Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:3

Κεφάλαιο βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ο Πατέρας έδωσε τα πάντα στα χέρια του, και ότι από τον Θεό εξήλθε και προς τον Θεό πορεύεται, σηκώνεται από το δείπνο, βγάζει τα ιμάτιά του και, παίρνοντας ένα λέντιο, ζώστηκε.

Και με έναν άλλο τρόπο, πάντοτε αποτελούσε μέριμνα των αγίων ευαγγελιστών το να δείχνουν ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός γνώριζε εκ των προτέρων τον καιρό του πάθους· ώστε να μην υπερηφανεύεται εναντίον της θείας δόξας Του κανένας από όσους συνηθίζουν να ετεροδοξούν, λέγοντας ότι δήθεν συνελήφθη εξαιτίας αδυναμίας, και, έχοντας περιπέσει ακούσια στις παγίδες των Ιουδαίων, υπέστη αυτόν τον τόσο φρικτό θάνατο. Επομένως, ο λόγος των αγίων είναι σύμφωνος με τη θεία οικονομία και ωφέλιμος. «Και ενώ γινόταν ο δείπνος, και ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα του Σίμωνα του Ισκαριώτη να τον παραδώσει· γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ο Πατέρας τα έδωσε όλα στα χέρια του, και ότι από τον Θεό εξήλθε και προς τον Θεό πηγαίνει, σηκώνεται από το δείπνο και βγάζει τα ιμάτιά του, και παίρνοντας ένα λέντιο ζώστηκε με αυτό. Έπειτα βάζει νερό στον νιπτήρα, και άρχισε να νίβει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει με το λέντιο με το οποίο ήταν ζωσμένος.» Ο Σωτήρας ξεριζώνει από τις διάνοιές μας την υπεροψία, καταστρέφοντάς την ως το πιο αισχρό από τα νοσήματα και άξιο της ύψιστης βδελυγμίας. Διότι γνωρίζει ότι τίποτα δεν συνηθίζει να βλάπτει τόσο την ψυχή του ανθρώπου, όσο προπάντων αυτό το μιαρό και αποτρόπαιο πάθος, στο οποίο και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων, σαν να βρίσκεται σε θέση εχθρού, δικαίως εναντιώνεται· «διότι ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους», σύμφωνα με τον λόγο του Σολομώντα.

Ήταν λοιπόν αδύνατο να εξαλειφθεί η νόσος με άλλον τρόπο, παρά μόνο με το να διδάξει σαφώς να θεωρεί κάποιος ότι υστερεί τόσο πολύ έναντι των άλλων ως προς τη δόξα, ώστε να πρέπει να κατατάσσεται στην τάξη του δούλου, μη διστάζοντας να εκπληρώσει το διακόνημα που αρμόζει σε υπηρέτη, πλένοντας τα πόδια των αδελφών και ζωνόμενος την πετσέτα για την ανάγκη του έργου. Διότι, παρατήρησε πόσο δουλική είναι η πράξη, όσον αφορά, εννοώ, τα έθιμα του κόσμου και τις κοσμικές συνήθειες. Επομένως, ο Χριστός έγινε υπόδειγμα μετριοπαθούς και ταπεινού φρονήματος για όλους τους ανθρώπους στον βίο τους, και όχι μόνο για τους μαθητές. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος, παίρνοντας τον ίδιο ως πρότυπο, προτρέπει σε αυτό λέγοντας: «Αυτό το φρόνημα ας έχει ο καθένας σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού»· και πάλι: «Με ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερό του». Διότι ο νόμος της αγάπης και της ομοψυχίας θεμελιώνεται στο ταπεινό φρόνημα. Και για να εξυψώσει πολύ την εκτίμηση του γεγονότος, και να μη νομίσουμε ότι ο Χριστός έπραξε κάτι το συνηθισμένο, πάλι αναγκαστικά ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής μας εκπλήσσει εκ των προτέρων δείχνοντας την ενυπάρχουσα σε αυτόν δόξα και εξουσία, και την κυριαρχία του επί των πάντων, με τα λόγια: «Γνωρίζοντας ότι ο Πατέρας έχει παραδώσει τα πάντα στα χέρια του».

