Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:36

Επομένως, το πρόσωπο και η εικόνα του Σωτήρος Χριστού μέσα μας είναι το καύχημα της αγάπης. <Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, πού πηγαίνεις;> Ερωτά λοιπόν πάλι από φιλομάθεια ο Πέτρος, και διερευνά τη σημασία του λόγου, χωρίς βέβαια να έχει κατανοήσει ακόμη, όπως είναι φυσικό, την έννοια των λεγομένων, επιδεικνύοντας όμως θερμότατη προθυμία στο χρέος του να ακολουθεί τον Χριστό. Και αξιοθαύμαστη είναι σε αυτό η στάση των μαθητών. Διότι βέβαια δεν θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι, ενώ οι άλλοι κατάλαβαν, ίσως μόνο ο επικεφαλής δεν κατάλαβε και γι' αυτό ρωτούσε. Αντιθέτως, του παραχωρούν το δικαίωμα, επειδή προέχει, να κάνει την αρχή στον λόγο, και εννοώ στο θάρρος να απευθύνει ερωτήσεις. Διότι το να μιλάς στα αυτιά του δασκάλου δεν είναι ακίνδυνο, ούτε καν για όσους θεωρούν τον εαυτό τους σπουδαίο. Εξίσου θαυμαστός είναι όμως ο Πέτρος, ο οποίος δεν απέφυγε, από ντροπή μήπως φανεί βραδύνους, την αναζήτηση της γνώσης αυτών που αγνοούσε, αλλά έσπευσε γρήγορα προς την ανάγκη της απόκτησης σοφίας, και θεώρησε την ωφέλεια από τη φιλομάθεια ανώτερη από την άκαιρη ντροπή, ώστε να γίνει πρότυπο και σε αυτό για τους μεταγενέστερους. Διότι νομίζω ότι δεν πρέπει να αφήνουμε να περνούν απαρατήρητοι οι λόγοι αυτών που διδάσκουν, εάν δεν είναι απολύτως σαφείς, μόνο και μόνο για να φανούμε σε κάποιους ως πολύ οξυδερκείς και ταχείς στην κατανόηση· αλλά μάλλον πρέπει να ρωτούμε και να ερευνούμε συστηματικά αυτό που παραλάβαμε αρχικά, προς όφελός μας.

Διότι είναι πολύ καλύτερη η γνώση του συμφέροντος από την κενή δοκησισοφία, και από το να νομίζει κανείς ότι γνωρίζει κάτι καλά, είναι προτιμότερο να το μάθει αληθινά. <Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Ιησούς: Όπου εγώ πηγαίνω, δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις, αλλά θα με ακολουθήσεις αργότερα.> Επειδή γνώριζε ότι θα προκαλούσε βαριά και δυσβάσταχτη λύπη στους μαθητές του, εάν έλεγε ξεκάθαρα ότι θα αναληφθεί στους ουρανούς και θα τους αφήσει στερημένους από την παρουσία του στη γη, έστω κι αν θα ήταν και πάλι μαζί τους ως Θεός, χρησιμοποιεί προς το παρόν τα λόγια του με συγκάλυψη, αποκρύπτοντας ήπια την ακρίβεια του νοήματος. Και έτσι, βλέποντάς τους να μην κατανοούν, τους αφήνει να παραμείνουν σε αυτό. Διότι το να επισκιάζουν μερικές φορές με πιο δυσνόητα λόγια όσα συνηθίζουν να προκαλούν λύπη, δεν είναι κάτι άγνωστο στους σοφούς. Διότι, αν και προσφέροντας τον εαυτό του ως απαρχή της ανθρωπότητας στον Θεό και Πατέρα, πραγματοποιούσε την αναχώρησή του προς τα άνω και τους ουρανούς, και αυτό που συνέβαινε ήταν προς όφελος όλων (επειδή εγκαινίασε για εμάς μια οδό που δεν γνώριζε προηγουμένως η ανθρώπινη φύση), ωστόσο για τους αγίους μαθητές, που επιθυμούσαν να είναι πάντοτε μαζί του, φαινόταν αβάσταχτος ο χωρισμός από τον Χριστό, παρόλο που Εκείνος θα ήταν μαζί τους διαπαντός με τη δύναμη και τη συνέργεια του Πνεύματος.

Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Πέτρος αγνοούσε τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν, μαζί με τους άλλους μαθητές, τον αφήνει να παραμείνει στην ίδια κατάσταση, και δεν τον οδηγεί αμέσως στην ακρίβεια των λεγομένων, με ωφέλιμο τρόπο, μέχρις ότου ολοκληρώσει προς αυτούς τον λόγο που έχει τη δύναμη να τους ανορθώσει· αυτό θα δούμε να το κάνει και στη συνέχεια. Διότι λέει προς αυτούς: «Σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, αν δεν φύγω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς». Προλαβαίνει, όμως, ως Θεός, τον μαθητή που ήθελε να υποσχεθεί ότι και θα τον ακολουθήσει πρόθυμα και θα είναι γρήγορα μαζί του, χωρίς κανείς να αναχαιτίσει την προθυμία του, και λέει: «Εκεί που πηγαίνω εγώ δεν μπορείς να με ακολουθήσεις τώρα, αλλά θα με ακολουθήσεις αργότερα». Και ο λόγος αυτός κυοφορεί διπλή έννοια· από τις οποίες η μία είναι άμεσα προφανής και πολύ σαφής, ενώ η άλλη είναι κάπως πιο ασαφής και αινιγματική. Διότι δηλώνει ότι δεν θα μπορούσε τώρα να τον ακολουθήσει, καθώς Εκείνος πορεύεται προς τα άνω και επιστρέφει προς τον ουρανό· θα τον ακολουθήσει όμως μετά από αυτά, όταν δηλαδή αποδοθεί στους αγίους από τον Χριστό η ελπιζόμενη τιμή και δόξα, όταν θα βρεθούν στην άνω πόλη και θα συμβασιλεύσουν μαζί Του. Υποδηλώνει όμως εκτός από αυτό και κάτι άλλο, και ποιο είναι αυτό, θα το εξηγήσω.

Γι' αυτό με χάρη ο Κύριος συγκατανεύει στο γεγονός ότι θα σταυρωθεί εν καιρώ ο Πέτρος και ότι με αυτόν τον τρόπο θα τον ακολουθήσει, και λέει: το ότι όμως τώρα προς το παρόν δεν έχει τον νου του αρκετά ακλόνητο για έναν τέτοιο αγώνα, το υποδηλώνει λέγοντας «Όπου πηγαίνω εγώ δεν μπορείς να με ακολουθήσεις τώρα, αλλά θα ακολουθήσεις αργότερα». Διότι, αν ο Χριστός δεν μας υπαινίσσεται με αυτά τον θάνατο του Πέτρου, για ποιον λόγο άραγε, ενώ και οι άλλοι άγιοι απόστολοι έχουν την υπόσχεση ότι θα είναι μαζί του και θα τον ακολουθήσουν προφανώς κατά τον καιρό της αναστάσεως, όταν θα τους αποδοθεί η άφθαρτη ζωή και τα ελπιζόμενα αγαθά, περιορίζει τη δύναμη του λόγου του μόνο στο πρόσωπο του Πέτρου; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι προαναγγέλλοντας στον Πέτρο αυτό που θα του συμβεί σε μεταγενέστερους χρόνους, το υποδηλώνει αινιγματικά. Εξάλλου, με άλλα λόγια το δήλωσε σαφέστερα, λέγοντας: «Όταν ήσουν νεότερος, ζωνόσουν μόνος σου και περπατούσες όπου ήθελες· όταν όμως γεράσεις, θα απλώσεις τα χέρια σου, και άλλοι θα σε ζώσουν και θα σε πάνε εκεί που δεν θέλεις». Αυτό δε το είπε, αναφέρει, «δείχνοντας με ποιον θάνατο θα δοξάσει τον Θεό». Διότι, αν και είναι ευχάριστο στους αγίους να πάσχουν για τον Χριστό, εντούτοις ο κίνδυνος δεν είναι επιθυμητός, αντέχεται όμως όταν προκαλείται κατ' ανάγκην από κάποιους.

