Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:8

Διότι και ο απόστολος Πέτρος, αφού είπε: «Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια εις τον αιώνα», και αναιρώντας ό,τι είπε, επαινείται που το έπραξε αυτό. Ο Ηρώδης όμως, επειδή τήρησε τον όρκο του, εξαιτίας της κεφαλής του Προδρόμου κολάζεται στους αιώνες.

ΕΡΩΤΗΣΗ Ξ΄. Εάν κάποιος, έχοντας προτρέξει, αποφασίσει να πράξει κάτι από εκείνα που δεν αρέσουν στον Θεό, τι πρέπει μάλλον να κάνει; Να ακυρώσει αυτό που κακώς αποφάσισε, ή, από τον φόβο μήπως φανεί ψεύτης, να διαπράξει την αμαρτία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς»· και ο ίδιος ο Κύριος ομολογεί ότι: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου»· και πάλι: «Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου»· και αλλού λέει ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», ένας τέτοιος άνθρωπος οφείλει να μετανοήσει. Πρώτον μεν, επειδή τολμά να αποφασίζει κάτι από τον εαυτό του, όποιο και αν είναι αυτό· διότι ούτε και αυτά τα καλά δεν πρέπει να τα κάνει κανείς αυτογνωμόνως. Έπειτα δε, και για πολύ σοβαρότερο λόγο, επειδή δεν φοβήθηκε να αποφασίσει κάτι αντίθετο προς αυτό που αρέσει στον Θεό. Το ότι δε πρέπει να ακυρώνεται εκείνο που αποφασίστηκε βεβιασμένα ενάντια στην εντολή του Κυρίου, αποδεικνύεται σαφώς στην περίπτωση του αποστόλου Πέτρου, ο οποίος αφενός αποφάσισε βεβιασμένα, λέγοντας: «Δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια ποτέ». Επειδή όμως άκουσε τον Κύριο να δηλώνει κατηγορηματικά: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», αμέσως άλλαξε γνώμη και είπε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΛΓ΄. Εάν από όλα τα κατορθώματα της αρετής λείπει ένα σε κάποιον, άραγε εξαιτίας αυτού δεν σώζεται; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Μολονότι υπάρχουν πολλά παραδείγματα τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη που μπορούν να μας βεβαιώσουν περί αυτού, θεωρώ ότι αρκεί για τον πιστό μόνο η κρίση που αφορούσε τον Πέτρο. Ο οποίος, παρ' όλα τα τόσα και τόσο μεγάλα κατορθώματα, και παρά τους τέτοιους μακαρισμούς και επαίνους που έλαβε από τον Κύριο, επειδή φάνηκε να παρακούει σε ένα και μόνο πράγμα —και αυτό ούτε από οκνηρία ούτε από καταφρόνηση, αλλά από ευλάβεια και σεβασμό προς τον Κύριο— άκουσε για αυτό και μόνο τον εξής λόγο: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου».

Εάν δε αυτά είναι μόνο λόγια και όχι πραγματικά γεγονότα· ιδού εκείνος που είχε τη γυναίκα του πατέρα του στην Κόρινθο, χωρίς να κατηγορηθεί για τίποτε άλλο, για αυτό και μόνο όχι απλώς παραδίδεται ο ίδιος στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, μέχρι να διορθώσει το αμάρτημα με τους άξιους καρπούς της μετάνοιας, αλλά και ολόκληρη μαζί η Εκκλησία, επειδή δεν καταδίκασε το αμάρτημα, περιβάλλεται με τις ίδιες κατηγορίες. Τι να πούμε δε για τον Ανανία στις Πράξεις των Αποστόλων; Ποιο άλλο κακό διαπιστώνεται ότι έκανε, παρά μόνο εκείνο; Και σε τι άραγε αυτό φαίνεται τώρα άξιο για τόση μεγάλη οργή; Αφού πούλησε δικό του κτήμα, έφερε τα χρήματα για να τα θέσει στα πόδια των αποστόλων, έχοντας υπεξαιρέσει μέρος από το αντίτιμο, και γι' αυτό, την ίδια εκείνη ώρα καταδικάζεται μαζί με τη γυναίκα του σε θάνατο, χωρίς καν να αξιωθεί να ακούσει λόγια περί μετάνοιας για το αμάρτημά του, χωρίς να βρει καιρό ούτε για να νιώσει κατάνυξη γι' αυτό, χωρίς να λάβει προθεσμία για να μετανοήσει. Ο δε υπηρέτης μιας τέτοιας και τόσο μεγάλης κρίσης, ο μακάριος Πέτρος, ο οποίος προκρίθηκε από όλους τους μαθητές, και μόνος αυτός μαρτυρήθηκε και μακαρίστηκε περισσότερο από τους άλλους, αυτός που του εμπιστεύτηκαν τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, όταν ακούει από τον Κύριο: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου», ποια άραγε, έστω και στο ελάχιστο πέτρινη καρδιά δεν θα φέρει σε συναίσθηση ενώπιον του φόβου των κριμάτων του Θεού;

