Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:10

Επειδή δε το πράγμα είναι δυσκαταγώνιστο και ο ίδιος ο θείος λόγος μάς το υπέδειξε: «διότι τη γλώσσα κανείς από τους ανθρώπους δεν μπορεί να τη δαμάσει», σύμφωνα με το ρητό· ας διατυπώνουμε τα λόγια μας απαλλαγμένα από όρκους. Διότι τότε, αν κάποια στιγμή η περίσταση μας αναγκάσει να μας ξεφύγει κάτι, η κατηγορία θα είναι μικρότερη, και το πταίσμα θα έχει ηπιότερη καταγραφή. Και νομίζω ότι εύκολα θα τύχει κανείς της συγγνώμης του Θεού, εξαιτίας της ελαφρότητας των λογισμών που πάντοτε μας ακολουθεί. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τις Γραφές, ή πώς δεν θα σφάλει ένας γήινος άνθρωπος, όταν ο λόγος έχει εξαιρετικά εύκολη την ολίσθηση προς οτιδήποτε; Διότι η γλώσσα μέσα μας δεν συγκρατείται καθόλου εύκολα. <Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι»· διότι γνώριζε αυτόν που θα τον παρέδιδε· γι' αυτό είπε ότι δεν είστε όλοι καθαροί.> Λαμβάνει μεν το παράδειγμα από την κοινή ανθρώπινη πραγματικότητά μας, και με κατάλληλη αφορμή ασκεί τον έλεγχο στον προδότη, διδάσκοντας τον άνθρωπο να αλλάξει γνώμη και να μεταστραφεί σε καλύτερη κατάσταση. Διότι, αν και δεν ελέγχει ακόμη απροκάλυπτα τα εγκλήματα της κακοβουλίας που υπάρχει μέσα του, εντούτοις ο λόγος του έχει δριμεία έμφαση. Διότι, μέσω όσων μαρτυρεί για τους άλλους ως προς την ολοκληρωτική τους καθαρότητα, καθιστά προφανώς ύποπτον αυτόν που δεν είναι τέτοιος, και τον αποδεικνύει μολυσμένο.

Διότι στους μεν άλλους μαθητές του, τόσο το καύχημα της απερίσπαστης αφοσίωσης όσο και ο κόπος της ακολουθίας, καθώς και η σταθερότητα στην πίστη και η πλήρης αγάπη προς τον Χριστό, εξασφαλίζουν την καθαρότητα. Στον άλλον όμως, τόσο το ίδιο το έγκλημα της άπληστης φιλαργυρίας όσο και η ασθενής διάθεση απέναντι στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, του προσάπτουν την ανεξίτηλη κηλίδα και του προκαλούν τον μολυσμό μιας ασύγκριτης κακοβουλίας. Όταν λοιπόν ο Χριστός λέει «Ήδη εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι», ο έλεγχος που κάνει είναι μεν συγκαλυμμένος, πλην όμως επωφελής για τον προδότη. Διότι, παρόλο που δεν μίλησε ξεκάθαρα, όπως μόλις αναφέραμε, υπήρχε ωστόσο στον καθένα η συνείδηση που τον έκρινε και που κέντριζε αυτόν που είχε αμαρτήσει, κατευθύνοντας αναγκαστικά τη δύναμη των λεγομένων πάνω στον υπαίτιο.

Ιδιαίτερο λοιπόν ανάθημα στον Θεό αποτελούν τα δώρα των πιο επιφανών· ενώ μέσω αγίων, σαν ενδιάμεσων, και σαν σε δεύτερη τάξη, προσφέρεται η προσφορά των κατωτέρων. Και οι μεν προσφέρουν μία ψυχή στις πεντακόσιες, ενώ οι δε στις πενήντα· διότι αυτός που ευδοκιμεί βαρύνεται με λιγότερα αμαρτήματα, γι' αυτό και είναι μικρότερη η προσφορά του· ενώ ο κατώτερος με πολύ περισσότερα, γι' αυτό και είναι περισσότερα σε αριθμό όσα προσκομίζονται από αυτούς, αφού τα υπέρ αυτών δώρα προσφέρονται ανάλογα με τα πταίσματα του καθενός: «Διότι σε όποιον συγχωρηθούν περισσότερα», λέει, «θα αγαπήσει περισσότερο· και σε όποιον συγχωρούνται λιγότερα, θα αγαπήσει λιγότερο». Επομένως, εκείνοι που δεν είναι σαν τους εκλεκτούς προσφέρουν δεκαπλάσια σε σχέση με αυτούς, όχι επειδή είναι πιο ευλαβείς και ζουν πιο ενάρετα, αλλά επειδή βαρύνονται με πολύ περισσότερα πταίσματα και έχουν ανάγκη από πολλαπλάσιο καθαρισμό. Διότι, όπως έχει πει ο Σωτήρας: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός». Εντελώς ελάχιστος καθαρισμός χρειάζεται για τους αγίους· διότι η φύση ασθενεί ως προς το ότι δεν μπορεί να είναι εντελώς απαλλαγμένη από την αμαρτία. ΠΑΛΛ. Σωστά ομιλείς. ΚΥΡ. Οι εκλεκτοί λοιπόν των φυλών, υπακούοντας στους θείους νόμους, μοίρασαν τα λάφυρα του πολέμου σε όλη τη συναγωγή και προσέφεραν τα δώρα στον Κύριο σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου· και με τα πιο ευπρεπή αναθήματα τιμούν τον Θεό οι ηγέτες των εκλεκτών, καθώς έχουν και πιο επιφανή δόξα σε σχέση με τους άλλους.

