Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:27

Κεφάλαιο Β΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Και μετά το κομμάτι του άρτου, τότε εισήλθε σε εκείνον ο Σατανάς. Του λέει ο Ιησούς: Ό,τι κάνεις, κάνε το γρηγορότερα. Αυτό όμως κανείς από τους συνδαιτυμόνες δεν κατάλαβε για ποιον λόγο του το είπε. ΠΡΑΞΕΙΣ. Αυτοί, λοιπόν, αφού συγκεντρώθηκαν, τον ρωτούσαν λέγοντας: Κύριε, μήπως σε αυτόν τον χρόνο αποκαθιστάς τη βασιλεία στον Ισραήλ; Είπε δε προς αυτούς: Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία.

Διότι το ότι η σταύρωση του Χριστού μέσω της παραφροσύνης των Ιουδαίων ήταν έργο διαβολικής αγριότητας, το απέδειξε ξεκάθαρα ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας για τον Ιούδα: «Διότι μετά το ψωμί, λέει, εισήλθε σε αυτόν ο σατανάς», ο οποίος δεν γνώριζε ότι ο Ιησούς ήταν Θεός· διότι, αν το γνώριζε και είχε πειστεί, πώς θα Τον πείραζε στην έρημο λέγοντας: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι οι λίθοι αυτοί;». Και ομολογουμένως υπήρξε μέριμνα και από τον ίδιο τον Σωτήρα να μείνει κρυμμένος από τους άρχοντες αυτού του αιώνα, ώστε, πάσχοντας στα κρυφά, να αποκτήσει με το ίδιο Του το αίμα την υπ' ουρανόν οικουμένη για τον Εαυτό Του και για τον δικό Του Πατέρα. <Και τα βάθη του Θεού.> Βάθη του Θεού είναι η κρυμμένη και αποταμιευμένη γνώση των ιερών Γραφών, την οποία το Πνεύμα, επειδή τη γνωρίζει, την αποκαλύπτει στις ψυχές των αγίων, καθιστώντας θεϊκό τον νου που βρίσκεται μέσα τους. <Ψυχικός δε άνθρωπος.> Ψυχικός είναι εκείνος που ζει κατά σάρκα και δεν έχει ακόμη φωτιστεί στον νου μέσω του Πνεύματος, αλλά κατέχει μόνο την έμφυτη και ανθρώπινη σύνεση, την οποία ο Δημιουργός εναποθέτει στις ψυχές όλων. <Ο δε πνευματικός ανακρίνει μεν πάντα.> Ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα και τρόπον τινά τα εξετάζει με κάθε λεπτομέρεια και ακρίβεια, ενώ ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανέναν. Το ότι, βέβαια, εκείνοι που ονομάζονται ψυχικοί έχουν οπωσδήποτε ανάγκη, για την ωφέλεια και την καθοδήγησή τους, από πνευματικούς διδασκάλους, το καθιστά σαφές προσθέτοντας και λέγοντας: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ο οποίος και θα Τον διδάξει;».

Σε εκείνους όμως που έχουν τον νου απαλλαγμένο από την κοσμική κηλίδα και τη μάταιη φροντίδα, εννοώ αυτής της παρούσας ζωής, ο Χριστός αποκαλύπτει τη δική Του δόξα μέσω μιας λεπτής και ίσως ανώτερης του νου θεωρίας, δείχνοντας μέσα από αυτήν και τη δόξα του Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». <Αφού λοιπόν έβαψε το ψωμί, το δίνει στον Ιούδα τον Ισκαριώτη, τον γιο του Σίμωνα, και μετά το ψωμί εισήλθε σε εκείνον ο σατανάς.> Ο Σωτήρας έδειξε στους μαθητές Του το πιο ξεκάθαρο σημείο για τον προδότη. Διότι, αφού έβαψε το ψωμί, το έδωσε, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο φανερό εκείνον που έτρωγε τον άρτο Του και που επρόκειτο να σηκώσει εναντίον Του τη φτέρνα του. Όσο για τον ηγεμόνα και πρύτανη της ασέβειας και της δολοφονίας κατά του Χριστού, και τον σκευωρό όλων αυτών, λέει ο σοφότατος Ευαγγελιστής ότι εισπήδησε στην καρδιά του προδότη, και εγκαταστάθηκε ολόκληρος ο σατανάς μέσα του μετά την παράδοση του ψωμιού. Και ας μην νομίσει πάλι κανείς ότι το ψωμί έγινε η αιτία για να δεχθεί ο προδότης τον σατανά.