Και αυτά, χωρίς να δώσει ούτε την παραμικρή ένδειξη αμαρτίας ή περιφρόνησης, αλλά μάλλον επειδή έδειξε υπέρμετρη τιμή προς τον Δεσπότη και επέδειξε την ευλάβεια που αρμόζει σε δούλο και μαθητή. Διότι, βλέποντας τον δικό του και όλων Κύριο, και Θεό, και Βασιλέα, και Σωτήρα, που είναι ταυτόχρονα τα πάντα, να έχει ζωστεί το λέντιο με μορφή υπηρέτη και να θέλει να του πλύνει τα πόδια, αμέσως, καθώς απέκτησε συναίσθηση της δικής του αναξιότητας και μένοντας έκπληκτος από το αξίωμα Εκείνου που τον πλησίαζε, αναφώνησε: «Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια;» και πάλι: «Δεν θα μου πλύνεις τα πόδια ποτέ εις τον αιώνα». Εξαιτίας αυτού δέχεται τόσο μεγάλη απειλή, ώστε, εάν δεν προλάβαινε με την ταχύτητα και τη θέρμη της υπακοής του να διορθώσει την αντίρρησή του, κανένας από τους μακαρισμούς, τις δωρεές και τις υποσχέσεις του Κυρίου, ούτε και αυτή η ίδια η αποκάλυψη της τέτοιας και τόσης ευδοκίας του Θεού και Πατρός προς τον μονογενή Υιό δεν θα αρκούσαν για να θεραπεύσουν την παρούσα απείθεια.

Κεφάλαιο Αʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει με το λέντιο με το οποίο ήταν ζωσμένος. Έρχεται, λοιπόν, στον Σίμωνα Πέτρο, και του λέγει εκείνος: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Αυτό που εγώ κάνω, εσύ δεν το κατανοείς τώρα, θα το κατανοήσεις όμως αργότερα. Του λέγει ο Πέτρος: Ποτέ δεν θα μου πλύνεις τα πόδια εις τον αιώνα. Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΑʹ. Ότι πρέπει να αποδέχεται κανείς την υπηρεσία από τον προεστώτα. Πρέπει, βεβαίως, οι πολλοί να αποδέχονται και τη σωματική υπηρεσία η οποία προσφέρεται από εκείνους που θεωρείται ότι κατέχουν τα πρωτεία στην αδελφότητα. Διότι η αρχή της ταπεινοφροσύνης και στον ανώτερο επιβάλλει να υπηρετεί, αλλά και στον κατώτερο καταδεικνύει ότι δεν είναι αταίριαστο να υπηρετείται. Άλλωστε, το παράδειγμα του Κυρίου μάς οδηγεί προς αυτό, ο Οποίος δεν απαξίωσε να νίψει τα πόδια των μαθητών Του, και εκείνοι δεν τόλμησαν να αντισταθούν σε αυτό. Αλλά και ο Πέτρος, ο οποίος από υπερβολική ευλάβεια αρχικά δεν το αποδέχθηκε, αμέσως μετέβαλε τη στάση του σε υπακοή, όταν διδάχθηκε τον κίνδυνο που προέρχεται από την απείθεια.

Ο δε υπηρέτης μιας τέτοιας και τόσο μεγάλης κρίσης, ο διάκονος της τόσο μεγάλης οργής του Θεού εναντίον του αμαρτήσαντος, ο μακάριος Πέτρος, ο οποίος προκρίθηκε ανάμεσα σε όλους τους μαθητές, και μόνος αυτός έλαβε αγαθή μαρτυρία και μακαρίστηκε περισσότερο από τους άλλους, στον οποίο εμπιστεύτηκαν τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών, όταν ακούει από τον Κύριο: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου», ποια άραγε, έστω και πέτρινη καρδιά, δεν θα κάμψει, προκαλώντας φόβο και τρόμο για τα κρίματα του Θεού; Και μάλιστα ενώ δεν έδωσε κανένα δείγμα αμαρτίας ή περιφρόνησης, αλλά μάλλον έδειξε υπερβολική τιμή προς τον Δεσπότη, επιδεικνύοντας την ευλάβεια που αρμόζει σε έναν δούλο και μαθητή. Διότι, βλέποντας τον δικό του αλλά και όλων Θεό και Κύριο, και βασιλιά, και Δεσπότη, και διδάσκαλο, και Σωτήρα, και τα πάντα ομού, να έχει ζωστεί το λέντιο με μορφή υπηρέτη και να θέλει να του νίψει τα πόδια, αμέσως, σαν να ήλθε σε συναίσθηση της δικής του αναξιότητας και εκπλησσόμενος από το μεγαλείο Εκείνου που τον πλησίαζε, αναφώνησε: «Κύριε, εσύ μου νίβεις τα πόδια;» και πάλι: «Ποτέ εις τον αιώνα δεν πρόκειται να μου νίψεις τα πόδια».

