Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:15

Μην αμελείς να πλένεις τα πόδια των μοναχών που έρχονται σε εσένα· θα ζητηθεί λόγος για την εντολή αυτή από εκείνους που την περιφρόνησαν υπερήφανα, ακόμη και αν είναι επίσκοποι· διότι ο Κύριός τους έπλυνε πρώτος τα πόδια των μαθητών, παραγγέλνοντάς τους να πράττουν το ίδιο. Μη γίνεσαι φιλάργυρος ή αισχροκερδής.

Μην παραμελείς τις συνάξεις. Να προετοιμάζεις τον εαυτό σου ώστε να είναι άξιος των μυστηρίων, μήπως και προσέλθεις σε αυτά προς κατάκριση. Μην αμελείς να πλένεις τα πόδια των αδελφών που έρχονται προς εσένα· διότι θα ζητηθεί λόγος για την εντολή αυτή από εκείνους που την περιφρόνησαν από υπερηφάνεια, ακόμη και αν είναι επίσκοποι· διότι ο ίδιος ο Κύριός μας έπλυνε πρώτος τα πόδια, παραγγέλλοντάς τους να πράττουν κατ' αυτόν τον τρόπο.

Κεφάλαιο Ιʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε βεβαρημένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, έπλυνε τα πόδια των μαθητών του και πήρε τα ιμάτιά του, αφού κάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει; Εσείς με αποκαλείτε, ο Διδάσκαλος και ο Κύριος, και ορθώς λέτε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έκανα σε εσάς, να κάνετε και εσείς ο ένας στον άλλον.

Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε, όπως έπραξα εγώ σε εσάς, να πράττετε και εσείς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ: Οι κύριοι, να πράττετε τα ίδια προς αυτούς, εγκαταλείποντας την απειλή, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς, και προσωποληψία δεν υπάρχει ενώπιόν του.

Κεφάλαιο α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εσείς με αποκαλείτε, ο Διδάσκαλος και ο Κύριος· και ορθώς λέγετε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, οφείλετε και εσείς να πλένετε ο ένας τα πόδια του άλλου. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έπραξα σε εσάς, να πράττετε και εσείς.

Και γι' αυτό, λοιπόν, λέει ο Ιεζεκιήλ: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει». Με μακροθυμία, λοιπόν, και ανεξικακία ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, διατηρώντας ανάμεσα στους άλλους μαθητές του τον προδότη, αν και «ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του να τον παραδώσει»· διότι ήταν αναγκαίο, μαζί με τα άλλα, να το επισημάνει αυτό ο Ευαγγελιστής στην αρχή· έπλυνε και τους δικούς του πόδες, καθιστώντας αδικαιολόγητη την ασέβειά του, ώστε η αποστασία του να φανεί ως καρπός της πονηρίας που υπήρχε μέσα του. <Όταν, λοιπόν, έπλυνε τους πόδες των μαθητών και πήρε τα ιμάτιά του και ανακάθισε πάλι, τους είπε: Γνωρίζετε τι σας έκανα; Εσείς με αποκαλείτε ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και ορθά λέτε, διότι είμαι. Αν, λοιπόν, εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, σας έπλυνα τους πόδες, και εσείς οφείλετε να πλένετε ο ένας τους πόδες του άλλου. Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ σε εσάς, να κάνετε και εσείς.> Ολοφάνερα πλέον, λέει, αναφέρει την αιτία αυτής της πράξης, και δηλώνει ότι το υπόδειγμα της ασύγκριτης ταπεινοφροσύνης πραγματοποιήθηκε για τη δική μας ωφέλεια· και, καθιστώντας αναπολόγητο το έγκλημα της αλαζονείας, αναγκαίως προβάλλει το μεγαλείο του δικού του προσώπου. Διότι, βεβαίως, σε μια τέτοια πράξη θα μπορούσε κανείς να αντικρίσει το ασύγκριτο μέγεθος της ταπεινοφροσύνης.

