Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:34

Ερώτ. πθ΄. Μερικοί τόλμησαν να μακαρίσουν τους τέλειους ελεήμονες περισσότερο από εκείνους που επιτελούν σημεία. Απόκ. Δεν εξέφεραν αυτή την κρίση από μόνοι τους, αλλά οπωσδήποτε επειδή άκουσαν τον Σωτήρα να λέει ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου», όχι εάν επιτελείτε σημεία, αλλά «εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Είναι δε ολοφάνερο ότι το γνώρισμα της αληθινής αγάπης είναι η ελεημοσύνη. Διότι, όταν ο Χριστός τοποθέτησε στα δεξιά του τους δικαίους, δεν είπε: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία», επειδή επιτελέσατε σημεία και τέρατα, ούτε επειδή πράξατε κάποιο άλλο αγαθό· αλλά διότι «πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Ομοίως δε, και αυτούς που βρίσκονταν στα αριστερά, αποπέμποντάς τους στο αιώνιο σκοτάδι, τους κατηγόρησε για την ανελεημοσύνη και την ασπλαχνία τους. Διότι το να επιτελεί κάποιος σημεία ανήκει αποκλειστικά στη δύναμη του Θεού· το να επιδείξει όμως αγάπη και συμπάθεια προς τον πλησίον, είναι προφανές ότι αποτελεί έργο και της ανθρώπινης προαίρεσης. Άκουσε δε και μια ακόμη πιο ξεκάθαρη μαρτυρία και κρίση περί εκείνων που επιτελούν σημεία και ελεημοσύνες: «Εάν», λέει ο Παύλος, «μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι».

Ερώτηση 98. Τι είδους φρόνημα οφείλει να έχει ο προεστώς σε όσα προστάζει ή διατάζει; Απόκριση. Ως προς τον Θεό, ως υπηρέτης του Χριστού και οικονόμος των μυστηρίων του Θεού, φοβούμενος μήπως πει ή ορίσει κάτι αντίθετο στο θέλημα του Θεού που ομολογείται στις Γραφές, και βρεθεί ψευδομάρτυρας του Θεού ή ιερόσυλος, είτε εισάγοντας κάτι ξένο προς τη διδασκαλία του Κυρίου είτε παραλείποντας κάτι από όσα είναι αρεστά στον Θεό. Ως προς τους αδελφούς δε, όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα, έχοντας την καλή διάθεση να μεταδώσει στον καθένα, σύμφωνα με ό,τι είναι αρεστό στον Θεό και κοινώς συμφέρον για όλους, όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και την ίδια του την ψυχή, κατά την εντολή του Κυρίου και Θεού μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θέσει κάποιος την ψυχή του υπέρ των φίλων του».

Ερώτηση 163. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να κατορθώσει την αγάπη προς τον πλησίον; Απόκριση. Πρώτον μεν, φοβούμενος την κατάκριση εκείνων που παραβαίνουν την εντολή του Κυρίου του, ο οποίος είπε ότι: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έπειτα δε, επιδιώκοντας την αιώνια ζωή· διότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια. Και η πρώτη και μεγάλη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και η δεύτερη, όμοια με αυτήν, είναι: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Επίσης, επιθυμώντας να εξομοιωθεί με τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Ακόμη δε, εκκινώντας και από τέτοιους συλλογισμούς, ότι δηλαδή, αν μεν ο αδελφός είναι ευεργέτης, του οφείλουμε και κατά τα ανθρώπινα μέτρα την αγάπη, την οποία και οι εθνικοί τηρούν, όπως το δηλώνει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας οφείλεται; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν». Εάν όμως είναι κακοποιός, και πάλι οφείλουμε να τον αγαπάμε, όχι μόνο εξαιτίας της εντολής, αλλά και ως ευεργέτη μεγαλύτερων αγαθών· εφόσον βέβαια πιστεύουμε στον Κύριο που είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρετε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Γνωρίζοντας αυτά, θα έπρεπε να μην υπερηφανεύονται τόσο πολύ ώστε να αποδίδουν στους εαυτούς τους προφητεία, εφόσον αποδεικνύεται ότι υπολείπονται σε ακρίβεια ακόμη και από τον οιωνοσκόπο Βαλαάμ. Αυτός, αν και προσκλήθηκε από τον βασιλιά των Μωαβιτών με τις μεγαλύτερες δωρεές, δεν δέχθηκε να αρθρώσει λόγο αντίθετο προς το θέλημα του Θεού, ούτε να καταραστεί τον Ισραήλ, τον οποίο δεν καταράται ο Κύριος. Εάν, λοιπόν, οι φαντασιώσεις του ύπνου τους συμφωνούν με τις εντολές του Κυρίου, ας αρκεστούν στα Ευαγγέλια, τα οποία δεν έχουν καμία ανάγκη από τη βοήθεια των ονείρων για την αξιοπιστία τους. Εάν, όμως, ο μεν Κύριος άφησε σε εμάς την ειρήνη Του και μας έδωσε νέα εντολή να αγαπάμε ο ένας τον άλλον, ενώ τα όνειρα υπαγορεύουν μάχη, διχόνοια και αφανισμό της αγάπης, ας μην δίνουν την ευκαιρία στον διάβολο να εισβάλλει στις ψυχές τους μέσω του ύπνου, ούτε ας καθιστούν τα δικά του φαντάσματα ανώτερα και πιο ισχυρά από τα σωτήρια διδάγματα.

