Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:21

Και πάλι έλεγε το ίδιο: Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο· και, Αφού είπε αυτά ο Ιησούς, ταράχθηκε στο πνεύμα, έδωσε μαρτυρία και είπε: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και εξαιτίας αυτών λένε οι κακόφρονες: Αν ήταν η Δύναμη, δεν θα δειλίαζε, αλλά μάλλον θα παρείχε και στους άλλους τη δυνατότητα να έχουν δύναμη. Έπειτα λένε: Αν ήταν εκ φύσεως η αληθινή και οικεία Σοφία του Πατέρα, πώς είναι γραμμένο: Και ο Ιησούς προέκοπτε κατά τη σοφία, την ηλικία και τη χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων· και όταν πήγε στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές, ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο ίδιος· και όταν έφτασε στη Βηθανία, ρωτούσε πού κείτεται ο Λάζαρος· και έλεγε μετά από αυτά στους μαθητές: Πόσους άρτους έχετε;

Ποια έργα του διαβόλου κατέλυσε ο Υιός του Θεού; Επειδή τη φύση, την οποία ο Θεός δημιούργησε αναμάρτητη, ο διάβολος την παρέσυρε σε παράβαση της εντολής του Θεού και στην εφεύρεση της αμαρτίας του θανάτου, αυτήν τη φύση ο Θεός Λόγος την ανόρθωσε στο πρόσωπό Του ανεπίδεκτη της παραπλάνησης του διαβόλου και της εφεύρεσης της αμαρτίας. Και για αυτόν τον λόγο έλεγε ο Κύριος: «Έρχεται ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και δεν βρίσκει τίποτα μέσα μου». Εάν δε ο άρχοντας του κόσμου τούτου δεν έβρισκε τίποτα δικό του μέσα στον Χριστό, πολύ περισσότερο ο Χριστός δεν εγκατέλειψε τίποτα από το δικό Του δημιούργημα στον άρχοντα του κόσμου τούτου. Ή και για αυτόν τον λόγο δεν έβρισκε τίποτα σε Αυτόν, επειδή ο Χριστός επέδειξε τέλεια καινοτομία, προκειμένου να κατεργαστεί την τέλεια σωτηρία ολόκληρου του ανθρώπου, λογικής ψυχής και σώματος, ώστε να είναι τέλεια και η ανάσταση. Μάταια, λοιπόν, οι Αρειανοί εφευρίσκουν σοφίσματα, υποθέτοντας ότι ο Σωτήρας ανέλαβε μόνο σάρκα, ανάγοντας ασεβώς την αίσθηση του πάθους στην απαθή θεότητα. Μάταια βεβαίως και εσείς, κατά διαφορετική επινόηση, φρονώντας τα ίδια με αυτούς, ισχυρίζεστε ότι Αυτός χρησιμοποίησε μόνο το περιέχον σχήμα, δηλαδή το οργανικό, και ότι αντί για τον εσωτερικό άνθρωπο που υπάρχει σε εμάς, στον Χριστό υπήρχε επουράνιος νους. Και πώς τότε λυπόταν και αδημονούσε, και προσευχόταν; Και, όπως είναι γραμμένο: «Εταράχθη τω πνεύματι ο Ιησούς».

Εάν, λοιπόν, δεν βούλεσθε να τα κατανοήσετε αυτά με αυτόν τον τρόπο, μεταξύ τριών προτεινόμενων εννοιών, δηλαδή της φαντασίας, της βλασφημίας και της αλήθειας, ποια θα επιλέγατε; Διότι, εάν υποθέσει κανείς ότι τα λεγόμενα ελέχθησαν κατά δόκηση, τότε και τα γενόμενα θα μπορούσαν να θεωρηθούν φαντασία. Εάν πάλι έχουν ειπωθεί σύμφωνα με την αλήθεια, αλλά η ψυχή του Κυρίου είχε καταστεί εντελώς ξένη προς τη δική της νόηση επειδή είχε ως νου τον Θεό Λόγο, το να διανοηθεί κανείς ότι το άτρεπτο ετράπη σε λύπη, αδημονία και ταραχή, είναι ασεβές· έστω και αν τα Ευαγγέλια αναφέρουν ότι «εταράχθη ο Ιησούς τω πνεύματι»· αλλά ο Κύριος φανερώνει τον νου του λέγοντας: «Η ψυχή μου τετάρακται». Εάν, επομένως, ο Κύριος επιδεικνύει τη νόηση της δικής του ψυχής, από συμπάθεια προς τη δική μας ψυχή, το πράττει ώστε να κατανοήσουμε με αυτόν τον τρόπο ότι το πάθος είναι δικό του, και ταυτόχρονα να τον ομολογούμε ως απαθή.