Πρέπει λοιπόν να προσέχουμε και με κάθε δύναμη να αποφεύγουμε τις βλάβες που προέρχονται από τις προπάθειες. Και πρέπει να θυμόμαστε εκείνον που λέει: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος ανέβει επάνω σου, μην αφήσεις τον τόπο σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Διότι κατ' ανάγκη αναπλάθεται κάπως το πνεύμα του εξουσιάζοντος μέσα στις καρδιές μας με τη δύναμη των λογισμών. Εάν λοιπόν είναι στο χέρι μας το να μπορούμε να το εμποδίσουμε, τότε είναι στο χέρι μας και το να τιμωρούμε αμέσως αυτό που ανέβηκε, και να μην το αφήνουμε να ριζώνει με τις υποχωρήσεις λόγω της αμέλειας, αλλά σαν κάποια ρίζα πικρίας να σπεύδουμε να το αποκόπτουμε, και να θελήσουμε να προχωρά ο νους ανενόχλητος· δηλαδή να γνωρίζουμε σαφώς, ότι με μικρές κολακείες ο σατανάς θα νικήσει, και θα πάθουμε κάτι τέτοιο, σαν αυτό που λέει ο ψαλμωδός: «Προτού να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα». Διότι πριν να υποστούμε τελείως την αμαρτία, προαμαρτάνουμε εμείς με τη συγκατάθεση στους λογισμούς, τιμώντας την και αποδεχόμενοι, και δίνοντας έτσι τόπο εισόδου στον σατανά. Και τύπος και εικόνα αυτού του πράγματος θα είναι το πάθος του προδότη. <Του λέει ο Ιησούς: «Ό,τι κάνεις, κάνε το γρήγορα». Αυτό όμως κανένας από όσους κάθονταν στο τραπέζι δεν κατάλαβε για ποιο λόγο του το είπε>. Το προκείμενο ίσως φανεί σε κάποιον ότι είναι παράφωνο και δεν συμφωνεί απόλυτα με τα όσα έχουν ήδη λεχθεί.

Πολύ προνοητικά, λοιπόν, στα προηγούμενα ο σοφός Ευαγγελιστής ανέφερε ότι ο ίδιος ο σατανάς εισπήδησε προηγουμένως και εισήλθε στην καρδιά του προδότη, ώστε να φαίνεται πλέον ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει το «Ό,τι κάνεις, κάνε το γρηγορότερα» μάλλον σε αυτόν, παρά σε εκείνον που πραγματικά και αληθινά είχε κυριευθεί από αυτόν λόγω απροσεξίας. Διότι είναι σαν να έλεγε καθαρά: «Το δικό σου έργο, το οποίο μόνο εσύ γνωρίζεις και πάντοτε σου αρέσει να πράττεις, ω σατανά, κάνε το γρηγορότερα. Εσύ σκότωσες τους προφήτες· διότι εσύ οδηγούσες τους Ιουδαίους στην ασέβεια. Και αφού τότε τους προετοίμασες να λιθοβολήσουν εκείνους που πρέσβευαν τον σωτήριο λόγο στον Ισραήλ, δεν λυπήθηκες κανέναν από τους απεσταλμένους του Θεού· επέδειξες εναντίον τους κάθε απερίγραπτη ωμότητα και υπερβολική μανία. Ήρθα λοιπόν εγώ μετά από αυτούς, δίνοντας σε όσους ακόμη πλανώνται τη δυνατότητα να μην πλανώνται πλέον, κατορθώνοντας για όσους βρίσκονται στο σκοτάδι να έλθουν στο θείο φως, και δωρίζοντας σε όσους γλίστρησαν στην παγίδα σου και έγιναν θήραμα της ωμότητάς σου το να βγουν έξω από τα δίχτυα σου. Ήρθα για να καταλύσω το κράτος της αμαρτίας που τυραννά εξαιτίας σου, και για να αποδείξω σε κάθε άνθρωπο ποιος είναι ο κατά φύσιν Θεός. Αλλά γνωρίζω πλέον πάρα πολύ καλά το ατίθασο φρόνημά σου. Ό,τι λοιπόν συνηθίζεις να τολμάς εναντίον εκείνων που θέλουν να κατορθώσουν τέτοια έργα, πράξε το και τώρα. Διότι καθόλου δεν θα προξενήσεις λύπη επιτιθέμενος ορμητικά, και πιέζοντας με μεγάλη δριμύτητα, όσο μεγάλο και αν θα είναι το πάθος που θα περάσει από εμένα στην αρχή».