Έμαθε δε να το λέει αυτό, από το γεγονός ότι ο Κύριος, αφού έδωσε στον Πέτρο τους μακαρισμούς και τις υπεράνθρωπες μαρτυρίες και υποσχέσεις, τον απείλησε λέγοντας: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Ο δε απόστολος Παύλος, αναπληρώνοντας τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού υπέρ του σώματός Του, το οποίο είναι η Εκκλησία, μιλώντας εν Χριστώ διαβεβαιώνει, για ποια πράγματα κυρίως δεν καταξιώνεται κανείς τη βασιλεία των ουρανών και υποπίπτει σε καταδίκη θανάτου· άλλοτε μεν λέγοντας οριστικώς ότι «Εκείνοι που πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου». Γιατί δε δεν είπε: «Εκείνοι που πράττουν αυτά», αλλά: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών;» και πάλι γενικότερα, ότι «Οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· και αλλού παρομοίως. Ο ίδιος δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, απεφάνθη λέγοντας: «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στράφηκε προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία του Θεού». Πρέπει δε αναγκαίως να παρατηρήσουμε εδώ, ότι αυτή η τόσο φοβερή και απαράβατη καταδίκη δεν αναφέρεται σε πολλά αμαρτήματα, αλλά σε ένα, και μάλιστα από τα θεωρούμενα επιτρεπτά, εάν προκαλεί έστω και μια μικρή μόνο αναβολή στην για πολλούς λόγους αναγκαίως οφειλόμενη, απροφάσιστη, ταχύτατη και απερίσπαστη υπακοή στον Δεσπότη.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΑ΄ Εάν επιβάλλεται ή εάν είναι ακίνδυνο να αποφεύγει κανείς κάτι από όσα έχουν προσταχθεί από τον Θεό, ή να εμποδίζει αυτόν που έχει λάβει την εντολή να την εκτελέσει, ή να ανέχεται όσους τον εμποδίζουν· προπαντός εάν αυτός που τον εμποδίζει είναι στενά συνδεδεμένος μαζί του, ή εάν ένας λογισμός που φαίνεται εύλογος αντιτίθεται στην προσταγή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εφόσον ο Κύριος λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», είναι φανερό ότι διδασκόμαστε τα πάντα με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν φέρνουμε στη μνήμη μας τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μονογενή Υιό του ζώντος Θεού, όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής Τού είπε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» και Εκείνος του αποκρίθηκε: «Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Στην περίπτωση πάλι των μαθητών, όταν ο Πέτρος ευχήθηκε να αποτραπούν τα πάθη στην Ιερουσαλήμ, τα οποία ο ίδιος ο Κύριος είχε προφητεύσει ότι θα υποστεί, Εκείνος του μίλησε με αγανάκτηση: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο· διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και πάλι, όταν ο ίδιος ο Πέτρος αρνήθηκε τη διακονία παρακινούμενος από διάθεση σεβασμού προς τον Δεσπότη, ο Κύριος του είπε ξανά: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Εάν δε η ψυχή έχει ανάγκη να βοηθηθεί περισσότερο με παραδείγματα από τους συνανθρώπους μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Τι κάνετε και κλαίτε, και συντρίβετε την καρδιά μου;»

Άρα λοιπόν, θα πει κάποιος, τα πλήθη των Χριστιανών που δεν τηρούν όλες τις εντολές, θα έχουν ανώφελη την τήρηση ορισμένων εξ αυτών; Ως προς αυτό, είναι καλό να μνημονεύσουμε τον μακάριο Πέτρο, ο οποίος, μετά από τόσα μεν κατορθώματα και τέτοιους μακαρισμούς, για ένα μόνο πράγμα άκουσε τα εξής: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Παραλείπω δε να πω, ότι ούτε καν εκείνο το γεγονός αποτελούσε ένδειξη ραθυμίας ή καταφρονήσεως, αλλά ήταν έκφραση τιμής και ευλαβείας. Και όμως, θα μπορούσε να πει κανείς, είναι γεγραμμένο: «Πας όστις επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί»· ώστε αρκεί και αυτή η επίκληση του ονόματος του Κυρίου για να σώσει αυτόν που το επικαλείται.

Διότι αν και, όπως λέει, δεν αγνοούσε ότι έχει την εξουσία των πάντων, και ότι από τον Θεό εξήλθε, δηλαδή γεννήθηκε από την ουσία του Θεού και Πατρός, και προς τον Θεό πηγαίνει, δηλαδή ανεβαίνει πάλι στους ουρανούς, για να καθίσει προφανώς μαζί με τον δικό του Γεννήτορα, υποβλήθηκε σε τόση ταπείνωση, ώστε να ζωστεί με πετσέτα και να πλύνει τα πόδια των μαθητών. Έχοντας, λοιπόν, από εδώ ένα άριστο πρότυπο ευλάβειας και μια ολοφάνερη εικόνα της μεταξύ μας αγάπης, ας σκεφτόμαστε ταπεινά, αγαπητοί, και ας θεωρούμε ότι οι αδελφοί μας κατέχουν μεγαλύτερα προτερήματα από όσα υπάρχουν σε εμάς, ακόμη κι αν είμαστε ενάρετοι. Διότι αυτό το μέγα πρότυπο μας πείθει να σκεφτόμαστε και να επιθυμούμε κάτι τέτοιο. <Έρχεται, λοιπόν, στον Σίμωνα Πέτρο· και αυτός του λέει: Κύριε, εσύ μου πλένεις τα πόδια; Ο Ιησούς αποκρίθηκε και του είπε: Αυτό που κάνω εγώ, εσύ δεν το γνωρίζεις τώρα, θα το καταλάβεις όμως μετά από αυτά. Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: Ποτέ δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια εις τον αιώνα.> Θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει σχεδόν σε όλα τα συγγράμματα ότι η αντίδραση του Πέτρου είναι πάντοτε κάπως πιο θερμή και πολύ πιο ορμητική προς την ευλάβεια. Επομένως και τώρα, ακολουθώντας τη δική του συνήθεια και τον δικό του χαρακτήρα, απωθεί αυτό το σωτήριο μάθημα της άκρας ταπεινοφροσύνης και αγάπης, αναλογιζόμενος ποιος είναι ο ίδιος εκ φύσεως και ποιος πάλι είναι Εκείνος που του φέρνει τον νιπτήρα και δεν αρνείται να εκπληρώσει χρέος υπηρέτη.