ΟΜΙΛΙΑ ΟΓʹ. Λέει ο Σίμων Πέτρος: «Κύριε, πού πηγαίνεις;» Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Εκεί που πηγαίνω εγώ, δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις· αργότερα όμως θα με ακολουθήσεις». αʹ. Μεγάλο αγαθό είναι η αγάπη· είναι σφοδρότερη από τη φωτιά, και ανέρχεται προς τον ίδιο τον ουρανό· και δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο που να μπορέσει να ανακόψει τη ραγδαία ορμή της. Ο θερμότατος, λοιπόν, Πέτρος, αφού άκουσε ότι «Εκεί που πηγαίνω εγώ, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε», τι λέει;

«Κύριε, πού πηγαίνεις;» Το είπε δε αυτό, όχι επειδή ήθελε τόσο να μάθει, όσο επειδή επιθυμούσε να τον ακολουθήσει. Το να πει λοιπόν φανερά «Έρχομαι», δεν το τόλμησε προς το παρόν· λέει όμως, «Πού πηγαίνεις;». Ο δε Χριστός δεν απάντησε στα λόγια, αλλά στην εσωτερική του πρόθεση. Διότι, το ότι αυτό ήθελε, είναι προφανές από όσα είπε ο Χριστός. Τι λέει δηλαδή; «Όπου πηγαίνω εγώ, δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις». Βλέπεις ότι ποθούσε να τον ακολουθήσει, και γι' αυτό τον ρωτά; Μολονότι δε άκουσε ότι «Θα ακολουθήσεις αργότερα», ούτε έτσι δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τον πόθο του· και αν και έλαβε αγαθές ελπίδες, βιάζεται τόσο πολύ ώστε να λέει: «Γιατί δεν μπορώ να σε ακολουθήσω τώρα;»

Επομένως, θα κατανοήσεις από την ίδια την εμπειρία σου ότι η δική σου αγάπη δεν είναι τίποτα, εάν δεν παρίσταται η άνωθεν ενίσχυση. Από αυτό γίνεται φανερό ότι και εκείνη την πτώση την παραχώρησε από ενδιαφέρον γι' αυτόν. Διότι ήθελε μεν να τον παιδαγωγήσει και με τα προηγούμενα· επειδή, όμως, εκείνος επέμενε στην ορμητικότητά του, ο Ίδιος δεν τον έριξε ούτε τον ώθησε στην άρνηση, αλλά τον άφησε αβοήθητο, ώστε να μάθει τη δική του αδυναμία. Είπε ότι πρέπει να παραδοθεί, και εκείνος του λέει: «Ο Θεός να σε φυλάξει· δεν θα σου συμβεί ποτέ αυτό». Επιτιμήθηκε και δεν παιδαγωγήθηκε· αλλά πάλι, όταν ο Χριστός ήθελε να του νίψει τα πόδια, λέει: «Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια εις τον αιώνα». Ακούγοντας πάλι το «Δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις», λέει: «Ακόμη και αν όλοι σε αρνηθούν, εγώ δεν θα σε αρνηθώ». Επειδή λοιπόν ήταν φυσικό να κυριευθεί από αλαζονεία συνηθίζοντας να του αντιλέγει, τον παιδαγωγεί πλέον στο να μην του εναντιώνεται.

