Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:26

Αποκρίνεται λοιπόν ο Ιησούς: «Εκείνος είναι στον οποίο εγώ, αφού βουτήξω το ψωμί, θα του το δώσω». Θα μπορούσαμε εύλογα να θαυμάσουμε και σε αυτό πάλι την προθυμία των αγίων μαθητών προς τη φιλοθεΐα, και τη μεγάλη τους ακρίβεια ως προς την ευλάβεια. Διότι, μη μπορώντας αφ' εαυτών να γνωρίζουν κάποιον υπαίτιο, αλλά ούτε και έχοντας εμπιστοσύνη στις πλάνες των εικασιών, ερωτούν και πάλι με ενδιαφέρον και σπεύδουν να μάθουν μέσω ενός από τους προεξάρχοντες. Και αυτός είναι ο Πέτρος, ο οποίος όμως δεν υπέβαλε σε καμία περίπτωση την ερώτηση ο ίδιος, αλλά παραχωρεί το δικαίωμα της ερώτησης σε εκείνον που βρισκόταν δίπλα και ο οποίος αγαπιόταν εξαιτίας της λαμπρότερης αγνείας του. Αυτός είναι ο Ιωάννης, ο συγγραφέας του προκειμένου βιβλίου, ο οποίος, επειδή ακριβώς αναφέρει ότι αγαπιόταν, απέκρυψε το δικό του όνομα, παραδίδοντάς το στη σιωπή, για να μη φανεί σε κανέναν ότι κομπάζει. Διότι ο νους των αγίων είναι ελεύθερος από φιλοδοξίες. Γέρνοντας, λοιπόν, ήρεμα προς τον διδάσκαλο, ψιθυρίζει κρυφά και ζητά να μάθει ποιος είναι ο υιός της απωλείας. Ο Σωτήρας όμως δεν του δίνει κανένα άλλο σημείο για το γεγονός παρά εκείνο που είχε προαναγγελθεί από παλιά μέσω της φωνής του προφήτη: «Εκείνος που τρώει τους άρτους μου, εμεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό του».

Σε εκείνους όμως που έχουν τον νου απαλλαγμένο από την κοσμική κηλίδα και τη μάταιη φροντίδα, εννοώ αυτής της παρούσας ζωής, ο Χριστός αποκαλύπτει τη δική Του δόξα μέσω μιας λεπτής και ίσως ανώτερης του νου θεωρίας, δείχνοντας μέσα από αυτήν και τη δόξα του Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». <Αφού λοιπόν έβαψε το ψωμί, το δίνει στον Ιούδα τον Ισκαριώτη, τον γιο του Σίμωνα, και μετά το ψωμί εισήλθε σε εκείνον ο σατανάς.> Ο Σωτήρας έδειξε στους μαθητές Του το πιο ξεκάθαρο σημείο για τον προδότη. Διότι, αφού έβαψε το ψωμί, το έδωσε, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο φανερό εκείνον που έτρωγε τον άρτο Του και που επρόκειτο να σηκώσει εναντίον Του τη φτέρνα του. Όσο για τον ηγεμόνα και πρύτανη της ασέβειας και της δολοφονίας κατά του Χριστού, και τον σκευωρό όλων αυτών, λέει ο σοφότατος Ευαγγελιστής ότι εισπήδησε στην καρδιά του προδότη, και εγκαταστάθηκε ολόκληρος ο σατανάς μέσα του μετά την παράδοση του ψωμιού. Και ας μην νομίσει πάλι κανείς ότι το ψωμί έγινε η αιτία για να δεχθεί ο προδότης τον σατανά.