Εκείνων, λοιπόν, των οποίων ο ίδιος ο Κύριος μας έδωσε εκ των προτέρων τα σπέρματα, αυτών ακολούθως επιζητεί και τους καρπούς, λέγοντας: Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και θέλοντας να διεγείρει την ψυχή μας προς αυτήν την εντολή, ως απόδειξη των μαθητών του δεν απαίτησε παράδοξα σημεία και δυνάμεις (αν και χάρισε και αυτών την ενέργεια εν Αγίω Πνεύματι)· αλλά τι λέει; Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.

ΛΟΓΟΣ Β΄. Πώς βαπτίζεται κανείς το βάπτισμα που αναφέρεται στο Ευαγγέλιο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Επειδή ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός μάς έδωσε την εντολή να αγαπάμε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εκείνος μας αγάπησε· και επειδή μέσω του Αποστόλου Παύλου μάς διδάσκει να ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, αποδέχθηκα πρόθυμα το πρόσταγμα της δικής σας εν Χριστώ ευλαβείας, σχετικά με το ενδοξότατο βάπτισμα σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, όχι επειδή έχω τη δύναμη να πω κάτι αντάξιο του θέματος, αλλά προσφέροντας τη συνεισφορά μου, όπως η χήρα που έριξε τα δύο λεπτά.

Αναφορικά δε με το «παρά μέτρο», θεωρώ ότι αρκεί να υπενθυμίσω τα λόγια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού σε αντιδιαστολή προς το μέτρο της παλαιάς αγάπης (για την οποία είναι γραμμένο: «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»), ο οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Και γενικώς για όλα ανεξαιρέτως τα προστάγματα μπορεί κανείς να διδαχθεί από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος όρισε: «Εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Αντίθετα δε προς την τάξη και την αλληλουχία ενεργεί κανείς, όταν επιμελείται τα πρώτα στη δεύτερη ή στην τρίτη θέση, και θεωρεί ως αρχή εκείνων που προηγούνται, τα όσα έχουν ταχθεί στην τρίτη θέση.

Αλλά και ο ίδιος ο Απόστολος, τηρώντας με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που παραγγέλλει στους άλλους, λέει: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στους περιτμημένους». Εάν όμως κάποτε παραστεί ανάγκη, επειδή η αγάπη προς τον Θεό ή προς τον πλησίον καλεί στην αναπλήρωση αυτού που υπολείπεται, εκείνος που θα υπακούσει λαμβάνει τον μισθό της εκούσιας υπακοής. Και καλεί μεν η αγάπη προς τον Θεό και τον Χριστό Του στο να εκπληρώσουμε την εντολή του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Η δε αγάπη προς τον πλησίον καλεί, όταν εκείνος που έχει αναλάβει την προστασία έχει ανάγκη από βοήθεια, ή όταν η τάξη εκείνων που δέχονται φροντίδα έχει ανάγκη από κάποιον για να αναπληρώσει αυτό που λείπει, καθώς ο Απόστολος λέει: «Κανείς ας μη ζητά το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου»· διότι η κατά Χριστόν αγάπη δεν ζητά τα δικά της· και αλλού: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, καθώς άλλωστε και κάνετε». Επομένως, για οτιδήποτε έχει αποσταλεί κανείς, εάν δεν εκπληρώσει το κήρυγμα με έργο και με λόγο, είναι ένοχος για το αίμα εκείνων που δεν άκουσαν· και δεν έχει το δικαίωμα να πει τα ίδια με τον Απόστολο, ο οποίος διαβεβαίωνε τους πρεσβυτέρους της Εφέσου, λέγοντας ότι: «Είμαι καθαρός από σήμερα από το αίμα όλων σας. Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού».