Θα μας ωφελήσει και αυτό πάλι πάρα πολύ μαζί με τα άλλα, και όχι λίγο. Διότι δες πώς, όταν ο καιρός καλεί σε έργο, αναβάλλει τον λόγο, και όταν πάλι ο καιρός επείγει για λόγο, αποφεύγει την πράξη· διότι απένειμε τα πάντα στους κατάλληλους και πρέποντες καιρούς. Καθώς, λοιπόν, ο Πέτρος αρνιόταν και δήλωνε ξεκάθαρα ότι δεν επρόκειτο ποτέ να του νίψει τα πόδια, ο Σωτήρας καθιστά φανερή τη ζημιά που θα προέκυπτε από αυτό, λέγοντας: «Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Ιησούς: Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Όσον αφορά, λοιπόν, τον εμφανή και άμεσο σκοπό του προκειμένου ζητήματος: Αν δεν αποδεχθείς, λέει, αυτό το πρωτόγνωρο και ασυνήθιστο μάθημα της ταπεινοφροσύνης, δεν θα βρεις μερίδα και κλήρο μαζί μου. Επειδή όμως πολλές φορές ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, παίρνοντας μικρές αφορμές από τα λόγια, κάνει την εξήγηση γενικότερη, και επεκτείνοντας όσα ειπώθηκαν για ένα μόνο πράγμα, ήτοι ειδικά για ένα μέρος, προσφέρει πλούσια την ωφέλεια σε αυτούς που τα βλέπουν, θα θεωρήσουμε πως και με αυτό εννοεί ότι, αν κάποιος δεν ξεπλύνει μέσω της χάριτός Του τον μολυσμό που προέρχεται από την αμαρτία και τα πταίσματα, θα είναι αμέτοχος της ζωής που προέρχεται από Αυτόν, και θα παραμείνει άγευστος της βασιλείας των ουρανών.

Παρατήρησε, πάλι, και δέξου αυτό που έγινε ως πρότυπο προς ωφέλεια. Διότι, αν και είχε πει: «Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια», απομακρύνεται αμέσως από τη σκέψη που απέβλεπε σε αυτό, σκεπτόμενος όχι τόσο ότι έπρεπε να παραμείνει στα λόγια του για να φανεί αληθινός σε εμάς, αλλά ότι θα υπέστη μεγαλύτερη και βαρύτερη ζημία εάν τηρούσε αυτό που είχε πει. Πρέπει λοιπόν να φυλαγόμαστε από το να λέμε κάτι βιαστικά και πρόχειρα, ούτε να σπεύδει κάποιος με άγριους τόνους ...... σε ό,τι ξεστομίστηκε από προπέτεια, αλλά και αν συμβεί να ειπωθεί κάτι από κάποιους, και στη συνέχεια εξαιτίας αυτής της επιμονής καταστρέφεται κάτι από τα αγαθά και τα πιο αναγκαία, ας παρατηρήσει μέσα από τα προκείμενα, ότι είναι πολύ προτιμότερο να μην μιλάει απλώς και να ισχυρίζεται μάταια ότι έχει δώσει τον λόγο του, αλλά μάλλον να σπεύδει να πράξει το ωφέλιμο. Διότι, νομίζω, ο καθένας θα συμφωνήσει ότι είναι καλύτερο να υποστούμε κατηγορία για τα λόγια μας, παρά να υποστούμε ζημία σε αναγκαία πράγματα. Ας απέχει δε εντελώς η γλώσσα μας από τον όρκο, εξαιτίας των πρόχειρων και από απερίσκεπτη διάνοια λέξεων, και των μεταβολών που μερικές φορές συμβαίνουν αναγκαστικά. Διότι αξιόλογο και όντως αξιοζήλευτο θα πει κανείς ότι είναι το να διαθέτει κάποιος γλώσσα συνετή, η οποία ελάχιστες φορές γλιστράει σε όσα δεν πρέπει.