Επειδή, λοιπόν, ο σατανάς δεν γνώριζε ότι στρατεύεται εναντίον της δικής του κεφαλής, και αγνοούσε παντελώς ότι τρέχει προς τον γκρεμό προετοιμάζοντας τον σταυρικό θάνατο, ο Σωτήρας έλεγε: «Αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα»· διότι ο λόγος αυτός αποτελεί μάλλον απειλή παρά προτροπή. Όπως ακριβώς ένας νέος στην πρώτη του νιότη, ωραίος και με σφριγηλή δύναμη στο σώμα του, βλέπει κάποιον να έρχεται τρέχοντας εναντίον του, και έχοντας οπλίσει το δεξί του χέρι με κοφτερό πέλεκυ, και γνωρίζοντας ότι αυτός που έρχεται οπωσδήποτε θα πεθάνει, θα μπορούσε να αναφωνήσει: «Αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα· διότι θα δεις τη δύναμη του δεξιού μου χεριού». Και βέβαια κανείς δεν θα πει ότι αυτός ο λόγος ανήκει σε κάποιον που επιδιώκει να πεθάνει, αλλά μάλλον σε κάποιον που γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα νικήσει και θα επικρατήσει εκείνου που θέλει να τον βλάψει. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός παραγγέλλει στον σατανά, κατά κάποιον τρόπο, να τρέξει πιο γρήγορα στα τολμήματά του εναντίον Του. Διότι θα δείξει ότι ο αλιτήριος έχει ήδη πέσει και θα γίνει περίγελος, και ότι η οικουμένη είναι πλέον ελεύθερη από εκείνον που την εξουσίαζε παλαιά με πλεονεξία και την είχε νικήσει με την απάτη, ώστε να την απομακρύνει από την πίστη στον Θεό. Ωστόσο, οι μαθητές αγνοούν το νόημα αυτού του λόγου, επειδή, κατά θεία οικονομία, όπως είναι φυσικό, ο Χριστός δεν τους το αποκάλυψε. Αφού και σε άλλες περιπτώσεις φαίνεται να τους προδιδάσκει ότι θα παραδοθεί στα χέρια αμαρτωλών, και ότι θα σταυρωθεί, και θα θανατωθεί, και θα αναστηθεί την τρίτη ημέρα, ενώ ταυτόχρονα τους παραγγέλλει να μην πουν απολύτως τίποτα τέτοιο σε κανέναν.

«Έτσι θα γίνει σε αυτή την πονηρή γενεά». Διότι, βέβαια, λάτρευσαν στην Αίγυπτο τους εκεί θεούς, και υπήρχε μέσα τους το ακάθαρτο πνεύμα. Επειδή όμως λυτρώθηκαν μέσω του Μωυσή, και δέχθηκαν τον νόμο που ορίζει τα πρακτέα (διότι άκουγαν να λέει ξεκάθαρα: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»), διώχθηκε από τις καρδιές τους και το ακάθαρτο πνεύμα. Επειδή όμως δεν είχαν μέσα τους τον φόβο του Θεού, ούτε βέβαια δέχθηκαν να κατοικήσει μέσα τους μέσω της πίστης ο Ιησούς («Διότι κατοικεί στις καρδιές μας μέσω της πίστης», όπως είναι γραμμένο), όταν το παλαιό εκείνο και ακάθαρτο πνεύμα είδε τον τόπο άδειο, εισήλθε πάλι και κατοίκησε μέσα τους, και έγιναν σε αυτούς τα τελευταία χειρότερα από τα πρώτα. Ότι δε και τον προδότη μεταξύ των μαθητών τον παρασκεύασε να γίνει τέτοιος ο εφευρέτης της ασέβειας, δεν είναι καθόλου ασαφές. Διότι είναι γραμμένο ότι μετά το ψωμί εισήλθε σε αυτόν ο Σατανάς. Επομένως, έχει τιμωρηθεί η Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή την σκοτίζει ο Σατανάς και δεν την αφήνει να δει με τα μάτια της διάνοιας το φως του κόσμου, δηλαδή τον Χριστό.

