Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:23

Διότι, είτε μέσω αυτού κατηγορεί την αχαριστία εκείνου που αποτολμά κάτι τέτοιο, είτε καταδεικνύει το μέγεθος της κακίας του διαβόλου, η οποία απέκτησε τόση δύναμη ώστε να αρπάξει ακόμη και έναν από τους αποστόλους. <Κοιτάζονταν λοιπόν μεταξύ τους οι μαθητές, απορώντας για ποιον μιλάει.> Έκπληξη μαζί και δέος διαπερνά τους μαθητές, και κοιτάζονται μεταξύ τους, νιώθοντας διπλή ταραχή από τα λεγόμενα. Διότι ο καθένας, όπως είναι φυσικό, διερευνώντας τη δική του ψυχή, βρισκόταν σε διόλου μικρό τρόμο, αλλά και εξαιτίας της εντύπωσης που θα δινόταν προς τα έξω, ένιωθαν αγωνία όχι μικρότερη από την πρώτη. Διότι πιστεύουν ότι τα λεγόμενα θα είναι οπωσδήποτε αληθινά. Επειδή γνωρίζουν ότι ο λόγος του Σωτήρος δεν θα μπορούσε ποτέ να πέσει στο κενό, και βεβαίως, αναλογιζόμενοι ότι είναι φοβερό και ανυπόφορο να έχει ξεπέσει σε τέτοια ασέβεια κάποιος από εκείνους που συγκαταλέγονται στους μαθητές, ο καθένας ανακρίνει τη δική του συνείδηση, και εξετάζουν με αγωνία πάνω σε ποιον θα πέσει ο κλήρος της απώλειας, και από πού ή πώς ο σατανάς θα αποκτήσει τόση δύναμη, ώστε να αποσπάσει κρυφά ακόμη και κάποιον από τους γνήσιους μαθητές. <Αναπαυόταν ένας από τους μαθητές του στον κόλπο του Ιησού, εκείνος που αγαπούσε ο Ιησούς· σε αυτόν λοιπόν κάνει νόημα ο Σίμων Πέτρος να ρωτήσει ποιος μπορεί να είναι αυτός για τον οποίο μιλάει. Εκείνος, γέρνοντας τότε στο στήθος του Ιησού, του λέει: Κύριε, ποιος είναι;>

«δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου»· διότι, προκειμένου να μη νομίσουν κάποιοι, με αφορμή το «τι κοινό υπάρχει ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, γυναίκα;», ότι η αγία Παρθένος είναι κάτι ανώτερο, την αποκάλεσε γυναίκα προφητεύοντας, εξαιτίας των σχισμάτων και των αιρέσεων που επρόκειτο να αναφυούν στη γη, ώστε να μην περιπέσουν ορισμένοι, από υπερβολικό θαυμασμό προς την αγία, στο φλύαρο αφήγημα της αιρέσεως. 5. Διότι το όλο ζήτημα είναι αξιογέλαστο και το αφήγημα της αιρέσεως είναι, τρόπον τινά, μύθος γραϊδίων. Και ποια Γραφή διηγήθηκε κάτι τέτοιο; Ποιος από τους προφήτες επέτρεψε να προσκυνείται άνθρωπος, πόσο μάλλον γυναίκα; Διότι το σκεύος βεβαίως είναι εξαιρετικό, αλλά πρόκειται για γυναίκα, η οποία κατά τίποτε δεν διέφερε ως προς τη φύση, αν και είχε τιμηθεί ως προς το φρόνημα και την προαίρεση, όπως ακριβώς τα σώματα των αγίων· και για να πω κάτι περισσότερο προς δόξαν, όπως ο Ηλίας ήταν παρθένος από κοιλίας μητρός και παρέμεινε έτσι στο διηνεκές και αναλήφθηκε, χωρίς να γνωρίσει θάνατο· όπως ο Ιωάννης, που ανέπεσε στο στήθος του Κυρίου, «τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς»· όπως η αγία Θέκλα, και η Μαρία, η οποία είναι ακόμη πιο αξιότιμη από εκείνην εξαιτίας της [θείας] οικονομίας της οποίας καταξιώθηκε. Αλλά ούτε ο Ηλίας είναι αντικείμενο προσκυνήσεως, καίτοι ανήκει στους ζωντανούς, ούτε ο Ιωάννης είναι προσκυνητός, παρόλο που κατέστησε την κοίμησή του θαυμαστή δια της δικής του προσευχής, ή μάλλον επειδή έλαβε τη χάρη από τον Θεό, αλλά ούτε η Θέκλα ούτε κανένας από τους αγίους προσκυνείται.