Και μάλιστα δεν ντρέπονται να ασεβούν απέναντι στους αποστόλους, αν και ο Κύριος ελέγχει την κακοτροπία τους με το γεγονός ότι ο Πέτρος, όταν [ο Κύριος] ήλθε να νίψει τα πόδια του, είπε: «Ποτέ δεν πρόκειται να νίψεις τα πόδια μου στον αιώνα», και με την ανταπάντηση που διατυπώθηκε από τον Σωτήρα: «Εάν δεν σου νίψω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», και όταν εκείνος πάλι αποκρίθηκε: «Όχι μόνο τα πόδια, αλλά και το κεφάλι», ενώ ο Κύριος είπε και πάλι: «Αυτός που έχει λουστεί μια φορά δεν έχει ανάγκη να νίψει το κεφάλι, παρά μόνο τα πόδια· διότι είναι ολόκληρος καθαρός». Έδειξε, λοιπόν, ότι δεν πρέπει να εφαρμόζονται καθαρμοί και ανωφελή έθιμα και ανθρώπινα εντάλματα και διδασκαλίες, όπως λέει και στο Ευαγγέλιο σε συμφωνία με τον προφήτη: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, η δε καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Μάταια όμως με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων». Διότι για ποια αιτία μεμφόταν τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς, οι οποίοι εφάρμοζαν σχολαστικούς καθαρμούς στους εαυτούς τους, στους ξέστες (κανάτες), στα ποτήρια και στα άλλα σκεύη; Και αποφαίνεται τελειωτικά ότι «το να τρώει κανείς με άνιπτα χέρια δεν μολύνει τον άνθρωπο»; Ώστε, όχι μόνο ανέτρεψε τους καθαρμούς αυτών των πραγμάτων, αλλά έδειξε ότι και το νίψιμο των χεριών είναι περιττό και ότι δεν προκαλεί βλάβη σε εκείνον που δεν θέλει να νίψει τα χέρια του. 22. Πώς όμως, σχετικά με την κρεοφαγία, δεν θα ελεγχθεί αμέσως η ανοησία τους;

Έβαλε νερό στον νιπτήρα· και σαν να μην αρκούσε αυτό, ζώστηκε ακόμη και με λέντιο, κατεβάζοντας τον εαυτό του στην έσχατη ταπείνωση, και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών, και μαζί με των μαθητών έπλυνε και τα πόδια του προδότη. Ποιος δεν θα εκπλησσόταν και δεν θα θαύμαζε; Πλένει τα πόδια εκείνου που επρόκειτο να τον προδώσει· και τον Πέτρο, που αρνιόταν και έλεγε: «Κύριε, ποτέ δεν θα μου πλύνεις τα πόδια», δεν τον προσπερνά, αλλά του λέει: «Εάν δεν σου πλύνω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου»· και εκείνος απάντησε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Είδες την ευλάβεια του μαθητή και στα δύο, και μέσα από την άρνηση και μέσα από τη συγκατάθεση; Διότι, έστω κι αν τα λόγια είναι αντίθετα, ειπώθηκαν και τα δύο από φλογερό φρόνημα. Βλέπεις πώς παντού ήταν θερμός και σε εγρήγορση; Αλλά, όπως έλεγα, για να μην αποδώσεις στη φύση Του ευτέλεια εξαιτίας της ευτέλειας της πράξης, άκουσε τι τους λέει μετά το πλύσιμο: «Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει;»

Τι κάνει, λοιπόν, ο Πέτρος; Εξακολουθεί να τον εμποδίζει και λέει: «Ποτέ δεν πρόκειται να πλύνεις τα πόδια μου στον αιώνα». Τι κάνεις, Πέτρε; Δεν θυμάσαι τα προηγούμενα λόγια; Δεν είπες: «Ίλεώς σοι», και άκουσες: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά»; Και ούτε έτσι συνετίζεσαι, αλλά είσαι ακόμη τόσο ορμητικός; Ναι, λέει· διότι αυτό που συμβαίνει είναι πολύ μεγάλο και γεμάτο από κατάπληξη. Επειδή, λοιπόν, από πολλή αγάπη το έπραττε αυτό εκείνος, με την ίδια αυτή αγάπη τον δαμάζει πάλι και ο Χριστός· όπως ακριβώς, δηλαδή, και τότε τον είχε επιτιμήσει σφοδρά λέγοντάς του: «Είσαι σκάνδαλο για εμένα», έτσι και εδώ του λέει: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Τι αποκρίνεται, λοιπόν, ο θερμός και διακαής; «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Και κατά την άρνησή του είναι σφοδρός, και κατά τη συγκατάθεσή του γίνεται ακόμη σφοδρότερος· και τα δύο, όμως, πηγάζουν από την αγάπη.