Πρέπει ωστόσο να παρατηρήσουμε και τούτο πάλι, ότι όταν μιλούσε στους Ιουδαίους και ακριβώς αυτό το πράγμα υποδείκνυε, έλεγε: «Θα με ζητήσετε και δεν θα με βρείτε»· ενώ στους μαθητές του λέει μόνο το «Θα με ζητήσετε», και αποσιωπά καταλλήλως το «Δεν θα με βρείτε»· και για ποια αιτία; Διότι ταίριαζε βεβαίως σε εκείνους το να μην τον βρίσκουν, λόγω της άμετρης απιστίας και της υπερβολικής ασέβειας προς αυτόν· ενώ για όσους έχουν γνήσιο φρόνημα προς αυτόν και διατηρούν ανόθευτη την αγάπη, δεν θα μπορούσε πλέον να λεχθεί καταλλήλως το «Δεν θα με βρείτε». Διότι ήταν μαζί τους και θα είναι παντοτινά. <«Εντολή καινή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι και εσείς να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.»> Ωραία και αληθινά γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούρια κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούρια». Διότι μας ανακαινίζει, και μας αναπλάθει κατά κάποιο τρόπο προς μια καινότητα ζωής, απάτητη και όχι συνηθισμένη στους άλλους, σε όσους αρέσει να πολιτεύονται σύμφωνα με τον νόμο και να παραμένουν προσηλωμένοι στις εντολές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Διότι ο νόμος δεν τελειοποιεί τίποτα, σύμφωνα με το γεγραμμένο· ενώ το πληρέστατο μέτρο της ευσέβειας προς τον Θεό μπορεί κανείς να το δει στα προστάγματα του Σωτήρα μας.

Δείχνοντας λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ότι η δική του εντολή είναι ανώτερη από την παλαιά, και ότι για εκείνους που ζούσαν σύμφωνα με τον Νόμο το σωτήριο κήρυγμα ήταν ακόμη κάπως άγνωστο, επρόκειτο, λίγο πριν αναληφθεί στους ουρανούς, να θέσει εκ των προτέρων ως θεμέλιο και κρηπίδα κάθε αγαθού τον νόμο της αγάπης, αγάπης όμως, όχι αυτής που είναι σύμφωνα με τον Νόμο, αλλά αυτής που είναι υπεράνω του Νόμου. Γι' αυτό λέει: «Εντολή καινή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Έπειτα πώς, πες μου, θα μπορούσε ίσως να αναρωτηθεί κάποιος, ονόμασε αυτή την εντολή καινή, ενώ ο ίδιος μέσω του Μωυσή είχε πει στους παλαιότερους: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη τη διάνοιά σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»; Διότι ιδού, αφού έθεσε πρώτη και προέταξε, όπως είναι φυσικό, την αγάπη προς τον Θεό, εισήγαγε δίπλα της την αγάπη προς αλλήλους, και συνέζευξε κατά κάποιον τρόπο με την αγάπη προς τον Θεό την αγάπη προς τους συνανθρώπους μας, επειδή ούτε η αγάπη προς τον Θεό δεν θα μπορούσε αλλιώς να είναι ορθή, αν δεν την ακολουθούσε και η οφειλόμενη αγάπη προς τον πλησίον. Διότι όλοι είμαστε αδελφοί μεταξύ μας. Και βέβαια ο σοφότατος Ιωάννης, γνωρίζοντάς το πολύ καλά και διδάσκοντας τους άλλους, λέει: «Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, αγαπά τον Θεό». Πώς λοιπόν είναι καινή η εντολή του Χριστού, ενώ είχε θεσπιστεί από τους παλαιούς νόμους; Αλλά πρόσεξε την ακρίβεια, δες τη συνέχεια.

Διότι δεν αρκέστηκε στο να πει «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον», αλλά, δείχνοντας τον νέο χαρακτήρα του λόγου του και ότι η δική του αγάπη έχει κάτι το πολύ ανώτερο από εκείνη την παλαιά αγάπη, εννοώ τη μεταξύ των ανθρώπων, πρόσθεσε αμέσως: «Όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι να αγαπάτε κι εσείς ο ένας τον άλλον».

