Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:49

Μακεδ. Λες, λοιπόν, ότι τα τρία είναι ίσα; Ορθ. Ως προς την πατρότητα, όχι· ως προς την υιότητα, όχι· ως προς τη φύση, ναι. Μακεδ. Πώς είναι δυνατόν αυτό; Ορθ. Όπως έχει αποδειχθεί. Μακεδ. Πώς έχει αποδειχθεί; Ορθ. Διότι το Πνεύμα όμοια με τον Πατέρα και τον Υιό βρίσκεται παντού ως προς την ουσία, τη δύναμη, τη βούληση και τη δόξα, όμοια οδηγεί σε κάθε αλήθεια, όμοια αγιάζει, όμοια ενεργεί τα πάντα στους πάντες. Και εκείνων που η ενέργεια είναι ίδια, ίδια είναι και η φύση. Μακεδ. Πώς, λοιπόν, έχει γραφτεί: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει;» Ορθ. Επειδή και ο Υιός λέγει: «Ο Πατέρας που με έστειλε μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω.» Αυτό, μάλιστα, αποδεικνύει την ίδια φύση του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Μακεδ.

Ορθ. Επομένως, το θέλημα του Πατρός και του Υιού είναι το ίδιο. Διότι και ο Υιός θέλει να σώσει το γένος μας δια του σταυρού και του θανάτου, και ο Πατέρας το ίδιο θέλει. Εάν δε λέει: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», το λέει ανάγοντας τα πάντα στον Πατέρα· και αν λέει: «Ο Πατέρας που με έστειλε μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω», τα λέει αυτά τιμώντας τον Πατέρα ως Πατέρα. Ειδάλλως, πώς ο Υιός, στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας, δεν γνωρίζει τι θα μιλήσει; Μακεδ. Αυτό το δέχομαι, ότι δηλαδή ο Υιός, ως Υιός, έχει ένα κοινό θέλημα με τον Πατέρα. Το Πνεύμα όμως, εάν δεν ακούσει και δεν λάβει, δεν μιλάει από τον εαυτό του. Ορθ. Όπως ακριβώς λοιπόν ο Υιός, ενώ έχει τα πάντα στη φύση του, λέει ως Υιός: «Δεν κάνω τίποτε από τον εαυτό μου», προκειμένου να αναγάγει την αρχή των αγαθών στον Πατέρα, έτσι άκουσε τι λέει και σχετικά με τον Πατέρα· διότι, ενώ (το Πνεύμα) έχει τα πάντα στη φύση του ως Πνεύμα Θεού, τα ανάγει στον Αίτιο λέγοντας: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά όσα ακούσει θα μιλήσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά»· και το: «Εκείνος θα λάβει από το δικό μου», εννοεί προφανώς από του Πατρός. Διότι προσθέτει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου· γι’ αυτό είπα ότι λαμβάνει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Ανέφερε δε ότι λαμβάνει, όχι επειδή έχει άγνοια, αλλά για να αναγάγει την ενέργεια και τη χάρη του Πνεύματος στον Αίτιο. Μακεδ.

Από τον ίδιο λόγο Οι σαρκόφρονες, μη θέλοντας να διδάσκονται από τους πνευματικούς που έχουν πλήρη επίγνωση των Γραφών, αλλά νομίζοντας ότι μπορούν να διδάξουν και τους πιο ακέραιους, τους παρασύρουν στον λάκκο (για αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «όταν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο», δηλαδή στον Άδη· διότι κυριολεκτικά ο τυφλός δεν μπορεί να οδηγήσει τυφλό, αλλά εννοείται αυτός που είναι τυφλός ως προς την επίγνωση των θείων μυστηρίων), λέγοντας στον καθένα από τους αμαθείς: «Δεν είπε ο ίδιος μέσω του Σολομώντα "ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του"; Και αφ' εαυτού του λέει ο Υιός: "ο Πατέρας που με έστειλε είναι μεγαλύτερός μου", και πάλι είπε: "από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα, ο Πατέρας μού έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω", καθώς και το "δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε"». Έτσι φρονούν ότι άλλο θέλημα έχει ο Πατέρας και άλλο ο Υιός. Διότι, αν έχουν διχασμένο το θέλημα, πώς λέει «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο» και τα εξής; Δεν διακρίνουν όμως ποια χωρία αρμόζουν στη θεότητα και ποια στον άνθρωπο τον οποίο ενδύθηκε.

Σας άκουσα να λέτε πολλές φορές ότι δεν πρέπει να προσκυνούμε το Άγιο Πνεύμα. Μακ. Διότι πράγματι δεν πρέπει. Ορθ. Και πώς τώρα λες: «Σε τι άραγε έβλαπτε τον άγιο Λωτ που προσκυνούσε τους αγγέλους;» Μακ. Μήπως τους προσκυνούσε ως Κύριο και Θεό; Ορθ. Ανάγνωσε τα παρακάτω. Μακ. Ανάγνωσέ τα εσύ. Ορθ. Μετά τα όσα αναγνώστηκαν προσθέτει ότι τους φιλοξένησε· και ήρθαν οι άνδρες εκείνου του τόπου, ζητώντας να παρανομήσουν εις βάρος των ανδρών. Και ο Λωτ παρέδιδε για ατίμωση τις κόρες του μάλλον παρά τους άνδρες. Και επειδή οι Σοδομίτες επέμεναν στην άθεη πρόθεσή τους, οι άγγελοι τράβηξαν τον Λωτ μέσα στο σπίτι, ενώ εκείνους τους πάταξαν με αορασία [τύφλωση]. Ή δεν είναι έτσι; Μακ. Έτσι είναι. Ορθ. Και στη συνέχεια είναι γραμμένο: «Είπαν δε οι άνδρες προς τον Λωτ: Έχεις εδώ γαμπρό, ή γιους, ή κόρες; Ή εάν υπάρχει κάποιος άλλος δικός σου στην πόλη, βγάλε τον έξω από αυτόν τον τόπο. Διότι εμείς θα καταστρέψουμε αυτόν τον τόπο, επειδή υψώθηκε η κραυγή τους ενώπιον του Κυρίου, και μας απέστειλε ο Κύριος για να την εξολοθρεύσουμε.» Μακ. Ακούς ότι ομολογούν πως έχουν σταλεί από τον Κύριο; Μήπως είναι οι ίδιοι Κύριοι; Ορθ. Εάν λοιπόν στα Ευαγγέλια λέει ο Σωτήρας ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και αλλού: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατήρ, και εκείνος που με έστειλε μου έδωσε εντολή», τι να πω, ή τι να λαλήσω; Μήπως δεν ομολογείται πλέον ως Κύριος, επειδή απεστάλη; Μακ.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Αρχιεπισκόπου Καισαρείας της Καππαδοκίας, ΕΡΩΤΗΣΗ Αʹ. Εάν επιτρέπεται ή συμφέρει σε κάποιον να δίνει ο ίδιος το δικαίωμα στον εαυτό του, και να πράττει ή να λέγει αυτά που νομίζει ότι είναι καλά, χωρίς τη μαρτυρία των θεόπνευστων Γραφών. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει αφενός μεν για το Άγιο Πνεύμα: «Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα λαλήσει όσα ακούσει»· αφετέρου δε για τον εαυτό Του: «Ο Υιός δεν δύναται να πράττει τίποτε από τον εαυτό του»· και πάλι: «Διότι εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω· και γνωρίζω ότι η εντολή του είναι ζωή αιώνιος· επομένως, αυτά που λαλώ εγώ, καθώς μου τα έχει πει ο Πατέρας, έτσι τα λαλώ»· ποιος θα μπορούσε να φτάσει σε τόση παραφροσύνη, ώστε να τολμήσει από τον εαυτό του έστω και να συλλάβει κάτι ως σκέψη, αυτός που έχει ανάγκη ως οδηγό το Άγιο και Αγαθό Πνεύμα, προκειμένου να κατευθυνθεί στην οδό της αλήθειας και ως προς τον νου και ως προς τον λόγο και ως προς την πράξη, και ο οποίος ζει τυφλός και στο σκοτάδι χωρίς τον ήλιο της δικαιοσύνης, τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος φωτίζει με τις εντολές του σαν με ακτίνες; Διότι «η εντολή του Κυρίου», λέγει, «είναι τηλαυγής, και φωτίζει τους οφθαλμούς».