Διότι ειδάλλως θα τον είχε αποδεχθεί και τιμήσει, επιδεικνύοντας γνήσιο φρόνημα προς τον Κύριο, αν με ακλόνητη πίστη είχε ομολογήσει ότι ο Υιός είναι Θεός εκ Θεού, και ο άθλιος είχε θεωρήσει την αγάπη προς Αυτόν ανώτερη από τα αισχρά κέρδη, αλλά ούτε, νομίζω, έχοντας πιαστεί ως προδότης, θα προκαλούσε για τον εαυτό του το ότι θα ήταν καλύτερο να μην είχε γεννηθεί καθόλου. <Αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς, ταράχθηκε στο πνεύμα και μαρτύρησε λέγοντας: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει.> Και σε ποιον δεν θα γινόταν σαφές, ότι η δική μας φύση δεν διαθέτει ούτε διάνοια ούτε λόγια, με τα οποία θα μπορούσε τυχόν αλάνθαστα και χωρίς σφάλματα να εκφράσει τα ιδιώματα της θείας και άρρητης φύσης; Γι' αυτό χρησιμοποιεί τα δικά της λόγια για μια μέτρια εξήγηση αυτών που υπερβαίνουν τον νου. Διότι πώς θα μπορούσε να εκφράσει κάτι με σαφήνεια, το οποίο ξεπερνά και την ίδια μας την κατανόηση; Πρέπει, λοιπόν, εμείς, αποδεχόμενοι την παχύτητα των ανθρώπινων λέξεων σαν κάποιον τύπο των νοημάτων, να προσπαθούμε να προχωρήσουμε προς αυτά, με τον τρόπο που είναι εφικτό, δηλαδή στα ιδιώματα της θεότητας. Φοβερό λοιπόν είναι το θείο στους ελέγχους και κινούμενο από απόλυτο μίσος προς την πονηρία, εναντίον εκείνων στους οποίους θα έπρεπε να συμβεί αυτό με τη δική Του απόφαση, έστω κι αν δείχνει ανεξικακία που ξεπερνά κάθε λογική.

Διότι τι θα μπορούσε να υπερβεί τη δική του ασέβεια; Αυτός ο οποίος, αν και είχε τιμηθεί εξαιρετικά εξίσου με τους άλλους μαθητές και είχε συγκαταλεχθεί στους εκλεκτούς, αντάλλαξε ολοκληρωτικά την αγάπη προς τον Χριστό με λίγα αργύρια, και ενώ έτρωγε τον άρτον Του, σήκωσε εναντίον Του την πτέρνα, χωρίς να υπολογίσει ούτε την τιμή, ούτε τη δόξα, ούτε τον νόμο της αγάπης, ούτε τον σεβασμό που όφειλε σε Αυτόν ως Θεό, ούτε τίποτε άλλο από όσα του είχαν προσφερθεί, αλλά αποβλέποντας μόνο στα μιαρά δηνάρια των Ιουδαίων, πούλησε ολοκληρωτικά τη δική του ψυχή για λίγα αργύρια, και παρέδωσε το αθώο και δίκαιο αίμα στα χέρια των μιαιφόνων. Επομένως, ήταν απολύτως δικαιολογημένη η αφορμή της ταραχής. Ακολουθεί δε δριμύς ο έλεγχος, που κατευθύνεται έτσι ειδικά στο πρόσωπο ενός εκ των δώδεκα, περιορίζοντας όμως αποκλειστικά σε αυτούς την τόσο φρικωδέστατη κατηγορία, και σχεδόν προτρέποντας τον καθένα από τους ακροατές να διαφυλάξει τη δική του ψυχή, μήπως τυχόν εξαιτίας ραθυμίας πιαστεί σε τέτοιες φοβερές παγίδες και γίνει γλυκό θήραμα της πικρίας του διαβόλου. Επωφελής, επομένως, είναι η δύναμη των ελέγχων, την οποία ο νους του προδότη περιφρόνησε και προσκολλήθηκε στις δικές του επιδιώξεις. Εμφατικότατα λοιπόν ο Χριστός λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει».