Ματθαίος 26, 23 Ασφαλώς, δεν πρέπει να συμπεράνουμε από αυτό ότι κανείς από τους άλλους μαθητές, παρά μόνο ο Ιούδας «βούτηξε» το ψωμί «στο πιάτο» μαζί του. Προσωπικά, νομίζω ότι τα λόγια αυτά έχουν την εξής έννοια: θέλει δηλαδή να πει, κατά πάσα πιθανότητα, ότι προδότης θα είναι εκείνος που «βούτηξε μαζί μου το χέρι στο πιάτο», δηλαδή ο συνδαιτυμόνας, ο ομοτράπεζος και εκείνος που είναι κοινωνός και μέτοχος στο ίδιο τραπέζι και στο ίδιο αλάτι. Διότι έτσι ακριβώς τον κατηγορούσε και διαμέσου της φωνής του μακαρίου Δαβίδ, λέγοντας: «εσύ όμως, άνθρωπε ομόψυχε, που μαζί γευτήκαμε γλυκά εδέσματα». Και πάλι: «εκείνος που τρώει τους άρτους μου, ενήργησε εναντίον μου με μεγάλο δόλο». Αυτό ακριβώς το κατέστησε πιο σαφές ο Ιωάννης· διότι ανέφερε ότι ο Κύριος είπε: «εκείνος είναι, στον οποίο εγώ, αφού βουτήξω το ψωμί, θα του το δώσω».

Εναπόθεσε όλα τα αργύρια στα χέρια σου, σου αφαίρεσε την πρόφαση της αναργυρίας. Έκλεβες διαρκώς, μη νομίζεις ότι διέφευγες της προσοχής· Εκείνος, ως πανάγαθος, δεν σε ήλεγχε με λόγια, ούτε όταν κακοποιούνταν από εσένα, καθώς σε γνώριζε ξεκάθαρα και πριν από το τόλμημά σου, αλλά ένιψε ακόμη και τα εχθρικότατα πόδια σου και σου έδωσε τεμάχιο του μυστικότατου άρτου.

Απορία. Πώς ο μεν Ματθαίος εξέθεσε ότι ο ίδιος ο Ιούδας ομολόγησε την προδοσία, λέγοντας: «Μήπως είμαι εγώ, Ραββί;», ο δε Ιωάννης ότι ο Χριστός του έδωσε το ψωμί ως σημείο για την προδοσία;

Καταπραΰνοντάς τους, λοιπόν, και με τον λόγο και με την ερώτηση, προετοιμάζει το έδαφος και του επιτρέπει να γείρει στο στήθος Του. Πρόσεξε όμως και την απουσία κομπασμού του Ευαγγελιστή. Διότι δεν ανέφερε το όνομά του, αλλά έγραψε «αυτόν που αγαπούσε»· όπως ακριβώς και ο Παύλος, όταν έλεγε: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο πριν από δεκατέσσερα χρόνια». Τότε λοιπόν για πρώτη φορά τον ελέγχει ο Ιησούς, και ούτε τότε ονομαστικά. Αλλά πώς; «Σε εκείνον που εγώ θα δώσω το ψωμί, αφού το βουτήξω». Και ο τρόπος αυτός έχει σκοπό να τον κάνει να ντραπεί· διότι δεν σεβάστηκε ούτε το τραπέζι, αν και κοινώνησε από τον ίδιο άρτο. Ας υποθέσουμε ότι η συμμετοχή στο ίδιο τραπέζι δεν τον έκανε να ντραπεί· το να δεχθεί το ψωμί από τα ίδια Του τα χέρια, ποιον δεν θα είχε συνετίσει; Όχι όμως εκείνον. Γι' αυτό και ο σατανάς τότε εισήλθε μέσα του, περιγελώντας τον για την αναισχυντία του. Διότι, όσο ανήκε στον κύκλο των μαθητών, δεν τολμούσε ο σατανάς να εισβάλει μέσα του, αλλά του επιτίθετο από έξω. Όταν όμως ο Ιησούς τον φανέρωσε και τον ξεχώρισε, τότε πια εισέβαλε ελεύθερα· διότι δεν έπρεπε να τον κρατά πλέον μέσα, εφόσον ήταν τέτοιος και παρέμενε αδιόρθωτος για πολύ καιρό. Γι' αυτό λοιπόν και τον έβγαλε έξω, και αφού αποκόπηκε, τον παραλαμβάνει τότε εκείνος (ο σατανάς), και αφού τους εγκατέλειψε, βγήκε έξω μέσα στη νύχτα. Του λέει ο Ιησούς: «Φίλε, αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα». Και κανείς από όσους κάθονταν στο τραπέζι δεν το κατάλαβε.

