Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:12

Κεφάλαιο Ιʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε βεβαρημένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, έπλυνε τα πόδια των μαθητών του και πήρε τα ιμάτιά του, αφού κάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει; Εσείς με αποκαλείτε, ο Διδάσκαλος και ο Κύριος, και ορθώς λέτε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έκανα σε εσάς, να κάνετε και εσείς ο ένας στον άλλον.

Και γι' αυτό, λοιπόν, λέει ο Ιεζεκιήλ: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει». Με μακροθυμία, λοιπόν, και ανεξικακία ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, διατηρώντας ανάμεσα στους άλλους μαθητές του τον προδότη, αν και «ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του να τον παραδώσει»· διότι ήταν αναγκαίο, μαζί με τα άλλα, να το επισημάνει αυτό ο Ευαγγελιστής στην αρχή· έπλυνε και τους δικούς του πόδες, καθιστώντας αδικαιολόγητη την ασέβειά του, ώστε η αποστασία του να φανεί ως καρπός της πονηρίας που υπήρχε μέσα του. <Όταν, λοιπόν, έπλυνε τους πόδες των μαθητών και πήρε τα ιμάτιά του και ανακάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έκανα; Εσείς με αποκαλείτε ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και ορθά λέτε, διότι είμαι. Αν, λοιπόν, εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, σας έπλυνα τους πόδες, και εσείς οφείλετε να πλένετε ο ένας τους πόδες του άλλου. Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ σε εσάς, να κάνετε και εσείς.> Ολοφάνερα πλέον, λέει, αναφέρει την αιτία αυτής της πράξης, και δηλώνει ότι το υπόδειγμα της ασύγκριτης ταπεινοφροσύνης πραγματοποιήθηκε για τη δική μας ωφέλεια· και, καθιστώντας αναπολόγητο το έγκλημα της αλαζονείας, αναγκαίως προβάλλει το μεγαλείο του δικού του προσώπου. Διότι, βεβαίως, σε μια τέτοια πράξη θα μπορούσε κανείς να αντικρίσει το ασύγκριτο μέγεθος της ταπεινοφροσύνης.

Εξάλλου, σύμφωνα με εκείνους, ούτε την πράξη αυτή έκανε, ούτε βέβαια ζώστηκε. Διότι, εάν το γεγονός ήταν φαντασία, δεν ήταν αλήθεια· αν δεν είχε χέρια, πώς τους έπλυνε; αν δεν είχε μέση, πώς ζώστηκε το λέντιο; Και ποια ιμάτια πήρε; Διότι, λέει, «έλαβε τα ιμάτιά του». Όπως λοιπόν διαπιστώνεται ότι ούτε η πράξη αυτή έγινε πραγματικά, αλλά είναι μόνο μια απάτη, έτσι δεν έπλυνε ούτε τα πόδια των μαθητών. Διότι, αν η ασώματη φύση δεν φανερώθηκε, δεν βρισκόταν μέσα σε σώμα. Ποιος, λοιπόν, έπλυνε τους μαθητές; Τι θα πούμε, λοιπόν, πάλι προς τον Παύλο τον Σαμοσατέα; Και τι είπε εκείνος, θα ρωτήσει κανείς;

Έβαλε νερό στον νιπτήρα· και σαν να μην αρκούσε αυτό, ζώστηκε ακόμη και με λέντιο, κατεβάζοντας τον εαυτό του στην έσχατη ταπείνωση, και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών, και μαζί με των μαθητών έπλυνε και τα πόδια του προδότη. Ποιος δεν θα εκπλησσόταν και δεν θα θαύμαζε; Πλένει τα πόδια εκείνου που επρόκειτο να τον προδώσει· και τον Πέτρο, που αρνιόταν και έλεγε: «Κύριε, ποτέ δεν θα μου πλύνεις τα πόδια», δεν τον προσπερνά, αλλά του λέει: «Εάν δεν σου πλύνω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου»· και εκείνος απάντησε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Είδες την ευλάβεια του μαθητή και στα δύο, και μέσα από την άρνηση και μέσα από τη συγκατάθεση; Διότι, έστω κι αν τα λόγια είναι αντίθετα, ειπώθηκαν και τα δύο από φλογερό φρόνημα. Βλέπεις πώς παντού ήταν θερμός και σε εγρήγορση; Αλλά, όπως έλεγα, για να μην αποδώσεις στη φύση Του ευτέλεια εξαιτίας της ευτέλειας της πράξης, άκουσε τι τους λέει μετά το πλύσιμο: «Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει;»