Επομένως, πλένονταν από πριν, αν και ήταν αγιασμένοι σύμφωνα με τον νόμο, καθαρίζεται δε όχι βέβαια το καθαρό, αλλά το ρυπαρό και ακάθαρτο. Κάτι τέτοιο άλλωστε είπε και ο ίδιος ο Χριστός: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, διότι είναι καθαρός.» Γράφει επίσης και ο σοφότατος Παύλος, ότι είναι αδύνατον το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες. Ατελής, λοιπόν, είναι ο νόμος ως προς τον αγιασμό, εάν δεν προστεθεί, σε όσους διψούν την οικειότητα με τον Θεό, το σωτήριο βάπτισμα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Ιωάννης, αν και ήταν άριστα στεφανωμένος με ύψιστα καυχήματα, και γνωρίζοντας πώς να προχωρήσει στην αρετή σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει ήδη φτάσει στο ανώτατο σημείο, παρακαλούσε να βαπτιστεί από τον Σωτήρα, λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα.» ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τα χέρια και τα πόδια που νίβονται υποδηλώνουν την καθαρότητα και το ανόθευτο του έργου και της πορείας, τρόπον τινά, προς καθετί που πρέπει να πραχθεί. Όταν δε έχουμε εξασκηθεί σε αυτό, μας επιτρέπεται να εισέλθουμε στην εσωτερική σκηνή, να προσφέρουμε στον Θεό πνευματικές θυσίες, και να αφιερώνουμε κατά κάποιον τρόπο την ευωδία της ευαγγελικής πολιτείας ως θυμίαμα.

Και μάλιστα δεν ντρέπονται να ασεβούν απέναντι στους αποστόλους, αν και ο Κύριος ελέγχει την κακοτροπία τους με το γεγονός ότι ο Πέτρος, όταν [ο Κύριος] ήλθε να νίψει τα πόδια του, είπε: «Ποτέ δεν πρόκειται να νίψεις τα πόδια μου στον αιώνα», και με την ανταπάντηση που διατυπώθηκε από τον Σωτήρα: «Εάν δεν σου νίψω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», και όταν εκείνος πάλι αποκρίθηκε: «Όχι μόνο τα πόδια, αλλά και το κεφάλι», ενώ ο Κύριος είπε και πάλι: «Αυτός που έχει λουστεί μια φορά δεν έχει ανάγκη να νίψει το κεφάλι, παρά μόνο τα πόδια· διότι είναι ολόκληρος καθαρός». Έδειξε, λοιπόν, ότι δεν πρέπει να εφαρμόζονται καθαρμοί και ανωφελή έθιμα και ανθρώπινα εντάλματα και διδασκαλίες, όπως λέει και στο Ευαγγέλιο σε συμφωνία με τον προφήτη: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, η δε καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Μάταια όμως με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων». Διότι για ποια αιτία μεμφόταν τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς, οι οποίοι εφάρμοζαν σχολαστικούς καθαρμούς στους εαυτούς τους, στους ξέστες (κανάτες), στα ποτήρια και στα άλλα σκεύη; Και αποφαίνεται τελειωτικά ότι «το να τρώει κανείς με άνιπτα χέρια δεν μολύνει τον άνθρωπο»; Ώστε, όχι μόνο ανέτρεψε τους καθαρμούς αυτών των πραγμάτων, αλλά έδειξε ότι και το νίψιμο των χεριών είναι περιττό και ότι δεν προκαλεί βλάβη σε εκείνον που δεν θέλει να νίψει τα χέρια του. 22. Πώς όμως, σχετικά με την κρεοφαγία, δεν θα ελεγχθεί αμέσως η ανοησία τους;