Γιατί λοιπόν δεν του είπε για ποιον λόγο το έκανε αυτό, αλλά αντίθετα προσέθεσε απειλή; Επειδή εκείνος δεν επρόκειτο να πειστεί. Διότι, εάν του έλεγε: «Άφησέ με, διότι μέσω αυτού σας διδάσκω να ταπεινοφρονείτε», χιλιάδες φορές θα το υποσχόταν αυτό, προκειμένου να μην το πράξει ο Δεσπότης. Τώρα όμως τι λέει; Αναφέρει εκείνο που (ο Πέτρος) περισσότερο από όλα φοβόταν και έτρεμε, τον χωρισμό του δηλαδή από Αυτόν. Επειδή αυτός είναι που συνεχώς ρωτούσε: «Πού πηγαίνεις;». Γι' αυτό και έλεγε: «Ακόμη και την ψυχή μου θα δώσω για σένα». Διότι, εάν, ακούγοντας ότι «Αυτό που κάνω εγώ δεν το γνωρίζεις τώρα, θα το κατανοήσεις όμως μετά ταύτα», ούτε και έτσι υποχώρησε, πολύ περισσότερο θα αντιδρούσε εάν το μάθαινε. Γι' αυτό τον λόγο του είπε: «Θα το κατανοήσεις μετά ταύτα», γνωρίζοντας ότι, εάν το μάθει τώρα, θα εναντιωθεί ακόμη περισσότερο. Και δεν είπε: «Δίδαξέ με λοιπόν, για να σε αφήσω»· αλλά έκανε κάτι πολύ πιο έντονο, ούτε καν ανέχτηκε να μάθει, αλλά αντιστέκεται πάλι λέγοντας: «Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια». Όταν όμως τον απείλησε, αμέσως χαμήλωσε τον τόνο. Τι σημαίνει όμως το: «Θα το κατανοήσεις μετά ταύτα»; Μετά ταύτα, πότε;

Επομένως, θα κατανοήσεις από την ίδια την εμπειρία σου ότι η δική σου αγάπη δεν είναι τίποτα, εάν δεν παρίσταται η άνωθεν ενίσχυση. Από αυτό γίνεται φανερό ότι και εκείνη την πτώση την παραχώρησε από ενδιαφέρον γι' αυτόν. Διότι ήθελε μεν να τον παιδαγωγήσει και με τα προηγούμενα· επειδή, όμως, εκείνος επέμενε στην ορμητικότητά του, ο Ίδιος δεν τον έριξε ούτε τον ώθησε στην άρνηση, αλλά τον άφησε αβοήθητο, ώστε να μάθει τη δική του αδυναμία. Είπε ότι πρέπει να παραδοθεί, και εκείνος του λέει: «Ο Θεός να σε φυλάξει· δεν θα σου συμβεί ποτέ αυτό». Επιτιμήθηκε και δεν παιδαγωγήθηκε· αλλά πάλι, όταν ο Χριστός ήθελε να του νίψει τα πόδια, λέει: «Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια εις τον αιώνα». Ακούγοντας πάλι το «Δεν μπορείς τώρα να με ακολουθήσεις», λέει: «Ακόμη και αν όλοι σε αρνηθούν, εγώ δεν θα σε αρνηθώ». Επειδή λοιπόν ήταν φυσικό να κυριευθεί από αλαζονεία συνηθίζοντας να του αντιλέγει, τον παιδαγωγεί πλέον στο να μην του εναντιώνεται.

«Και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» Τι πράττει λοιπόν ο Χριστός; Εκείνο που έπραξε αργότερα με τον Πέτρο, αυτό έκανε και τότε. Διότι και εκείνος τον εμπόδιζε να του νίψει τα πόδια· αλλά, επειδή άκουσε: «Αυτό που κάνω εγώ, εσύ δεν το γνωρίζεις τώρα, θα το κατανοήσεις όμως αργότερα», και ότι «Δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», γρήγορα υποχώρησε από την επιμονή του και μεταστράφηκε στο αντίθετο. Και αυτός παρομοίως πάλι, όταν άκουσε: «Άφησέ τα τώρα· διότι έτσι αρμόζει σε εμάς να εκπληρώσουμε πάσα δικαιοσύνη», αμέσως υπάκουσε.

Διότι, όπως ακριβώς έπεισε τον Ιωάννη να τον βαπτίσει, παρόλο που εκείνος θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να τον βαπτίσει, λέγοντας: «Έτσι είναι πρέπον σε εμάς»· και όπως έπεισε τον ίδιο τον Πέτρο που τον εμπόδιζε να του νίψει τα πόδια, λέγοντας: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν σου νίψω τα πόδια»· έτσι και εδώ, με τα αντίθετα μέσα τον συγκράτησε, και με τη σφοδρότητα της επιπλήξεως κατέστειλε τον φόβο του για το πάθος. Κανείς λοιπόν ας μην ντρέπεται τα σεπτά σύμβολα της σωτηρίας μας, και το κορύφωμα των αγαθών, χάρη στο οποίο και ζούμε και υπάρχουμε· αλλά σαν στέφανο, έτσι ας φέρουμε πάνω μας τον σταυρό του Χριστού. Διότι τα πάντα στη ζωή μας τελούνται μέσω αυτού. Είτε πρόκειται να αναγεννηθούμε, παρίσταται ο σταυρός· είτε να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, είτε να χειροτονηθούμε, είτε οτιδήποτε άλλο πρόκειται να πράξουμε, παντού παρίσταται σε εμάς το σύμβολο της νίκης. Γι' αυτόν τον λόγο και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στα παράθυρα, και στο μέτωπο, και στη διάνοιά μας, με πολλή προθυμία τον αποτυπώνουμε. Διότι αυτό είναι το σημείο της σωτηρίας μας, της κοινής ελευθερίας, και της συγκαταβάσεως του Δεσπότη μας. Επειδή «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Όταν λοιπόν κάνεις το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι όλο το έργο του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη. Όταν κάνεις το σημείο του σταυρού, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου.

