Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:9

ΕΡΩΤΗΣΗ Ξ΄. Εάν κάποιος, έχοντας προτρέξει, αποφασίσει να πράξει κάτι από εκείνα που δεν αρέσουν στον Θεό, τι πρέπει μάλλον να κάνει; Να ακυρώσει αυτό που κακώς αποφάσισε, ή, από τον φόβο μήπως φανεί ψεύτης, να διαπράξει την αμαρτία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς»· και ο ίδιος ο Κύριος ομολογεί ότι: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου»· και πάλι: «Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου»· και αλλού λέει ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», ένας τέτοιος άνθρωπος οφείλει να μετανοήσει. Πρώτον μεν, επειδή τολμά να αποφασίζει κάτι από τον εαυτό του, όποιο και αν είναι αυτό· διότι ούτε και αυτά τα καλά δεν πρέπει να τα κάνει κανείς αυτογνωμόνως. Έπειτα δε, και για πολύ σοβαρότερο λόγο, επειδή δεν φοβήθηκε να αποφασίσει κάτι αντίθετο προς αυτό που αρέσει στον Θεό. Το ότι δε πρέπει να ακυρώνεται εκείνο που αποφασίστηκε βεβιασμένα ενάντια στην εντολή του Κυρίου, αποδεικνύεται σαφώς στην περίπτωση του αποστόλου Πέτρου, ο οποίος αφενός αποφάσισε βεβιασμένα, λέγοντας: «Δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια ποτέ». Επειδή όμως άκουσε τον Κύριο να δηλώνει κατηγορηματικά: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», αμέσως άλλαξε γνώμη και είπε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι».

Διότι δεν είναι θεμιτό στους ακάθαρτους να εισέλθουν στις άνω μονές, αλλά σε εκείνους που, μέσω της αγάπης προς τον Χριστό, έχουν καθαρή τη συνείδηση και έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι μέσω του αγίου βαπτίσματος. <Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι.> Αυτός που μόλις πριν μας έδειξε τόση αντίσταση και αρνήθηκε ξεκάθαρα το πλύσιμο των ποδιών, όχι μόνο τα παραδίδει μόνα τους, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι. Διότι αν πρόκειται, λέει, να εκπέσω εξαιτίας αυτού από την κοινωνία μαζί σου και να βρεθώ μακριά από τα ελπιζόμενα αγαθά, εάν δεν συγκατανεύσω στην επιθυμία και την προαίρεσή σου να το κάνεις αυτό και να μου πλύνεις τα πόδια, θα παραδώσω και τα υπόλοιπα, αποφεύγοντας μια τόσο φρικτή ζημία. Επομένως, η αρχική του άρνηση ήταν καρπός ευλάβειας και φόβου για το βάρος του πράγματος, και όχι διότι αντιδρούσε στα δεσποτικά προστάγματα. Διότι αναλογιζόμενος, όπως είπα, τόσο την αξία του Σωτήρα όσο και την ταπεινότητα της δικής του φύσης, αρνιόταν στην αρχή· όταν όμως έμαθε τη βλάβη, αμέσως μεταστρέφεται στο να επιθυμεί αυτό που αποφασίζει ο Κυρίαρχος.

Και μάλιστα δεν ντρέπονται να ασεβούν απέναντι στους αποστόλους, αν και ο Κύριος ελέγχει την κακοτροπία τους με το γεγονός ότι ο Πέτρος, όταν [ο Κύριος] ήλθε να νίψει τα πόδια του, είπε: «Ποτέ δεν πρόκειται να νίψεις τα πόδια μου στον αιώνα», και με την ανταπάντηση που διατυπώθηκε από τον Σωτήρα: «Εάν δεν σου νίψω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», και όταν εκείνος πάλι αποκρίθηκε: «Όχι μόνο τα πόδια, αλλά και το κεφάλι», ενώ ο Κύριος είπε και πάλι: «Αυτός που έχει λουστεί μια φορά δεν έχει ανάγκη να νίψει το κεφάλι, παρά μόνο τα πόδια· διότι είναι ολόκληρος καθαρός». Έδειξε, λοιπόν, ότι δεν πρέπει να εφαρμόζονται καθαρμοί και ανωφελή έθιμα και ανθρώπινα εντάλματα και διδασκαλίες, όπως λέει και στο Ευαγγέλιο σε συμφωνία με τον προφήτη: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, η δε καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Μάταια όμως με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων». Διότι για ποια αιτία μεμφόταν τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς, οι οποίοι εφάρμοζαν σχολαστικούς καθαρμούς στους εαυτούς τους, στους ξέστες (κανάτες), στα ποτήρια και στα άλλα σκεύη; Και αποφαίνεται τελειωτικά ότι «το να τρώει κανείς με άνιπτα χέρια δεν μολύνει τον άνθρωπο»; Ώστε, όχι μόνο ανέτρεψε τους καθαρμούς αυτών των πραγμάτων, αλλά έδειξε ότι και το νίψιμο των χεριών είναι περιττό και ότι δεν προκαλεί βλάβη σε εκείνον που δεν θέλει να νίψει τα χέρια του. 22. Πώς όμως, σχετικά με την κρεοφαγία, δεν θα ελεγχθεί αμέσως η ανοησία τους;