Όταν στο όνομά μου εκβάλλεις δαιμόνια, λέει· όταν με δεις να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς· όταν μάθεις από το Πνεύμα ότι κάθομαι εκ δεξιών, τότε θα κατανοήσεις αυτό που γίνεται τώρα. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; Επειδή είπε ο Πέτρος: «Όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι», του απαντά: «Εκείνος που έχει λουσθεί δεν έχει ανάγκη παρά να νίψει μόνο τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός. Και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι». Διότι γνώριζε εκείνον που επρόκειτο να τον παραδώσει. Και αν είναι καθαροί, για ποιο λόγο τους νίβεις τα πόδια; Ώστε να μάθουμε εμείς να είμαστε ταπεινοί. Για τον λόγο αυτόν δεν προχώρησε σε άλλο μέρος του σώματος, παρά σε εκείνο που θεωρείται ότι είναι το πιο ατιμωτικό από τα άλλα. Τι σημαίνει δε η φράση «Εκείνος που έχει λουσθεί»; Αντί του «Ο καθαρός». Άραγε λοιπόν ήταν αυτοί καθαροί, εκείνοι που ούτε είχαν ακόμη απαλλαγεί από τα αμαρτήματα, ούτε είχαν αξιωθεί να λάβουν το Πνεύμα, δεδομένου ότι η αμαρτία ακόμη κυριαρχούσε, η κατάρα του χειρογράφου παρέμενε, και το ιερείο δεν είχε ακόμη προσφερθεί ως θυσία; Πώς λοιπόν λέει ότι αυτοί είναι καθαροί; Αλλά, για να μην τους θεωρήσεις εξαιτίας αυτών καθαρούς με την έννοια ότι απαλλάχθηκαν από τα αμαρτήματα, πρόσθεσε: «Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω μιλήσει»· δηλαδή, ως προς αυτό, προς το παρόν, είστε καθαροί. Ήδη δεχθήκατε το φως, ήδη απαλλαχθήκατε από την ιουδαϊκή πλάνη. Διότι και ο προφήτης λέει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος έχει λουσθεί και είναι καθαρός.

Το ότι δε τους αποστόλους τούς βάπτισε ο Ιωάννης, το καθιστά φανερό ο Δεσπότης, όταν λέει στον Πέτρο κατά την ώρα του νιπτήρα, καθώς εκείνος αρνούνταν: «εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη να νιφτεί, παρά μόνο τα πόδια»· διότι έδειξε με αυτούς τους λόγους ότι όχι μόνο ο Πέτρος είχε λουστεί, αλλά και οι υπόλοιποι, πλένοντας μόνο τα πόδια τους, μέσω του βαπτίσματος του Ιωάννη. Ο Σωτήρας, επομένως, δεν αθέτησε το βάπτισμα της μετανοίας που τελούνταν από τον Ιωάννη για την άφεση των αμαρτιών, αλλά και το τελειοποίησε, προσθέτοντας τη δωρεά του Παναγίου Πνεύματος.

Διότι, λέει, ο Σωτήρας αξίωσε τον Πέτρο και τους άλλους μαθητές, οι οποίοι είχαν βαπτιστεί με το βάπτισμα του Ιωάννη, να συμμετάσχουν στα φρικτά μυστήρια κατά τον καιρό του πάθους· και δεν θα τους μετέδιδε το άχραντο σώμα και το αίμα Του, αν το βάπτισμα του Ιωάννη δεν τους είχε χαρίσει την τελειότητα. Αλλά και όταν ο Πέτρος αρνιόταν να του νίψει τα πόδια, άκουσε από τον Σωτήρα: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη να λουστεί ξανά, παρά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί». Επομένως, αποδεικνύεται ότι όποιος βαπτίστηκε με το βάπτισμα του Ιωάννη στον καιρό του δεν χρειάζεται δεύτερο βάπτισμα, και ότι αυτό είχε τη δύναμη να καθιστά καθαρούς όσους είχαν βαπτιστεί με αυτό.

Το νόημα λοιπόν του αποστολικού ρητού, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, σε καμία περίπτωση δεν συμφωνεί με τους Ναυατιανούς (ακόμη και αν αυτοί το επικαλούνται), αλλά θεσπίζει ότι αυτός που έχει φωτιστεί μία φορά δεν πρέπει να αναζητά άλλο βάπτισμα. «Διότι εκείνος που έχει λουστεί, όπως λέει και ο Κύριος, δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του», δηλαδή δεν έχει ανάγκη να δεχθεί και πάλι βάπτισμα μετά την αμαρτία, παρά μόνο να καθαρίσει με δάκρυα τα πόδια του, ήτοι τα σαρκικά του διαβήματα.