Απάντηση. Ότι ο Κύριος, ποικίλλοντας με πολλούς τρόπους τη διδασκαλία Του, έλεγχε τον Ιούδα όχι μία, ούτε δύο, αλλά πολλές φορές, άλλοτε συγκαλυμμένα και άλλοτε πιο φανερά, αποτρέποντάς τον από το εγχείρημά του. Επομένως, τα μεν πρώτα μέρη της συζήτησης κατά τον δείπνο για τον σκοπό αυτό τα εξέθεσε ο Ματθαίος, ενώ τα τελευταία τα εξέθεσε ο Ιωάννης, αρχίζοντας από τον Νιπτήρα, παραλείποντας όσα αναφέρονται στο κατά Ματθαίον. Επειδή όμως έχει γραφτεί ότι, μετά το ψωμί, εισήλθε ο Σατανάς στον Ιούδα, ας μην παραξενευόμαστε. Διότι το ψωμί δεν ήταν η αιτία για αυτό, αφού είχε ήδη βάλει στην καρδιά του το τόλμημα της προδοσίας· αλλά τότε εισχώρησε εξολοκλήρου σε αυτόν, επειδή είδε ότι ήταν αμετανόητος.

Απορία. Για ποιο λόγο ο μεν Ματθαίος εκθέτει ότι το δείπνο έλαβε χώρα την πρώτη ημέρα των Αζύμων, ενώ οι άλλοι αναφέρουν ότι αυτό έγινε την ημέρα του ιουδαϊκού Πάσχα; Ο δε Ιωάννης μαρτυρεί ότι αυτό συνέβη πριν από την εορτή του Πάσχα, κάνοντας μνεία στο ψωμί που έδωσε ο Κύριος στον Ιούδα, και του είπε, Αυτό που κάνεις, κάνε το γρήγορα, και προσθέτοντας ότι κάποιοι νόμισαν πως ο Ιησούς του έλεγε, Αγόρασε αυτά που έχουμε ανάγκη για την εορτή, ή για να δώσει κάτι στους φτωχούς;

Καταπραΰνοντάς τους, λοιπόν, και με τον λόγο και με την ερώτηση, προετοιμάζει το έδαφος και του επιτρέπει να γείρει στο στήθος Του. Πρόσεξε όμως και την απουσία κομπασμού του Ευαγγελιστή. Διότι δεν ανέφερε το όνομά του, αλλά έγραψε «αυτόν που αγαπούσε»· όπως ακριβώς και ο Παύλος, όταν έλεγε: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο πριν από δεκατέσσερα χρόνια». Τότε λοιπόν για πρώτη φορά τον ελέγχει ο Ιησούς, και ούτε τότε ονομαστικά. Αλλά πώς; «Σε εκείνον που εγώ θα δώσω το ψωμί, αφού το βουτήξω». Και ο τρόπος αυτός έχει σκοπό να τον κάνει να ντραπεί· διότι δεν σεβάστηκε ούτε το τραπέζι, αν και κοινώνησε από τον ίδιο άρτο. Ας υποθέσουμε ότι η συμμετοχή στο ίδιο τραπέζι δεν τον έκανε να ντραπεί· το να δεχθεί το ψωμί από τα ίδια Του τα χέρια, ποιον δεν θα είχε συνετίσει; Όχι όμως εκείνον. Γι' αυτό και ο σατανάς τότε εισήλθε μέσα του, περιγελώντας τον για την αναισχυντία του. Διότι, όσο ανήκε στον κύκλο των μαθητών, δεν τολμούσε ο σατανάς να εισβάλει μέσα του, αλλά του επιτίθετο από έξω. Όταν όμως ο Ιησούς τον φανέρωσε και τον ξεχώρισε, τότε πια εισέβαλε ελεύθερα· διότι δεν έπρεπε να τον κρατά πλέον μέσα, εφόσον ήταν τέτοιος και παρέμενε αδιόρθωτος για πολύ καιρό. Γι' αυτό λοιπόν και τον έβγαλε έξω, και αφού αποκόπηκε, τον παραλαμβάνει τότε εκείνος (ο σατανάς), και αφού τους εγκατέλειψε, βγήκε έξω μέσα στη νύχτα. Του λέει ο Ιησούς: «Φίλε, αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα». Και κανείς από όσους κάθονταν στο τραπέζι δεν το κατάλαβε.