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Γι' αυτό ούτε ο Υιός ομιλεί αφ' εαυτού Του. Διότι, λέγει, ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω· όχι επειδή διδάσκεται, διότι αυτό είναι γνώρισμα του ατελούς και του αμαθούς, αλλά διότι όσα ο Πατέρας ομιλεί, τα ομιλεί διά του Υιού εν Πνεύματι. Και πάλι είναι γεγραμμένο: Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που είναι μέσα του· έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνώρισε παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Και πάλι: Διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού.

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αληθινά, αληθινά σας λέγω, εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν πρόκειται να δει θάνατο εις τον αιώνα. —Αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω, και γνωρίζω ότι η εντολή του είναι ζωή αιώνια. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Τώρα όμως, αφού ελευθερωθήκατε από την αμαρτία και γίνατε δούλοι του Θεού, έχετε τον καρπό σας προς αγιασμό, και ως τέλος την αιώνια ζωή.

Έπειτα, εφόσον ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, διακηρύσσει: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και ότι «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα»· και, «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να λαλήσω»· και εφόσον το Άγιο Πνεύμα, το οποίο διανέμει μεν τα μεγάλα και θαυμαστά χαρίσματα και ενεργεί τα πάντα σε όλους, δεν λαλεί τίποτα από τον εαυτό του, αλλά λαλεί όσα ακούσει από τον Κύριο· πώς δεν είναι κατά πολύ περισσότερο αναγκαίο ολόκληρη η Εκκλησία του Θεού, αγωνιζόμενη να τηρεί την ενότητα του πνεύματος διά του συνδέσμου της ειρήνης, να εκπληρώνει εκείνο που αναφέρεται στις Πράξεις, ότι «Το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή»; Χωρίς δηλαδή κανένας να προβάλλει το δικό του θέλημα, αλλά όλοι μαζί να αναζητούν εντός του ενός Αγίου Πνεύματος το θέλημα του ενός Κυρίου, του Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· προς τον Οποίο λέει: «Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που θα πιστέψουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα».

Διότι, εάν ο ίδιος ο Κύριος, στον οποίο ευαρεστήθηκε ο Πατέρας, στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης, ο οποίος έλαβε όλη την εξουσία και όλη την κρίση από τον Πατέρα, λέει: «Μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω»· και πάλι: «Όσα λοιπόν εγώ λαλώ, καθώς μου έχει πει ο Πατέρας, έτσι λαλώ»· και το Άγιο Πνεύμα δεν λαλεί αφ' εαυτού του, αλλά όσα ακούσει από αυτόν, αυτά λαλεί· πόσο μάλλον είναι για εμάς ταυτόχρονα ευσεβές και ασφαλές να φρονούμε και να πράττουμε αυτό στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού; Όσο καιρό, λοιπόν, έπρεπε να αγωνίζομαι ενάντια στις αιρέσεις που ξεσηκώνονταν κατά καιρούς, ακολουθώντας τους προγενέστερους, θεωρούσα συνεπές, ανάλογα με την ποικιλία της ασέβειας που έσπερνε ο διάβολος, να εμποδίζω ή και να ανατρέπω τις προβαλλόμενες βλασφημίες με αντίθετες εκφράσεις, χρησιμοποιώντας άλλοτε άλλες, όπως ακριβώς επέβαλλε η ανάγκη των πνευματικά ασθενούντων. Και οι εκφράσεις αυτές, πολλές φορές, ήταν μεν μη προερχόμενες από τη Γραφή, ωστόσο όμως δεν ήταν καθόλου αποξενωμένες από το ευσεβές νόημά της, εφόσον και ο Απόστολος πολλές φορές δεν παραιτήθηκε από το να χρησιμοποιήσει ακόμη και ρητά των Ελλήνων για τον δικό του σκοπό.

Διότι ποια χρονική παράταση θα χρειαζόταν «εκείνος που βαστάζει τα σύμπαντα με τον λόγο της δυνάμεώς του», και ο οποίος δεν ενεργεί σωματικά, ούτε έχει ανάγκη από χειρωνακτική εργασία για τη δημιουργία, αλλά με αβίαστο θέλημα κάνει τη φύση των δημιουργημάτων να τον ακολουθεί; Όπως αναφέρει η Ιουδίθ: «Σκέφθηκες, λέει, και παρουσιάστηκαν ενώπιόν σου όλα όσα σκέφθηκες». Εντούτοις, για να μην παρασυρθούμε ποτέ από το μέγεθος των όσων ενεργούνται, ώστε να φανταστούμε ότι ο Κύριος είναι άναρχος, τι λέει η αυτοζωή; «Εγώ ζω διά τον Πατέρα». Και η δύναμη του Θεού: «Ο Υιός δεν μπορεί να κάνει τίποτα από τον εαυτό του». Και η αυτοτελής σοφία: «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι με όλα αυτά μας οδηγεί στην κατανόηση του Πατέρα, και αναφέρει σε αυτόν το θαύμα των δημιουργημάτων, ώστε μέσω αυτού να γνωρίσουμε τον Πατέρα. Διότι ο Πατέρας δεν κατανοείται από κάποια διαφορά στα έργα, εκδηλώνοντας δηλαδή μια δική του και ξεχωριστή ενέργεια —επειδή όσα βλέπει τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνει παρομοίως και ο Υιός—, αλλά από τη δόξα που του προσφέρει ο Μονογενής καρπώνεται το θαύμα των δημιουργημάτων, μαζί με το μεγαλείο των ποιημάτων, και για τον ίδιο τον Δημιουργό αγάλλεται και υψώνεται από εκείνους που τον επιγιγνώσκουν ως Πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, «μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα, και για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα».