Σε αυτές τις κολάσεις κατανέμονται οι αξιοθρήνητοι, ο καθένας ανάλογα με τα αμαρτήματά του, είτε πιο αυστηρά είτε πιο ήπια, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ότι ο καθένας σφίγγεται από τα δεσμά των δικών του αμαρτιών· τέτοιο νόημα έχει και το ότι «θα δαρεί με πολλές και με λίγες». Και όπως ακριβώς εδώ υπάρχουν διαφορές στις κολάσεις, έτσι και στον μέλλοντα αιώνα. Όσοι δε τρέφουν έχθρα μεταξύ τους, εάν συμβεί να αναχωρήσουν με αυτόν τον τρόπο από το σώμα, θα βρουν ανελέητη καταδίκη την ώρα της κρίσεως, και ως μισητοί αποπέμπονται στο απώτερο σκοτάδι και στο ατελεύτητο πυρ, επειδή καταφρόνησαν την εύκολη εντολή του Κυρίου, η οποία λέει: να αγαπάτε ο ένας τον άλλον και να συγχωρείτε έως εβδομήντα φορές το επτά. Κάθε άνθρωπος όμως που αμάρτησε, δεν πρέπει να ζει αμέριμνα, ούτε πάλι να απελπίζεται· διότι έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό, τον δίκαιο Θεό, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας. Όχι για όσους αμεριμνούν, ούτε για όσους αναπαύονται και ραθυμούν, ούτε για όσους ζουν τρυφηλά και γελούν, αλλά για εκείνους που πενθούν και μετανοούν και βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, οι οποίοι και θα παρηγορηθούν από τον Παράκλητο. Εκείνος όμως που αμάρτησε και λησμόνησε τις αμαρτίες του, και έτσι αναχώρησε από το σώμα, πάνω του θα επιπέσει εκείνη η οργή του Θεού, την οποία φανέρωσε ο Μανασσής, λέγοντας: ότι είναι αβάσταχτη η οργή της απειλής σου εναντίον των αμαρτωλών.

Και όσοι μισούν τους αδελφούς τους θα σταλούν στο εξώτερο σκότος, επειδή μίσησαν τον Χριστό, ο οποίος είπε: να αγαπάτε ο ένας τον άλλον και να συγχωρείτε τα παραπτώματα ο ένας του άλλου. Αλίμονο στον φιλόπορνο, στον μοιχό, στον μέθυσο. Αλίμονο στους μάγους και στους μάντεις και σε αυτούς που πίνουν το κρασί με τύμπανα και χορούς. Αλίμονο σε όσους συμφωνούν με τους βλάσφημους αιρετικούς. Αλίμονο σε όσους υβρίζουν τις θείες και ιερές Γραφές. Αλίμονο σε όσους χάνουν τον χρόνο της μετανοίας σε περισπασμούς και γέλια· διότι θα αναζητήσουν και δεν θα βρουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς, και θα φωνάξουν με δάκρυα και πολλούς οδυρμούς, αλλά δεν πρόκειται να βρουν έλεος. Αλίμονο σε αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή εξαιτίας δωροδοκιών. Αλίμονο σε όσους αρπάζουν τα ξένα. Και για να το πω με συντομία: αλίμονο σε όλους όσους θα βρεθούν στα αριστερά, διότι θα σκοτιστούν και θα τρομάξουν και θα τρίξουν τα δόντια τους, όταν ακούσουν το «δεν σας γνωρίζω». Τότε πλέον θα εκδιωχθούν με μεγάλο φόβο από το φρικτό βήμα και θα παραδοθούν στα χέρια του θανάτου, για να τους ποιμάνει, όπως είναι γραμμένο.

