Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:17

Ερώτηση ΣΛΣΤ΄. Όσοι αξιώθηκαν να εκμάθουν τα τέσσερα Ευαγγέλια, πώς οφείλουν να δεχθούν τη χάρη; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος αποφάνθηκε ότι «σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα του ζητήσουν περισσότερα», οφείλουν να φοβούνται περισσότερο και να επιδεικνύουν μεγαλύτερη επιμέλεια, καθώς δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Ως συνεργάτες του, λοιπόν, σας παρακαλούμε να μη δεχθείτε μάταια τη χάρη του Θεού». Αυτό επιτυγχάνεται, εάν υπακούσουμε στον Κύριο που λέει: «Εφόσον τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα εφαρμόζετε».

Επομένως, υπάρχει ανάγκη μεγάλου αγώνα, και μάλιστα νόμιμου, ώστε αυτήν την τόσο σπουδαία και μεγάλη χάρη της αγάπης του Θεού εν Χριστώ να μην την δεχθούμε εις μάτην, καθώς λέει ο ίδιος ο Απόστολος: «Διότι εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Ως συνεργάτες του, λοιπόν, σας παρακαλούμε να μη δεχθείτε τη χάρη του Θεού μάταια». Το ότι δε «σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, περισσότερα θα απαιτήσουν από αυτόν», το αποφάνθηκε κατηγορηματικά ο Κύριος. Πράγμα που επιτυγχάνεται και μάλιστα ακατηγόρητα, εάν όσα προστέθηκαν στα προηγούμενα και όσα ειπώθηκαν συναφώς για το ίδιο θέμα του βαπτίσματος τηρηθούν με ακρίβεια, και όσα συνδέονται με αυτά τα αποδεχθούμε πιστά, με τη δύναμη της ίδιας χάρης του Θεού διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας εν Αγίω Πνεύματι, ώστε, αφού πιστέψουμε, να κατανοήσουμε με τη χάρη του Θεού. Και όσα αξιωθήκαμε να κατανοήσουμε, ας τα πράξουμε με την αγάπη του Χριστού, ο οποίος είπε: «Αν τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε εάν τα πράττετε. —Διότι αγαθή σύνεση έχουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν», μαρτυρεί ο προφήτης. Εφόσον και ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού έθεσε μια φοβερή και απαράβατη κρίση λέγοντας: «Εκείνος που γνώρισε το θέλημα του Κυρίου του, και δεν το έπραξε, θα δεχθεί πολλά χτυπήματα»· αλλά δεν άφησε ατιμώρητο ούτε εκείνον που αμάρτησε από άγνοια.

Πολύ καλό είναι πράγματι το μάθημα· διότι νομίζω πως κανείς δεν θα μπορούσε να επιδείξει κάτι ίσο προς ένα φρόνημα που δεν συνηθίζει να κομπάζει· και τίποτε δεν χωρίζει τόσο πολύ ακόμη και αδελφούς και φίλους, όσο η ακράτητη επιθυμία για άθλιες μικροδοξίες. Διότι πάντοτε με κάποιον τρόπο επιλέγουμε το μεγαλύτερο, και οι κενές τιμές του βίου πείθουν τον ευόλισθο νου μας να ορμά προς τα πιο λαμπρά. Προκειμένου λοιπόν να απαλλαγούμε από μια τέτοια νόσο και να παύσουμε από αυτή την τόσο βδελυρή επιθυμία – διότι το πάθος της φιλοδοξίας είναι απάτη και τίποτε άλλο – ας δεχθούμε στον δικό μας νου τον ίδιο τον Βασιλέα των πάντων Χριστό, ο οποίος γι' αυτόν τον λόγο έπλυνε τα πόδια των μαθητών, ώστε κι εμείς να πλένουμε τα πόδια ο ένας του άλλου. Διότι μέσω αυτού θα εξαλειφθεί κάθε τρόπος αλαζονείας, και κάθε είδος κοσμικής φιλοδοξίας θα εξαφανιστεί. Εάν δηλαδή ο κατά φύσιν Κύριος συμπεριφέρθηκε ως υπηρέτης, πώς ο δούλος να μην επιλέξει να υποβληθεί σε κάτι από εκείνα που του ταιριάζουν απόλυτα, και πώς δεν θα υποστεί τελικά την εσχάτη των ποινών αν δεν το πράξει; «Αμήν αμήν σας λέγω, δεν είναι ο δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε ο απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε. Αν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα εφαρμόζετε.» Με νόμους σχεδόν απαράβατους σπεύδει ο Χριστός να οχυρώσει τη δύναμη της πράξης του, και καθιστά εντελώς ολέθρια την παράβαση της σωτηριώδους εντολής. Διότι η παράβαση εκείνου που βεβαιώθηκε με όρκο δεν παραμένει ατιμώρητη.