Ο Κύριος υπέδειξε το έργο ως ανώτερο και πρωταρχικότερο από τον λόγο και την προσευχή, λέγοντας τα εξής· διότι δεν δεχόταν τη διακονία της Μάρθας ως κάτι το ασήμαντο. Και έτσι, ο ίδιος επιτέλεσε το έργο πλένοντας τα πόδια των μαθητών, και τους προέτρεψε λέγοντάς τους: Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα δικά σας πόδια των μαθητών, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ, να κάνετε και εσείς. Και πάλι: όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων και δούλος όλων· όπως ακριβώς και ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του λύτρο για πολλούς. Και: όποιος κάνει κάτι σε έναν από αυτούς, το έκανε σε εμένα.

Βλέπετε πώς από τις πονηρές επιθυμίες και πράξεις ο άνθρωπος υιοθετείται από τον διάβολο, και έτσι γίνεται κληρονόμος του αιώνιου πυρός; Έτσι και μέσω των αγαθών επιθυμιών και πράξεων εξομοιώνεται με τον Θεό και υιοθετείται από Αυτόν και γίνεται κληρονόμος της βασιλείας Του. Και δείχνοντας αυτό ο Κύριος, ότι δηλαδή η αρετή είναι ομοιότητα με τον Θεό, λέει: «νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον· και αν εγώ σας έπλυνα τα πόδια, ο Κύριος και ο διδάσκαλος, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έπραξα εγώ σε εσάς, έτσι να πράττετε και εσείς»· και «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας»· και «να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων»· και «να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να αγαθοποιείτε και να δανείζετε χωρίς να προσδοκάτε τίποτα, και ο μισθός σας θα είναι πολύς και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι Αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς».

Εσείς με αποκαλείτε ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και ορθώς λέγετε· διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, έτσι και εσείς οφείλετε να πράττετε ο ένας στον άλλον. Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, όπως εγώ έπραξα σε εσάς, να πράττετε και εσείς ο ένας στον άλλον.

Ποια ήταν λοιπόν η κατάστασή μας; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς απειθείς, ανόητοι, πλανεμένοι, υποδουλωμένοι σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον»· και πάλι: «Διότι ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής». Αλλά ο Θεός, βλέποντάς μας να κρατούμαστε σαν σε δεσμωτήριο και να είμαστε δεμένοι με βαριές αλυσίδες, πολύ χειρότερες από τις σιδερένιες, δεν ντράπηκε, αλλά ήλθε και στάθηκε στο δεσμωτήριο, και εξήγαγε από εκεί αυτούς που ήταν άξιοι για μύριες κολάσεις, και τους οδήγησε στη βασιλεία, και τους έκανε λαμπρότερους από τον ουρανό, προκειμένου να πράττουμε και εμείς τα ίδια στο μέτρο των δυνάμεών μας. Διότι όταν λέει στους μαθητές: «Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε όπως εγώ έπραξα, να πράττετε και εσείς», δεν θεσπίζει αυτόν τον νόμο μόνο για το πλύσιμο των ποδιών, αλλά και για όλα τα υπόλοιπα τα οποία έδειξε έμπρακτα σε εμάς. Είναι φονιάς αυτός που βρίσκεται στο δεσμωτήριο; Εμείς όμως, πράττοντας το καλό, ας μην αποκάμνουμε. Είναι τυμβωρύχος και μοιχός;

«Αν λοιπόν εγώ», λέει, «ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, σας έπλυνα τα πόδια, οφείλετε και εσείς να πλένετε ο ένας τα πόδια του άλλου. Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε καθώς εγώ έπραξα σε εσάς, έτσι να πράττετε και εσείς». Και όμως δεν είναι το ίδιο πράγμα. Διότι Εκείνος μεν είναι διδάσκαλος και Κύριος, εσείς δε είστε ομόδουλοι μεταξύ σας. Τι σημαίνει λοιπόν το «έτσι»; Με την ίδια προθυμία. Διότι γι' αυτόν τον λόγο λαμβάνει τα παραδείγματα από τα σπουδαιότερα πράγματα, ώστε εμείς να πράξουμε έστω το κατώτερο. Επειδή και οι διδάσκαλοι γράφουν τα γράμματα στα παιδιά με πολλή καλαισθησία, ώστε εκείνα να καταφέρουν να τα μιμηθούν έστω και σε υποδεέστερο βαθμό. Πού είναι τώρα αυτοί που περιφρονούν τους ομοδούλους τους; Πού είναι τώρα αυτοί που απαιτούν τιμές;