Όταν, λοιπόν, λέγει: «Εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου», και πάλι: «Όπως μου έχει πει ο Πατέρας, έτσι μιλώ», και: «Ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά εκείνου που με έστειλε», και αλλού: «Όπως με πρόσταξε ο Πατέρας, έτσι πράττω», δεν χρησιμοποιεί αυτές τις εκφράσεις επειδή στερείται δικής του προαίρεσης, ούτε επειδή στερείται εσωτερικής παρόρμησης, ούτε επειδή περιμένει το έναυσμα από κάποια συνθήματα, αλλά για να δηλώσει ότι η δική του βούληση είναι ενωμένη και αδιάσπαστα συνδεδεμένη με τον Πατέρα. Άρα, λοιπόν, και την ονομαζόμενη εντολή ας μην την εκλαμβάνουμε ως προστακτικό λόγο που εξαγγέλλεται μέσω των φωνητικών οργάνων, ο οποίος νομοθετεί για τα όσα πρέπει να πράξει ο Υιός, ως δήθεν υπήκοος, αλλά ας την κατανοήσουμε θεοπρεπώς ως μετάδοση του θελήματος, σαν την αντανάκλαση μιας μορφής σε κάτοπτρο, η οποία μεταβαίνει άχρονα από τον Πατέρα στον Υιό. Διότι, «ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και του τα δείχνει όλα». Ώστε, όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν στον Υιό, όχι επειδή του προστίθενται σταδιακά, αλλά επειδή είναι παρόντα αθρόα και ολοκληρωτικά εξαρχής.

«Προφήτη θα αναστήσω για αυτούς μέσα από τους αδελφούς τους, όπως εσένα·» δηλαδή μεσίτη, ο οποίος θα μεταφέρει τους άνωθεν και θείους λόγους, και θα φανερώνει στον λαό το θέλημα της ανέκφραστης και άρρητης φύσης, πράγμα που είναι απολύτως εύκολο να το δει κανείς να έχει εκπληρωθεί μέσω του ίδιου του Χριστού. Διότι διακήρυττε ξεκάθαρα ότι: «Εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω.» Και πάλι: «Τα λόγια που εγώ μιλώ δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε.» Γράφει δε και ο σοφός Ιωάννης για αυτόν: «Εκείνος που έλαβε τη μαρτυρία του, επισφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός.»

Αλλά, όπως είναι φυσικό, ο εχθρός της αλήθειας δεν θα συμφωνήσει με αυτούς τους λόγους μας, αλλά θα αντιδράσει έντονα, μη αποδεχόμενος ότι ο Υιός είναι κατά φύση Θεός. Θα πει λοιπόν πάλι: «Σοφίζεσαι τον λόγο, άνθρωπέ μου, και επινοείς περιπλοκές δαιδαλωδών θεωρημάτων, αποφεύγοντας πάντοτε την κατά κάποιο τρόπο απλή και ευθεία έννοια. Διότι, επειδή ο Λόγος του Θεού κατέβηκε από τον ουρανό διακηρύσσοντας ρητά 'Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω', και πάλι 'Όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα θα τα αναγγείλω σε εσάς', ή και, όπως ο ίδιος ο άγιος Βαπτιστής βεβαίωσε στη συνέχεια, 'Διότι αυτός που απέστειλε ο Θεός λαλεί τα ρήματα του Θεού'· γι' αυτό λέει για αυτόν 'Όποιος δέχεται τη μαρτυρία του, επισφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός'. Διότι πράγματι αληθινός είναι ο Θεός και Πατέρας· εσύ όμως προσπαθείς να στρέψεις για εμάς στον Υιό αυτό που οφείλεται σε άλλον».

Ας αναλογιστούν, λοιπόν, από αυτό σε πόσο μεγάλο κίνδυνο κακοδοξίας θα τους οδηγήσει αυτός ο συλλογισμός. Και το με ποιον τρόπο πρέπει να κατανοείται το «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω», θα ερμηνευθεί εκτενέστερα στον κατάλληλο καιρό και τόπο. Νομίζω όμως ότι προς το παρόν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τα επιχειρήματα των αντιπάλων ως αφορμή ευσέβειας, και ξεκινώντας από αυτά που εκείνοι πρεσβεύουν, να υπερασπιστούμε τα δόγματα της Εκκλησίας. Ισχυρίζονται, λοιπόν, ότι ο Υιός έχει λάβει εντολές από τον Πατέρα, και ότι δεν μιλάει καθόλου από τον εαυτό Του· αλλά όσα άκουσε, όπως λέει κάπου ο ίδιος, αυτά ακριβώς σπεύδει να πει και σε εμάς. Καλώς, ας είναι και έτσι· διότι θα συμφωνήσουμε, εφόσον το ζήτημα αυτό δεν αδικεί καθόλου τον Υιό ως προς τον τρόπο της υπάρξεώς Του, αλλά μάλλον επί του παρόντος εισάγει με τον πιο άριστο τρόπο το μυστήριο της οικονομίας.