βʹ. Αλίμονο, πόση είναι η αναισθησία! Πώς δεν μαλάκωσε ούτε ντράπηκε, αλλά, αφού έγινε πιο αναίσχυντος, αναχώρησε! Το δε «Κάνε το γρηγορότερα», δεν είναι λόγια κάποιου που προστάζει, ούτε κάποιου που συμβουλεύει, αλλά κάποιου που ελέγχει και δείχνει ότι ο ίδιος μεν ήθελε να τον διορθώσει· επειδή όμως εκείνος παρέμενε αδιόρθωτος, τον εγκαταλείπει. Και αυτό, λέει, κανείς από τους ανακειμένους δεν το κατάλαβε. Μεγάλη απορία θα μπορούσε να δημιουργηθεί εδώ, εάν βέβαια, όταν ρώτησαν οι μαθητές ποιος είναι, εκείνος λέει: «Είναι αυτός στον οποίο θα δώσω το ψωμί αφού το βουτήξω», και ούτε έτσι το κατάλαβαν· εκτός και αν το είπε κρυφά, ώστε να μην ακούσει κανείς. Διότι και ο Ιωάννης, γι' αυτόν τον λόγο, έχοντας γείρει στο στήθος του, τον ρωτάει σχεδόν ψιθυριστά στο αυτί, ώστε να μην γίνει φανερός ο προδότης· και ο Χριστός με τον ίδιο τρόπο αποκρίθηκε, και ούτε τότε τον έκανε φανερό. Και ενώ εκείνος παρόλα αυτά είπε με έμφαση: «Φίλε, αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα»· οι άλλοι ούτε και έτσι το κατάλαβαν.

Αυτό δε το έλεγε, δείχνοντας ότι ήταν αληθινά όσα είχε πει προς τους Ιουδαίους σχετικά με τον θάνατό του. Διότι σε εκείνους είχε πει: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι»· και, «Κανείς δεν την παίρνει από εμένα». Όσο λοιπόν την συγκρατούσε, κανείς δεν είχε τη δύναμη· όταν όμως πλέον την άφησε, τότε το πράγμα έγινε εύκολο. Υπαινισσόμενος, λοιπόν, όλα αυτά, είπε: «Ό,τι είναι να κάνεις, κάνε το γρηγορότερα»· και ούτε τότε τον έκανε φανερό. Διότι ίσως και να τον κατασπάραζαν, ίσως και ο Πέτρος να τον σκότωνε. Γι' αυτό «Κανείς από όσους παρακάθονταν στο δείπνο δεν κατάλαβε». Άραγε ούτε ο Ιωάννης; Ούτε αυτός· διότι δεν θα περίμενε ποτέ ότι ένας μαθητής θα προχωρούσε σε τέτοιο βαθμό παρανομίας. Επειδή, δηλαδή, οι ίδιοι απείχαν πολύ από τέτοιου είδους πονηριά, δεν μπορούσαν να υποψιαστούν τέτοια πράγματα ούτε για τους άλλους. Όπως ακριβώς, λοιπόν, τους είχε πει προηγουμένως ότι, «Δεν μιλώ για όλους σας», και πουθενά δεν τον αποκάλυψε, έτσι και εδώ νόμισαν ότι τα λόγια αναφέρονταν σε άλλο θέμα. «Ήταν δε νύχτα όταν βγήκε», λέει. Γιατί μου αναφέρεις τον χρόνο; Για να μάθεις την ιταμότητά του, ότι δηλαδή ούτε η περασμένη ώρα δεν συγκράτησε την ορμή του. Αλλά ούτε αυτό τον έκανε ολοφάνερο. Εκείνοι, λοιπόν, κατεχόμενοι από φόβο και πολλή αγωνία, ήταν τότε ταραγμένοι, και την πραγματική αιτία των όσων ειπώθηκαν δεν τη γνώριζαν· υποψιάζονταν όμως ότι τα έλεγε αυτά «για να δώσει κάτι στους φτωχούς». Διότι ο Κύριος επιδείκνυε πολλή μέριμνα για τους φτωχούς, διδάσκοντας και εμάς να δείχνουμε πολλή σπουδή για το ζήτημα αυτό.

Πώς λοιπόν ο μεν Ματθαίος και οι άλλοι αναφέρουν ότι, όταν συμφώνησε για την προδοσία, τότε τον κυρίευσε ο διάβολος, ενώ ο Ιωάννης ότι «Μετά το ψωμίον εισήλθε σε αυτόν ο Σατανάς»; Όμως και ο ίδιος το γνωρίζει αυτό. Διότι πιο πάνω αναφέρει: «Ενώ γινόταν το δείπνο, και αφού ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα να τον παραδώσει».

Πώς, λοιπόν, λέει: «Μετά το ψωμί εισήλθε σε αυτόν ο Σατανάς»; Επειδή δεν εισέρχεται ξαφνικά, ούτε μεμιάς, αλλά κάνει πρώτα πολλές απόπειρες· πράγμα που ακριβώς συνέβη και εδώ. Διότι, αφού τον δοκίμασε στην αρχή και του επιτέθηκε ανεπαίσθητα, επειδή τον βρήκε κατάλληλο για να τον υποδεχθεί, εισέβαλε πλέον ολόκληρος μέσα του και τον κυρίευσε ολοκληρωτικά.