Γιατί, εγκαταλείποντας τον Δεσπότη, στρέφεις το βλέμμα σου προς τον σύνδουλο; Δεν τον άκουσες να λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»; Και πάλι: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων»; Και πάλι: «Όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει»; Και μετά από αυτά, πάλι, για να μην παραμένεις σε αμέλεια σκοντάφτοντας πάνω στους ράθυμους από τους συνδούλους, αποτραβώντας σε από αυτούς λέει: «Έδωσα τον εαυτό μου ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε όπως ακριβώς έπραξα εγώ, να πράττετε και εσείς». Αλλά μήπως δεν υπάρχει για εσένα κανένας διδάσκαλος της αρετής μεταξύ των συνανθρώπων σου, ούτε κανείς ικανός να σε παρακινήσει σε αυτά; Επομένως, μεγαλύτερος είναι ο έπαινος και σπουδαιότερο το εγκώμιο, διότι, αν και δεν είχες στη διάθεσή σου διδασκάλους, εσύ αναδείχθηκες θαυμαστός.

Επειδή δεν υπάρχει κανένα όφελος από τα λόγια, όταν δεν υπάρχουν τα έργα, για τον λόγο αυτόν και ο Δεσπότης μας, όλα όσα μας ωφέλησε με λόγια και παραινέσεις, τα εκπλήρωσε και με τα έργα του, αναδεχόμενος πρώτος ο ίδιος τα πάντα στον εαυτό του. Γι' αυτό και έλεγε: «Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε να κάνετε κι εσείς ομοίως». Επειδή δεν έπραττε αυτά για τον εαυτό του (διότι ποια ανάγκη είχε από αυτά;) αλλά για εμάς και για τη δική μας ωφέλεια, ας προσέξουμε, λοιπόν, ότι παρήγγειλε να είμαστε ανεξίκακοι και να μην οργιζόμαστε με εκείνον που έχει κάνει κάποιο κακό. Αυτό το απέδειξε με τα έργα πρώτος ο ίδιος. Διότι, όταν τον ράπισε εκείνος ο αγνώμων και μιαρός δούλος, δεν παραφέρθηκε σε οργή, ούτε ζήτησε να εκδικηθεί αυτόν που τον αδίκησε, αλλά σαν φίλος προς φίλο συνομιλεί μαζί του για το χτύπημα και λέει: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό, αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Δίδαξε περί ταπεινώσεως λέγοντας «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι» και «οι ταπεινοί τη καρδία». «Ζώστηκε με λέντιο και ένιψε τα πόδια των μαθητών». Είπε: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του Ανθρώπου δεν έχει πού να κλίνει την κεφαλή του», εισάγοντας σε εμάς τους λόγους περί ακτημοσύνης.

και τους συμβούλευσε λέγοντας: «Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας των μαθητών, οφείλετε και εσείς να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ, να κάνετε και εσείς». Και πάλι: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων και δούλος όλων· όπως και ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να προσφέρει την ψυχή του λύτρο για πολλούς». Και: «Όσα αν κάνει κανείς σε έναν από αυτούς, τα έκανε σε εμένα»· και: «Όποιος δέχεται δίκαιο στο όνομα δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου». Αλλά και οι απόστολοι στις Πράξεις, ενώ ασχολούνταν με τη σωματική διακονία των τραπεζών, προέκριναν το σπουδαιότερο, το να επιδιώκουν το έργο της προσευχής και του λόγου. «Διότι δεν είναι σωστό», λέει, «να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού και να διακονούμε σε τραπέζια· αλλά, αφού επιλέξουμε άνδρες γεμάτους από Άγιο Πνεύμα, ας τους εγκαταστήσουμε σε αυτή την ανάγκη, και εμείς θα αφοσιωθούμε στη διακονία του λόγου και στην προσευχή».