Κατά την εποχή αυτή, στην Ασία βρισκόταν ακόμη στη ζωή εκείνος ακριβώς τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς, ο απόστολος και ταυτόχρονα ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος διοικούσε τις εκεί εκκλησίες, έχοντας επιστρέψει από την εξορία του στο νησί μετά τον θάνατο του Δομετιανού. Το ότι ζούσε μέχρι αυτούς τους χρόνους, αρκεί να το επιβεβαιώσουμε επικαλούμενοι δύο μάρτυρες, οι οποίοι αναμφίβολα είναι αξιόπιστοι, καθώς πρέσβευσαν την εκκλησιαστική ορθοδοξία· τέτοιοι βέβαια είναι ο Ειρηναίος και ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς. Από αυτούς, ο πρώτος στο δεύτερο βιβλίο του έργου του κατά των αιρέσεων γράφει κατά λέξη τα εξής: «Και όλοι οι πρεσβύτεροι στην Ασία, που συναναστράφηκαν τον Ιωάννη, τον μαθητή του Κυρίου, μαρτυρούν ότι ο Ιωάννης τους τα παρέδωσε. Διότι παρέμεινε μαζί τους μέχρι τους χρόνους του Τραϊανού». Και στο τρίτο βιβλίο της ίδιας πραγματείας δηλώνει το ίδιο ακριβώς πράγμα με τα εξής λόγια: «Αλλά και η εκκλησία της Εφέσου, η οποία θεμελιώθηκε μεν από τον Παύλο, με τον Ιωάννη όμως να παραμένει κοντά τους μέχρι τους χρόνους του Τραϊανού, αποτελεί αληθή μάρτυρα της παραδόσεως των αποστόλων». Ο δε Κλήμης, επισημαίνοντας ταυτόχρονα τον χρόνο, προσθέτει και μια ιστορία εξαιρετικά αναγκαία για όσους αγαπούν να ακούν τα καλά και ωφέλιμα, στο σύγγραμμά του που επιγράφεται «Τίς ὁ σῳζόμενος πλούσιος»· πάρε λοιπόν και διάβασε το κείμενό του, που έχει περίπου ως εξής: «Άκουσε έναν μύθο, που δεν είναι μύθος, αλλά αληθινός λόγος, ο οποίος έχει παραδοθεί για τον απόστολο Ιωάννη και έχει διαφυλαχθεί στη μνήμη».

Και θα διαπιστώσεις ότι και ο Ιωάννης είναι όμοιος με τον Ματθαίο· διότι στις μεν επιστολές του δεν κάνει ούτε καν μνεία του δικού του ονόματος, ή ονομάζει τον εαυτό του πρεσβύτερο, και πουθενά απόστολο ούτε ευαγγελιστή. Στο δε ευαγγέλιο, σημειώνοντας τον χαρακτηρισμό «αυτόν που αγαπούσε ο Ιησούς», δεν δήλωσε ονομαστικά τον εαυτό του.

