υπολογιστούν τα πάντα και να μας οφείλει χάρη ακόμη και για τα αγαθά που ο ίδιος έπραξε. Και γι' αυτό, όταν συμβεί κάποιοι, αφού βαπτιστούν, να αναχωρήσουν αμέσως από τη ζωή, χωρίς να φέρουν μαζί τους τίποτε άλλο παρά μόνο τη σφραγίδα, τους καλεί για να λάβουν τα στεφάνια, σαν να είχαν αγωνιστεί γι' αυτήν τη βασιλεία.

Λέγω λοιπόν ότι, επειδή ο Χριστός είναι φως - διότι «εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο» - είναι χρέος όσων τάχθηκαν κήρυκές του και καθοδηγητές της ευσέβειας, να προΐστανται του διδακτικού λόγου με καθαρότητα και ζήλο, ώστε να λάμπουν και να φωτίζουν τους μαθητές, και μέσω του έργου και της λαμπρότητας του κηρύγματος να τους στρέφουν προς τη δοξολογία και τη λατρεία του Θεού. Και ίσως το μεν «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» αναφέρεται σε αυτούς που κάνουν έργο τους το θείο κήρυγμα, την αύξηση του πληρώματος της Εκκλησίας και τη σπορά της ευσεβούς διδασκαλίας στις ψυχές των ανθρώπων (διότι πώς δεν θα έλαμπε και δεν θα φώτιζε τις ψυχές των ακροατών ο λόγος της ευσέβειας, όταν δεν θολώνεται από κανένα πάθος ούτε επισκιάζεται από καμία αιρετική δοξασία;), ενώ το να μην κάνουμε την ελεημοσύνη μπροστά στους ανθρώπους και όσα είναι παρόμοια με αυτό, έχει λεχθεί για εκείνα με τα οποία καλούμαστε να θεμελιώσουμε τον εαυτό μας στις αρετές και να δείξουμε σπουδή ώστε να γίνουμε καλοί και αγαθοί.

Ο προφήτης Αβδιού, όταν ήταν ακόμη αξιωματούχος του Αχαάβ, ενώ η Ιεζάβελ διέπραττε φόνους, λέγεται ότι έκρυψε υιούς των προφητών ανά πενήντα σε δύο σπήλαια, τους οποίους και έτρεφε. Εδώ όμως, εάν κάποιος συλληφθεί να έχει κρύψει έστω και έναν, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο, αλλά ακόμη και αν δρα κρυφά, αποφεύγοντας την ασεβή κοινωνία, είτε διαφυλάσσοντας κάποια εικόνα είτε κάποιο βιβλίο που αναφέρεται σε αυτήν. Τα στόματα των ευσεβών σιωπούν, η βλάσφημη γλώσσα αφήνεται ελεύθερη, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της οικονομίας. Τώρα, λέει, ο Κύριος μίλησε για ειρήνη στον λαό Του και στους οσίους Του και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους σε Αυτόν, Εκείνος που στην αρχή είπε στους δικούς Του μαθητές: «Ειρήνη σας αφήνω, την δική Μου ειρήνη σας δίνω». Τώρα, λέει, απομακρύνθηκαν τα βδελύγματα της ελληνικής πολυθεΐας, ενώ ο απόστολος από την αρχή βροντοφώναζε ότι κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο. Τώρα, λέει, έχει καθαριστεί η Εκκλησία, την οποία παλαιά ο ίδιος απόστολος διακήρυξε ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Τώρα, λένε, το φως έλαμψε στους χριστιανούς, που συνέχονταν από το σκοτάδι της άγνοιας, προς τους οποίους άνωθεν και εξ αρχής ο Χριστός είπε: «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο, ώστε κάθε πιστεύων σε Εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Βλέπετε, άγιοι αδελφοί, την αποστασία, η οποία πρέπει να έλθει πρώτα, όπως λέει ο απόστολος; Ήδη με τα ίδια μας τα μάτια βλέπουμε τις απαρχές του Αντιχρίστου.