ΙΘ΄. Έπειτα, ο πολυπράγμων βασιλιάς λέγει στον προγνώστη και μάντη: «Τι να κάνω και τι να πράξω, ώστε να διαβιώσω όλο μου τον χρόνο μέσα σε ευζωία, ευημερία και τροπαιοφόρες νίκες;». Και του απαντά ο Σαββάτιος: «Εσύ μεν, βασιλιά, ευτύχησες και θα γίνεις ονομαστός ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Εάν όμως θέλεις ζωή και αγαπάς να δεις αγαθές ημέρες, και να κυριεύσεις επί εθνών και βαρβάρων, εξαφάνισε τελείως κάθε μνήμη των εικόνων. Και ιδού, πρόκειται επί τριάντα δύο ολόκληρα χρόνια, μαζί με τον υιό σου τον κύριο Κωνσταντίνο, να άρχεις και να βασιλεύεις, και θα καθυποτάξεις τους Βουλγάρους, και θα μπήξεις τη ρομφαία σου στο μέσον της Βουλγαρίας, στη χάλκινη άλωνα της αυλής τους. Αλλά αυτό που πρόκειται να κάνεις, κάνε το γρήγορα· ούτε ψηλά να αφήσεις εικόνα, ούτε χαμηλά».

Εκείνος δε που και είναι και ονομάζεται υιός της βροντής, εξαιτίας του υψηγόρου και μεγαλόφωνου χαρακτήρα της θεολογίας του, λέγει: «πριν από την εορτή του Πάσχα, γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ήλθε η ώρα του για να μεταβεί από τον κόσμο τούτο προς τον Πατέρα, έχοντας αγαπήσει τους δικούς του που βρίσκονταν στον κόσμο, τους αγάπησε έως το τέλος». Και αφού παρατέθηκε δείπνο στη συνέχεια, εγείρεται από το δείπνο. Και μετά την ολοκλήρωση του νιπτήρα και όσων σχετίζονταν με τον νιπτήρα, καθώς και την πρόρρηση της προδοσίας και την υπόδειξη του προδότη, αναφέρει πως του λέει ο Ιησούς: «Αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα». Αυτό όμως κανείς από όσους παρακάθονταν στο δείπνο δεν κατάλαβε γιατί του το είπε. Διότι μερικοί νόμιζαν, επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, ότι ο Ιησούς του έλεγε: «Αγόρασε όσα έχουμε ανάγκη για την εορτή». Και έπειτα πάλι, μετά την προδοσία και την ανάκριση από τους αρχιερείς, λέγει: «Οδηγούν τον Ιησού από τον Καϊάφα στο πραιτώριο· και ήταν πρωί. Και οι ίδιοι δεν εισήλθαν στο πραιτώριο, για να μη μιανθούν, αλλά για να φάνε το πάσχα».

Επειδή όμως, εξαιτίας της παντελούς πωρώσεως, τον κατέστησε κατάλληλο όργανο, τότε και εκείνος (ο σατανάς) επιτιθέμενος με θάρρος και έχοντας εισχωρήσει εντελώς μέσα του, τον ωθεί προς την ίδια την πράξη. Διότι, λέει, «αφού πήρε το ψωμί, βγήκε αμέσως έξω», και μάλιστα ενώ ήταν νύχτα. Διότι ούτε το ακατάλληλο της ώρας μέσα στη νύχτα δεν συγκράτησε ούτε για λίγο την ορμή του που έβραζε για τη δολοφονία, αλλά «βγήκε αμέσως», λέει· «και ήταν νύχτα». Όσο για το «ό,τι κάνεις, κάνε το γρηγορότερα»· αυτό συνηθίζουμε να το λέμε και στις μεταξύ μας συνομιλίες, όχι για να επιτρέψουμε την πράξη, αλλά μάλλον αποτρέποντας σφοδρά από αυτήν, επειδή είναι ολοφάνερα εντελώς άτοπη. Διότι διπλή είναι και η προτροπή και η αποτροπή, καθώς καθεμία από αυτές διαμορφώνεται με δύο τρόπους. Αποτρέπουμε, δηλαδή, ευθέως αφενός, πράγμα που συνηθίζεται περισσότερο στην πράξη, λέγοντας: «κανείς δεν τολμά να πει ή να κάνει αυτό» και «μην πεις αυτό ή μην κάνεις αυτό». Αποτρέπουμε όμως και σε περιπτώσεις υπερβολικά άτοπων πράξεων, διατυπώνοντας την αποτροπή σαν μέσα από επιτίμηση ή ειρωνεία σε καταφατικό σχήμα, όπως: «πες αυτό ή κάνε αυτό», δηλαδή: «πες ότι γεννήθηκες από ακάθαρτο πατέρα» ή «χτύπα τον πατέρα σου» ή «κατάστρεψε τους νέους ή τους ξένους γάμους». Διότι αυτά, αν και έχουν καταφατικό σχήμα, ωστόσο αποτρέπουν περισσότερο από ό,τι αν εκφέρονταν με αποφατικό τρόπο.