Αν λοιπόν τα γνωρίζετε αυτά, λέει, δηλαδή, αν μπορείτε να κατανοήσετε σαφώς αυτό που λέω, μακάριοι είστε εάν τα πράξετε. Διότι, όπως θα έλεγε κανείς, δεν είναι η γνώση της αρετής, αλλά μάλλον η εφαρμογή της που είναι αξιαγάπητη και αξιοζήλευτη. Νομίζω δε ότι ίσως θα ήταν καλύτερο να μην έχει μάθει κανείς απολύτως τίποτα, παρά, αφού μάθει, να δεσμεύσει τον νου του με οκνηρία και, ενώ γνωρίζει τι είναι άριστο και ορθό, να μη θέλει να το κατορθώσει, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος: «Εκείνος που δεν γνώριζε το θέλημα του Κυρίου του, και δεν το έπραξε, θα δαρεί λίγο, ενώ εκείνος που το γνώριζε και δεν το έπραξε, θα δαρεί πολύ.» Διότι για εκείνον που έχει πλήρη άγνοια, ακόμη και αν τυχόν ελεγχθεί για αμέλεια, το να ζητήσει τουλάχιστον μια μικρή συγγνώμη δεν είναι εντελώς ανάρμοστο. Για εκείνον όμως που γνωρίζει, η γνώση θα γίνει βαρύ φορτίο που θα οδηγήσει σε καταδίκη. Διότι κατεφρόνησε το ορθό, παρόλο που δεν του έλειπε τίποτα για να μπορεί να πράξει τα πλέον πρέποντα. Πρέπει λοιπόν, αφού γνωρίζουμε, να τα εφαρμόζουμε στην πράξη· διότι τότε, περιβεβλημένοι με το τέλειο καύχημα της εν Χριστώ πολιτείας, θα λάβουμε στον κατάλληλο καιρό την πληρέστατη ανταπόδοση. Γι' αυτό εξάλλου και ο Σωτήρας είπε ότι εκείνος που θα πράξει και θα διδάξει θα ονομαστεί μέγας, και πολύ δικαίως, στη βασιλεία των ουρανών· διότι τι του λείπει για την ευσέβεια; Σε όποιον, λοιπόν, διαπιστώνεται ότι έχει την ικανότητα να καυχάται με το πλήρες μέτρο των αγαθών έργων, πώς δεν θα του παραχωρηθεί από τον Θεό το να σεμνύνεται για τις πλέον τέλειες δωρεές;

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ Μ'. Μακάριος είναι εκείνος που επιδεικνύει κατανόηση στον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος είθε να τον διαφυλάξει και να τον διατηρήσει στη ζωή, και να τον καταστήσει μακάριο πάνω στη γη, και να μην τον παραδώσει στη θέληση των εχθρών του. Ο Κύριος είθε να τον βοηθήσει στο κρεβάτι του πόνου του· εσύ μετέτρεψες προς ανακούφιση όλη την κλίνη του κατά την ασθένειά του. Προχωρώντας στη συνέχεια, ο λόγος προσθέτει: Διότι και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε τον άρτο μου, εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό (τον δόλο). Αυτά δε έχει καταγραφεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ότι τα είπε ο Σωτήρας και Κύριός μας αναφερόμενος στο δικό του πρόσωπο κατά την ομιλία του προς τους μαθητές, διά της οποίας έλεγε: «Αμήν, αμήν, σας λέγω· δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε. Αφού τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε εάν τα πράττετε. Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα· αλλά τούτο γίνεται για να εκπληρωθεί η Γραφή: Εκείνος που τρώει τον άρτο μου σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του». Δεν βρίσκεται δε καμία άλλη Γραφή που να λέει κάτι τέτοιο, παρά μόνο η παρούσα, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Αυτός που έτρωγε τον άρτο μου εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό».