Σήμερα, αγαπητοί, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός παραδόθηκε· διότι το βράδυ που ακολούθησε τη μέρα αυτή, αφού τον συνέλαβαν, οι Ιουδαίοι τον πήραν μαζί τους. Αλλά μη γίνεις κατηφής ακούγοντας ότι ο Ιησούς παραδόθηκε· μάλλον να γίνεις κατηφής και να κλάψεις πικρά, όχι όμως για τον Ιησού που παραδόθηκε, αλλά για τον προδότη Ιούδα. Διότι αυτός μεν που παραδόθηκε έσωσε την οικουμένη, ενώ εκείνος που πρόδωσε απώλεσε την ίδια του την ψυχή· και αυτός μεν που προδόθηκε κάθεται στα δεξιά του Πατρός στους ουρανούς, ενώ αυτός που τον παρέδωσε βρίσκεται τώρα στον άδη, αναμένοντας την αναπόφευκτη κόλαση. Γι' αυτόν, λοιπόν, κλάψε και αναστέναξε, γι' αυτόν πένθησε, επειδή και ο Δεσπότης μας γι' αυτόν δάκρυσε. Διότι βλέποντάς τον, λέει, ταράχθηκε και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει. Ω, πόση ευσπλαχνία του Δεσπότη! Αυτός που προδόθηκε θλίβεται για εκείνον που τον πρόδωσε. Διότι βλέποντάς τον, ταράχθηκε, λέει, και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, βλέποντας το θράσος του μαθητή, ταραζόταν και δάκρυζε, επιδεικνύοντας τη συμπάθειά του προς τον μαθητή και δείχνοντας το μέγεθος της φιλανθρωπίας του, διότι ακόμη και μέχρι την ίδια την προδοσία δεν έπαψε να μεριμνά για τη διόρθωση του μαθητή. Γι' αυτόν, λοιπόν, δάκρυσε πικρά και στέναξε περισσότερο, επειδή και ο Δεσπότης για εκείνον λυπήθηκε βαθιά· διότι ταράχθηκε, λέει, ο Ιησούς και είπε: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Ω, πόση ευσπλαχνία, πόση αγαθότητα του Δεσπότη! Αυτός που προδίδεται θλίβεται για τον προδότη. Διότι, βλέποντάς τον να επιμένει στην πονηρία, ταράχθηκε και είπε: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Πρόσεξε, πόση μακροθυμία! Πόση φιλανθρωπία! Πώς λυπάται τον αγνώμονα και δεν θέλει να τον εκθέσει δημοσίως, αλλά οδηγεί σε φόβο όλους τους μαθητές και τους προκαλεί αγωνία, προκειμένου να του προσφέρει κάποια αφορμή για να μετανιώσει για τη μανία του! Αλλά, όταν η ψυχή καταστεί αναίσθητη και δεν δέχεται τον σπόρο της ευσέβειας, δεν δέχεται ούτε παραίνεση ούτε συμβουλή, αλλά, έχοντας σκοτιστεί από το πάθος, οδηγείται στον γκρεμό· γι' αυτό ούτε και αυτός αποκόμισε κανένα όφελος από μια τέτοια μακροθυμία. «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», λέει. Για ποιον λόγο ταράχθηκε και λυπήθηκε; Επιδεικνύοντας ταυτόχρονα τη δική του στοργή, και διδάσκοντάς μας ότι πρέπει να θρηνούμε προπαντός για εκείνους, οι οποίοι εργάζονται το κακό εις βάρος του πλησίον τους.

Και το μεν πρώτο το φανέρωσε, λέγοντας: «Αν τα κάνετε αυτά, είστε μακάριοι»· το δε δεύτερο, λέγοντας: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα». Διότι τους άνοιξε τα σπίτια όλων, ώστε να έχουν διπλή παρηγοριά, τόσο από τη φιλοσοφία των τρόπων τους, όσο και από την προθυμία εκείνων που τους περιποιούνταν. Έπειτα, αφού τους έδωσε αυτές τις εντολές, επειδή επρόκειτο να διατρέξουν ολόκληρη την οικουμένη, αναλογιζόμενος ότι ο προδότης έχει στερηθεί και τα δύο αυτά, και δεν πρόκειται να απολαύσει κανένα τους, ούτε την υπομονή στους κόπους ούτε την περιποίηση από εκείνους που θα τους φιλοξενούσαν, ταράχθηκε και πάλι. Αυτό ακριβώς επισημαίνοντας και ο ευαγγελιστής, και φανερώνοντας ότι εξαιτίας εκείνου ταράσσεται, προσθέτει: «Αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς, ταράχθηκε στο πνεύμα και μαρτύρησε, και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και πάλι μεταφέρει τον φόβο σε όλους με το να μην τον κατονομάσει. Εκείνοι δε απορούν, αν και η συνείδησή τους δεν τους ελέγχει για τίποτα πονηρό· διότι θεωρούσαν την απόφαση του Χριστού πιο αξιόπιστη από τους δικούς τους λογισμούς. Γι' αυτό και κοιτάζονταν μεταξύ τους.

Με το να περιορίσει, λοιπόν, το όλο ζήτημα σε έναν, μετρίαζε τον φόβο· με το να προσθέσει όμως, «Ένας από εσάς», τους συντάραξε όλους. Τι συμβαίνει λοιπόν; Οι μεν άλλοι κοιτάζουν ο ένας τον άλλον· ο δε Πέτρος, που σε κάθε περίσταση είναι θερμός, κάνει νόημα στον Ιωάννη. Διότι, επειδή και πρωτύτερα είχε επιτιμηθεί, και τον είχε εμποδίσει όταν εκείνος ήθελε να τον νίψει, και διαρκώς διαπιστώνεται ότι ενεργεί μεν ορμώμενος από πόθο, αλλά επιπλήττεται, για τον λόγο αυτό, καταληφθείς από φόβο, ούτε έμεινε ήσυχος, ούτε όμως μίλησε, αλλά επιθυμεί να μάθει μέσω του Ιωάννη.

ΣΤ΄. Δες πώς αγαπούσε τον δάσκαλο, και παρατήρησε την ακρίβεια και τη σύνεσή του. Διότι, επειδή τότε που απάντησε αυθόρμητα αποστομώθηκε, εδώ αναθέτει το ζήτημα στην εξουσία του δασκάλου, λέγοντας: «Αν θέλεις». Διότι ίσως συμβεί, λέει μέσα του, και τώρα, παρακινούμενος από τον πόθο μου, να μιλήσω απερίσκεπτα. Για να μη δεχθεί λοιπόν την ίδια επίπληξη, λέει: «Αν θέλεις». Ήταν πάλι εκείνο το άγιο και φρικτό συμπόσιο· και τότε, όταν έλεγε ο Ιησούς: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», πάλι ο Πέτρος, αφενός εξαιτίας της επίπληξης που του είχε ήδη γίνει, δεν τόλμησε να ρωτήσει τον δάσκαλο· αφετέρου, λόγω του πόθου που είχε, δεν άντεξε να σιωπήσει, αλλά φρόντισε και να μάθει αυτό που ήθελε, και να μη δώσει την εντύπωση ότι είναι προπετής και απερίσκεπτος.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι ο Ιούδας δεν επρόκειτο να αποστεί από την προδοσία, δεν έπαψε να χρησιμοποιεί συμβουλές, παραινέσεις, ευεργεσίες και απειλές, αποτρέποντάς τον από την προδοσία με κάθε τρόπο διδασκαλίας και αναχαιτίζοντάς τον συνεχώς με τον λόγο Του σαν με χαλινάρι. Και το πράττει αυτό διδάσκοντάς μας να εκπληρώνουμε όλα όσα εξαρτώνται από εμάς, έστω κι αν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι οι αδελφοί δεν θα πειστούν, διότι ο μισθός για τη συμβουλή μας είναι ακέραιος και εξασφαλισμένος. Και πρόσεξε πώς τον απέτρεπε συνεχώς και με σοφία μέσα από τα λόγια Του: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και πάλι: «Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα». Και πάλι: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Και ανεχόταν να τους θέτει όλους σε αγωνία, ώστε να μην διαπομπεύσει τον προδότη και τον κάνει πιο αναίσχυντο με τον φανερό έλεγχο. Διότι, το ότι τα λόγια αυτά προκάλεσαν αγωνία και φόβο και στους υπόλοιπους, παρόλο που η συνείδησή τους δεν τους έλεγχε για τίποτα πονηρό, άκουσε πώς ο καθένας έλεγε με αγωνία: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και δεν τον παιδαγωγούσε μόνο με λόγια, αλλά και με έργα.

Το ότι, εξάλλου, δέχθηκε και τη δική μου τομή και εκροή, το μαρτυρούν η περιτομή, τα καρφιά, η λόγχη, το πτύσμα, ο ιδρώτας, το αίμα και το ύδωρ που έρρευσαν από την πλευρά Του. Το ότι δε ανέλαβε και τις ψυχικές ενέργειες και τα πάθη, το μαρτυρούν οι ενέργειες της παναγίας Του ψυχής μέσω του ακήρατου σώματος —διότι είδε, λέγει, την πόλη της Ιερουσαλήμ και έκλαψε, και άκουσε ότι ο Ιωάννης ρίφθηκε στη φυλακή—, καθώς και η οσφρητική αίσθηση του μύρου και η φωνή που ανέστησε τον Λάζαρο και η γεύση της χολής και του όξους, η οποία φυσικώς αποστράφηκε την αηδία —διότι βεβαίως αυτές δεν είναι ενέργειες της θείας φύσεως— και το άγγιγμα του λεπρού, η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό. Επίσης, από μεν τη φυσική δύναμη προέρχεται η θρέψη και η αύξηση του σώματος —«διότι μακαρία είναι η κοιλία που σε βάσταξε και οι μαστοί τους οποίους θήλασες», και «το παιδίον αυξανόταν στην ηλικία», λέγει—, από δε την αισθητική δύναμη, ως έμψυχης αλλά άλογης φύσης, προέρχεται η αίσθηση, η καθ' ορμήν κίνηση, η πείνα, η δίψα —διότι «ύστερα», λέγει, «πείνασε», και πάνω στον σταυρό είπε «διψώ»—, η επιθυμία για τροφή —διότι «με επιθυμία», λέγει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας»—, ο θυμός —διότι «ταράχθηκε», λέγει, «στο πνεύμα και μαρτύρησε και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει»—, η πέψη των τροφών και του ποτού και η εξαιμάτωση· διότι από πού προήλθαν ο ιδρώτας, το σάλιο, το σωτήριο αίμα και ύδωρ, αν όχι από την πέψη;

Ιωάν. 13, 27 Αν και δεν άκουσαν τη δεσποτική φωνή να φανερώνει τον προδότη, πώς όμως δεν τον υποψιάστηκαν από το ότι έδωσε μόνο σε εκείνον το ψωμί, βλέποντας να γίνεται σε αυτόν κάτι αντίθετο προς τη συνήθειά τους; Πώς δεν τον υποψιάστηκαν από την υπερβολή του τολμήματος; Διότι, αν και άκουγαν τον Δεσπότη να λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», παρ' όλα αυτά δεν περίμεναν ότι κάποιος θα έφτανε ποτέ σε τέτοια παράνοια, αχαριστία και μιαρότητα, ώστε, αφού ευεργετήθηκε τόσο πολύ και αξιώθηκε τέτοιων χαρισμάτων, να ανταμείψει τον ευεργέτη του με φόνο και προδοσία. Αυτό το έκριναν οι μαθητές με βάση τη δική τους προσωπική ευγνωμοσύνη, τη στοργή και την πίστη προς τον δάσκαλο, θεωρώντας ότι και ο Ιούδας ήταν τέτοιος, επειδή ό,τι κάποιος δεν σκέφτηκε να κάνει, δεν πιστεύει εύκολα ότι θα το πράξει άλλος.

Σαν τον ίδιο τον Θεό, λέει, θα σας τιμήσουν οι άνθρωποι· επομένως, μην αποθαρρύνεστε από τις κακίες των διωκτών. «Αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς, ταράχτηκε στο πνεύμα και μαρτύρησε και είπε: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει. Κοιτάζονταν λοιπόν μεταξύ τους οι μαθητές, απορώντας για ποιον το λέει.» Επειδή ο Κύριος εννόησε ότι ο προδότης στερείται και των δύο, και της υπομονής στους κόπους και της περιποίησης από αυτούς που τους υποδέχονται, ταράζεται στο πνεύμα, δηλαδή, κυριεύεται από λύπη η ψυχή του. «Και μαρτύρησε,» λέει, αντί για το προείπε, προειδοποίησε, αποφάνθηκε. «Οι μαθητές, λοιπόν, απορώντας, κοιτάζονταν μεταξύ τους.» Διότι, αν και καθένας από αυτούς είχε ήσυχη τη συνείδησή του για την καθαρότητά του, και δεν αναγνώριζαν τίποτα πονηρό στις δικές τους σκέψεις, ωστόσο θεωρούσαν τον λόγο του Κυρίου πιο αξιόπιστο από τις δικές τους σκέψεις. Γι' αυτό και λυπούνται και βρίσκονται σε μεγάλη απορία. Επειδή η απόφαση προερχόταν από αυτόν που δεν ψεύδεται, την οποία πίστευαν ότι οπωσδήποτε θα πραγματοποιηθεί. Μερικοί δε κατανόησαν το, «ένας από εσάς,» ως εξής: «Ένας,» λέει, αφού εκπέσει από τη δική σας χορεία, και «από εσάς» εξέλθει, «θα με παραδώσει·» όπως και το, «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς.» Διότι και εδώ εξέλαβαν το ρητό με πιο περίεργο τρόπο. «Έγινε, λέει, σαν ένας από εμάς» που έπεσε, δηλαδή, ο διάβολος· διότι όπως εκείνος έχει εκπέσει, έτσι και αυτός, εξαιτίας της παρακοής, βγήκε από εμάς, δηλαδή, εξέπεσε από εμάς. «