Και αμέσως μετά τη μετάληψη αυτών, άγριος δαίμονας εισπήδησε μέσα του, όπως ακριβώς εισήλθε και ο Σατανάς στον προδότη Ιούδα, αφού έλαβε το ψωμί που του έδωσε ο Σωτήρας έχοντάς το βουτήξει· και πεσμένος στο έδαφος σπαρασσόταν, και τα μάτια του διεστρέφονταν, και τα μέλη του λύγιζαν επώδυνα, και έβγαζε αφρούς από το στόμα του, μιμούμενος αξιοθρήνητα τα κύματα της θάλασσας· και αν και συνερχόταν για λίγο, αν βέβαια συνερχόταν πραγματικά, δεν μπορούσε καθόλου να μιλήσει ή να κινήσει διόλου τη γλώσσα του· βασανιζόμενος δε από τον δαίμονα και κυριευόμενος συνεχώς από την ενέργειά του, αλλά ακόμη και όταν κοιμόταν, αν βέβαια κοιμόταν, ελεγχόταν ότι προσήλθε στα μυστήρια όχι με πίστη αλλά με υποκρισία. [10] Αφού λοιπόν πέρασε έτσι τρεις ημέρες ο άθλιος, και πολλές φορές την ημέρα και τη νύχτα, ή μάλλον σπαρασσόμενος ολόκληρη την ημέρα και ολόκληρη τη νύχτα, και πάσχοντας όλα όσα πάσχουν όσοι βασανίζονται από στυγερούς δαίμονες, έδινε την πεποίθηση σε όσους τον έβλεπαν ότι επρόκειτο να πεθάνει. Γι' αυτό οι δικοί του, κατανοώντας ότι πολύ γρήγορα θα θανατωθεί από τον δαίμονα, τον πήραν και τον οδήγησαν στην Αλεξάνδρεια, στο σπίτι του, για να πεθάνει.

Σκεφτείτε λοιπόν, αδελφοί, αυτά τα λόγια, και αν μεν κατέχετε και οι δύο από τρία νομίσματα, δεν είστε απορριπτέοι μεταξύ των μοναχών, σύμφωνα με το πατερικό παράδειγμα. Αν όμως κατέχετε πάνω από δέκα νομίσματα, όπως ακούω, ή και περισσότερα, να γνωρίζετε ότι είστε έκπτωτοι από τη μοναχική τάξη και υπηρέτες όχι του Χριστού, αλλά του αντιθέτου, και τέκνα όχι εμού του ταπεινού, αλλά αυτού που αγαπά τον χρυσό. Ίσως πείτε: «Ναι, έχεις χρήματα· επειδή και ο Χριστός είχε μέσω του ταμείου που έφερε, καθώς και κάθε ηγούμενος και προεστώς των εκκλησιών». Αλλά αυτό γίνεται για την οικονομική διαχείριση της αδελφότητας. Διότι λέει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο προς τον Ιούδα: «Ό,τι είναι να κάνεις, κάνε το γρήγορα». Κανείς όμως από αυτούς που κάθονταν στο τραπέζι δεν κατάλαβε γιατί του το είπε αυτό. Μερικοί μάλιστα νόμιζαν, επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, ότι του λέει: «Αγόρασε όσα χρειαζόμαστε για την εορτή» ή για να δώσει κάτι στους πτωχούς. Έτσι, κατά μίμηση του Χριστού, σε όλους τους αληθινούς προεστώτες υπάρχει πάντοτε το ταμείο, και όχι για τίποτε άλλο, μακριά από εμάς τέτοια σκέψη· διότι η φιλαργυρία είναι άκρως μισητή στον Θεό.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΒ΄ ΠΕΡΙ ΕΓΚΡΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ Αδελφοί και πατέρες, πολλές φορές μακαρίζοντας τον βίο σας δεν το πράττω από κολακεία, αλλά από αλήθεια, ούτε επειδή θέλω να οικτίρω αυτούς που ζουν μέσα στον κόσμο, αλλά επειδή επιθυμώ να σας καταστήσω προθυμότερους. Επειδή και σήμερα γνωρίζετε ποια πράγματα τελούνται στον κόσμο, κραιπάλες και μέθες, ξεφαντώματα και συμπόσια, φωνασκίες και χοροπηδητά, και όσα άλλα είναι αποτελέσματα της ενέργειας του πονηρού, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη», όπως έχει γραφτεί. Το δικό μας πολίτευμα όμως δεν είναι τέτοιο. Αλλά ποιο είναι; Νύχτα και μέρα υμνούμε τον Κύριο σύμφωνα με τη νομοθεσία που μας παραδόθηκε από τους αγίους πατέρες μας. Η ψαλμωδία διαδέχεται την ψαλμωδία, η ανάγνωση την ανάγνωση, η προσευχή την προσευχή. Στη διάνοια υπάρχει έλεγχος των λογισμών, στην καρδιά μελέτη των θείων λογίων, ησυχία κατάλληλη, ομιλία επωφελής. Υπηρετούμε ο ένας τον άλλον, στηρίζουμε ο ένας τον άλλον, τα πάντα ρυθμίζονται με σταθμά και μέτρο, και αν χρειαστεί να αναπαυθούμε κάπως σωματικά σε κάποια εορτή, ούτε αυτό είναι παράταιρο· διότι άκου τι λέει ο Κύριος προς τον Ιούδα: «Ό,τι κάνεις, κάνε το γρήγορα.»