Αν λοιπόν βλέπαμε τους ανθρώπους να παραμένουν σταθεροί στα καλά που γνωρίζουν, να τα κάνουν πράξη και να γίνονται αγαθοί μέσω των έργων τους, και όχι να σφάλλουν αντίθετα προς τον ορθό λόγο που έχουν μέσα στις ψυχές τους, δεν θα κάναμε εμείς εκτενή λόγο περί δικαιοσύνης, περί σωφροσύνης, περί εγκράτειας και περί των παρόμοιων. Διότι ποιος δεν γνωρίζει ότι το καθένα από αυτά είναι καλό, και μάλιστα ο εγκρατής βίος, ο οποίος αποδεικνύεται εμπράκτως κάθε φορά ότι είναι ωφελιμότατος και για τις ψυχές και για τα σώματα; Επειδή όμως οι περισσότεροι γνωρίζουν, και γνωρίζουν καλά, αλλά η επιθυμία και ο θυμός επικρατούν της καλής γνώσης («διότι βλέπω», λέει ο απόστολος, «άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου»), γι' αυτό συνεχώς σας απευθύνουμε την προτροπή του λόγου, αδελφοί, ώστε να αφυπνίσουμε τον αδιάστροφο και ορθό λογισμό προκειμένου να εφαρμόζει την πράξη του αγαθού, επειδή αυτή αποφέρει αγαθό τον σκοπό της γνώσης σε τέτοιου είδους ζητήματα. «Καλή σύνεση», λέει ο Δαβίδ, «έχουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν». Και «η δικαιοσύνη του παραμένει σε υιούς υιών, σε αυτούς που τηρούν τη διαθήκη του και θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν». Επίσης ο Παύλος λέει: «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι εκτελεστές του νόμου θα δικαιωθούν». Και ο Κύριος και των δύο λέει: «Αν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα πράττετε».

Επομένως, ούτε η ταπεινοφροσύνη θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς μεγαλοψυχία, ούτε η έπαρση να προέλθει από οτιδήποτε άλλο παρά μόνο από μικροψυχία. Διότι, όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά ενθουσιάζονται με τα ευτελή πράγματα, κοιτάζοντας έκθαμβα μπάλες, τροχούς και αστραγάλους, ενώ δεν μπορούν να συλλάβουν ούτε καν την έννοια των μεγάλων πραγμάτων· έτσι λοιπόν και εδώ, εκείνος που φιλοσοφεί θα θεωρήσει τα παρόντα ως μηδαμινά (επομένως ούτε ο ίδιος θα επιλέξει να τα κατέχει, ούτε να τα λάβει από άλλον), ενώ εκείνος που δεν είναι τέτοιος θα υποστεί τα αντίθετα, ενθουσιασμένος με ιστούς αράχνης, και σκιές, και όνειρα, και με πράγματα ακόμη πιο ανίσχυρα από αυτά. Αμήν, αμήν σας λέγω, δεν είναι ο δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε ο απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε. Εάν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα πράττετε. Δεν ομιλώ για όλους σας, αλλά για να εκπληρωθεί η Γραφή: Εκείνος που τρώει μαζί μου τον άρτο, σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του.

Ομιλία ΟΒ΄. Αμήν, αμήν σας λέω, όποιος δέχεται εκείνον που θα στείλω, δέχεται εμένα, και όποιος δέχεται εμένα, δέχεται εκείνον που με έστειλε. α΄. Μεγάλη είναι η ανταπόδοση για την περιποίηση των δούλων του Θεού, και από εκεί μας αποδίδει τους καρπούς. Διότι, λέει, όποιος δέχεται εσάς, δέχεται εμένα· και όποιος δέχεται εμένα, δέχεται εκείνον που με έστειλε. Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με το να δεχθεί κανείς τον Χριστό και τον Πατέρα Του; Και ποια συνέχεια έχει αυτό με τα προηγούμενα που ειπώθηκαν; Τι κοινό έχει δηλαδή αυτό που είπε, «Εάν κάνετε αυτά είστε μακάριοι», με το να προσθέσει, «Όποιος δέχεται εσάς»; Η σχέση είναι μεγάλη και απόλυτα εναρμονισμένη· και πρόσεξε πώς. Επειδή επρόκειτο να αναχωρήσουν και να υποφέρουν πολλά δεινά, τους παρηγορεί με δύο τρόπους· με τον έναν, που προέρχεται από τον ίδιο, και με τον άλλον, που προέρχεται από τους άλλους. Διότι εάν έχετε πνευματικό φρόνημα, λέει, έχοντάς με πάντοτε στη μνήμη σας και φέροντας μέσα σας όλα όσα έπαθα και όσα έκανα, θα υποφέρετε εύκολα τα δεινά. Και όχι μόνο με αυτόν τον τρόπο, αλλά και με το να απολαμβάνετε πολλή περιποίηση από όλους.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί, να γρηγορείτε και να νήφετε, να δείχνετε ανδρεία και να κραταιώνεστε στον προκείμενο αγώνα του νοητού και του αισθητού διωγμού. Διότι αυτός που ζει κατά Θεόν καταδιώκεται πάντοτε από τον αόρατο διώκτη, με σκοπό να κυριευθεί από την αμαρτία. Ας τον αποφύγουμε, γενναίοι στρατιώτες του Χριστού. Και πώς είναι δυνατόν να τον αποφύγουμε; Με το να βρεθούμε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, προσφέροντάς Του πλήρη ευαρέστηση στα πάντα. Αυτό θα επιτευχθεί, εάν δεν ζείτε με το δικό σας θέλημα, αλλά κοινοβιακά, έχοντας δηλαδή τον αδελφό Εφραίμ ως προκαθηγούμενο, όπως και εκείνος άφησε παρακαταθήκη και εμείς επιδοκιμάζουμε και καθώς ο χρόνος και ο τρόπος το απαιτούν. Ας είναι όλα κοινά, το «εμόν» και το «σον» ας εξοριστούν, η αγάπη ας αποτελεί το χαρακτηριστικό σας γνώρισμα, η υπακοή ας σας διαφυλάττει· και, «εάν τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε», λέει, «εάν τα εφαρμόζετε».