Ζʹ. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του σταυρού, ενώ είχαμε γίνει εχθροί του εξαιτίας της αμαρτίας· αυτός που ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους εγγύς και στους μακράν, τόσο σε αυτούς που ήταν υπό τον νόμον όσο και σε αυτούς που βρίσκονταν έξω από τον νόμον· ο Πατέρας της αγάπης, η ίδια η αγάπη· διότι περισσότερο από κάθε άλλο χαίρεται να ονομάζεται με αυτά, ώστε να νομοθετήσει τη φιλαδελφία ακόμη και με τα ονόματα· αυτός που έδωσε την καινή εντολή, το να αγαπούμε ο ένας τον άλλον τόσο πολύ, όσο αγαπηθήκαμε και εμείς· αυτός που έδωσε το χάρισμα και να ασκούμε θεάρεστη εξουσία, και να υποτασσόμαστε από φόβο Θεού, και να διστάζουμε με σύνεση, αλλά και να παίρνουμε πάλι θάρρος διά του λόγου· αυτός που συγκροτεί τα μεγάλα ποίμνια και μεγαλύνει τα μικρά διά της χάριτος, είθε ο ίδιος, σύμφωνα με το πλήθος της αγαθότητάς του, εμάς μεν να μας παρηγορήσει με πολλή παρηγοριά, και να μας οδηγεί προς τα εμπρός, συμποιμαίνοντας και διασώζοντας το ποίμνιο· εσάς δε να σας καταρτίσει σε κάθε έργο αγαθό, και να σας πείσει να πανηγυρίζετε πνευματικά μαζί με τους μάρτυρες, και να σας αξιώσει της ουράνιας τρυφής, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, και, αφού φανείτε δίκαιοι, να σας χορτάσει με τη δόξα του, η οποία θα αποκαλυφθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Βλέπεις πώς αφ' εαυτής σου αποκαλύπτεται η αλήθεια; Διότι το κήρυγμα των Χριστιανών δεν γνωρίζει πολλές θείες φύσεις, επειδή τότε θα υπήρχε απόλυτη ανάγκη να επινοηθούν και πολλοί θεοί. Διότι δεν είναι δυνατόν να νοηθούν πολλοί θεοί, εάν η ετερότητα ως προς τη φύση δεν υποδηλώνει το πλήθος των θεών. Εάν, λοιπόν, από όλους πιστεύεται ότι η θεία φύση είναι μία, και ότι το Άγιο Πνεύμα είναι θείο κατά τη φύση Του, γιατί διαχωρίζεις με τη λογική αυτό που είναι ενωμένο κατά τη φύση; Αλλά ποιος θα μου δώσει τη δύναμη εκείνου του λόγου, του οποίου ο σκοπός ήταν η σωτηρία εκείνων που τον άκουγαν; Μία φωνή εξέφερε στους Ιεροσολυμίτες ο Πέτρος, και τόσες χιλιάδες ανθρώπων σαγηνεύθηκαν από τον αλιέα με μία μόνο ρίψη του διχτυού του λόγου του. Ενώ ανάμεσά μας αναλώνονται τόσοι και τέτοιοι λόγοι από τους διδασκάλους, και ποια προσθήκη έχει γίνει σε αυτούς που σώζονται; «Εκείνο που χάνεται, χάνεται», λέει κάποιος από τους προφήτες, «εκείνο που πεθαίνει, πεθαίνει. Εκείνο που έχει πλανηθεί δεν επιστρέφει». Έχει λυθεί ο σύνδεσμος της αγάπης, έχει αρπαγεί η ειρήνη από τους θησαυρούς μας. Ώ των συμφορών! Διότι παρακινούμαι να αναστενάξω βαθιά για τούτο το πάθος. Δικό μας απόκτημα ήταν κάποτε η αγάπη, δική μας πατρική κληρονομιά, την οποία ο Κύριος αποθησαύρισε για εμάς μέσω των μαθητών Του, λέγοντας: «Εντολήν καινήν δίδωμι υμίν, ίνα αγαπάτε αλλήλους». Αλλά αυτήν την κληρονομιά οι μετέπειτα διάδοχοι, παραλαμβάνοντάς την ως υιοί από τον πατέρα, τη διέσωσαν μέχρι τους πατέρες μας, όμως τούτη η άσωτη γενεά δεν τη διαφύλαξε.

Αν όμως, επειδή και η ουσία έχει την ονομασία της θεότητας, αλλά και η θεατική, η καθαρτική και η θεοποιός ενέργεια του Πνεύματος, εξαιτίας αυτού νόμισες ότι εμείς λατρεύουμε δύο θεότητες, γιατί δεν θεώρησες ότι λατρεύουμε και δύο πατέρες στην ύψιστη Τριάδα; Διότι εμείς δεν αποκαλούμε πατέρα μόνο τον Πατέρα του Κυρίου, αλλά και τον ίδιο τον Κύριο, επειδή και εκείνος λέει: «Παιδιά μου, σας δίνω μια καινούργια εντολή»· και πάλι: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς». Αλλά μήπως ο καθένας από αυτούς ονομάζεται πατέρας με διαφορετικό τρόπο; Έτσι και εκεί, με διαφορετικό τρόπο ονομάζεται θεότητα η καθεμία, ή μάλλον η κάθε μία ξεχωριστά.

Βλέπετε πώς από τις πονηρές επιθυμίες και πράξεις ο άνθρωπος υιοθετείται από τον διάβολο, και έτσι γίνεται κληρονόμος του αιώνιου πυρός; Έτσι και μέσω των αγαθών επιθυμιών και πράξεων εξομοιώνεται με τον Θεό και υιοθετείται από Αυτόν και γίνεται κληρονόμος της βασιλείας Του. Και δείχνοντας αυτό ο Κύριος, ότι δηλαδή η αρετή είναι ομοιότητα με τον Θεό, λέει: «νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον· και αν εγώ σας έπλυνα τα πόδια, ο Κύριος και ο διδάσκαλος, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έπραξα εγώ σε εσάς, έτσι να πράττετε και εσείς»· και «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας»· και «να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων»· και «να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να αγαθοποιείτε και να δανείζετε χωρίς να προσδοκάτε τίποτα, και ο μισθός σας θα είναι πολύς και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι Αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς».