Μήπως υπήρξε κάτι τόσο σπουδαίο για κάποιον άγγελο, ή για κάποια άλλη κτίση, όπως για τον άνθρωπο; Επειδή μόνον αυτόν έπλασε με τα ίδια Του τα χέρια, μόνον αυτόν υπηρέτησε ο Δημιουργός, αφενός με την παραγωγή των ζώων, και αφετέρου με την ωραιότητα των ενδυμάτων. Από αυτά, και κατά την ενανθρώπηση, υποδεικνύοντας τούτο στους μαθητές Του, άρχισε να νίβει τα πόδια τους, αναπαριστώντας την εικόνα της αρχικής δημιουργίας. Όταν δε ο Πέτρος από ευλάβεια αρνήθηκε τη νίψη των ποδιών, ο Κύριος του είπε: «Εάν δεν σου νίψω τα πόδια, δεν έχεις μέρος μαζί μου. Εγώ είμαι Εκείνος που υπηρέτησε τον Αδάμ, αφενός φέρνοντας τα ζώα, και αφετέρου οικοδομώντας την πλευρά του σε γυναίκα, προσφέροντάς του από τον ίδιο ό,τι ήταν δικό του, και προ αυτού το δικό Μου μέσω αυτού του ιδίου». Από αυτά αποδεικνύει, φίλε, ότι μόνον ο άνθρωπος ανάμεσα στα κτίσματα αποτελεί ασύγκριτο και εξαίρετο έργο του Θεού.

Διότι, λέει, ο Σωτήρας αξίωσε τον Πέτρο και τους άλλους μαθητές, οι οποίοι είχαν βαπτιστεί με το βάπτισμα του Ιωάννη, να συμμετάσχουν στα φρικτά μυστήρια κατά τον καιρό του πάθους· και δεν θα τους μετέδιδε το άχραντο σώμα και το αίμα Του, αν το βάπτισμα του Ιωάννη δεν τους είχε χαρίσει την τελειότητα. Αλλά και όταν ο Πέτρος αρνιόταν να του νίψει τα πόδια, άκουσε από τον Σωτήρα: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη να λουστεί ξανά, παρά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί». Επομένως, αποδεικνύεται ότι όποιος βαπτίστηκε με το βάπτισμα του Ιωάννη στον καιρό του δεν χρειάζεται δεύτερο βάπτισμα, και ότι αυτό είχε τη δύναμη να καθιστά καθαρούς όσους είχαν βαπτιστεί με αυτό.

Ποτέ δεν θα μου νίψεις τα πόδια στον αιώνα, η χείρα που με έπλασε. Ίλεως, ίλεως, ίλεως γίνε σε εμάς, εσύ που ανέχεσαι τα πάντα και προσδέχεσαι τους πάντες. Ας έλθει σε εμένα ύπνος θανάτου, εάν αφήσω εσένα τον αθάνατο να σκύψεις μπροστά σε εμένα, τον υποκείμενο στον θάνατο· ο εχθρός θα με περιγελάσει εάν εσύ το πράξεις αυτό σε εμένα.

Αλλά μην από αυθάδεια βουτήξεις πρώτος μαζί του το χέρι στο πιάτο· διότι δεν αγνοείς ποιανού ήταν αυτό το τόλμημα. Εάν θελήσει να πλύνει τα πόδια σου, σεβάσου τον ως Κύριο και δάσκαλο και απόφυγε το εγχείρημα. Εάν όμως ακούσεις: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν πλύνω τα πόδια σου», με προθυμία πρόσφερε και ολόκληρο το σώμα σου για καθαρισμό, για να μάθεις από όσα σου γίνονται το μέγα ύψος της θεοποιού ταπεινώσεως, και να ωφεληθείς τότε πολύ περισσότερο, εάν έχεις επίγνωση, παρά όταν εσύ πλύνεις τα πόδια του πατέρα σου. Εάν πει, ενώ κάθεται στο τραπέζι: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει ή με σκανδαλίζει», μην κρύψεις τον δόλο, αλλά αν αισθάνεσαι ένοχος, εξομολογήσου το· εάν όμως όχι, πέφτοντας με το πρόσωπο στα πόδια του, ρώτησε με δάκρυα: «Μήπως είμαι εγώ, Δέσποτα;» Διότι σφάλλουμε πάρα πολύ και από άγνοια. Το να γείρεις όμως στο στήθος του πατέρα σου δεν σε ωφελεί· διότι αν και ο Ιωάννης, από την πολλή του αγάπη προς τον Χριστό, πήρε τέτοιο θάρρος απέναντί Του ως προς άνθρωπο, ωστόσο και αυτός μαζί με όλους, όταν θα είχε κάνει τα πάντα, είχε λάβει την εντολή να αποκαλεί τον εαυτό του αχρείο δούλο.