Τότε, ο Δεσπότης σηκώθηκε από τον στεφανηφόρο δείπνο, έριξε νερό σε ένα αγγείο, αφού απέθεσε τα θεία ενδύματά του. Ένιψε με τις θείες του παλάμες τους απαλούς πόδες των μαθητών και τους σπόγγισε με το λέντιο που κρατούσε. Αφού έδωσε στους θνητούς υπόδειγμα ταπεινού φρονήματος που οδηγεί στο ύψος, επέστρεψε και πάλι στην τράπεζα, φορώντας ξανά τους χιτώνες του.

«Γνωρίζετε τι σας έκανα; Εσείς με αποκαλείτε Διδάσκαλο και Κύριο· και καλά λέτε, διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ σας έπλυνα τα πόδια, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ σε εσάς, έτσι να κάνετε και εσείς. Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε». Δεν απευθύνεται πλέον μόνο στον Πέτρο, αλλά συνομιλεί με όλους, και παραθέτει την αιτία της τόσο μεγάλης ταπεινοφροσύνης του. Και αυτή είναι το ότι πρέπει να γίνουν μιμητές αυτής της πράξης. Μήπως λοιπόν και όταν έλεγε στον Πέτρο ότι «θα το καταλάβεις αργότερα», αναφερόταν σε αυτήν εδώ την τωρινή στιγμή; Διότι «θα το καταλάβεις», ω Πέτρε, «αργότερα», όταν αφού πάρω τα ιμάτιά μου και καθίσω πάλι στο τραπέζι, θα αρχίσω να σας διδάσκω και να λέω: «Γνωρίζετε τι σας έκανα;». —«Διότι εάν εγώ», για τον οποίον εσείς μαρτυρείτε ότι είμαι «ο Κύριος και ο διδάσκαλος», και δεν μαρτυρείτε ψευδώς (διότι είμαι), έπλυνα τα δικά σας πόδια (και δεν είπε των δούλων, των αγράμματων και αμαθών, αλλά το άφησε να το συμπεράνουν μόνοι τους)· εσείς έχετε απόλυτο χρέος «να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου»· δηλαδή, να προσφέρετε ο ένας στον άλλον κάθε είδους διακονία.

Διότι μέσω της νίψης, η οποία θεωρείται η έσχατη υπηρεσία, οφείλουμε πολύ περισσότερο να εκτελούμε και τις άλλες, τις πιο τιμητικές. «Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έπραξα σε εσάς, έτσι να πράττετε και εσείς»· δηλαδή, με την ίδια προθυμία. Διότι, αν και η δική μου πράξη είναι σπουδαιότερη, εφόσον εγώ όντας Δεσπότης έπλυνα πόδια δούλων, ενώ εσείς θα πλύνετε πόδια ομοδούλων σας· εντούτοις, βλέπουμε και τους δασκάλους να παραδίδουν στα παιδιά τα γράμματα γραμμένα με πολλή ομορφιά, ώστε να επιτύχουν έστω και μια κατώτερη μίμηση. Και αναγκαίως δίνει αυτές τις συμβουλές στους αποστόλους. Διότι, επειδή επρόκειτο να απολαύσουν τιμές, άλλοι μεγαλύτερη και άλλοι μικρότερη, για να μην υπερηφανεύονται ο ένας απέναντι στον άλλον, ταπεινώνει τα φρονήματα όλων τους. «Διότι δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του», για όσο είναι δούλος, «ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον απέστειλε», για όσο είναι απόστολος· όταν όμως γίνει ανώτερος, τότε δεν είναι πλέον ούτε δούλος ούτε απόστολος. «Εφόσον τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα εφαρμόζετε».