Ας μην πλανάται κανείς· εάν κάποιος δεν πιστέψει ότι ο Χριστός Ιησούς πολιτεύθηκε εν σαρκί, και δεν ομολογήσει τον σταυρό του και το πάθος και το αίμα, το οποίο έχυσε για τη σωτηρία του κόσμου, αυτός δεν θα επιτύχει την αιώνια ζωή, είτε είναι βασιλιάς είτε ιερέας, είτε άρχοντας είτε ιδιώτης, είτε κύριος είτε δούλος, είτε άνδρας είτε γυναίκα. Εκείνος που μπορεί να κατανοήσει, ας κατανοήσει, και εκείνος που ακούει, ας ακούσει. Η κοινωνική θέση, το αξίωμα και ο πλούτος ας μην κάνουν κανέναν να υπερηφανεύεται, η αφάνεια και η φτώχεια ας μην καταρρακώνουν κανέναν· διότι το παν είναι η πίστη στον Θεό και η ελπίδα στον Χριστό, η απόλαυση των προσδοκώμενων αγαθών, και η αγάπη προς τον Θεό και προς τον συνάνθρωπο. Διότι, θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου, και ο Κύριος λέει: Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλε, τον Ιησού Χριστό, και: Σας δίνω μια νέα εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· από αυτές τις δύο εντολές εξαρτώνται όλος ο νόμος και οι προφήτες. Παρατηρήστε λοιπόν τους ετερόδοξους, πώς δογματίζουν ότι ο Πατέρας του Χριστού είναι άγνωστος, πώς τρέφουν άπιστη έχθρα μεταξύ τους· δεν νοιάζονται για την αγάπη, αδιαφορούν για τα προσδοκώμενα, θεωρούν τα παρόντα ως μόνιμα, παραβλέπουν τις εντολές, περιφρονούν τη χήρα και το ορφανό, απεχθάνονται τον θλιμμένο, χλευάζουν τον φυλακισμένο.

Διότι εκείνοι που, εξαιτίας ενός μικρού ελαττώματος, υποτιμούν ακόμη και το μεγαλύτερο προτέρημα, ούτε τα ανθρώπινα αναλογίζονται, ούτε υπακούουν στον απόστολο Παύλο που προτρέπει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Διότι εκείνος που δεν ανέχεται το μικρό ελάττωμα, ούτε το μέγιστο κατόρθωμα θα απολαύσει, ούτε θα εκπληρώσει τον νόμο του Χριστού, δηλαδή την αγάπη. Εάν όμως πεις, «στην Παλαιά Διαθήκη λοιπόν δεν έχει ειπωθεί: 'Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου;'», θα απαντούσα ότι πρωτίστως και εκείνη την εντολή ο ίδιος την εθέσπισε, έπειτα δε κατά την ένσαρκη παρουσία του, προσέθεσε κάτι περισσότερο, λέγοντας: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Διότι το να αγαπά κανείς υπάρχει και στην Παλαιά Διαθήκη· το «καθώς εγώ σας αγάπησα» όμως το προσέθεσε. Γι' αυτό και την ονόμασε καινή εντολή. Διότι άλλο πράγμα είναι το να αγαπά κανείς τον πλησίον όπως τον εαυτό του, και άλλο το να παραβλέπει τα δικά του συμφέροντα, για να ανορθώσει τα του πλησίον. Όπως δηλαδή ο ίδιος δεν απέβλεψε στο δικό του μεγαλείο, αλλά στο όφελος των ανθρώπων, και ταπεινώνοντας τον εαυτό του καταδέχθηκε να λάβει μορφή δούλου, για να οδηγήσει τους δούλους στην υιοθεσία· έτσι διέταξε και τον καθένα από εμάς να μην αποβλέπει στο δικό του κέρδος, αλλά να προσβλέπει στο όφελος του πλησίον. Εάν δε νομίζει κάποιος ότι βλάπτεται όταν δείχνει συγκατάβαση, ας γνωρίζει ότι αυτή η συγκατάβαση τον ανυψώνει στην ίδια την κορυφή της τιμής.