Επομένως, για τις αδυναμίες των ανθρώπων εκείνης της εποχής, η μεσιτεία του Μωυσή αναδεικνυόταν ως φάρμακο, καθώς διακονούσε στη συναγωγή όσα είχαν νομοθετηθεί από τον Θεό. Θα μεταφέρεις όμως πάλι τον τύπο στην αλήθεια, και μέσω αυτών θα εννοήσεις ως μεσίτη Θεού και ανθρώπων τον Χριστό, ο οποίος διακονούσε στους πιο ευμαθείς με ανθρώπινη φωνή, όταν γεννήθηκε για εμάς από γυναίκα, το ανέκφραστο θέλημα του Θεού και Πατέρα, το οποίο γνωρίζει ο ίδιος και μόνο αυτός, καθόσον νοείται ως Υιός Του και ως σοφία που γνωρίζει τα πάντα «και τα βάθη του Θεού». Επειδή δηλαδή δεν ήταν δυνατόν με τα μάτια του σώματος να αντικρίσουν άμεσα και καθαρά τη θεία και άρρητη δόξα της ουσίας που βρίσκεται πάνω από τα πάντα· διότι λέγει: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει»· αναγκαίως ο Μονογενής Λόγος του Θεού προσαρμόστηκε στις δικές μας αδυναμίες, έχοντας ενδυθεί αυτό το ανθρώπινο σώμα σύμφωνα με τον άρρητο λόγο της θείας οικονομίας, και έκανε φανερή σε εμάς την άνωθεν βουλή, δηλαδή του Θεού και Πατέρα, λέγοντας: «Όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα, αυτά θα σας αναγγείλω»· και πάλι: «Διότι εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω».

Είναι πιθανό βέβαια να θέλουν να δηλώσουν και εκείνο· διότι μας πείθει κάπως αυτό που ταιριάζει στα θεωρήματα να προχωρήσουμε και σε λεπτομερέστερη εξέταση· γνωρίζουμε, λένε, ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, ας πιστέψουμε λοιπόν και εμείς χωρίς αναβολή σε όσα δόθηκαν μέσω αυτού, και ας τηρήσουμε αυτά που έχουν διαταχθεί από τον Θεό· τούτον όμως δεν τον γνωρίζουμε, διότι δεν του έχει μιλήσει ο Θεός, ούτε έχουμε διαπιστώσει κάτι τέτοιο για αυτόν. Αλλά έπρεπε οι Φαρισαίοι, καίτοι συνηθισμένοι να παριστάνουν τους σοφούς και να καυχιούνται πολύ για τη γνώση των θείων λόγων, να αναλογιστούν εκείνο: ότι, όταν ο Θεός και Πατέρας προκήρυττε μέσω του πάνσοφου Μωυσή ότι θα ερχόταν στην κατάλληλη στιγμή ο Ιησούς, λέει τα εξής: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όπως εσένα, και θα βάλω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όσα θα του έχω δώσει ως εντολή. Και οποιοσδήποτε άνθρωπος δεν ακούσει όσα θα μιλήσει εκείνος ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα τον τιμωρήσω». Και όμως, θα μπορούσε να πει κάποιος στους Ιουδαίους επιτιμώντας τους εύλογα: Ω, εσείς που μόνο να απειθείτε γνωρίζετε, εάν πείθεστε ευκολότερα στους λόγους του Μωυσή, επειδή σε αυτόν μίλησε ο Θεός, πώς δεν έπρεπε να κάνετε το ίδιο και με τον Χριστό, καίτοι τον ακούτε να ανακράζει ρητά: «Τα λόγια που εγώ λαλώ δεν είναι δικά μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Από τον εαυτό μου δεν λαλώ, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω;»

Επειδή δε όσα ο Πατέρας έδωσε ως εντολή στον Υιό, αυτά λαλεί· και λέει «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», είναι ανάγκη να πεις, είτε ότι ο Πατέρας έδωσε εντολή στον Υιό να λέει την αλήθεια, είτε ότι του έδωσε εντολή να ψεύδεται. Διότι αυτά που ο Υιός έλαβε ως εντολή να λαλήσει, αυτά λαλεί· «Διότι ο Πατέρας», λέει, «που με έστειλε, μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Εάν δε είπε επίσης «Ότι ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», αυτό δεν είναι καθόλου αντίθετο. Διότι, κατά το ότι είναι εκ φύσεως Θεός, είναι ίσος με τον Πατέρα· κατά το ότι όμως έγινε άνθρωπος και ταπείνωσε τον εαυτό του, λαλεί τα λόγια που ταιριάζουν στην ανθρώπινη φύση, κατά θεία οικονομία. Όμως, η λέξη «εντολή», επειδή βρίσκεται έξω από την ουσία, δεν θα μπορούσε να αποτελέσει κατηγορία κατά της ουσίας. Διότι το είναι του Υιού δεν συνίσταται στο να δίνει εντολές ο Πατέρας, ούτε αυτό θα μπορούσε ποτέ να γίνει όρος της ουσίας. Γνωρίζει λοιπόν ο Υιός, ως βουλή και σοφία του Πατέρα, εκείνο που έχει αποφασιστεί αμετάκλητα από αυτόν· εάν δε το δέχεται ως εντολή, μην απορείς. Διότι με ανθρώπινους λόγους εκφράζονται τα υπέρλογα, και τα άρρητα για τις δικές μας φωνές συγκατέβησαν στον δικό μας λόγο, ώστε να μπορέσουμε να τα κατανοήσουμε. Ας κατηγορήσουμε λοιπόν, όχι το άτοπο του πράγματος, αλλά την αδυναμία των λέξεων, οι οποίες δεν μπορούν να φτάσουν, με τον τρόπο που θα έπρεπε, στην ποιότητα και την ακριβή ερμηνεία των πραγμάτων. <Σχίσμα πάλι έγινε μεταξύ των Ιουδαίων εξαιτίας αυτών των λόγων· και πολλοί από αυτούς έλεγαν: Δαιμόνιο έχει και παραφρονεί· γιατί τον ακούτε;>

Υπόμνημα του Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Κυρίλλου εις το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον. Βιβλίον Ένατο. «Διότι εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω· και γνωρίζω ότι η εντολή του είναι ζωή αιώνιος. Όσα λοιπόν λαλώ εγώ, όπως μου τα έχει πει ο Πατέρας, έτσι τα λαλώ». Φέρνει στη μνήμη του ιουδαϊκού λαού όσα είχαν προκηρυχθεί γι' αυτόν μέσω του Μωυσή, και μέσω αυτών τους επιπλήττει με ευφυΐα και, αποδεικνύοντας την ανοσιότητα που υπάρχει μέσα τους, τους ελέγχει σαφώς ότι δεν έχουν καμία δικαιολογία να συμπεριφέρονται υβριστικά ακόμη και προς τον ίδιο τον νόμο, μολονότι πιστεύουν ότι έχει δοθεί από τον Θεό. Διότι το τι είπε μέσω του Μωυσή για τον Χριστό είναι βέβαια γνωστό σε όλους, θα το πω όμως εξαιτίας της ανάγκης του νοήματος: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς μέσα από τους αδελφούς τους, όπως εσένα»· δηλαδή νομοθέτη και μεσίτη μεταξύ Θεού και ανθρώπων· «και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους λαλήσει σύμφωνα με ό,τι του δώσω εντολή. Και εκείνος ο άνθρωπος, ο οποίος δεν θα ακούσει όσα θα λαλήσει ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα ζητήσω εκδίκηση από αυτόν».