Επειδή το θέλω, και για να γνωρίσει ο κόσμος ότι αγαπώ τον Πατέρα. Διότι δεν υπόκειμαι στον θάνατο, λέει, ούτε του είμαι χρεώστης, αλλά εξαιτίας της αγάπης μου προς τον Πατέρα τον υπομένω. Και το λέει αυτό, για να ανορθώσει πάλι την ψυχή τους, και να μάθουν ότι δεν έρχεται προς αυτό ακουσίως, αλλά εκουσίως, και ότι περιφρονεί τον διάβολο. Διότι δεν αρκούσε να πει ότι «Λίγο χρόνο ακόμη βρίσκομαι μαζί σας», αλλά συνεχώς επαναφέρει αυτό το λυπηρό ζήτημα, και ευλόγως, μέχρι να το καταστήσει σε αυτούς ευπρόσδεκτο, συνυφαίνοντας με αυτό τα χαρμόσυνα. Γι' αυτό, άλλοτε μεν λέει: «Αναχωρώ και έρχομαι»· και ότι, «Εκεί που είμαι εγώ, να είστε και εσείς»· και, «Δεν μπορείτε να με ακολουθήσετε τώρα, αλλά θα με ακολουθήσετε αργότερα»· και, «Πηγαίνω προς τον Πατέρα»· και, «Ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου»· και, «Σας τα είπα πριν να συμβούν»· και ότι, «Δεν τα πάσχω αυτά από ανάγκη, αλλά από αγάπη για τον Πατέρα»· ώστε να κατανοήσουν ότι το γεγονός δεν είναι ολέθριο ούτε επιφέρει βλάβη, εφόσον Αυτός που τον αγαπά τόσο πολύ και αγαπάται από Αυτόν έτσι το θέλει. Γι' αυτό ακριβώς, αναμειγνύοντας αυτά τα χαρμόσυνα, έλεγε συνεχώς και τα λυπηρά, προγυμνάζοντας τη διάνοιά τους. Διότι και το «Μένει κοντά σας», και ότι «Σας συμφέρει η αναχώρηση», ήταν λόγια παρηγορίας.

Α'. Μεγάλη είναι η τυραννία της αθυμίας, και μας χρειάζεται πολλή ανδρεία ώστε να σταθούμε γενναία απέναντι σε τούτο το πάθος, και, καρπωνόμενοι από αυτό ό,τι είναι χρήσιμο, να απορρίψουμε το περιττό· διότι έχει και κάτι το χρήσιμο. Όταν, δηλαδή, αμαρτάνουμε εμείς ή οι άλλοι, μόνο τότε είναι καλό να λυπόμαστε· όταν όμως περιπέσουμε σε ανθρώπινες περιστάσεις, τότε είναι πλέον άχρηστη η χρησιμότητα της αθυμίας. Επειδή, λοιπόν, αυτή κατέβαλε και τους μαθητές, που δεν ήταν ακόμη τέλειοι, δες πώς τους διορθώνει μέσω της επίπληξης. Διότι εκείνοι που προηγουμένως τον ρωτούσαν χίλια δυο πράγματα (αφού και ο Πέτρος έλεγε: «Πού πηγαίνεις;», και ο Θωμάς: «Δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό;», και ο Φίλιππος: «Δείξε μας τον Πατέρα σου»), αυτοί τώρα, ακούγοντας ότι «θα σας κάνουν αποσυνάγωγους», και ότι «θα σας μισήσουν», και ότι «όποιος σας σκοτώσει θα νομίσει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό», κατέπεσαν τόσο πολύ, ώστε κυριεύθηκαν πλέον από αφωνία και δεν συζητούσαν τίποτα μαζί του.

Η φράση «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε» εγείρει μια ένσταση: διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτοί γνώριζαν, όταν οι ίδιοι ομολογούσαν ότι αγνοούν, ο μεν Πέτρος με το να λέει «Κύριε, πού πηγαίνεις;», ο δε Θωμάς αναφωνώντας αμέσως «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις»; Πώς λοιπόν τους έλεγε ο Σωτήρας «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε»; Μήπως ούτε και αυτό έχει λεχθεί απλώς, αλλά συνδέεται με τα προηγούμενα που ειπώθηκαν υποθετικά, ως εξής: «αν δεν υπήρχαν για εσάς κατοικίες, θα είχα αναχωρήσει και θα τις είχα ετοιμάσει και, αφού ερχόμουν πάλι και σας παραλάμβανα, θα σας είχα εγκαταστήσει σε αυτές, ώστε να είστε και εσείς όπου είμαι εγώ, και ώστε να γνωρίζετε πού πηγαίνω και να γνωρίζετε τον δρόμο»; Διότι το «ώστε» λαμβάνεται από κοινού και αυτά συνδέονται υποθετικώς με τα προηγούμενα, επομένως δεν έχουν λεχθεί αυτά από τον Δεσπότη αποφαντικά και απόλυτα, αλλά ως υπόθεση και ως επακόλουθα των προηγουμένων. Αλλά γιατί άραγε να ειπωθούν τέτοια λόγια από αυτόν; Ο θαυμάσιος Ιωάννης αποφάνθηκε θεόσοφα για την αιτία. Το δε «έρχομαι πάλι και θα σας παραλάβω» έχει και μια άλλη, βαθύτερη και μυστικότερη έννοια, δηλαδή: «αν δεν ήταν αυτά ετοιμασμένα για εσάς, δεν θα δίσταζα να έρθω πάλι και να πάθω για εσάς μετά το πρώτο πάθος, αρκεί μόνο να μην είστε εσείς στερημένοι από τη διαμονή μαζί μου εκεί. Τόσο πολύ νοιάζομαι για εσάς. Αν λοιπόν ισχύουν αυτά, δεν πρέπει να ταράζεστε και να αδημονείτε.»

Διότι, αν και είχε επιτιμηθεί και άλλη φορά από τον Χριστό, και έπρεπε, τουλάχιστον εξαιτίας εκείνης της επιτιμήσεως, να δεχθεί και τώρα τον Κύριο που του έπλενε τα πόδια, εντούτοις, επειδή ήταν μεγάλο και υπερβολικό αυτό που γινόταν τώρα από τον Χριστό, το αρνείται, και δεν υπολογίζει ότι πάλι ίσως ο Κύριος θα τον επιτιμήσει σφοδρότερα επειδή απειθεί. Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Δεν του λέει ότι ταπεινοφροσύνη σε διδάσκω, Πέτρε, και για αυτό σου πλένω τα πόδια. Διότι ο Πέτρος θα του έλεγε, και θα ορκιζόταν, ότι και χωρίς να του πλύνει τα πόδια θα ασκούσε την ταπεινοφροσύνη. Αλλά τι του λέει; Αυτό που γνώριζε καλά ότι πλήγωνε την καρδιά του, αυτό του επισείει, σαν ένα φόβητρο, λέγοντας: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Διότι, επειδή αυτός ήταν που περισσότερο από όλους τους άλλους μαθητές ποθούσε να είναι μαζί με τον Χριστό (για αυτό και ρωτούσε: «Πού πηγαίνεις;» και, «Την ψυχή μου θα θυσιάσω για σένα», υποσχόμενος από αγάπη), μέσα από αυτή την απειλή συγκλονίζει την ψυχή του. «Διότι, εάν δεν σε πλύνω», λέει, «δεν έχεις μέρος μαζί μου». Όταν λοιπόν άκουσε ο Πέτρος αυτή τη φοβερή απειλή, όσο σφοδρός ήταν στην άρνηση, τόσο έγινε και στη συγκατάθεση, μάλλον δε και σφοδρότερος, εφόσον προσφέρει και το κεφάλι του για να πλυθεί. Και τα δύο όμως έγιναν από αγάπη: διότι η μεν άρνηση προήλθε από το ότι τιμούσε υπερβολικά τον Κύριο, η δε συγκατάθεση από το ότι δεν ήθελε να χωριστεί από αυτόν.