Με διαφορετικό τρόπο σε εκείνους, και με διαφορετικό σε εσάς· δηλαδή, όχι μαζί με εκείνους. Σε ποια περίπτωση όμως τον αναζήτησαν οι Ιουδαίοι; Και σε ποια οι μαθητές; Οι μεν μαθητές, όταν τράπηκαν σε φυγή· οι δε Ιουδαίοι, όταν υπέφεραν ανήκεστα δεινά που ξεπερνούσαν κάθε περιγραφή, καθώς η ίδια η πόλη τους αλωνόταν, και η θεήλατη οργή ξεσπούσε εναντίον τους από παντού. Σε εκείνους λοιπόν τα έλεγε τότε εξαιτίας της απιστίας τους, σε εσάς όμως τώρα, για να μην επέλθουν τα δεινά απροσδόκητα. Εντολή καινή σας δίνω.

βʹ. Από το σημείο αυτό ανόρθωσε και πάλι τις ψυχές τους, δείχνοντας ότι πρόκειται να υπάρξουν πολλοί μαθητές. Διότι, επειδή αυτό που είχαν ως ξεχωριστό το έκανε κοινό, τους παρηγορεί και πάλι, φανερώνοντας ότι γίνονται και οι ίδιοι αίτιοι της σωτηρίας των άλλων. Και αφού μίλησε και για τη σωτηρία τους και για τον αγιασμό τους με την πίστη και τη θυσία, ομιλεί στη συνέχεια περί ομονοίας, και σε αυτήν λοιπόν κατακλείει τον λόγο του, έχοντας αρχίσει από αυτήν και έχοντας καταλήξει πάλι σε αυτήν. Διότι, και όταν άρχιζε τον λόγο, έλεγε: «Εντολή καινούργια σας δίνω»· και εδώ λέει: «Για να είναι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε μένα, και εγώ μέσα σε σένα». Πάλι, η λέξη «όπως» δεν σημαίνει απόλυτη εξίσωση στην περίπτωσή τους· διότι δεν τους ήταν δυνατόν να φτάσουν σε τέτοιο βαθμό, αλλά νοείται στον βαθμό που είναι δυνατόν σε ανθρώπους· όπως ακριβώς όταν λέει: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας». Τι σημαίνει όμως το «μέσα σε εμάς»;

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να πω περισσότερα, εφόσον απευθύνω τον λόγο σε εσάς, οι οποίοι, με τη χάρη του Θεού, δεν αγνοείτε τίποτα από όσα αφορούν την ορθή πίστη του Χριστού. Σχετικά με όσα μου γράψατε, τιμιώτατοί μου πάνω από όλους, τα ανέφερα στον ευλογημένο δούλο του Θεού, τον πανεύφημο έπαρχο, δίνοντάς του και τα τίμια γράμματά σας· και υποσχέθηκε με προθυμία να εκπληρώσει κάθε παραγγελία σας. Και δεν θα πάψω να του το υπενθυμίζω, μέχρις ότου φέρει οπωσδήποτε εις πέρας το αίτημά σας. Ο δε Κύριος και Θεός των όλων και Σωτήρας Ιησούς Χριστός, ο οποίος καταδέχθηκε εκουσίως τον θάνατο για εμάς και μας λύτρωσε με το δικό του αίμα από την εξουσία του σκότους, και μας έδωσε την καινή εντολή να αγαπάμε τόσο πολύ ο ένας τον άλλον, όσο ακριβώς αγαπηθήκαμε και εμείς· ο Ίδιος ας κρατήσει το δεξί σας χέρι, και ας σας οδηγήσει σε κάθε αγαθό έργο, και ας κατευθύνει τα διαβήματά σας σύμφωνα με το θέλημά Του, φέροντάς σας με πλήθος καρπών δικαιοσύνης στον θαυμαστό τόπο της σκηνής Του, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται.

Εύλογα το βάπτισμα συνδέεται αρμονικά με τη μετάνοια, και με αυτό η υιοθεσία, μετά την οποία ακολουθεί η ισχυρή κορωνίδα των αγαθών, το πλήρωμα του νόμου και όλων των προφητών, το αποστολικό εγκαλλώπισμα, το γνώρισμα της μαθητείας: «Από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· όχι με το να αναστήσετε νεκρούς και να καθαρίσετε λεπρούς και να εκδιώξετε δαίμονες και να χαρίσετε το φως σε τυφλούς, δεν θα «γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου» από αυτά, επειδή και «πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν βγάλαμε δαιμόνια και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι ποτέ δεν σας γνώρισα»· αλλά «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· διότι τα θαύματα ίσως οι πονηροί να επιχειρήσουν να τα διαβάλουν, ως προερχόμενα από μαγεία και από τον Βεελζεβούλ, την αγάπη όμως όλοι θα τη θαυμάσουν· όταν θα θεωρείτε ακόμη και τους εχθρούς ως φίλους, τότε «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου». «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εγώ σας αγάπησα». (Τι σημαίνει το «όπως εγώ σας αγάπησα»; Επειδή υπάρχει και αγάπη σαρκική και αγάπη σατανική, καθώς και αγάπη υποκριτική, πρόσθεσε το «όπως εγώ σας αγάπησα».)