γ΄. Τι ήταν όμως αυτό που θαύμαζαν; Την έλλειψη αλαζονείας, την υπερβολική του ταπεινοφροσύνη, το ότι, αν και ήταν τόσο περίβλεπτος, καταδεχόταν με τόση ταπεινοφροσύνη να συνομιλεί με μια φτωχή γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα. Παρόλα αυτά όμως, αν και εξεπλάγησαν, δεν ρώτησαν την αιτία· τόσο καλά ήταν εκπαιδευμένοι να διατηρούν τη θέση των μαθητών, τόσο πολύ τον σέβονταν και αισθάνονταν συστολή απέναντί του. Διότι, ακόμη και αν δεν είχαν σχηματίσει μέχρι τότε την πρέπουσα αντίληψη για αυτόν, εντούτοις τον παρακολουθούσαν ως κάποιον θαυμαστό και του απέδιδαν μεγάλο σεβασμό. Αν και σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται να εκφράζονται με μεγάλη παρρησία· όπως, για παράδειγμα, όταν ο Ιωάννης γέρνει στο στήθος του· όταν τον πλησιάζουν και του λένε: «Ποιος άραγε είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών;»· όταν οι υιοί του Ζεβεδαίου τον παρακαλούν να καθίσει ο ένας στα δεξιά και ο άλλος στα αριστερά του. Για ποιον λόγο λοιπόν δεν ρώτησαν εδώ; Επειδή όλα εκείνα αισθάνονταν την ανάγκη να τα εξετάζουν, καθώς αφορούσαν τους ίδιους· εδώ όμως το συμβάν δεν είχε τόσο μεγάλη σημασία για εκείνους. Και ο Ιωάννης, εξάλλου, το έπραξε αυτό μετά από πολύ καιρό, προς το ίδιο το τέλος, όταν πλέον απολάμβανε μεγαλύτερη παρρησία και αντλούσε θάρρος από την αγάπη του Χριστού· διότι αυτός ήταν, όπως λέει, εκείνος τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς.

Εκείνο όμως που είναι άξιο απορίας είναι για ποιον λόγο άραγε, ενώ όλοι αγωνιούν, τρέμουν και ο κορυφαίος φοβάται, ο Ιωάννης ανακλίνεται στον κόλπο του Ιησού σαν να απολαμβάνει ιδιαίτερη άνεση· και δεν ανακλίνεται απλώς, αλλά και ακουμπά στο στήθος Του. Και δεν είναι μόνο αυτό άξιο διερεύνησης, αλλά και το εξής. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Αυτό που λέει για τον εαυτό του: «Τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς». Διότι, για ποιον λόγο κανένας άλλος δεν το είπε αυτό για εκείνον, μολονότι και οι άλλοι αγαπιούνταν; Επειδή αυτός αγαπιόταν περισσότερο από τους άλλους. Το ότι βέβαια κανένας άλλος δεν το είπε αυτό για εκείνον, παρά μόνο ο ίδιος για τον εαυτό του, δεν είναι καθόλου παράδοξο.