Έβαλε νερό στον νιπτήρα· και σαν να μην αρκούσε αυτό, ζώστηκε ακόμη και με λέντιο, κατεβάζοντας τον εαυτό του στην έσχατη ταπείνωση, και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών, και μαζί με των μαθητών έπλυνε και τα πόδια του προδότη. Ποιος δεν θα εκπλησσόταν και δεν θα θαύμαζε; Πλένει τα πόδια εκείνου που επρόκειτο να τον προδώσει· και τον Πέτρο, που αρνιόταν και έλεγε: «Κύριε, ποτέ δεν θα μου πλύνεις τα πόδια», δεν τον προσπερνά, αλλά του λέει: «Εάν δεν σου πλύνω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου»· και εκείνος απάντησε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Είδες την ευλάβεια του μαθητή και στα δύο, και μέσα από την άρνηση και μέσα από τη συγκατάθεση; Διότι, έστω κι αν τα λόγια είναι αντίθετα, ειπώθηκαν και τα δύο από φλογερό φρόνημα. Βλέπεις πώς παντού ήταν θερμός και σε εγρήγορση; Αλλά, όπως έλεγα, για να μην αποδώσεις στη φύση Του ευτέλεια εξαιτίας της ευτέλειας της πράξης, άκουσε τι τους λέει μετά το πλύσιμο: «Γνωρίζετε τι σας έχω κάνει;»

Τι κάνει, λοιπόν, ο Πέτρος; Εξακολουθεί να τον εμποδίζει και λέει: «Ποτέ δεν πρόκειται να πλύνεις τα πόδια μου στον αιώνα». Τι κάνεις, Πέτρε; Δεν θυμάσαι τα προηγούμενα λόγια; Δεν είπες: «Ίλεώς σοι», και άκουσες: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά»; Και ούτε έτσι συνετίζεσαι, αλλά είσαι ακόμη τόσο ορμητικός; Ναι, λέει· διότι αυτό που συμβαίνει είναι πολύ μεγάλο και γεμάτο από κατάπληξη. Επειδή, λοιπόν, από πολλή αγάπη το έπραττε αυτό εκείνος, με την ίδια αυτή αγάπη τον δαμάζει πάλι και ο Χριστός· όπως ακριβώς, δηλαδή, και τότε τον είχε επιτιμήσει σφοδρά λέγοντάς του: «Είσαι σκάνδαλο για εμένα», έτσι και εδώ του λέει: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Τι αποκρίνεται, λοιπόν, ο θερμός και διακαής; «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι». Και κατά την άρνησή του είναι σφοδρός, και κατά τη συγκατάθεσή του γίνεται ακόμη σφοδρότερος· και τα δύο, όμως, πηγάζουν από την αγάπη.

Όταν στο όνομά μου εκβάλλεις δαιμόνια, λέει· όταν με δεις να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς· όταν μάθεις από το Πνεύμα ότι κάθομαι εκ δεξιών, τότε θα κατανοήσεις αυτό που γίνεται τώρα. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; Επειδή είπε ο Πέτρος: «Όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι», του απαντά: «Εκείνος που έχει λουσθεί δεν έχει ανάγκη παρά να νίψει μόνο τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός. Και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι». Διότι γνώριζε εκείνον που επρόκειτο να τον παραδώσει. Και αν είναι καθαροί, για ποιο λόγο τους νίβεις τα πόδια; Ώστε να μάθουμε εμείς να είμαστε ταπεινοί. Για τον λόγο αυτόν δεν προχώρησε σε άλλο μέρος του σώματος, παρά σε εκείνο που θεωρείται ότι είναι το πιο ατιμωτικό από τα άλλα. Τι σημαίνει δε η φράση «Εκείνος που έχει λουσθεί»; Αντί του «Ο καθαρός». Άραγε λοιπόν ήταν αυτοί καθαροί, εκείνοι που ούτε είχαν ακόμη απαλλαγεί από τα αμαρτήματα, ούτε είχαν αξιωθεί να λάβουν το Πνεύμα, δεδομένου ότι η αμαρτία ακόμη κυριαρχούσε, η κατάρα του χειρογράφου παρέμενε, και το ιερείο δεν είχε ακόμη προσφερθεί ως θυσία; Πώς λοιπόν λέει ότι αυτοί είναι καθαροί; Αλλά, για να μην τους θεωρήσεις εξαιτίας αυτών καθαρούς με την έννοια ότι απαλλάχθηκαν από τα αμαρτήματα, πρόσθεσε: «Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω μιλήσει»· δηλαδή, ως προς αυτό, προς το παρόν, είστε καθαροί. Ήδη δεχθήκατε το φως, ήδη απαλλαχθήκατε από την ιουδαϊκή πλάνη. Διότι και ο προφήτης λέει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος έχει λουσθεί και είναι καθαρός.