Αυτά έχουν παραγγελθεί στους ένδοξους και θείους αποστόλους, και σε αυτούς έδωσε εντολή να τα μεταβιβάσουν και σε εμάς. «Πηγαίνοντας», λέει μετά τη σωτήρια και λαμπρή ανάσταση, «κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». «Σας δίνω νέα εντολή», όχι όπως ακούσατε να λέγεται στους αρχαίους, ότι δηλαδή «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου», αλλά «να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν και να προσεύχεστε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν». Αν πάλι αυτά είναι σκληρά και δυσκατόρθωτα, δες την αμοιβή: «Για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», δηλαδή δικοί μου αδελφοί και μιμητές, κατά το δυνατόν, «διότι ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Δεν δίνει τον ήλιο και τη βροχή μόνο στους αγαθούς και δικαίους, εμποδίζοντας την παροχή τους στους πονηρούς, τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά όλους μαζί τους ευεργετεί και τους περιθάλπει. Έτσι λοιπόν και εσύ, απλώνοντας την αγάπη προς εχθρούς και φίλους, μιμείσαι Εκείνον κατά το μέτρο του δυνατού. «Διότι, εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια ανταμοιβή έχετε; Και εάν χαιρετάτε μόνο τους φίλους σας, τι παραπάνω κάνετε; Μήπως και οι τελώνες δεν κάνουν το ίδιο;»

Διότι για αυτούς τους λόγους, όλοι μας είμαστε υποχρεωμένοι όχι απλώς να φέρουμε την ανθρώπινη φιλοσοφία, ούτε να σταματήσουμε σε αυτούς τους αγώνες, αλλά αφενός να ζήσουμε αυτή την καινή εν Χριστώ ζωή, και αφετέρου να επιδείξουμε εκείνη τη δικαιοσύνη. Διαφορετικά, δεν θα προσερχόμασταν περισσότερο σε αυτήν, και δεν θα ήταν ξεχωριστά δική μας· διότι γι' αυτό ακριβώς «συνεταφήκαμε με τον Χριστό διά του βαπτίσματος, ώστε να περπατήσουμε σε νέα ζωή». Και προς τον Τιμόθεο λέει ο Παύλος: «Να κατακτήσεις την αιώνια ζωή». Και: «Να γίνετε άγιοι σύμφωνα με τον Άγιο που σας κάλεσε». Και: «Να γίνετε οικτίρμονες», όχι με το ανθρώπινο έλεος, αλλά «όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Και: «Να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εγώ σας αγάπησα». Με αυτήν την αγάπη αγαπούσε ο Παύλος «με τα σπλάχνα του Ιησού Χριστού»· γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας, προτρέποντας τους μαθητές να ειρηνεύουν, εναποθέτει μέσα τους τη δική Του ειρήνη· διότι λέει, «Τη δική μου ειρήνη σας δίνω»· και προς τον Πατέρα: «ώστε», λέει, «η αγάπη με την οποία με αγάπησες να είναι μέσα τους».

«Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι και εσείς να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα καταλάβουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Επειδή επρόκειτο σε λίγο να υποστούν θλίψεις, τους τα προλέγει λοιπόν αυτά, ώστε να τα έχουν στη μνήμη τους και να είναι προετοιμασμένοι γι' αυτά. Συμβάλλει δε και αυτό στη δόξα του.

Έπειτα, επειδή ίσως κάποιος απορούσε: Πώς δίνεις ως νέα εντολή, Κύριε, την αγάπη, την οποία γνωρίζουμε ότι έχει νομοθετηθεί και στην Παλαιά; Προσθέτει: «Όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον.» Διότι, όπως ακριβώς εγώ, λέγει, σας αγάπησα δωρεάν, χωρίς να προϋπάρχουν δικά σας κατορθώματα, αλλά αν και η ανθρώπινη φύση ήταν εχθρική και έκπτωτη, όμως εγώ ο ίδιος την προσέλαβα και την αγίασα. Έτσι και εσείς δωρεάν «να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ακόμη και αν σε σκανδαλίσει ο αδελφός, να μην το μνημονεύεις. Βλέπεις ότι αυτή είναι η νέα εντολή: το να αγαπάς τον πλησίον δωρεάν, χωρίς να του οφείλεις τίποτα;