Απομένει ο τέταρτος τρόπος της παλαιάς νομοθεσίας. Ύψωσε το βλέμμα σου γύρω, ω φιλανθρωπότατε, και δες την οικουμένη, η οποία από την εποχή του ίδιου του αποστολικού κηρύγματος, παντού σε γη και θάλασσα, φέρει μέσω των ιερών ναών, των θείων σκευών και των σεπτών αναθημάτων τον Χριστό εικονιζόμενο, και με τα ίδια τα έργα υψώνει φωνή ότι ο Χριστός εβασίλευσε επί των επιγείων σύμφωνα με το ψαλμικό του Δαβίδ: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και ότι δεν υπάρχει κανένα είδωλο στον κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου, και ότι τα πάντα έχουν γεμίσει από το ευλογημένο φως, καθώς έχει έρθει εκείνος που είπε: «εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Διότι, τι λογής είναι αυτά που βλέπουμε; Εδώ μεν να γεννιέται σε σπήλαιο και να δοξάζεται από αγγέλους, εκεί δε να βαστάζεται στην αγκαλιά από τη μητέρα του και να προσκυνείται από τους μάγους· έπειτα στη νεανική του ηλικία, όταν εθεάθη να κάθεται στο μέσον των διδασκάλων· κατόπιν να βαπτίζεται από τον Πρόδρομο, ύστερα να θαυματουργεί μαζί με τους αποστόλους, να ανεβαίνει στον σταυρό, να εκπνέει, να θάβεται, να ανίσταται, να ανέρχεται στους ουρανούς. Ατενίζοντας, λοιπόν, σε όλα αυτά μέσω των εικόνων, όπως τότε με τα ίδια τους τα μάτια τα είδαν οι απόστολοι, δικαίως θα λέγαμε και εμείς: «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας».

Όχι. Διότι ο Πατέρας δεν είναι βέβαια σώμα, ώστε αυτός που βλέπει σωματικά τον Χριστό να μπορεί να λεχθεί ότι βλέπει και τον Πατέρα· αλλά να εννοείς εδώ τη θεωρία ως νοερή· σαν να έλεγε το εξής: «Αυτός που κατανόησε τη δική μου ουσία, όσο αυτό είναι δυνατόν σε άνθρωπο, μέσω της θεωρίας του νου, έχει κατανοήσει και την ουσία του Πατέρα». Εκείνος που γνώρισε εμένα, ότι είμαι Θεός, γνώρισε οπωσδήποτε και τον Πατέρα· διότι είμαι εικόνα του Πατέρα. Μέσα από όλα αυτά δηλώνεται το ομοούσιο του Πατέρα και του Υιού. Ας τα ακούσουν αυτά όσοι νοσούν από τα δόγματα του Αρείου: ότι εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν πιστεύει σε αυτόν, αλλά στον Πατέρα· επομένως, είτε είναι κτίσμα και ο Πατέρας, είτε δεν είναι κτίσμα ούτε ο Υιός. Όπως ακριβώς αν κάποιος έλεγε ότι «Εκείνος που αντλεί το νερό του ποταμού, δεν παίρνει το νερό του ποταμού, αλλά της πηγής»· έτσι και εκείνος που πιστεύει στον Υιό, δεν πιστεύει στον Υιό ως ποταμό (διότι ο Υιός δεν είναι άλλης ουσίας, ούτε έχει κάτι διαφορετικό από τον Πατέρα), αλλά πιστεύει στην πηγή του αγαθού, εννοώ δηλαδή τον Πατέρα. «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο, για να μη μείνει στο σκοτάδι καθένας που πιστεύει σε εμένα. Και εάν κάποιος ακούσει τα λόγια μου και δεν πιστέψει, εγώ δεν τον κρίνω. Διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Και πάλι μέσα από αυτό φανερώνει την ομοουσιότητα. Επειδή, δηλαδή, και ο Πατέρας παντού στη Γραφή ονομάζεται φως, γι' αυτό και για τον εαυτό Του λέει: «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο».