Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:6

Και αυτά, χωρίς να δώσει ούτε την παραμικρή ένδειξη αμαρτίας ή περιφρόνησης, αλλά μάλλον επειδή έδειξε υπέρμετρη τιμή προς τον Δεσπότη και επέδειξε την ευλάβεια που αρμόζει σε δούλο και μαθητή. Διότι, βλέποντας τον δικό του και όλων Κύριο, και Θεό, και Βασιλέα, και Σωτήρα, που είναι ταυτόχρονα τα πάντα, να έχει ζωστεί το λέντιο με μορφή υπηρέτη και να θέλει να του πλύνει τα πόδια, αμέσως, καθώς απέκτησε συναίσθηση της δικής του αναξιότητας και μένοντας έκπληκτος από το αξίωμα Εκείνου που τον πλησίαζε, αναφώνησε: «Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια;» και πάλι: «Δεν θα μου πλύνεις τα πόδια ποτέ εις τον αιώνα». Εξαιτίας αυτού δέχεται τόσο μεγάλη απειλή, ώστε, εάν δεν προλάβαινε με την ταχύτητα και τη θέρμη της υπακοής του να διορθώσει την αντίρρησή του, κανένας από τους μακαρισμούς, τις δωρεές και τις υποσχέσεις του Κυρίου, ούτε και αυτή η ίδια η αποκάλυψη της τέτοιας και τόσης ευδοκίας του Θεού και Πατρός προς τον μονογενή Υιό δεν θα αρκούσαν για να θεραπεύσουν την παρούσα απείθεια.

Κεφάλαιο Αʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει με το λέντιο με το οποίο ήταν ζωσμένος. Έρχεται, λοιπόν, στον Σίμωνα Πέτρο, και του λέγει εκείνος: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Αυτό που εγώ κάνω, εσύ δεν το κατανοείς τώρα, θα το κατανοήσεις όμως αργότερα. Του λέγει ο Πέτρος: Ποτέ δεν θα μου πλύνεις τα πόδια εις τον αιώνα. Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΑʹ. Ότι πρέπει να αποδέχεται κανείς την υπηρεσία από τον προεστώτα. Πρέπει, βεβαίως, οι πολλοί να αποδέχονται και τη σωματική υπηρεσία η οποία προσφέρεται από εκείνους που θεωρείται ότι κατέχουν τα πρωτεία στην αδελφότητα. Διότι η αρχή της ταπεινοφροσύνης και στον ανώτερο επιβάλλει να υπηρετεί, αλλά και στον κατώτερο καταδεικνύει ότι δεν είναι αταίριαστο να υπηρετείται. Άλλωστε, το παράδειγμα του Κυρίου μάς οδηγεί προς αυτό, ο Οποίος δεν απαξίωσε να νίψει τα πόδια των μαθητών Του, και εκείνοι δεν τόλμησαν να αντισταθούν σε αυτό. Αλλά και ο Πέτρος, ο οποίος από υπερβολική ευλάβεια αρχικά δεν το αποδέχθηκε, αμέσως μετέβαλε τη στάση του σε υπακοή, όταν διδάχθηκε τον κίνδυνο που προέρχεται από την απείθεια.

Ο δε υπηρέτης μιας τέτοιας και τόσο μεγάλης κρίσης, ο διάκονος της τόσο μεγάλης οργής του Θεού εναντίον του αμαρτήσαντος, ο μακάριος Πέτρος, ο οποίος προκρίθηκε ανάμεσα σε όλους τους μαθητές, και μόνος αυτός έλαβε αγαθή μαρτυρία και μακαρίστηκε περισσότερο από τους άλλους, στον οποίο εμπιστεύτηκαν τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, όταν ακούει από τον Κύριο: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου», ποια άραγε, έστω και πέτρινη καρδιά, δεν θα κάμψει, προκαλώντας φόβο και τρόμο για τα κρίματα του Θεού; Και μάλιστα ενώ δεν έδωσε κανένα δείγμα αμαρτίας ή περιφρόνησης, αλλά μάλλον έδειξε υπερβολική τιμή προς τον Δεσπότη, επιδεικνύοντας την ευλάβεια που αρμόζει σε έναν δούλο και μαθητή. Διότι, βλέποντας τον δικό του αλλά και όλων Θεό και Κύριο, και βασιλιά, και Δεσπότη, και διδάσκαλο, και Σωτήρα, και τα πάντα ομού, να έχει ζωστεί το λέντιο με μορφή υπηρέτη και να θέλει να του νίψει τα πόδια, αμέσως, σαν να ήλθε σε συναίσθηση της δικής του αναξιότητας και εκπλησσόμενος από το μεγαλείο Εκείνου που τον πλησίαζε, αναφώνησε: «Κύριε, εσύ μου νίβεις τα πόδια;» και πάλι: «Ποτέ εις τον αιώνα δεν πρόκειται να μου νίψεις τα πόδια».

Διότι αν και, όπως λέει, δεν αγνοούσε ότι έχει την εξουσία των πάντων, και ότι από τον Θεό εξήλθε, δηλαδή γεννήθηκε από την ουσία του Θεού και Πατρός, και προς τον Θεό πηγαίνει, δηλαδή ανεβαίνει πάλι στους ουρανούς, για να καθίσει προφανώς μαζί με τον δικό του Γεννήτορα, υποβλήθηκε σε τόση ταπείνωση, ώστε να ζωστεί με πετσέτα και να πλύνει τα πόδια των μαθητών. Έχοντας, λοιπόν, από εδώ ένα άριστο πρότυπο ευλάβειας και μια ολοφάνερη εικόνα της μεταξύ μας αγάπης, ας σκεφτόμαστε ταπεινά, αγαπητοί, και ας θεωρούμε ότι οι αδελφοί μας κατέχουν μεγαλύτερα προτερήματα από όσα υπάρχουν σε εμάς, ακόμη κι αν είμαστε ενάρετοι. Διότι αυτό το μέγα πρότυπο μας πείθει να σκεφτόμαστε και να επιθυμούμε κάτι τέτοιο. <Έρχεται, λοιπόν, στον Σίμωνα Πέτρο· και αυτός του λέει: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια; Ο Ιησούς αποκρίθηκε και του είπε: Αυτό που κάνω εγώ, εσύ δεν το γνωρίζεις τώρα, θα το καταλάβεις όμως μετά από αυτά. Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: Ποτέ δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια εις τον αιώνα.> Θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει σχεδόν σε όλα τα συγγράμματα ότι η αντίδραση του Πέτρου είναι πάντοτε κάπως πιο θερμή και πολύ πιο ορμητική προς την ευλάβεια. Επομένως και τώρα, ακολουθώντας τη δική του συνήθεια και τον δικό του χαρακτήρα, απωθεί αυτό το σωτήριο μάθημα της άκρας ταπεινοφροσύνης και αγάπης, αναλογιζόμενος ποιος είναι ο ίδιος εκ φύσεως και ποιος πάλι είναι Εκείνος που του φέρνει τον νιπτήρα και δεν αρνείται να εκπληρώσει χρέος υπηρέτη.

Διότι τον ταράζει όχι λίγο το γεγονός ότι το πράγμα αυτό ήταν κάπως απαράδεκτο για να το πιστέψει, ακόμη κι αν το έβλεπαν πιθανώς πολλά μάτια. Διότι ποιος δεν θα έφριττε μαθαίνοντας πως ο Κύριος των όλων, ο οποίος συνυπάρχει με τον Πατέρα, επέδειξε μια τόσο οικτρή δουλεία προς τους ίδιους του τους μαθητές, ώστε αυτό που φαίνεται ότι κατέχει την έσχατη θέση μεταξύ των υπηρετών, αυτό να θελήσει να το πράξει ο ίδιος με μεγάλη προθυμία, ως υπόδειγμα και τύπο ταπεινοφροσύνης; Φοβάται λοιπόν ο θεσπέσιος μαθητής το βάρος της πράξης, και προβάλλει την άρνησή του ως καρπό της συνήθους και γνώριμης ευλάβειάς του. Επειδή όμως δεν είχε ακόμη κατανοήσει την αιτία της πράξης, νομίζει ότι ο Κύριος πράττει κάτι χωρίς βαθύτερο σκοπό, και ότι απλώς επινόησε για αυτούς τη σωματική ανάπαυση. Διότι το πλύσιμο των ποδιών συντελεί κάπως σε αυτό, και ανακουφίζει μετρίως την κούραση από την πεζοπορία. Για τον λόγο αυτόν αντιδρά με υπερβολική θέρμη λέγοντας: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια; Διότι έπρεπε, έπρεπε, λέει, εμείς που είμαστε εκ φύσεως δούλοι να το πράττουμε αυτό, και όχι εσύ, ο Κύριος των πάντων. Αλλά ο Χριστός μεν αναβάλλει την εξήγηση του πράγματος για τον κατάλληλο καιρό, δηλώνει όμως ότι η πράξη Του έχει πολύ πιο αξιόλογη αιτία, την οποία θα κατανοήσει ύστερα από αυτά, όταν δηλαδή θα κάνει εκτενέστερη εξήγηση περί αυτής.

βʹ. Παρατήρησε πώς όχι μόνο με το νίψιμο, αλλά και με άλλον τρόπο επιδεικνύει την ταπεινοφροσύνη. Διότι δεν το έπραξε πριν καθίσουν, αλλά αφού είχαν όλοι πάρει θέση στο δείπνο, τότε σηκώθηκε. Έπειτα δεν τους νίβει απλώς, αλλά αφού έβγαλε τα ενδύματά του. Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά ζώστηκε και με λέντιο. Και ούτε σε αυτό αρκέστηκε, αλλά και ο ίδιος γέμισε τον νιπτήρα με νερό, και δεν πρόσταξε άλλον να τον γεμίσει, αλλά όλα αυτά τα πράττει ο ίδιος, δείχνοντας μέσα από όλα τούτα ότι, όταν κάνουμε το καλό, δεν πρέπει να εκτελούμε τέτοια έργα τυπικά για να βγούμε από την υποχρέωση, αλλά με κάθε προθυμία. Εμένα μάλιστα μου φαίνεται ότι έπλυνε πρώτα τα πόδια του προδότη, κρίνοντας από το γεγονός ότι λέει: «Άρχισε να νίβει τα πόδια των μαθητών», και προσθέτει στη συνέχεια: «Έρχεται προς τον Σίμωνα Πέτρο, και του λέει εκείνος· Εσύ μου νίβεις τα πόδια;».

Αλλά ο μεν Πέτρος, αφού επιτιμήθηκε μία φορά προηγουμένως, και μάλιστα έχοντας πει τα λόγια εκείνα από φιλοστοργία, ένιωσε τόση συστολή, ώστε με αγωνία και τρόμο να παρακαλέσει άλλον για να υποβάλει την ερώτηση· αυτός όμως, αν και ελεγχόταν συνεχώς, δεν αντιλαμβανόταν τίποτα. Όταν, λοιπόν, ήρθε στον Πέτρο, του λέει εκείνος: «Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια;». Του απαντά: «Αυτό που κάνω εγώ, εσύ δεν το γνωρίζεις τώρα, θα το κατανοήσεις όμως αργότερα»· δηλαδή, το πόσο μεγάλο είναι το κέρδος από αυτό, την ωφέλεια της διδασκαλίας, και το πώς είναι ικανό να μας οδηγήσει σε κάθε ταπεινοφροσύνη.

«Ίλεως, ίλεως, ίλεως γίνου σε εμάς, εσύ που ανέχεσαι τους πάντες και περιμένεις τους πάντες.» Έτσι βέβαια μίλησε ο άγγελος, όταν σε είδε ως άμπελο να τρέφεις τα κλήματά σου, να τα εκτείνεις σε ολόκληρη τη γη και να τα ανυψώνεις προς τα άνω. Ο Πέτρος όμως, ο πρώτος από τους φίλους σου, ο κανόνας εκείνων που σε ακολουθούν, ο στρατηγός της συνοδείας σου, όταν σε είδε ζωσμένο, έλεγε αδημονώντας: «Εσύ μου πλένεις τα πόδια;»

Διότι δεν πλένει πριν από το δείπνο, αλλά αφού όλοι έχουν πάρει θέση, σηκώνεται αυτός μόνος του, ενώ εκείνοι αναπαύονται· και βγάζει τα ιμάτιά του, διδάσκοντάς μας να καθιστούμε τους εαυτούς μας ανεμπόδιστους και ελαφρείς για τη διακονία· ζώνεται με λέντιο, κάνοντας τα πάντα ο ίδιος, και το πλύσιμο, και το σκούπισμα· βάζει νερό, κάνοντας και αυτό ο ίδιος, χωρίς να το αναθέσει σε άλλον· όλα αυτά αποτελούν για εμάς υποδείγματα και κανόνες για το πώς πρέπει να διακονούμε, ότι δηλαδή πρέπει να το κάνουμε με κάθε προθυμία, εκτελώντας τα πάντα εμείς οι ίδιοι, χωρίς να χρησιμοποιούμε άλλους ως βοηθούς. «Έρχεται, λοιπόν, προς τον Σίμωνα Πέτρο, και εκείνος του λέει: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια;»

Από εδώ προκύπτει: «Άρχισε, λέει, να νίβει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει·» έπειτα «έρχεται προς τον Σίμωνα Πέτρο.» Ώστε δηλώνει ότι δεν ένιψε πρώτα τον Πέτρο. Διότι δεν θα έλεγε ότι «Έρχεται προς τον Σίμωνα Πέτρο», αν δεν είχε νίψει κάποιον άλλον πριν από τον Πέτρο. Από τους άλλους μαθητές, λοιπόν, κανείς δεν θα αυθαδίαζε ώστε να νιφθεί πριν από τον Πέτρο· ενδέχεται όμως να το τόλμησε αυτό ο προδότης. Διότι, αν από τους άλλους μαθητές άρχιζε να νίβει κάποιον, εκείνος, όποιος κι αν ήταν, θα εμπόδιζε τον Κύριο και θα έλεγε όσα και ο Πέτρος: «Κύριε, εσύ μου νίβεις τα πόδια;» Αλλά δεν συνέβη αυτό. Επομένως, δεν ένιψε πρώτα κάποιον από τους άλλους, αλλά τον προδότη, και έπειτα τον Πέτρο. Οι υπόλοιποι δε, έχοντας διδαχθεί από την περίπτωση του Πέτρου, ήταν επόμενο να μην αντισταθούν, αλλά να αποδεχθούν μια τέτοια τιμή που τους προσφερόταν από τον Ιησού. Πρόσεξε και τα λόγια του Πέτρου, πόση έμφαση έχουν: «Εσύ μου νίβεις τα πόδια» με αυτά τα χέρια, με τα οποία καθάρισες λεπρούς, με τα οποία ανέστησες νεκρούς, με τα οποία άνοιξες μάτια τυφλών; Εσύ που έπραξες αυτά και περισσότερα, εμένα του δούλου, του αμαθούς, και όχι τα χέρια ούτε άλλο τιμιότερο μέρος, αλλά τα πόδια, το έσχατο από όλα, το μέλος που λερώνεται περισσότερο και θεωρείται ευτελές; Τι απαντά όμως ο Κύριος; «Αυτό που κάνω εγώ, εσύ τώρα δεν το γνωρίζεις», ότι δηλαδή περικλείει πολλή ταπεινοφροσύνη, και αυτήν διδάσκω και σε εσάς. «