Και νομίζω μεν ότι θα αρκούσαν και αυτά, όμως θα πω και κάτι άλλο για να αποκαλύψω την ύβριν της αθυροστομίας τους. Διότι ελάτε, αν σας φαίνεται καλό, αφού περιορίσουμε για λίγο προς το παρόν τον λόγο περί της ένσαρκης οικονομίας, ας δείξουμε στο ίδιο το πρόσωπο του Μονογενούς ότι έχει ειπωθεί ορθά και καλά το «Διότι εγώ δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Επειδή, λοιπόν, ο ίδιος είναι ο ζωντανός και ενυπόστατος Λόγος του Θεού και Πατέρα, αναγκαστικά διερμηνεύει όσα βρίσκονται σε Αυτόν, και φέρνοντας στο φως αυτό που υπάρχει ως θέλημα στον ίδιο τον γεννήτορά του, λέει ότι το λαμβάνει ως εντολή. Και θα μπορούσε να δει κανείς ότι το πράγμα είναι αληθινό και σε εμάς τους ίδιους και δεν συμβαίνει διαφορετικά. Διότι ο προφορικός λόγος, αυτός που συντίθεται από λέξεις και ρήματα, και ηχεί προς τα έξω μέσω της έναρθρης φωνής, σαν να παίρνει εντολή από τη διάνοιά μας, αποκαλύπτει όσα βρίσκονται μέσα της, και μάλιστα το πράγμα δεν γίνεται σε μακρύ χρόνο. Διότι μόλις ο νους συλλάβει κάτι, αμέσως το παραδίδει στη φωνή. Και αυτή, προχωρώντας προς τα έξω, διερμηνεύει τα όσα βρίσκονται στο βάθος, τα όσα βρίσκονται στον νου, χωρίς να παραλλάσσει τίποτα από όσα της έχουν παραγγελθεί. Τι το παράξενο λοιπόν υπάρχει, θα μπορούσε να τους πει κάποιος πολύ σωστά, αν ο Υιός, όντας Λόγος του Θεού και Πατέρα, όχι βέβαια όπως ο δικός μας λόγος, διότι τα περί του Θεού είναι ανώτερα από κάθε παράδειγμα, διερμηνεύει τη βουλή Εκείνου που τον γέννησε;

Διότι, κατάλαβε πάλι και θυμήσου καλά ότι πολλές φορές, όταν συνομιλούσε με τους μαθητές του ή και με τους ίδιους τους Ιουδαίους, έλεγε: «Τα λόγια που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε»· και πάλι: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω»· και πάλι: «Αυτά λοιπόν που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Τώρα όμως πάλι, αν και έχει επανειλημμένως ομολογήσει ότι οι λόγοι που απηύθυνε προς εμάς ανήκουν στον Θεό και Πατέρα, ισχυρίζεται ότι αυτά που μας έχει μιλήσει είναι δικές του εντολές. Και βέβαια κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα νομίσει ότι ψεύδεται· ας μην περάσει ποτέ αυτό από τη σκέψη Χριστιανού· αντιθέτως, πάλι λέει την αλήθεια, αφού μάλιστα και ο ίδιος είναι η αλήθεια. Διότι δεν μας μετέδωσε τον λόγο του Πατέρα όπως καθένας από τους προφήτες, έχοντας δηλαδή τάξη διακόνου και υπηρέτη, αλλά ως έχων προς Αυτόν τέτοια ομοιότητα, ώστε ούτε κατά τον λόγο να φαίνεται διαφορετικός, αλλά λόγω της φύσεώς του να μιλάει έτσι όπως ακριβώς θα μιλούσε και ο ίδιος ο Πατέρας. Διότι το απαράλλακτο της ουσίας οδηγεί τον Υιό να ταυτίζεται στα λόγια με αυτόν που τον γέννησε· ως δε Λόγος που είναι ο ίδιος και σοφία και βούληση του Θεού και Πατέρα, λέει ότι έχει λάβει εντολή για το τι θα πει και τι θα μιλήσει. Επειδή και εμείς οι ίδιοι βλέπουμε ο καθένας τον δικό του νου σχεδόν να δίνει εντολή στον προφορικό λόγο που εκφέρεται με λέξεις, καθώς βγαίνει προς τα έξω, να ερμηνεύσει τα όσα υπάρχουν μέσα του.

Διότι οι άθλιοι, υπερασπιζόμενοι την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, νόμιζαν από τη μια ότι ευφραίνουν τον Θεό, τον Δοτήρα του νόμου, και από την άλλη πίστευαν ότι, πολεμώντας τα θεσπίσματα του Χριστού, ευδοκιμούσαν σε μεγάλο βαθμό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο επιτίθονταν με σφοδρότητα σε όσους διακήρυτταν τον ευαγγελικό λόγο. Αλλά αγνοούσαν ότι είχαν περιπέσει σε κάθε είδους μωρία και ότι, μέσω της ατιμίας προς τον Υιό, αμάρταναν απέναντι στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα. Μάλλον δε, πιάνονταν παντελώς ανίδεοι ως προς το τι είναι ο Πατέρας και τι πάλι είναι ο Υιός που φανερώθηκε από Αυτόν. Και το παράδοξο είναι ότι τον μεν πάνσοφο Μωυσή, ο οποίος υπήρξε διάκονος του νόμου που δόθηκε μέσω αγγέλων, έσπευδαν να τον στεφανώσουν με τις ύψιστες τιμές· τον δε Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος εξέθετε την απόρρητη βούληση του Πατέρα και έλεγε σαφώς «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, Αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω», δεν δίστασαν να τον περιβάλουν με τις χειρότερες ατιμίες. Και τούτο, μολονότι ο Θεός και Πατέρας θαυματουργούσε μαζί Του και μαρτυρούσε με αισθητή φωνή από ψηλά, ανακράζοντας ρητά και λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Είναι, επομένως, αναμφίβολο ότι, εάν κάποιος επιλέξει να επιτίθεται με πικρία σε όσους μεταφέρουν τον θείο λόγο, θα περιέλθει σε απόλυτη άγνοια ολόκληρης της αγίας και ομοουσίου Τριάδος.