Και σκέψου τούτο επίσης ιεροπρεπώς, ότι με την εναπόθεση των σεβασμίων συμβόλων επί του θείου θυσιαστηρίου, δια των οποίων σημαίνεται και μετέχεται ο Χριστός, παρίσταται αδιαστάτως η απογραφή των αγίων, η οποία εμφαίνει την αδιαίρετη σύζευξή τους ένεκα της υπερκόσμιας και ιερής ενώσεώς τους με Αυτόν. Αφού λοιπόν ιερουργηθούν αυτά, σύμφωνα με τον θεσμό που προαναφέρθηκε, ο ιεράρχης, στεκόμενος μπροστά στα αγιώτατα σύμβολα, νίβει τα χέρια του με ύδωρ μαζί με το σεμνό τάγμα των ιερέων. Διότι, όπως αναφέρουν τα θεία λόγια, εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη από τίποτε άλλο παρά μόνο το νίψιμο των άκρων ή των εσχάτων μερών του, δια της οποίας ακρότατης κάθαρσης, παραμένοντας στην ολόαγνη κατάσταση της θεοείδειας, ακόμη και όταν προβαίνει με αγαθοπρέπεια προς τα δεύτερα, θα παραμένει ανεπηρέαστος και ελεύθερος, όντας απολύτως ενοειδής. Και, επιστρέφοντας πάλι ενιαία προς το Ένα, θα καταστήσει την επιστροφή του άχραντη και ακηλίδωτη, διασώζοντας την πληρότητα και την ακεραιότητα του θεοειδούς. Ο μεν ιερός λουτήρας, όπως είπαμε, ανήκε στην κατά Νόμον ιεραρχία, ενώ τώρα ο καθαρισμός των χειρών του ιεράρχη και των ιερέων υπαινίσσεται εκείνον. Διότι εκείνοι που προσέρχονται στην παναγέστατη ιερουργία πρέπει να έχουν αποκαθαρθεί και από τις έσχατες φαντασίες της ψυχής, και να προσεγγίζουν σε αυτήν καθ' ομοίωσιν, όσο το δυνατόν περισσότερο.

Εσύ, λοιπόν, όταν δεις κάποιον να ανθίσταται σφόδρα από προπέτεια και να λέει, μάλιστα με όρκο, ότι "Δεν πρόκειται να κάνω αυτό", και έπειτα, από σεβασμό προς τον όρκο του, να εμμένει στην κακή του απόφαση, και εξαιτίας αυτού να κινδυνεύει, είτε ως προς την ψυχή είτε ως προς το σώμα· θα μπορούσες πολύ εύστοχα να χρησιμοποιήσεις το παράδειγμα του Πέτρου, ο οποίος, ενώ ανθίστατο, επειδή είδε ότι η αντίστασή του οδηγούσε στον χωρισμό από τον Χριστό, υπαναχώρησε από αυτήν. "Του λέει ο Ιησούς: Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά να νίψει μόνο τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι." Διότι γνώριζε αυτόν που θα τον παρέδιδε· γι' αυτό είπε ότι "Δεν είστε όλοι καθαροί." Δράττοντας την ευκαιρία, ο Κύριος ελέγχει τον προδότη, ως έχοντα ακάθαρτη διάνοια και ο οποίος έχει ανάγκη να απολούσει την πονηρία και να αλλάξει γνώμη. Εσείς λοιπόν, λέει, επειδή έχετε λουστεί, δεν έχετε πλέον ανάγκη από άλλο λουτρό· αλλά ένας είναι ο ακάθαρτος που έχει ανάγκη έκπλυσης. Πολλοί όμως διερωτώνται πώς ο Κύριος είπε στους αποστόλους ότι "Εσείς είστε καθαροί·" διότι δεν είχαν ακόμη απαλλαγεί από τα αμαρτήματα, ούτε είχαν ακόμη αξιωθεί του Πνεύματος. Διότι η αμαρτία ακόμη επικρατούσε, ακόμη η κατάρα ενεργούσε. Διότι δεν είχε σφαγεί ακόμη "ο Αμνός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου", ούτε είχε ακόμη κρεμαστεί επί του ξύλου εκείνος που μας εξαγόρασε από την κατάρα. Πώς λοιπόν ήταν καθαροί οι απόστολοι;