Αυτό ακριβώς κάνει και ο Παύλος, όταν το απαιτεί η περίσταση, λέγοντας: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο πριν από δεκατέσσερα χρόνια»· αν και βέβαια ανέφερε και άλλα, όχι μικρά, εγκώμια. Ή μήπως σου φαίνεται μικρό το ότι, όταν άκουσε το «Ακολούθησέ με», αμέσως άφησε τα δίχτυα και τον πατέρα του και Τον ακολούθησε, καθώς και το ότι πήρε μόνο αυτόν μαζί με τον Πέτρο στο όρος, και αλλού πάλι όταν μπήκε σε οικία; Ο ίδιος όμως πόσο μεγάλο εγκώμιο ανέφερε για τον Πέτρο, και δεν το απέκρυψε, λέγοντας ότι ο Χριστός τού είπε: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;». Και παντού βέβαια τον παρουσιάζει να είναι θερμός και να έχει γνήσια αφοσίωση προς Αυτόν. Όταν λοιπόν έλεγε, «Και με αυτόν τι θα γίνει;», από πολύ πόθο το έλεγε. Γι' αυτό λοιπόν κανένας άλλος δεν μίλησε γι' αυτόν· αλλά ούτε και ο ίδιος θα το έλεγε, εάν δεν έφτανε σε αυτό το σημείο του κειμένου. Διότι, εάν έλεγε ότι ο Πέτρος έκανε νόημα στον Ιωάννη να ρωτήσει, και δεν πρόσθετε τίποτα άλλο, θα προκαλούσε μεγάλη απορία, και θα μας ανάγκαζε να αναζητούμε την αιτία· γι' αυτό, λύνοντας ο ίδιος αυτήν την απορία, αναφέρει: «Ανέκειτο στον κόλπο του Ιησού». Ή νομίζεις ότι είναι μικρό αυτό που έμαθες, ακούγοντας ότι ανέκειτο στο στήθος Του, και ότι τέτοια παρρησία τούς μετέδιδε ο Διδάσκαλος; Εάν πάλι ζητάς να μάθεις την αιτία και αυτού του πράγματος, ήταν αποτέλεσμα αγάπης· γι' αυτό λέει: «Τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς». Εγώ όμως νομίζω ότι το αναφέρει αυτό και για άλλον λόγο, επειδή επιθυμούσε να δείξει ότι ο ίδιος ήταν τελείως ξένος προς το έγκλημα. Γι' αυτό έχει την παρρησία και το θάρρος.

«Δεν θα φάτε από αυτό ωμό, ούτε βρασμένο σε νερό, παρά μόνο ψημένο στη φωτιά, το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια. Δεν θα αφήσετε τίποτα από αυτό έως το πρωί, και δεν θα συντρίψετε κανένα οστό του· και όσα περισσέψουν από αυτό έως το πρωί θα τα κατακάψετε στη φωτιά. Και θα το φάτε με τον εξής τρόπο: οι μέσες σας θα είναι ζωσμένες, τα υποδήματά σας στα πόδια σας, και τα ραβδιά σας στα χέρια σας, και θα το φάτε με βιασύνη». Από αυτά όχι μόνο τίποτα δεν τηρήθηκε κατά το Κυριακό δείπνο, αλλά αντιθέτως συμπεριλήφθηκαν και ορισμένα από τα έως τότε απαγορευμένα. Αντί για το ψημένο στη φωτιά, υπήρξε το βρασμένο σε νερό· διότι δεν βουτήχτηκε στον ζωμό που ήταν στο πιάτο το ψωμί, μέσω του οποίου αποκαλύφθηκε ο προδότης; Και αντί της ορθοστασίας, της τοποθέτησης των υποδημάτων και της στήριξης στα ραβδιά, υπήρξε η διαφορετική στάση της ανάκλισης, μέσω της οποίας μπόρεσε και ο εξαιρετικά αγαπημένος μαθητής να γείρει κατ' αυτόν τον τρόπο στο δεσποτικό στήθος. Και αντί της βιαστικής βρώσης, υπήρξε η άνετη συνομιλία κατά τη διάρκεια του δείπνου, και όσα έγιναν γύρω από τον νιπτήρα, και η νέα ανάκλιση μετά από αυτόν, καθώς και η παρουσίαση εκείνης της υψηλής και σπουδαίας διδασκαλίας. Τίποτα από αυτά δεν θα έπρεπε να είχε γίνει αποδεκτό, εάν τελούνταν ως προς αυτά το νομικό πάσχα, ούτε βέβαια να είχε παραλειφθεί κάτι από εκείνα που είχαν καθοριστεί από τον νόμο. Τώρα όμως αποδεικνύεται ολοφάνερα ότι αυτό που τελείται είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.

Ήταν δε ανακεκλιμένος στο στήθος του Ιησού ένας από τους μαθητές του, τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς. Σε αυτόν λοιπόν κάνει νόημα ο Σίμων Πέτρος να ρωτήσει ποιος άραγε να είναι αυτός για τον οποίο μιλάει.