Διότι δεν εξέκοψε μόνο το πλήθος των ανόσιων ψευδοπροφητών, ορίζοντας τον θάνατο που τους άρμοζε, αλλά σε καθορισμένους καιρούς ο Θεός και Πατέρας έστειλε και τον ίδιο τον Υιό για να διασαφηνίσει το αγαθό του θέλημα, και μάλιστα πρώτα από όλα στους εξ αίματος Ισραηλίτες, και να καταστήσει ολοφάνερη την κρίση του. Γι' αυτό λοιπόν, μέσω της φωνής του Δαβίδ έλεγε: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο Σιών, το άγιο όρος του, για να διαγγείλω το πρόσταγμα του Κυρίου»· ενώ ο ίδιος, αφού έγινε σαν εμάς, δηλαδή άνθρωπος, είπε: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου· αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Λέει λοιπόν, θα εξέλθει η κρίση μου ως φως, δηλαδή, το θέλημά μου δεν θα είναι επισκιασμένο με αινίγματα, αλλά θα εναποτεθεί στις διάνοιες όλων φανερά και απροκάλυπτα. Επειδή δε ο Εμμανουήλ, όταν ήρθε στον κατάλληλο καιρό, δεν επρόκειτο να επαναφέρει όσους είχαν πλανηθεί στη νομική λατρεία, ούτε να τους πείσει να τιμούν πλέον όσα υπήρχαν σε τύπους και σκιές, αλλά μάλλον να τους οδηγήσει στην επιείκεια, την χρηστότητα και την ευσπλαχνία, καθώς και στη μεταξύ τους αγάπη και στην αληθινή και ανόθευτη επίγνωση του Θεού, κάνει σαφή τον σκοπό της κρίσης του και λέει: Έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού παρά ολοκαυτώματα. Διότι τι έλεγε ο Σωτήρας; «

Διότι ο νόμος ήταν ως προτύπωση και προαναγγελία της εν πνεύματι και αληθεία λατρείας, και «δικαιώματα σαρκός», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «τα οποία επιβλήθηκαν μέχρι τον καιρό της διορθώσεως». Ο καιρός δε της επανορθώσεως νομίζω ότι δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από την έλευση του Σωτήρα μας. Επειδή λέγεται ότι η μεν πρώτη διαθήκη, λόγω του ότι δεν ήταν άμεμπτη, καταργείται· διότι πάλιωσε· αναζητήθηκε όμως η θέση της νέας και δεύτερης, η οποία είναι πέρα από κάθε ψεγάδι και κατηγορία. Διότι έχει κηρυχθεί μέσω του ίδιου του Υιού, ο οποίος έχει ονομαστεί Άγγελος της μεγάλης βουλής. Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, Αυτός μου έδωσε εντολή, τι να πω και τι να λαλήσω». Είπε λοιπόν ξεκάθαρα σε εκείνους που ιερουργούν σύμφωνα με τον νόμο, ότι δεν είναι επιθυμητοί σε αυτόν, μάλλον δε ότι δεν ευαρεστείται σε αυτούς που προσφέρουν τις θυσίες με σκιές και τύπους, και ότι δεν πρόκειται να αποδεχτεί όσα ιερουργούνται από αυτούς.

«διότι παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι πάνω στον ώμο του, και καλείται το όνομά του άγγελος της μεγάλης βουλής», προφανώς δε της βουλής του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Δεν λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Διότι ο λόγος του Σωτήρα δεν ήταν ανθρώπινος, αλλά απευθύνθηκε προς εμάς ως προερχόμενος από τον Θεό και Πατέρα μέσω του κατά φύση Υιού. Επειδή είναι ο Λόγος εκείνου που τον γέννησε. Και αυτό επιβεβαιώνεται όταν λέει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». <Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;> Όμοιο με αυτό και πολύ συγγενικό είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ και ο βραχίονάς του με κυριαρχία». Διότι, υποδεικνύοντάς τον ως κάποιον που οπωσδήποτε θα είναι παρών, ή μάλλον που είναι ήδη παρών, δηλώνει σαφώς ότι και ο καιρός της έλευσής του σε αυτόν τον κόσμο δεν θα αναβληθεί για πολύ. Και ότι η δύναμη της θείας οικονομίας δεν θα είναι ευκαταφρόνητη σε κάποιους, ούτε θα μπορούσε να είναι υποφερτή για τους απειθείς, το διδάσκει λέγοντας: Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Και μετά από πολλά ο Πατέρας είπε: «Θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους πει όλα όσα του παραγγείλω». Ο δε Υιός είπε: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Και πάλι: «Τα λόγια που εγώ σας μίλησα, δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Μιλάει δε τα λόγια του Πατέρα όχι ως απλός μεταφορέας λόγων, αλλά επειδή είναι ο ίδιος ο Λόγος του Πατέρα. Γι' αυτό λέει ο προφήτης Ησαΐας γι' αυτόν, ότι «Παιδί γεννήθηκε για μας, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του· και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής». Μεγάλη δε είναι η βουλή του Θεού και Πατέρα, την οποία μας ανήγγειλε ο Υιός, όντας ο Λόγος, όπως είπα, του Πατέρα. <Τα χέρια του δούλεψαν μέσα στο κοφίνι.> (D f. 207, E f. 169 b) Διότι εκείνοι που υπηρετούσαν στους κόπους της πλινθοποιίας, βάζοντας τον πηλό σε κοφίνι τον κουβαλούσαν στην πλάτη. Και κοφίνι ονομάζεται μέχρι και σήμερα το σκεύος στο οποίο μεταφέρονται τα φορτία. Την πλάτη τους λοιπόν, λέει, την απάλλαξε από την άρση βαρών, δηλαδή την ελευθέρωσε από τα φορτία. Ελευθέρωσε δε και τα χέρια, ώστε να μη δουλεύουν πια στο κοφίνι.

Το οποίο δικαίως θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δεν στερείται της έσχατης αλαζονείας. Αλλά αναλογίσου πάλι τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος καθιστά φανερό στους Ιουδαίους τον σκοπό του Θεού και Πατέρα που μόνο σε Αυτόν είναι εκ φύσεως γνωστός, και ο οποίος λέει: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Και πάλι: «Τα λόγια που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Έπειτα, παρατήρησε απέναντι σε αυτά να αποθρασύνονται πάλι οι άνομοι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, και επειδή ο Θεός μίλησε στους πατέρες τους, να αυθαδιάζουν υπερβολικά και για τον λόγο αυτό να επιλέγουν την απείθεια. Διότι λένε: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός· τούτον όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Βλέπεις λοιπόν πώς, με το να λένε ότι γνωρίζουν καλά πως ο Θεός μίλησε στον Μωυσή, σχεδόν επαναλαμβάνουν εκείνο το παλαιό, και μάλιστα με πιο σκληρά λόγια: «Μήπως μόνο στον Χριστό μίλησε ο Θεός και Πατέρας, και όχι στους δικούς μας πατέρες;» στο όρος Σινά, όπως λένε. Και άκουσε ο Κύριος. Και λέγει η Γραφή: «Ο δε άνθρωπος Μωυσής ήταν πάρα πολύ πράος, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους που ζούσαν πάνω στη γη». Όπως φαίνεται, η Μαριάμ και ο Ααρών έκαναν την πραότητα του Μωυσή αφορμή για αλαζονεία.