Ο δε νόμος έλεγε, «Θα αγαπήσεις τον φίλο σου», προστάζοντας να ανταποδίδεται η αγάπη ως χρέος προς τον πλησίον που έκανε πρώτος την αρχή. Δείχνοντας δε ότι δεν θα αφανιστούν μετά την αναχώρησή του, αλλά ότι θα γίνουν περίβλεπτοι, λέει: «Από αυτό θα καταλάβουν όλοι». Βλέπεις πώς δηλώνει ότι θα ξεχωρίζουν ανάμεσα σε όλους, παρηγορώντας τους σε μεγάλο βαθμό με αυτό; Και αφήνοντας κατά μέρος το να τους χαρακτηρίσει από τα θαύματα, τους χαρακτηρίζει από την αγάπη. Διότι πολλοί που έκαναν θαύματα, πρόκειται να ακούσουν ότι «Δεν σας γνωρίζω». Αν λοιπόν όλη η οικουμένη οδηγήθηκε στην πίστη από τα θαύματα, τι το θαυμαστό; Διότι, ακριβώς επειδή ήταν παρούσα η αγάπη, για αυτό υπήρχε σε αυτούς και η δύναμη να θαυματουργούν. Αν όμως είχαν διχαστεί μεταξύ τους και είχαν χωριστεί, τα πάντα θα είχαν χαθεί για αυτούς, και κανένας δεν θα πίστευε σε ανθρώπους που μαίνονταν έτσι ο ένας εναντίον του άλλου· όπως ακριβώς τους καθιστούσε άξιους για μεγάλο θαύμα το να είναι η καρδιά και η ψυχή όσων πίστεψαν μία. Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, πού πηγαίνεις;

Ο Ιησούς του αποκρίθηκε: Εκεί που πηγαίνω εγώ, δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις· αργότερα όμως θα με ακολουθήσεις. Του λέει ο Πέτρος: Κύριε, γιατί δεν μπορώ να σε ακολουθήσω τώρα; Τη ζωή μου θα δώσω για σένα. Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: Τη ζωή σου θα δώσεις για μένα; Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να λαλήσει πετεινός, μέχρι να με απαρνηθείς τρεις φορές.» Ο Πέτρος, γενόμενος πιο ορμητικός από υπερβολική ζέση, επειδή άκουσε τον Κύριο να λέει ότι «Εκεί που πηγαίνω εγώ, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε», ρωτάει: «Πού πηγαίνεις;», σαν να έλεγε το εξής στον Χριστό:

«Ειδάλλως, θα σας το έλεγα· πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο. Και εάν πορευθώ να σας ετοιμάσω τόπο, πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ, να είστε και εσείς.» Είπε βέβαια προς τον Πέτρο ο Κύριος ότι: «Θα με ακολουθήσεις αργότερα»· για να μη νομίσουν όμως οι υπόλοιποι ότι αυτό δόθηκε μόνο σε εκείνον, τον Πέτρο, και όχι και σε αυτούς, λέει ότι και εσάς θα σας δεχθεί εκείνος ο χώρος, ο οποίος θα υποδεχθεί και τον Πέτρο, ώστε δεν πρέπει να ταράζεστε σχετικά με τον τόπο. «Διότι υπάρχουν πολλές μονές (κατοικίες) στην οικία του Πατέρα μου»· δηλαδή, υπό την εξουσία του Πατέρα· διότι με τη λέξη οικία να εννοείς την εξουσία και την κυριαρχία. Αν όμως δεν υπήρχαν κατοικίες, εγώ θα πήγαινα και θα ετοίμαζα για εσάς. Ώστε και για τους δύο λόγους δεν πρέπει να ταράζεστε, είτε είναι έτοιμες, είτε όχι. Διότι και αν δεν ήταν έτοιμες, εγώ με κάθε προθυμία θα τις προετοίμαζα για εσάς. Αλλά και αν πήγαινα για να σας ετοιμάσω τόπο, ούτε και τότε θα σας άφηνα, αλλά θα σας παραλάμβανα, «ώστε όπου είμαι εγώ, να είστε και εσείς.» Βλέπεις τα λόγια παρηγοριάς και πνευματικής ανάτασης; Όπου είμαι εγώ, εκεί θα είστε και εσείς. Δεν έχει κανένα νόημα λοιπόν το να ταράζεστε, εφόσον πρόκειται να είστε μαζί μου. «Και όπου εγώ πηγαίνω, το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.»