Διότι, λέει, ο Σωτήρας αξίωσε τον Πέτρο και τους άλλους μαθητές, οι οποίοι είχαν βαπτιστεί με το βάπτισμα του Ιωάννη, να συμμετάσχουν στα φρικτά μυστήρια κατά τον καιρό του πάθους· και δεν θα τους μετέδιδε το άχραντο σώμα και το αίμα Του, αν το βάπτισμα του Ιωάννη δεν τους είχε χαρίσει την τελειότητα. Αλλά και όταν ο Πέτρος αρνιόταν να του νίψει τα πόδια, άκουσε από τον Σωτήρα: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη να λουστεί ξανά, παρά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί». Επομένως, αποδεικνύεται ότι όποιος βαπτίστηκε με το βάπτισμα του Ιωάννη στον καιρό του δεν χρειάζεται δεύτερο βάπτισμα, και ότι αυτό είχε τη δύναμη να καθιστά καθαρούς όσους είχαν βαπτιστεί με αυτό.

«Μετά από αυτά» όμως, όταν στο όνομά μου θα εκβάλεις δαιμόνια, όταν με δεις να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς, όταν μάθεις από το Πνεύμα ότι κάθομαι εκ δεξιών του Πατρός, τότε «θα γνωρίσεις» ότι αυτός που ταπεινώθηκε τόσο πολύ ώστε να σου νίψει και τα πόδια, εκείνος σου δίνει τόση μεγάλη δύναμη κατά των δαιμόνων, και αναλήφθηκε, και συνδοξάστηκε με τον Πατέρα, χωρίς να μειωθεί καθόλου από το ότι ταπεινώθηκε· και έτσι λοιπόν θα ενστερνιστείς και εσύ την ταπείνωση, η οποία μάλλον υψώνει και δεν μειώνει. «Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: Ποτέ δεν πρόκειται να μου νίψεις τα πόδια. Του αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου. Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι μου.» Μεγάλος ήταν ο σεβασμός του Πέτρου προς τον διδάσκαλο, γι' αυτό και δείχνει τόση ευλάβεια και αποποιείται μια τέτοια περιποίηση.

Διότι, αφού εγερθεί ο Λόγος και αποθέσει κάθε φορτίο και βιοτική μέριμνα, θα νίψει τους λογισμούς μας, οι οποίοι είναι μαθητές του και τον ακολουθούν. Θα νίψει δε τα πόδια, δηλαδή τις πρακτικές μας κινήσεις και τα διαβήματά μας. Εάν δε κάποιος έχει ανάγκη από άλλη κάθαρση και επιθυμεί την προκοπή στο διδακτικό και θεωρητικό έργο, ας πει προς τον Κύριο: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι», δηλαδή, μην καθαρίσεις μόνο τα διαβήματά μου, αλλά και τα χέρια, ώστε να μπορώ να καθοδηγώ και άλλους και να τους ελκύω προς το καλό, και το κεφάλι, ώστε στο θεωρητικό και θεολογικό μέρος να έχω καθαρμένη και αμόλυντη τη δοξασία περί του Θείου. Έτσι λοιπόν, μέσω της εξομολογήσεως μπορούμε να νιφθούμε, ώστε να μη μετάσχουμε αναξίως στο δείπνο και «φάμε και πιούμε κρίμα για τον εαυτό μας». «Όταν λοιπόν ένιψε τα πόδια των μαθητών και πήρε τα ιμάτιά του, αφού ανακάθισε και πάλι, τους είπε:»