Διότι ο θεσπέσιος Μωυσής ελευθέρωνε τον Ισραήλ από τη σαρκική δουλεία και τους απάλλασσε από τους κόπους της πλινθοποιίας και από τα χωματουργικά έργα, και, στεκόμενος σαν ένα είδος μεσάζοντα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, τους μετέφερε τα άνωθεν λόγια. Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μετατρέποντας σε αλήθεια όσα υπήρχαν ως τύποι και σκιές, μας ελκύει έξω από τη νοητή δουλεία, απομακρύνοντας την αμαρτία που άλλοτε μας τυραννούσε, συντρίβοντας το κράτος του διαβόλου, και πείθοντας όσους θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν να απομακρυνθούν από το επίγειο φρόνημα και από τις σαρκικές μέριμνες, μεταπλάθοντάς τους προς την επιθυμία της αρετής, και αναγγέλλοντάς μας ολοκάθαρα το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό και έλεγε: «Τα λόγια που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Και πάλι: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω». Εξάλλου και ο Μωυσής καθιστούσε τα δικά του έργα εικόνα και αποτύπωμα της μεσιτείας του Χριστού, λέγοντας στους Ισραηλίτες: «Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν εμένα, θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου. Αυτόν θα ακούτε σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ, την ημέρα της συνάξεως». Επομένως, όσα έγιναν μέσω του Μωυσή και η δύναμη της δικής του μεσιτείας υπήρξαν ως τύπος και εικόνα. Ο τρόπος όμως της μεσιτείας του Χριστού είναι πιο άρρητος.

Έλεγε δε και ο ίδιος ο Χριστός: «Από τον εαυτό μου δεν ομιλώ· αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω.» Ο Χριστός λοιπόν απευθύνθηκε στον λαό, και για τον μεν Μωυσή γίνεται στόμα διερμηνεύοντάς μας πνευματικά τον νόμο, ενώ ο Μωυσής πάλι για αυτόν στα όσα αφορούν τον Θεό.

Διότι, όταν μεν ο Κύριος λέγει: «Εγώ σε προστάζω»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ στον Πατέρα»· και, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και, «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας»· και, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· και, «Έχω δοξαστεί μέσα σε αυτούς»· και όσα παρόμοια, αποδεικνύει τη δύναμή Του, η οποία βρίσκεται υπεράνω κάθε φύσεως και εξουσίας. Όταν όμως προσαρμόζει τον λόγο Του προς την αδυναμία της δικής μας φύσεως, εκφωνεί τα εξής: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου»· «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον»· «Δεν δύναται ο Υιός αφ' εαυτού να πράξει τίποτα»· «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να μιλήσω»· «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Σε αυτά να συγκαταλέξεις και το δάκρυ για τον Λάζαρο, και την κούραση από την οδοιπορία, και την επιθυμία για τροφή, και τη ζήτηση του νερού, και τη μετάβαση προς τη συκιά, και την άγνοια για την ακαρπία του φυτού, και τον ύπνο πάνω στο πλοίο. Διότι όλα αυτά, και όσα είναι παρόμοια με αυτά, δεν υποδηλώνουν το αξίωμα του Θεού Λόγου που υπήρχε εξ αρχής, αλλά τη συγκατάβαση προς την αδυναμία της φύσεώς μας Εκείνου, ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό Του λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, εάν ήταν κτιστός, αποσιωπούσε το ότι είχε δημιουργηθεί, αυτός που αποποιούνταν πολλά και από τα δικά του γνωρίσματα; Επομένως, εκείνος που για να διδάξει την ταπεινοφροσύνη είπε πολλές φορές ταπεινά πράγματα τα οποία δεν του άρμοζαν, πολύ περισσότερο δεν θα παρέλειπε τούτο, εάν ήταν κτιστός. Ή δεν βλέπεις ότι, για να μην τον θεωρήσει κανείς αγέννητο, έκανε και έλεγε τα πάντα γι' αυτό, εκστομίζοντας λόγια κατώτερα της αξίας και της ουσίας του, και κατεβαίνοντας στην ταπεινότητα ενός προφήτη; Διότι το «όπως ακούω κρίνω», και το «Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω», και όλα τα παρόμοια, αρμόζουν μόνο σε προφήτες. Εάν, λοιπόν, θέλοντας να εξαλείψει αυτή την υποψία δεν απαξίωσε να εκστομίσει τόσο ταπεινά λόγια, πολύ περισσότερο, εάν ήταν κτιστός, για να μην τον υποπτευθεί κανείς ως άκτιστο, θα έλεγε πολλά παρόμοια λόγια, όπως: «Μη νομίζετε ότι έχω γεννηθεί από τον Πατέρα· έχω δημιουργηθεί, δεν έχω γεννηθεί, ούτε προέρχομαι από την ουσία Εκείνου». Τώρα όμως κάνει ακριβώς το αντίθετο· διότι λέει εκείνα τα λόγια τα οποία αναγκάζουν ακόμη και όσους δεν το θέλουν, να αποδεχθούν παρά τη θέλησή τους την αντίθετη άποψη, όπως: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, «Τόσο καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και, «Για να τιμούν όλοι τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα. Όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει».

Εξάλλου, είναι απολύτως αληθινό να νοούμε και να πιστεύουμε το εξής: όταν το ένα πρόσωπο μάς μιλάει, εφόσον τα υπόλοιπα συνυπάρχουν αχώριστα με αυτό, οπωσδήποτε έχουν μιλήσει και αυτά και μιλούν σε εμάς. Διότι όσα το Πνεύμα λέει στον καθένα, αυτά λέγονται σε εμάς από τον Πατέρα διά του Λόγου. Και όσα λέγονται από τον Υιό εν Πνεύματι, είναι λόγια του Πατέρα. Και όταν μιλάει ο Πατέρας, και ο Υιός και το Πνεύμα συμμαρτυρούν σε όσα λέγονται. Διότι δεν συμβαίνει, σαν να είναι το καθένα διαχωρισμένο από τα άλλα δύο, να είναι διαφορετικά όσα λέγονται από αυτό, αλλά όλα όσα λέγονται από τον Θεό, λέγονται εν Τριάδι, από τον Πατέρα διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι, και αυτά προέρχονται από τον ένα Θεό. Και το μαρτυρεί ο Υιός, λέγοντας για τον εαυτό Του: «Εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, Αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω». «Όσα λοιπόν εγώ μιλώ, καθώς μου έχει πει ο Πατέρας, έτσι μιλώ». «Και ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε». Για δε το Πνεύμα λέει: «Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό Του, αλλά όσα ακούσει θα μιλήσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ας προχωρήσουμε όμως σε αυτό που ήταν εξαρχής ο σκοπός μου.