βʹ. Αλίμονο, πόση είναι η αναισθησία! Πώς δεν μαλάκωσε ούτε ντράπηκε, αλλά, αφού έγινε πιο αναίσχυντος, αναχώρησε! Το δε «Κάνε το γρηγορότερα», δεν είναι λόγια κάποιου που προστάζει, ούτε κάποιου που συμβουλεύει, αλλά κάποιου που ελέγχει και δείχνει ότι ο ίδιος μεν ήθελε να τον διορθώσει· επειδή όμως εκείνος παρέμενε αδιόρθωτος, τον εγκαταλείπει. Και αυτό, λέει, κανείς από τους ανακειμένους δεν το κατάλαβε. Μεγάλη απορία θα μπορούσε να δημιουργηθεί εδώ, εάν βέβαια, όταν ρώτησαν οι μαθητές ποιος είναι, εκείνος λέει: «Είναι αυτός στον οποίο θα δώσω το ψωμί αφού το βουτήξω», και ούτε έτσι το κατάλαβαν· εκτός και αν το είπε κρυφά, ώστε να μην ακούσει κανείς. Διότι και ο Ιωάννης, γι' αυτόν τον λόγο, έχοντας γείρει στο στήθος του, τον ρωτάει σχεδόν ψιθυριστά στο αυτί, ώστε να μην γίνει φανερός ο προδότης· και ο Χριστός με τον ίδιο τρόπο αποκρίθηκε, και ούτε τότε τον έκανε φανερό. Και ενώ εκείνος παρόλα αυτά είπε με έμφαση: «Φίλε, αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα»· οι άλλοι ούτε και έτσι το κατάλαβαν.

Και αμέσως μετά τη μετάληψη αυτών, άγριος δαίμονας εισπήδησε μέσα του, όπως ακριβώς εισήλθε και ο Σατανάς στον προδότη Ιούδα, αφού έλαβε το ψωμί που του έδωσε ο Σωτήρας έχοντάς το βουτήξει· και πεσμένος στο έδαφος σπαρασσόταν, και τα μάτια του διεστρέφονταν, και τα μέλη του λύγιζαν επώδυνα, και έβγαζε αφρούς από το στόμα του, μιμούμενος αξιοθρήνητα τα κύματα της θάλασσας· και αν και συνερχόταν για λίγο, αν βέβαια συνερχόταν πραγματικά, δεν μπορούσε καθόλου να μιλήσει ή να κινήσει διόλου τη γλώσσα του· βασανιζόμενος δε από τον δαίμονα και κυριευόμενος συνεχώς από την ενέργειά του, αλλά ακόμη και όταν κοιμόταν, αν βέβαια κοιμόταν, ελεγχόταν ότι προσήλθε στα μυστήρια όχι με πίστη αλλά με υποκρισία. [10] Αφού λοιπόν πέρασε έτσι τρεις ημέρες ο άθλιος, και πολλές φορές την ημέρα και τη νύχτα, ή μάλλον σπαρασσόμενος ολόκληρη την ημέρα και ολόκληρη τη νύχτα, και πάσχοντας όλα όσα πάσχουν όσοι βασανίζονται από στυγερούς δαίμονες, έδινε την πεποίθηση σε όσους τον έβλεπαν ότι επρόκειτο να πεθάνει. Γι' αυτό οι δικοί του, κατανοώντας ότι πολύ γρήγορα θα θανατωθεί από τον δαίμονα, τον πήραν και τον οδήγησαν στην Αλεξάνδρεια, στο σπίτι του, για να πεθάνει.