Και εγώ λοιπόν σας λέω: οι προφήτες προκήρυξαν, οι πατέρες επιβεβαίωσαν προστάζοντας, απειλώντας, υποδεικνύοντας τα αποφευκτέα, οδηγώντας προς τα σωτήρια, παρουσιάζοντας τα μέλλοντα. Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που δεν θα γίνει μόνο ακροατής, αλλά και τηρητής του νόμου· όπως λέει πάλι και ο Χριστός: Αν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα πράττετε.

Επειδή, λοιπόν, τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, εάν τα πράττετε. Ο άφρων όμως άνθρωπος δεν θα τα γνωρίσει, και ο ασύνετος δεν θα τα κατανοήσει αυτά. Εσείς, επομένως, είστε φρόνιμοι και ευαίσθητοι, συνετοί και νουνεχείς και ερευνητικοί. Και γι' αυτό, άλλες μεν από τις αρετές τις κατακτήσατε ήδη, άλλες δε τις κατακτάτε τώρα. Θα προσθέσω μάλιστα, ότι και θα τις κατακτήσετε στο μέλλον. Διότι η εντολή δεν έχει όριο. Αλλά όσο περισσότερο αγαπά κανείς τον Θεό, τόσο πιο μακριά αναγνωρίζει ότι βρίσκεται ο ίδιος από την εντολή.

Τι θα μπορούσε να είναι πιο παρηγορητικό από αυτό για την ψυχή; Δεν έχουμε αποκοπεί από τη σχέση με τον κόσμο και από τους κατά σάρκα συγγενείς; Τι πάλι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο και πιο υψηλό από αυτό; «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα.» Επομένως, αδελφοί μου, ας χαιρόμαστε και ας αγαλλιούμε περιφρονώντας κάθε ηδονή. Διότι «κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χορταριού.» «Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε», το έργο όμως της αρετής μένει στον αιώνα. «Κακοπαθεί κάποιος ανάμεσά σας;» όπως λέει ο αδελφόθεος, «ας προσεύχεται. Είναι κάποιος χαρούμενος; ας ψάλλει.» Πειράζεται κάποιος από κάποιο πονηρό πάθος; —επειδή ο πειραστής ενεργεί πάντοτε— ας υπομείνει, ακούγοντας αυτόν που λέει: «Μακάριος είναι αυτός που υπομένει τον πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε ο Κύριος σε αυτούς που τον αγαπούν.» «Εάν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα εφαρμόζετε», είπε ο Κύριος, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι μέσω της νίψης, η οποία θεωρείται η έσχατη υπηρεσία, οφείλουμε πολύ περισσότερο να εκτελούμε και τις άλλες, τις πιο τιμητικές. «Διότι σας έδωσα υπόδειγμα, ώστε, καθώς εγώ έπραξα σε εσάς, έτσι να πράττετε και εσείς»· δηλαδή, με την ίδια προθυμία. Διότι, αν και η δική μου πράξη είναι σπουδαιότερη, εφόσον εγώ όντας Δεσπότης έπλυνα πόδια δούλων, ενώ εσείς θα πλύνετε πόδια ομοδούλων σας· εντούτοις, βλέπουμε και τους δασκάλους να παραδίδουν στα παιδιά τα γράμματα γραμμένα με πολλή ομορφιά, ώστε να επιτύχουν έστω και μια κατώτερη μίμηση. Και αναγκαίως δίνει αυτές τις συμβουλές στους αποστόλους. Διότι, επειδή επρόκειτο να απολαύσουν τιμές, άλλοι μεγαλύτερη και άλλοι μικρότερη, για να μην υπερηφανεύονται ο ένας απέναντι στον άλλον, ταπεινώνει τα φρονήματα όλων τους. «Διότι δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του», για όσο είναι δούλος, «ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον απέστειλε», για όσο είναι απόστολος· όταν όμως γίνει ανώτερος, τότε δεν είναι πλέον ούτε δούλος ούτε απόστολος. «Εφόσον τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα εφαρμόζετε».