Γι' αυτό χαρά έχει απλωθεί στα ουράνια εξαιτίας εμού, που ανυψώνομαι από τη γη στους ουρανούς· γι' αυτό αγαλλίαση τερπνής ευφροσύνης επικρατεί σήμερα στους επιγείους, διότι βλέπει τη γέννηση της σωτηρίας μου, διότι αντικρίζει την έλλαμψη του φωτισμού μου, διότι βλέπει την αποβολή της δουλείας μου, διότι βλέπει την απαρχή της ελευθερίας μου, διότι βλέπει την απόνιψη της ρυπαρότητάς μου, διότι κατανοεί τη λαμπρότητα της καθαρότητάς μου, διότι βλέπει τη γέννηση, ή μάλλον τη θαυμαστή αναγέννηση –γιατί έτσι είναι πιο πρέπον να λεχθεί– της υιοθεσίας μου, η οποία δεν πηγάζει από θέλημα σαρκός, ούτε αναβλύζει από θέλημα ανδρός, αλλά ανατέλλει από το θέλημα του Θεού. Εκείνα ανήκουν στην κάτω γέννηση, αυτά στην άνω κύηση· εκείνα είναι τα χαρίσματα του πρώτου Αδάμ, τα οποία προξένησε στα τέκνα του, σε εμάς, αφού έγινε ανυπάκουος στον Θεό και παρέβη το πρόσταγμά Του. Αυτά, αντιθέτως, είναι τα δωρήματα του δεύτερου Αδάμ, τα οποία δώρισε σε εμάς τους μαθητές Του, γενόμενος υπάκουος στον Θεό που Τον εγέννησε και φυλάσσοντας την εντολή Του απαραβίαστη, καθώς έγινε άνθρωπος όμοιος με εμένα και επέδειξε την υπακοή μέχρι σταυρού και θανάτου· διότι «έλαβα εντολή», λέει, «από τον Πατέρα μου τι να πω και τι να μιλήσω, και εγώ φύλαξα την εντολή του Πατέρα μου».

«Διότι κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Όσα εγώ λαλώ, δεν τα λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Ζώστηκε ακόμη και λέντιο, και, λαμβάνοντας μορφή υπηρέτη, έπλενε τα πόδια των μαθητών και τα σκούπιζε με το λέντιο. Και κάπου πάλι έχει ειπωθεί: «Εγώ είμαι ανάμεσά σας ως αυτός που διακονεί». Εάν λοιπόν, τέκνα μου και αδελφοί, όπως βλέπετε, ο Κύριος ανέλαβε και το δικό μας υποτακτικό πολίτευμα, περισσότερο από όλους τους άλλους τρόπους ζωής, δεν χαίρεστε; Δεν αγάλλεστε; Δεν γεμίζετε ηδονή πνευματική και ένθεο ενθουσιασμό, επειδή ζείτε κατά την ομοίωση του Κυρίου; Ύστερα από αυτό, υπάρχει για σας κάτι άλλο να μακαρίσετε ή να στραφείτε επιπλέον σε άλλους τρόπους ζωής; Μη μακαρίσετε λοιπόν άλλον βίο περισσότερο από τον δικό σας, εφόσον βέβαια τον ακολουθείτε με ακρίβεια. Γι’ αυτό και στο άγιο Γεροντικό, από τα τρία τάγματα —του ερημίτη, του ασκητή μέσα στην ασθένεια και του υποτακτικού— δεν φάνηκε άραγε ενδοξότερος ο υποτακτικός, φορώντας εκείνο το λαμπρό σημείο της νίκης; Ναι, σας λέγω, αδελφοί μου· μεγάλος είναι ο βίος μας και πανάγιος. Και αν με κάθε τρόπο τελειώσετε τον δρόμο σας, θα δοξασθείτε μαζί με τον Αβραάμ, θα χορεύσετε μαζί με τους μάρτυρες και θα κατασκηνώσετε μαζί με τους δικαίους.

Γι' αυτό και ο Παύλος τον ονομάζει απαύγασμα, δείχνοντας έτσι ότι δεν μεσολαβεί τίποτα μεταξύ Πατέρα και Υιού, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει ο Πατέρας, ταυτόχρονα και ο Υιός, όπως ακριβώς μαζί με το φως υπάρχει και το απαύγασμα. Φως λοιπόν είναι και ο Υιός, επειδή και από την πλάνη απαλλάσσει και το νοητό σκοτάδι διαλύει. Και διότι, όπως ακριβώς το φως, όταν φανεί, κάνει και τον εαυτό του φανερό και τα υπόλοιπα ορατά, έτσι και ο Υιός, όταν ήλθε και φανερώθηκε σε εμάς, έκανε γνωστό τον εαυτό του και τον Πατέρα, και φώτισε προς κάθε γνώση τις καρδιές εκείνων που τον αποδέχθηκαν. «Εάν κάποιος ακούσει τα λόγια μου», λέει, «και δεν πιστέψει, εγώ δεν τον κρίνω. Διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Στον άνθρωπο που δεν πιστεύει, δεν είμαι εγώ ο αίτιος της καταδίκης του. Διότι δεν ήλθα πρωτίστως γι' αυτόν τον σκοπό, αλλά αυτό συνέβη ως αποτέλεσμα. Εγώ βέβαια ήλθα «για να σώσω», και γι' αυτό δίδαξα. Εάν όμως κάποιος απιστεί, δεν είμαι εγώ ο αίτιος της καταδίκης του, αλλά ο ίδιος την επισύρει στον εαυτό του. Και μέσα από τα επόμενα θα γίνει περισσότερο σαφές αυτό που λέγεται. Και άκου τα εξής: «Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, έχει αυτόν που θα τον κρίνει. Ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την εσχάτη ημέρα. Διότι εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω. Και γνωρίζω ότι η εντολή του είναι ζωή αιώνια. Όσα λοιπόν μιλώ εγώ, όπως μου τα έχει πει ο Πατέρας, έτσι τα μιλώ».