Όταν δε ακούσεις για παράδοση, μην υποθέσεις τίποτα το ανθρώπινο· διότι φανερώνει την τιμή και την ομόνοια προς τον Πατέρα. Διότι όπως ακριβώς ο Πατέρας παραδίδει σε αυτόν, έτσι και αυτός παραδίδει στον Πατέρα. Και αυτό το δηλώνει ο Παύλος λέγοντας: «Όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα». Εδώ, όμως, το εξέφρασε με πιο ανθρώπινο τρόπο, δείχνοντας τη μεγάλη του φροντίδα για αυτούς, και φανερώνοντας την ανέκφραστη αγάπη του προς αυτούς, διότι τους φρόντιζε πλέον ως οικείους του, διδάσκοντάς τους τη μητέρα των αγαθών, την ταπεινοφροσύνη, την οποία ονόμασε αρχή και τέλος της αρετής. Δεν προστίθεται δε τυχαία το, «Από τον Θεό εξήλθε και προς τον Θεό πηγαίνει»· αλλά για να μάθουμε ότι έπραττε έργα άξια αυτού που ήλθε από εκεί και απέρχεται εκεί, καταπατώντας κάθε έπαρση. Και αφού σηκώθηκε από το δείπνο, και απέθεσε τα ιμάτια.

Ιωάν. 13, 1-3 Γιατί είπε ο ευαγγελιστής ότι «γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ήλθε η ώρα του»; Για να δείξει ότι εκούσια και έχοντας επίγνωση πορεύεται προς το πάθος. Λέει δε, ότι «γνωρίζοντας» πως αυτή έχει ήδη φτάσει, θέλησε να αποκαλύψει τη διάθεση και την αγάπη που είχε για τους μαθητές. Και γιατί, αφού είπε αυτό, πριν βάλει «νερό» για να τους νίψει, πάλι σαν να επαναλαμβάνει λέει «γνωρίζοντας ότι ο Πατέρας τα έδωσε όλα στα χέρια του», ενώ εν τω μεταξύ είχε αναφέρει το θράσος και την προδοσία του προδότη; Για να μην πει λοιπόν κάποιος ακούγοντας αυτά: Τι λοιπόν, πώς δεν τον γλίτωσε ο Πατέρας από την πονηριά και την κακουργία του Ιούδα, αν πράγματι προερχόταν από τον Θεό, αν είχε έρθει από εκεί; Για να μην ενοχλούν, λοιπόν, αυτά τους λογισμούς κάποιων, λέει ο ευαγγελιστής «γνωρίζοντας ότι τα πάντα του τα έδωσε», δηλαδή, σαν να λέει: τι διαλογίζεσαι, άνθρωπε, ταπεινά πράγματα και ανάξια της δεσποτικής αυθεντίας; Τα πάντα «στα χέρια» του τα είχε δώσει ο «Πατέρας», δηλαδή στα χέρια του ήταν έτοιμο και άμεσα διαθέσιμο και το να γλιτώσει ο ίδιος και, αν το ήθελε, να αφανίσει τους πάντες ολοσχερώς και να ανατρέψει συθέμελα την ίδια τη γη. Αλλά όμως, παρόλο που είχε άμεσα την εξουσία και για αυτά και για όλα τα άλλα, θέλησε, μέσω της ταπείνωσης και της ευεργεσίας, να μαλακώσει και την πώρωση του Ιούδα και να επιδείξει την αγάπη του προς τους άλλους μαθητές.

Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να μεταβεί «εκ του κόσμου τούτου», επιδεικνύει την αγάπη του προς «τους δικούς του»· και ονομάζει τους μαθητές δικούς του σύμφωνα με τον λόγο της οικειώσεως. Διότι δικοί του Θεού, ως προς τον τρόπο της δημιουργίας, είναι όλοι οι άνθρωποι· όπως ακριβώς έχει ειπωθεί: «Στα δικά του ήλθε, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν»· δικοί του όμως είναι οι άγιοι, με την έννοια ότι είναι οικείοι του. Όπως, λοιπόν, και εδώ ονόμασε τους μαθητές δικούς του, πρόσθεσε όμως το «εκείνους που βρίσκονται στον κόσμο», επειδή υπάρχουν και άλλοι δικοί του, ο Αβραάμ και οι πατριάρχες, οι οποίοι όμως δεν βρίσκονται στον κόσμο, διότι έχουν αναχωρήσει από εδώ. Αυτούς λοιπόν «τους δικούς του» που ήταν «στον κόσμο, τους αγάπησε μέχρι τέλους»· πράγμα που σημαίνει ότι επέδειξε προς αυτούς τέλεια αγάπη. «Και ενώ γινόταν το δείπνο, και ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα, του γιου του Σίμωνα Ισκαριώτη, να τον παραδώσει, ο Ιησούς, γνωρίζοντας ότι ο Πατέρας έδωσε τα πάντα στα χέρια του, και ότι από τον Θεό εξήλθε και προς τον Θεό πηγαίνει, σηκώνεται από το δείπνο, βγάζει τα ιμάτιά του, και παίρνοντας ένα λέντιο, το έδεσε στη μέση του· έπειτα ρίχνει νερό στον νιπτήρα, και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει με το λέντιο με το οποίο ήταν ζωσμένος.» Θαυμάζοντας ο ευαγγελιστής το γεγονός ότι ο Χριστός ένιψε εκείνον που ήδη είχε μελετήσει την προδοσία, λέει: «Ενώ ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Σίμωνα»· με αυτόν τον τρόπο μέχρι τέλους περιποιούνταν τον προδότη.

Και το «Ενώ γινόταν δείπνο» δεν αναφέρεται τυχαία, αλλά για να δειχθεί η απανθρωπιά του Ιούδα, επειδή ούτε η κοινωνία του τραπεζιού δεν τον έκανε να ντραπεί. «Γνωρίζοντας λοιπόν ο Ιησούς, ότι ο Πατέρας τα παρέδωσε όλα στα χέρια του»· δηλαδή, ότι του εμπιστεύθηκε τη σωτηρία των πιστών, και ότι έπρεπε πλέον να τους υποδείξει όλα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία, όπως είναι και το να νίψει τα πόδια των μαθητών. Διότι με αυτόν τον τρόπο νομοθετεί την ταπεινοφροσύνη. Και με άλλη έννοια· «Γνωρίζοντας ότι ο Πατέρας τα παρέδωσε όλα σε αυτόν, και ότι από τον Θεό εξήλθε και προς τον Θεό πηγαίνει», δεν επρόκειτο να ελαττωθεί η δόξα του, με το να νίψει τα πόδια των μαθητών. Διότι δεν άρπαξε τη δόξα παράνομα, ώστε να φοβάται μήπως εκπέσει από αυτήν, και εξαιτίας αυτού να μην καταδέχεται να κάνει κάτι ταπεινό· όπως ακριβώς παθαίνουν οι ταπεινής καταγωγής άνθρωποι, όταν αρπάξουν κάποια δόξα, μη θέλοντας καθόλου να υποκλιθούν, για να μη χάσουν αυτό που άρπαξαν χωρίς να τους ανήκει.

Αλλά ήταν βασιλιάς των πάντων, και Υιός του Θεού· διότι αυτό σημαίνει το «Εξήλθε από τον Θεό», δηλαδή από την ουσία του Πατρός, «και πάλι πηγαίνει προς τον Θεό». Επομένως, όντας τόσο μέγας, δεν επρόκειτο να ελαττωθεί η δόξα του με το να νίψει τους μαθητές. Πρόσεξε όμως και τούτο: ότι αν η ταπείνωση είναι έργο εκείνου που εξέρχεται από τον Θεό και πηγαίνει προς τον Θεό, τότε η αλαζονεία θα είναι βεβαίως έργο εκείνου που εξέρχεται από τους δαίμονες και πηγαίνει προς τους δαίμονες. Όταν δε ακούσεις ότι «Ο Πατήρ του τα παρέδωσε», μη νομίσεις ότι εδώ διαφαίνεται αδυναμία του Υιού, αλλά η τιμή και η ομόνοια προς τον Πατέρα. Επειδή, αν ο Υιός σού φαίνεται αδύναμος, επειδή λέγεται ότι ο Πατήρ παραδίδει σε αυτόν, τότε θεώρησε αδύναμο και τον Πατέρα, επειδή ο Υιός του παραδίδει τη βασιλεία, όπως λέει ο Απόστολος. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό· αντιθέτως, η παράδοση δηλώνει την ομόνοια και τη συνέργεια, για να το πω έτσι, και την ευδοκία του Πατρός. Παρατήρησε δε και το υπερβολικό της ταπεινώσεως.