Εκείνος δε, γέρνοντας στο στήθος του Ιησού, του λέει: Κύριε, ποιος είναι; Ο Ιησούς αποκρίνεται: Εκείνος είναι, στον οποίο εγώ, αφού βουτήξω το ψωμί, θα το δώσω. Γιατί, ενώ όλοι αγωνιούσαν, και ο ίδιος ο κορυφαίος Πέτρος έτρεμε, ο Ιωάννης σαν να απολάμβανε ιδιαίτερη τιμή αναπαυόταν στον κόρφο του Κυρίου; Και επιπλέον, γιατί λέει για τον εαυτό του, ότι ήταν αυτός που αγαπούσε ο Ιησούς; Αναπαυόταν, λοιπόν, για αυτούς τους δύο λόγους: πρώτον, διότι τον αγαπούσε περισσότερο από όλους τους άλλους· και ήταν δείγμα της αγάπης το να αναπαύεται μαζί με τον Κύριο. Δεύτερον, επειδή ήθελε να δείξει ότι ο ίδιος ήταν ξένος προς το έγκλημα, μέσω της παρρησίας και του θάρρους του. Και μαρτυρεί για τον εαυτό του, ότι τον αγαπούσε ο Ιησούς, λύνοντας ένα ζήτημα.

«Και αφού βούτηξε το κομμάτι το ψωμί, το δίνει στον Ιούδα, τον γιο του Σίμωνα του Ισκαριώτη. Και μετά το ψωμί, τότε εισήλθε σε εκείνον ο Σατανάς. Του λέει λοιπόν ο Ιησούς: 'Ό,τι είναι να κάνεις, κάνε το γρηγορότερα'. Αυτό όμως κανείς από αυτούς που κάθονταν στο τραπέζι δεν κατάλαβε για ποιο λόγο του το είπε. Επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, μερικοί νόμιζαν ότι ο Ιησούς του λέει: 'Αγόρασε αυτά που έχουμε ανάγκη για τη γιορτή', ή για να δώσει κάτι στους φτωχούς. Αφού λοιπόν πήρε το ψωμί εκείνος, βγήκε αμέσως έξω. Ήταν μάλιστα νύχτα όταν βγήκε.» Επειδή βέβαια ο Κύριος έδωσε το ψωμί στον Ιούδα, μήπως τυχόν και νιώσει σεβασμό για το κοινό τραπέζι και το ψωμί και απέχει από την προδοσία, αλλά ο Ιούδας ούτε και έτσι βελτιώθηκε, τότε ακριβώς, τότε έγινε πιο ολοκληρωτικά κτήμα του Σατανά, και παραδόθηκε πλέον σε αυτόν ως αδιόρθωτος.

Διότι πριν από αυτό ο Ίδιος συγκρατούσε την πονηρία, διατηρώντας για τον εαυτό του την ώρα του θανάτου, όπως άλλωστε έλεγε: «Κανείς δεν αφαιρεί την ψυχή μου από εμένα, αλλά εγώ την παραδίδω από μόνος μου.» —«Αυτό όμως δεν το κατάλαβε κανείς από τους συνδαιτυμόνες.» Είναι άξιο διερεύνησης το πώς δεν το κατάλαβε κανείς, μολονότι ο Κύριος, όταν ρωτήθηκε ποιος είναι ο προδότης, είπε: «Εκείνος στον οποίο εγώ θα δώσω το ψωμί». Φαίνεται, λοιπόν, ότι το είπε αυτό κρυφά μόνο στον Ιωάννη, ώστε κανείς από τους άλλους να μην ακούσει. Αφού και ο Ιωάννης, γέρνοντας στο στήθος του, ρωτάει σχεδόν ψιθυριστά στο αυτί, ώστε να μην γίνει φανερός ο προδότης· διότι αλλιώς ίσως ο Πέτρος να τραβούσε μαχαίρι και να τον σκότωνε. Άραγε, λοιπόν, ούτε ο Ιωάννης τον κατάλαβε;