«Και αφού βούτηξε το κομμάτι το ψωμί, το δίνει στον Ιούδα, τον γιο του Σίμωνα του Ισκαριώτη. Και μετά το ψωμί, τότε εισήλθε σε εκείνον ο Σατανάς. Του λέει λοιπόν ο Ιησούς: 'Ό,τι είναι να κάνεις, κάνε το γρηγορότερα'. Αυτό όμως κανείς από αυτούς που κάθονταν στο τραπέζι δεν κατάλαβε για ποιο λόγο του το είπε. Επειδή ο Ιούδας κρατούσε το ταμείο, μερικοί νόμιζαν ότι ο Ιησούς του λέει: 'Αγόρασε αυτά που έχουμε ανάγκη για τη γιορτή', ή για να δώσει κάτι στους φτωχούς. Αφού λοιπόν πήρε το ψωμί εκείνος, βγήκε αμέσως έξω. Ήταν μάλιστα νύχτα όταν βγήκε.» Επειδή βέβαια ο Κύριος έδωσε το ψωμί στον Ιούδα, μήπως τυχόν και νιώσει σεβασμό για το κοινό τραπέζι και το ψωμί και απέχει από την προδοσία, αλλά ο Ιούδας ούτε και έτσι βελτιώθηκε, τότε ακριβώς, τότε έγινε πιο ολοκληρωτικά κτήμα του Σατανά, και παραδόθηκε πλέον σε αυτόν ως αδιόρθωτος.

Όσο λοιπόν φαινόταν ότι ήταν ένας από τους μαθητές, και μέρος του αγίου χορού, ο Σατανάς δεν είχε τόσο μεγάλη πρόσβαση σε αυτόν. Όταν όμως ο Κύριος τον απέκοψε και τον χώρισε από τους άλλους μαθητές, φανερώνοντάς τον μέσω του άρτου, έκτοτε τον παρέλαβε ως εγκαταλειμμένο από τον Κύριο και αποκομμένο από τον θείο χορό. Διότι πρόσεξε και τούτο: «Εισήλθε σε αυτόν ο Σατανάς», δηλαδή εισέδυσε στα εσώτατα της καρδιάς του και κυρίευσε την ψυχή του. Διότι προηγουμένως τον ενοχλούσε εξωτερικά μέσω του πάθους της φιλαργυρίας· τώρα όμως τον κυρίευσε ολοκληρωτικά, υποβάλλοντάς του την προδοσία. «Του λέει λοιπόν ο Ιησούς: Αυτό που κάνεις, κάνε το γρηγορότερα». Αυτό όμως δεν λέγεται για να τον προτρέψει στην προδοσία, αλλά ως ονειδισμός για το ότι προχώρησε στην προδοσία. Διότι λέγοντας το «Κάνε», είναι σαν να του λέει: Ιδού, σε αφήνω, κάνε ό,τι θέλεις· δεν εμποδίζω τη θέλησή σου, δεν σε συγκρατώ πλέον.