Σκέψου, επιπλέον, και εκείνον τον άνθρωπο του Θεού, ο οποίος, έχοντας περιπέσει στο έγκλημα της παρακοής εξαιτίας της απάτης του ψευδοπροφήτη, παραδίδεται ως βορά σε λιοντάρι. Τι συνέβη δε στον μακάριο απόστολο Πέτρο; Όταν αρνήθηκε από ευλάβεια να πλυθεί από τον Κύριο, δεν άκουσε το: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου;» Τι συνέβη και με εκείνον στη μονή του αγίου Ευθυμίου που αρνήθηκε το διακόνημα της φροντίδας των ζώων, για προφάσεις που θεωρούσε εύλογες; Δεν έβγαλε αμέσως αφρούς, κυριευμένος από δαίμονα; Τέτοια είναι η καταδίκη εκείνου που παραιτείται από το διακόνημα που του δίνεται; Είναι όμοια με του αντιλέγοντος· διότι κάθε κακός υποτακτικός εγείρει αντιλογίες, και ο Κύριος του στέλνει δικαίως ανελέητο άγγελο. Γενικά, επειδή «οι πολλοί είμαστε ένα σώμα, και ο καθένας ξεχωριστά μέλη ο ένας του άλλου», και ο μεν κατέχει θέση οφθαλμού, ο άλλος αφτιού, ο άλλος μύτης, άλλος γλώσσας, άλλος χεριού, και άλλος ποδιού. Εάν, λοιπόν, δεν λειτουργούν όλα τα μέλη σύμφωνα με τον προορισμό τους, αλλά φιλονικεί ο οφθαλμός να ακούει, και το αφτί να οσφραίνεται, και η μύτη να ομιλεί, και η γλώσσα να ψηλαφίζει, και το χέρι να βαδίζει· δεν θα χαθεί και δεν θα διαφθαρεί ολόκληρο το σώμα;

«Μετά από αυτά» όμως, όταν στο όνομά μου θα εκβάλεις δαιμόνια, όταν με δεις να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς, όταν μάθεις από το Πνεύμα ότι κάθομαι εκ δεξιών του Πατρός, τότε «θα γνωρίσεις» ότι αυτός που ταπεινώθηκε τόσο πολύ ώστε να σου νίψει και τα πόδια, εκείνος σου δίνει τόση μεγάλη δύναμη κατά των δαιμόνων, και αναλήφθηκε, και συνδοξάστηκε με τον Πατέρα, χωρίς να μειωθεί καθόλου από το ότι ταπεινώθηκε· και έτσι λοιπόν θα ενστερνιστείς και εσύ την ταπείνωση, η οποία μάλλον υψώνει και δεν μειώνει. «Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: Ποτέ δεν πρόκειται να μου νίψεις τα πόδια. Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου. Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι μου.» Μεγάλος ήταν ο σεβασμός του Πέτρου προς τον διδάσκαλο, γι' αυτό και δείχνει τόση ευλάβεια και αποποιείται μια τέτοια περιποίηση.

Διότι, αν και είχε επιτιμηθεί και άλλη φορά από τον Χριστό, και έπρεπε, τουλάχιστον εξαιτίας εκείνης της επιτιμήσεως, να δεχθεί και τώρα τον Κύριο που του έπλενε τα πόδια, εντούτοις, επειδή ήταν μεγάλο και υπερβολικό αυτό που γινόταν τώρα από τον Χριστό, το αρνείται, και δεν υπολογίζει ότι πάλι ίσως ο Κύριος θα τον επιτιμήσει σφοδρότερα επειδή απειθεί. Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Δεν του λέει ότι ταπεινοφροσύνη σε διδάσκω, Πέτρε, και για αυτό σου πλένω τα πόδια. Διότι ο Πέτρος θα του έλεγε, και θα ορκιζόταν, ότι και χωρίς να του πλύνει τα πόδια θα ασκούσε την ταπεινοφροσύνη. Αλλά τι του λέει; Αυτό που γνώριζε καλά ότι πλήγωνε την καρδιά του, αυτό του επισείει, σαν ένα φόβητρο, λέγοντας: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Διότι, επειδή αυτός ήταν που περισσότερο από όλους τους άλλους μαθητές ποθούσε να είναι μαζί με τον Χριστό (για αυτό και ρωτούσε: «Πού πηγαίνεις;» και, «Την ψυχή μου θα θυσιάσω για σένα», υποσχόμενος από αγάπη), μέσα από αυτή την απειλή συγκλονίζει την ψυχή του. «Διότι, εάν δεν σε πλύνω», λέει, «δεν έχεις μέρος μαζί μου». Όταν λοιπόν άκουσε ο Πέτρος αυτή τη φοβερή απειλή, όσο σφοδρός ήταν στην άρνηση, τόσο έγινε και στη συγκατάθεση, μάλλον δε και σφοδρότερος, εφόσον προσφέρει και το κεφάλι του για να πλυθεί. Και τα δύο όμως έγιναν από αγάπη: διότι η μεν άρνηση προήλθε από το ότι τιμούσε υπερβολικά τον Κύριο, η δε συγκατάθεση από το ότι δεν ήθελε να χωριστεί από αυτόν.