ΟΜΙΛΙΑ ΟΑ΄. Και έλαβε τα ιμάτιά του και, αφού κάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει; και τα εξής. Α΄. Είναι δεινό, αγαπητοί, είναι δεινό να φθάσει κανείς στο βάθος των κακών. Διότι έπειτα η ψυχή γίνεται δυσδιόρθωτη. Γι' αυτό πρέπει να πράττουμε τα πάντα, ώστε να μην αλωθεί από την αρχή.

Τότε, ο Δεσπότης σηκώθηκε από τον στεφανηφόρο δείπνο, έριξε νερό σε ένα αγγείο, αφού απέθεσε τα θεία ενδύματά του. Ένιψε με τις θείες του παλάμες τους απαλούς πόδες των μαθητών και τους σπόγγισε με το λέντιο που κρατούσε. Αφού έδωσε στους θνητούς υπόδειγμα ταπεινού φρονήματος που οδηγεί στο ύψος, επέστρεψε και πάλι στην τράπεζα, φορώντας ξανά τους χιτώνες του.

Διότι, αφού εγερθεί ο Λόγος και αποθέσει κάθε φορτίο και βιοτική μέριμνα, θα νίψει τους λογισμούς μας, οι οποίοι είναι μαθητές του και τον ακολουθούν. Θα νίψει δε τα πόδια, δηλαδή τις πρακτικές μας κινήσεις και τα διαβήματά μας. Εάν δε κάποιος έχει ανάγκη από άλλη κάθαρση και επιθυμεί την προκοπή στο διδακτικό και θεωρητικό έργο, ας πει προς τον Κύριο: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι», δηλαδή, μην καθαρίσεις μόνο τα διαβήματά μου, αλλά και τα χέρια, ώστε να μπορώ να καθοδηγώ και άλλους και να τους ελκύω προς το καλό, και το κεφάλι, ώστε στο θεωρητικό και θεολογικό μέρος να έχω καθαρμένη και αμόλυντη τη δοξασία περί του Θείου. Έτσι λοιπόν, μέσω της εξομολογήσεως μπορούμε να νιφθούμε, ώστε να μη μετάσχουμε αναξίως στο δείπνο και «φάμε και πιούμε κρίμα για τον εαυτό μας». «Όταν λοιπόν ένιψε τα πόδια των μαθητών και πήρε τα ιμάτιά του, αφού ανακάθισε και πάλι, τους είπε:»

«Γνωρίζετε τι σας έκανα; Εσείς με αποκαλείτε Διδάσκαλο και Κύριο· και καλά λέτε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ σας έπλυνα τα πόδια, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ σε εσάς, έτσι να κάνετε και εσείς. Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε». Δεν απευθύνεται πλέον μόνο στον Πέτρο, αλλά συνομιλεί με όλους, και παραθέτει την αιτία της τόσο μεγάλης ταπεινοφροσύνης του. Και αυτή είναι το ότι πρέπει να γίνουν μιμητές αυτής της πράξης. Μήπως λοιπόν και όταν έλεγε στον Πέτρο ότι «θα το καταλάβεις αργότερα», αναφερόταν σε αυτήν εδώ την τωρινή στιγμή; Διότι «θα το καταλάβεις», ω Πέτρε, «αργότερα», όταν αφού πάρω τα ιμάτιά μου και καθίσω πάλι στο τραπέζι, θα αρχίσω να σας διδάσκω και να λέω: «Γνωρίζετε τι σας έκανα;». —«Διότι εάν εγώ», για τον οποίον εσείς μαρτυρείτε ότι είμαι «ο Κύριος και ο διδάσκαλος», και δεν μαρτυρείτε ψευδώς (διότι είμαι), έπλυνα τα δικά σας πόδια (και δεν είπε των δούλων, των αγράμματων και αμαθών, αλλά το άφησε να το συμπεράνουν μόνοι τους)· εσείς έχετε απόλυτο χρέος «να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου»· δηλαδή, να προσφέρετε ο ένας στον άλλον κάθε είδους διακονία.